| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / કઙ્ખાવિતરણી-પુરાણ-ટીકા • Kaṅkhāvitaraṇī-purāṇa-ṭīkā |
૩. દુટ્ઠુલ્લવાચાસિક્ખાપદવણ્ણના
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
‘‘કદા તે માતા પસીદિસ્સતી’’તિ આયાચનં દુટ્ઠુલ્લવાચાય સિખાપત્તલક્ખણદસ્સનત્થં વુત્તં, ન મેથુનુપસંહિતેયેવ દુટ્ઠુલ્લવાચાતિ દસ્સનત્થં. ‘‘ઉભતોબ્યઞ્જનકાસી’’તિ વચનં પન પુરિસનિમિત્તેન અસઙ્ઘાદિસેસવત્થુના મિસ્સવચનં, પુરિસઉભતોબ્યઞ્જનકસ્સ ચ ઇત્થિનિમિત્તં પટિચ્છન્નં, ઇતરં પાકટં. યદિ તમ્પિ જનેતિ, કથં ‘અનિમિત્તાસી’તિઆદીનિ પદાનિ ન સઙ્ઘાદિસેસં જનેન્તી’’તિ એકે, તં ન યુત્તં પુરિસસ્સાપિ નિમિત્તાધિવચનત્તા. ‘‘મેથુનુપસંહિતાહિ સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ (પારા॰ ૨૪૮) માતિકાયં લક્ખણસ્સ વુત્તત્તા ચ મેથુનુપસંહિતાહિ ઓભાસને પટિવિજાનન્તિયા સઙ્ઘાદિસેસો, અપ્પટિવિજાનન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, ઇતરેહિ ઓભાસને પટિવિજાનન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, અપ્પટિવિજાનન્તિયા દુક્કટન્તિ એકે, વિચારેત્વા ગહેતબ્બં. એત્થાહ – ‘‘સિખરણી’’તિઆદીહિ અક્કોસન્તસ્સ પટિઘચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ, કસ્મા ‘‘તિવેદન’’ન્તિ અવત્વા ‘‘દ્વિવેદન’’ન્તિ વુત્તન્તિ? રાગવસેન અયં આપત્તિ, ન પટિઘવસેન. તસ્મા રાગવસેનેવ પવત્તો અક્કોસો ઇધ અધિપ્પેતો. તસ્મા ‘‘દ્વિવેદન’’ન્તિ વચનં સુવુત્તમેવ.
‘‘Kadā te mātā pasīdissatī’’ti āyācanaṃ duṭṭhullavācāya sikhāpattalakkhaṇadassanatthaṃ vuttaṃ, na methunupasaṃhiteyeva duṭṭhullavācāti dassanatthaṃ. ‘‘Ubhatobyañjanakāsī’’ti vacanaṃ pana purisanimittena asaṅghādisesavatthunā missavacanaṃ, purisaubhatobyañjanakassa ca itthinimittaṃ paṭicchannaṃ, itaraṃ pākaṭaṃ. Yadi tampi janeti, kathaṃ ‘animittāsī’tiādīni padāni na saṅghādisesaṃ janentī’’ti eke, taṃ na yuttaṃ purisassāpi nimittādhivacanattā. ‘‘Methunupasaṃhitāhi saṅghādiseso’’ti (pārā. 248) mātikāyaṃ lakkhaṇassa vuttattā ca methunupasaṃhitāhi obhāsane paṭivijānantiyā saṅghādiseso, appaṭivijānantiyā thullaccayaṃ, itarehi obhāsane paṭivijānantiyā thullaccayaṃ, appaṭivijānantiyā dukkaṭanti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. Etthāha – ‘‘sikharaṇī’’tiādīhi akkosantassa paṭighacittaṃ uppajjati, kasmā ‘‘tivedana’’nti avatvā ‘‘dvivedana’’nti vuttanti? Rāgavasena ayaṃ āpatti, na paṭighavasena. Tasmā rāgavaseneva pavatto akkoso idha adhippeto. Tasmā ‘‘dvivedana’’nti vacanaṃ suvuttameva.
દુટ્ઠુલ્લવાચાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
