| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သုတ္တနိပာတ-အဋ္ဌကထာ • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
၃. ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ္တဝဏ္ဏနာ
3. Duṭṭhaṭṭhakasuttavaṇṇanā
၇၈၇. ဝဒန္တိ ဝေ ဒုဋ္ဌမနာပီတိ ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ္တံ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အာဒိဂာထာယ တာဝ ဥပ္ပတ္တိ – မုနိသုတ္တနယေန ဘဂဝတော ဘိက္ခုသင္ဃသ္သ စ ဥပ္ပန္နလာဘသက္ကာရံ အသဟမာနာ တိတ္ထိယာ သုန္ဒရိံ ပရိဗ္ဗာဇိကံ ဥယ္ယောဇေသုံ။ သာ ကိရ ဇနပဒကလ္ယာဏီ သေတဝတ္ထပရိဗ္ဗာဇိကာဝ အဟောသိ။ သာ သုန္ဟာတာ သုနိဝတ္ထာ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဝိဘူသိတာ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတ္ဝာ သာဝတ္ထိဝာသီနံ ဇေတဝနတော နိက္ခမနဝေလာယ သာဝတ္ထိတော နိက္ခမိတ္ဝာ ဇေတဝနာဘိမုခီ ဂစ္ဆတိ။ မနုသ္သေဟိ စ ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသီ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘သမဏံ ဂောတမံ သာဝကေ စသ္သ ရမယိတုံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝတ္ဝာ ဇေတဝနဒ္ဝာရကောဋ္ဌကေ ဝိစရိတ္ဝာ ဇေတဝနဒ္ဝာရကောဋ္ဌကေ ပိဒဟိတေ နဂရံ ပဝိသိတ္ဝာ ပဘာတေ ပုန ဇေတဝနံ ဂန္တ္ဝာ ဂန္ဓကုဋိသမီပေ ပုပ္ဖာနိ ဝိစိနန္တီ ဝိယ စရတိ ။ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အာဂတေဟိ စ မနုသ္သေဟိ ‘‘ကိမတ္ထံ အာဂတာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ယံကိဉ္စိဒေဝ ဘဏတိ။ ဧဝံ အဍ္ဎမာသမတ္တေ ဝီတိက္ကန္တေ တိတ္ထိယာ တံ ဇီဝိတာ ဝောရောပေတ္ဝာ ပရိခာတဋေ နိက္ခိပိတ္ဝာ ပဘာတေ ‘‘သုန္ဒရိံ န ပသ္သာမာ’’တိ ကောလာဟလံ ကတ္ဝာ ရညော စ အာရောစေတ္ဝာ တေန အနုညာတာ ဇေတဝနံ ပဝိသိတ္ဝာ ဝိစိနန္တာ ဝိယ တံ နိက္ခိတ္တဋ္ဌာနာ ဥဒ္ဓရိတ္ဝာ မဉ္စကံ အာရောပေတ္ဝာ နဂရံ အဘိဟရိတ္ဝာ ဥပက္ကောသံ အကံသု။ သဗ္ဗံ ပာဠိယံ (ဥဒာ. ၃၈) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
787.Vadantive duṭṭhamanāpīti duṭṭhaṭṭhakasuttaṃ. Kā uppatti? Ādigāthāya tāva uppatti – munisuttanayena bhagavato bhikkhusaṅghassa ca uppannalābhasakkāraṃ asahamānā titthiyā sundariṃ paribbājikaṃ uyyojesuṃ. Sā kira janapadakalyāṇī setavatthaparibbājikāva ahosi. Sā sunhātā sunivatthā mālāgandhavilepanavibhūsitā bhagavato dhammaṃ sutvā sāvatthivāsīnaṃ jetavanato nikkhamanavelāya sāvatthito nikkhamitvā jetavanābhimukhī gacchati. Manussehi ca ‘‘kuhiṃ gacchasī’’ti pucchitā ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ sāvake cassa ramayituṃ gacchāmī’’ti vatvā jetavanadvārakoṭṭhake vicaritvā jetavanadvārakoṭṭhake pidahite nagaraṃ pavisitvā pabhāte puna jetavanaṃ gantvā gandhakuṭisamīpe pupphāni vicinantī viya carati . Buddhupaṭṭhānaṃ āgatehi ca manussehi ‘‘kimatthaṃ āgatāsī’’ti pucchitā yaṃkiñcideva bhaṇati. Evaṃ aḍḍhamāsamatte vītikkante titthiyā taṃ jīvitā voropetvā parikhātaṭe nikkhipitvā pabhāte ‘‘sundariṃ na passāmā’’ti kolāhalaṃ katvā rañño ca ārocetvā tena anuññātā jetavanaṃ pavisitvā vicinantā viya taṃ nikkhittaṭṭhānā uddharitvā mañcakaṃ āropetvā nagaraṃ abhiharitvā upakkosaṃ akaṃsu. Sabbaṃ pāḷiyaṃ (udā. 38) āgatanayeneva veditabbaṃ.
ဘဂဝာ တံ ဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝောလောကေန္တော ‘‘တိတ္ထိယာ အဇ္ဇ အယသံ ဥပ္ပာဒေသ္သန္တီ’’တိ ဉတ္ဝာ ‘‘တေသံ သဒ္ဒဟိတ္ဝာ မာဒိသေ စိတ္တံ ပကောပေတ္ဝာ မဟာဇနော အပာယာဘိမုခော မာ အဟောသီ’’တိ ဂန္ဓကုဋိဒ္ဝာရံ ပိဒဟိတ္ဝာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံယေဝ အစ္ဆိ, န နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပာဝိသိ။ ဘိက္ခူ ပန ဒ္ဝာရံ ပိဒဟိတံ ဒိသ္ဝာ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝ ပဝိသိံသု။ မနုသ္သာ ဘိက္ခူ ဒိသ္ဝာ နာနပ္ပကာရေဟိ အက္ကောသိံသု။ အထ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတ္ဝာ ‘‘တိတ္ထိယေဟိ, ဘန္တေ, မဟာအယသော ဥပ္ပာဒိတော, န သက္ကာ ဣဓ ဝသိတုံ, ဝိပုလော ဇမ္ဗုဒီပော, အညတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထပိ အယသေ ဥဋ္ဌိတေ ကုဟိံ ဂမိသ္သသိ အာနန္ဒာတိ? ‘‘အညံ နဂရံ ဘဂဝာ’’တိ။ အထ ဘဂဝာ ‘‘အာဂမေဟိ, အာနန္ဒ, သတ္တာဟမေဝာယံ သဒ္ဒော ဘဝိသ္သတိ, သတ္တာဟစ္စယေန ယေဟိ အယသော ကတော, တေသံယေဝ ဥပရိ ပတိသ္သတီ’’တိ ဝတ္ဝာ အာနန္ဒတ္ထေရသ္သ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ‘‘ဝဒန္တိ ဝေ’’တိ ဣမံ ဂာထမဘာသိ။
Bhagavā taṃ divasaṃ paccūsasamaye buddhacakkhunā lokaṃ volokento ‘‘titthiyā ajja ayasaṃ uppādessantī’’ti ñatvā ‘‘tesaṃ saddahitvā mādise cittaṃ pakopetvā mahājano apāyābhimukho mā ahosī’’ti gandhakuṭidvāraṃ pidahitvā antogandhakuṭiyaṃyeva acchi, na nagaraṃ piṇḍāya pāvisi. Bhikkhū pana dvāraṃ pidahitaṃ disvā pubbasadisameva pavisiṃsu. Manussā bhikkhū disvā nānappakārehi akkosiṃsu. Atha āyasmā ānando bhagavato taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘titthiyehi, bhante, mahāayaso uppādito, na sakkā idha vasituṃ, vipulo jambudīpo, aññattha gacchāmā’’ti āha. Tatthapi ayase uṭṭhite kuhiṃ gamissasi ānandāti? ‘‘Aññaṃ nagaraṃ bhagavā’’ti. Atha bhagavā ‘‘āgamehi, ānanda, sattāhamevāyaṃ saddo bhavissati, sattāhaccayena yehi ayaso kato, tesaṃyeva upari patissatī’’ti vatvā ānandattherassa dhammadesanatthaṃ ‘‘vadanti ve’’ti imaṃ gāthamabhāsi.
တတ္ထ ဝဒန္တီတိ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသင္ဃဉ္စ ဥပဝဒန္တိ။ ဒုဋ္ဌမနာပိ ဧကေ အထောပိ ဝေ သစ္စမနာတိ ဧကစ္စေ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ, ဧကစ္စေ တထသညိနောပိ ဟုတ္ဝာ, တိတ္ထိယာ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ, ယေ တေသံ ဝစနံ သုတ္ဝာ သဒ္ဒဟိံသု, တေ သစ္စမနာတိ အဓိပ္ပာယော။ ဝာဒဉ္စ ဇာတန္တိ ဧတံ အက္ကောသဝာဒံ ဥပ္ပန္နံ။ မုနိ နော ဥပေတီတိ အကာရကတာယ စ အကုပ္ပနတာယ စ ဗုဒ္ဓမုနိ န ဥပေတိ။ တသ္မာ မုနီ နတ္ထိ ခိလော ကုဟိဉ္စီတိ တေန ကာရဏေန အယံ မုနိ ရာဂာဒိခိလေဟိ နတ္ထိ ခိလော ကုဟိဉ္စီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။
Tattha vadantīti bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upavadanti. Duṭṭhamanāpi eke athopi ve saccamanāti ekacce duṭṭhacittā, ekacce tathasaññinopi hutvā, titthiyā duṭṭhacittā, ye tesaṃ vacanaṃ sutvā saddahiṃsu, te saccamanāti adhippāyo. Vādañca jātanti etaṃ akkosavādaṃ uppannaṃ. Muni no upetīti akārakatāya ca akuppanatāya ca buddhamuni na upeti. Tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti tena kāraṇena ayaṃ muni rāgādikhilehi natthi khilo kuhiñcīti veditabbo.
၇၈၈. ဣမဉ္စ ဂာထံ ဝတ္ဝာ ဘဂဝာ အာနန္ဒတ္ထေရံ ပုစ္ဆိ, ‘‘ဧဝံ ခုံသေတ္ဝာ ဝမ္ဘေတ္ဝာ ဝုစ္စမာနာ ဘိက္ခူ, အာနန္ဒ, ကိံ ဝဒန္တီ’’တိ။ န ကိဉ္စိ ဘဂဝာတိ။ ‘‘န, အာနန္ဒ, ‘အဟံ သီလဝာ’တိ သဗ္ဗတ္ထ တုဏ္ဟီ ဘဝိတဗ္ဗံ, လောကေ ဟိ နာဘာသမာနံ ဇာနန္တိ မိသ္သံ ဗာလေဟိ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ ဝတ္ဝာ, ‘‘ဘိက္ခူ, အာနန္ဒ, တေ မနုသ္သေ ဧဝံ ပဋိစောဒေန္တူ’’တိ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ‘‘အဘူတဝာဒီ နိရယံ ဥပေတီ’’တိ ဣမံ ဂာထမဘာသိ။ ထေရော တံ ဥဂ္ဂဟေတ္ဝာ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘မနုသ္သာ တုမ္ဟေဟိ ဣမာယ ဂာထာယ ပဋိစောဒေတဗ္ဗာ’’တိ။ ဘိက္ခူ တထာ အကံသု။ ပဏ္ဍိတမနုသ္သာ တုဏ္ဟီ အဟေသုံ။ ရာဇာပိ ရာဇပုရိသေ သဗ္ဗတော ပေသေတ္ဝာ ယေသံ ဓုတ္တာနံ လဉ္ဇံ ဒတ္ဝာ တိတ္ထိယာ တံ မာရာပေသုံ, တေ ဂဟေတ္ဝာ နိဂ္ဂယ္ဟ တံ ပဝတ္တိံ ဉတ္ဝာ တိတ္ထိယေ ပရိဘာသိ။ မနုသ္သာပိ တိတ္ထိယေ ဒိသ္ဝာ လေဍ္ဍုနာ ပဟရန္တိ, ပံသုနာ ဩကိရန္တိ ‘‘ဘဂဝတော အယသံ ဥပ္ပာဒေသု’’န္တိ။ အာနန္ဒတ္ထေရော တံ ဒိသ္ဝာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ, ဘဂဝာ ထေရသ္သ ဣမံ ဂာထမဘာသိ ‘‘သကဉ္ဟိ ဒိဋ္ဌိံ။ပေ.။ ဝဒေယ္ယာ’’တိ။
788. Imañca gāthaṃ vatvā bhagavā ānandattheraṃ pucchi, ‘‘evaṃ khuṃsetvā vambhetvā vuccamānā bhikkhū, ānanda, kiṃ vadantī’’ti. Na kiñci bhagavāti. ‘‘Na, ānanda, ‘ahaṃ sīlavā’ti sabbattha tuṇhī bhavitabbaṃ, loke hi nābhāsamānaṃ jānanti missaṃ bālehi paṇḍita’’nti vatvā, ‘‘bhikkhū, ānanda, te manusse evaṃ paṭicodentū’’ti dhammadesanatthāya ‘‘abhūtavādī nirayaṃ upetī’’ti imaṃ gāthamabhāsi. Thero taṃ uggahetvā bhikkhū āha – ‘‘manussā tumhehi imāya gāthāya paṭicodetabbā’’ti. Bhikkhū tathā akaṃsu. Paṇḍitamanussā tuṇhī ahesuṃ. Rājāpi rājapurise sabbato pesetvā yesaṃ dhuttānaṃ lañjaṃ datvā titthiyā taṃ mārāpesuṃ, te gahetvā niggayha taṃ pavattiṃ ñatvā titthiye paribhāsi. Manussāpi titthiye disvā leḍḍunā paharanti, paṃsunā okiranti ‘‘bhagavato ayasaṃ uppādesu’’nti. Ānandatthero taṃ disvā bhagavato ārocesi, bhagavā therassa imaṃ gāthamabhāsi ‘‘sakañhi diṭṭhiṃ…pe… vadeyyā’’ti.
တသ္သတ္ထော – ယာယံ ဒိဋ္ဌိ တိတ္ထိယဇနသ္သ ‘‘သုန္ဒရိံ မာရေတ္ဝာ သမဏာနံ သက္ယပုတ္တိယာနံ အဝဏ္ဏံ ပကာသေတ္ဝာ ဧတေနုပာယေန လဒ္ဓံ သက္ကာရံ သာဒိယိသ္သာမာ’’တိ, သော တံ ဒိဋ္ဌိံ ကထံ အတိက္ကမေယ္ယ, အထ ခော သော အယသော တမေဝ တိတ္ထိယဇနံ ပစ္စာဂတော တံ ဒိဋ္ဌိံ အစ္စေတုံ အသက္ကောန္တံ။ ယော ဝာ သသ္သတာဒိဝာဒီ, သောပိ သကံ ဒိဋ္ဌိံ ကထံ အစ္စယေယ္ယ တေန ဒိဋ္ဌိစ္ဆန္ဒေန အနုနီတော တာယ စ ဒိဋ္ဌိရုစိယာ နိဝိဋ္ဌော, အပိစ ခော ပန သယံ သမတ္တာနိ ပကုဗ္ဗမာနော အတ္တနာဝ ပရိပုဏ္ဏာနိ တာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ကရောန္တော ယထာ ဇာနေယ္ယ, တထေဝ ဝဒေယ္ယာတိ။
Tassattho – yāyaṃ diṭṭhi titthiyajanassa ‘‘sundariṃ māretvā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ avaṇṇaṃ pakāsetvā etenupāyena laddhaṃ sakkāraṃ sādiyissāmā’’ti, so taṃ diṭṭhiṃ kathaṃ atikkameyya, atha kho so ayaso tameva titthiyajanaṃ paccāgato taṃ diṭṭhiṃ accetuṃ asakkontaṃ. Yo vā sassatādivādī, sopi sakaṃ diṭṭhiṃ kathaṃ accayeyya tena diṭṭhicchandena anunīto tāya ca diṭṭhiruciyā niviṭṭho, apica kho pana sayaṃ samattānipakubbamāno attanāva paripuṇṇāni tāni diṭṭhigatāni karonto yathā jāneyya, tatheva vadeyyāti.
၇၈၉. အထ ရာဇာ သတ္တာဟစ္စယေန တံ ကုဏပံ ဆဍ္ဍာပေတ္ဝာ သာယန္ဟသမယံ ဝိဟာရံ ဂန္တ္ဝာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝာဒေတ္ဝာ အာဟ – ‘‘နနု, ဘန္တေ, ဤဒိသေ အယသေ ဥပ္ပန္နေ မယ္ဟမ္ပိ အာရောစေတဗ္ဗံ သိယာ’’တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝာ, ‘‘န, မဟာရာဇ, ‘အဟံ သီလဝာ ဂုဏသမ္ပန္နော’တိ ပရေသံ အာရောစေတုံ အရိယာနံ ပတိရူပ’’န္တိ ဝတ္ဝာ တသ္သာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ‘‘ယော အတ္တနော သီလဝတာနီ’’တိ အဝသေသဂာထာယော အဘာသိ။
789. Atha rājā sattāhaccayena taṃ kuṇapaṃ chaḍḍāpetvā sāyanhasamayaṃ vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ abhivādetvā āha – ‘‘nanu, bhante, īdise ayase uppanne mayhampi ārocetabbaṃ siyā’’ti. Evaṃ vutte bhagavā, ‘‘na, mahārāja, ‘ahaṃ sīlavā guṇasampanno’ti paresaṃ ārocetuṃ ariyānaṃ patirūpa’’nti vatvā tassā aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘yo attano sīlavatānī’’ti avasesagāthāyo abhāsi.
တတ္ထ သီလဝတာနီတိ ပာတိမောက္ခာဒီနိ သီလာနိ အာရညိကာဒီနိ ဓုတင္ဂဝတာနိ စ။ အနာနုပုဋ္ဌောတိ အပုစ္ဆိတော။ ပာဝာတိ ဝဒတိ။ အနရိယဓမ္မံ ကုသလာ တမာဟု, ယော အာတုမာနံ သယမေဝ ပာဝာတိ ယော ဧဝံ အတ္တာနံ သယမေဝ ဝဒတိ, တသ္သ တံ ဝာဒံ ‘‘အနရိယဓမ္မော ဧသော’’တိ ကုသလာ ဧဝံ ကထေန္တိ။
Tattha sīlavatānīti pātimokkhādīni sīlāni āraññikādīni dhutaṅgavatāni ca. Anānupuṭṭhoti apucchito. Pāvāti vadati. Anariyadhammaṃ kusalā tamāhu, yo ātumānaṃ sayameva pāvāti yo evaṃ attānaṃ sayameva vadati, tassa taṃ vādaṃ ‘‘anariyadhammo eso’’ti kusalā evaṃ kathenti.
၇၉၀. သန္တောတိ ရာဂာဒိကိလေသဝူပသမေန သန္တော, တထာ အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော။ ဣတိဟန္တိ သီလေသု အကတ္ထမာနောတိ ‘‘အဟမသ္မိ သီလသမ္ပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ဣတိ သီလေသု အကတ္ထမာနော, သီလနိမိတ္တံ အတ္တူပနာယိကံ ဝာစံ အဘာသမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တမရိယဓမ္မံ ကုသလာ ဝဒန္တီတိ တသ္သ တံ အကတ္ထနံ ‘‘အရိယဓမ္မော ဧသော’’တိ ဗုဒ္ဓာဒယော ခန္ဓာဒိကုသလာ ဝဒန္တိ။ ယသ္သုသ္သဒာ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ ယသ္သ ခီဏာသဝသ္သ ရာဂာဒယော သတ္တ ဥသ္သဒာ ကုဟိဉ္စိ လောကေ နတ္ထိ, တသ္သ တံ အကတ္ထနံ ‘‘အရိယဓမ္မော ဧသော’’တိ ဧဝံ ကုသလာ ဝဒန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။
790.Santoti rāgādikilesavūpasamena santo, tathā abhinibbutatto. Itihanti sīlesu akatthamānoti ‘‘ahamasmi sīlasampanno’’tiādinā nayena iti sīlesu akatthamāno, sīlanimittaṃ attūpanāyikaṃ vācaṃ abhāsamānoti vuttaṃ hoti. Tamariyadhammaṃ kusalā vadantīti tassa taṃ akatthanaṃ ‘‘ariyadhammo eso’’ti buddhādayo khandhādikusalā vadanti. Yassussadā natthi kuhiñci loketi yassa khīṇāsavassa rāgādayo satta ussadā kuhiñci loke natthi, tassa taṃ akatthanaṃ ‘‘ariyadhammo eso’’ti evaṃ kusalā vadantīti sambandho.
၇၉၁. ဧဝံ ခီဏာသဝပဋိပတ္တိံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ တိတ္ထိယာနံ ပဋိပတ္တိံ ရညော ဒသ္သေန္တော အာဟ – ‘‘ပကပ္ပိတာ သင္ခတာ’’တိ။ တတ္ထ ပကပ္ပိတာတိ ပရိကပ္ပိတာ။ သင္ခတာတိ ပစ္စယာဘိသင္ခတာ။ ယသ္သာတိ ယသ္သ ကသ္သစိ ဒိဋ္ဌိဂတိကသ္သ။ ဓမ္မာတိ ဒိဋ္ဌိယော။ ပုရက္ခတာတိ ပုရတော ကတာ။ သန္တီတိ သံဝိဇ္ဇန္တိ။ အဝီဝဒာတာတိ အဝောဒာတာ။ ယဒတ္တနိ ပသ္သတိ အာနိသံသံ, တံ နိသ္သိတော ကုပ္ပပဋိစ္စသန္တိန္တိ ယသ္သေတေ ဒိဋ္ဌိဓမ္မာ ပုရက္ခတာ အဝောဒာတာ သန္တိ, သော ဧဝံဝိဓော ယသ္မာ အတ္တနိ တသ္သာ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဓမ္မိကဉ္စ သက္ကာရာဒိံ, သမ္ပရာယိကဉ္စ ဂတိဝိသေသာဒိံ အာနိသံသံ ပသ္သတိ, တသ္မာ တဉ္စ အာနိသံသံ, တဉ္စ ကုပ္ပတာယ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတာယ စ သမ္မုတိသန္တိတာယ စ ကုပ္ပပဋိစ္စသန္တိသင္ခာတံ ဒိဋ္ဌိံ နိသ္သိတောဝ ဟောတိ, သော တန္နိသ္သိတတ္တာ အတ္တာနံ ဝာ ဥက္ကံသေယ္ယ ပရေ ဝာ ဝမ္ဘေယ္ယ အဘူတေဟိပိ ဂုဏဒောသေဟိ။
791. Evaṃ khīṇāsavapaṭipattiṃ dassetvā idāni diṭṭhigatikānaṃ titthiyānaṃ paṭipattiṃ rañño dassento āha – ‘‘pakappitā saṅkhatā’’ti. Tattha pakappitāti parikappitā. Saṅkhatāti paccayābhisaṅkhatā. Yassāti yassa kassaci diṭṭhigatikassa. Dhammāti diṭṭhiyo. Purakkhatāti purato katā. Santīti saṃvijjanti. Avīvadātāti avodātā. Yadattani passati ānisaṃsaṃ, taṃ nissito kuppapaṭiccasantinti yassete diṭṭhidhammā purakkhatā avodātā santi, so evaṃvidho yasmā attani tassā diṭṭhiyā diṭṭhidhammikañca sakkārādiṃ, samparāyikañca gativisesādiṃ ānisaṃsaṃ passati, tasmā tañca ānisaṃsaṃ, tañca kuppatāya ca paṭiccasamuppannatāya ca sammutisantitāya ca kuppapaṭiccasantisaṅkhātaṃ diṭṭhiṃ nissitova hoti, so tannissitattā attānaṃ vā ukkaṃseyya pare vā vambheyya abhūtehipi guṇadosehi.
၇၉၂. ဧဝံ နိသ္သိတေန စ ဒိဋ္ဌီနိဝေသာ။ပေ.။ အာဒိယတီ စ ဓမ္မန္တိ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌီနိဝေသာတိ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသသင္ခာတာနိ ဒိဋ္ဌိနိဝေသနာနိ။ န ဟိ သ္ဝာတိဝတ္တာတိ သုခေန အတိဝတ္တိတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ။ ဓမ္မေသု နိစ္ဆေယ္ယ သမုဂ္ဂဟီတန္တိ ဒ္ဝာသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဓမ္မေသု တံ တံ သမုဂ္ဂဟိတံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ ဓမ္မံ နိစ္ဆိနိတ္ဝာ ပဝတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌိနိဝေသာ န ဟိ သ္ဝာတိဝတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တသ္မာ နရော တေသု နိဝေသနေသု, နိရသ္သတီ အာဒိယတီ စ ဓမ္မန္တိ ယသ္မာ န ဟိ သ္ဝာတိဝတ္တာ , တသ္မာ နရော တေသုယေဝ ဒိဋ္ဌိနိဝေသနေသု အဇသီလဂောသီလကုက္ကုရသီလပဉ္စာတပမရုပ္ပပာတဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနကဏ္ဋကာပသ္သယာဒိဘေဒံ သတ္ထာရဓမ္မက္ခာနဂဏာဒိဘေဒဉ္စ တံ တံ ဓမ္မံ နိရသ္သတိ စ အာဒိယတိ စ ဇဟတိ စ ဂဏ္ဟာတိ စ ဝနမက္ကဋော ဝိယ တံ တံ သာခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝံ နိရသ္သန္တော စ အာဒိယန္တော စ အနဝဋ္ဌိတစိတ္တတ္တာ အသန္တေဟိပိ ဂုဏဒောသေဟိ အတ္တနော ဝာ ပရသ္သ ဝာ ယသာယသံ ဥပ္ပာဒေယ္ယ။
792. Evaṃ nissitena ca diṭṭhīnivesā…pe… ādiyatī ca dhammanti. Tattha diṭṭhīnivesāti idaṃsaccābhinivesasaṅkhātāni diṭṭhinivesanāni. Na hi svātivattāti sukhena ativattitabbā na honti. Dhammesu niccheyya samuggahītanti dvāsaṭṭhidiṭṭhidhammesu taṃ taṃ samuggahitaṃ abhiniviṭṭhaṃ dhammaṃ nicchinitvā pavattattā diṭṭhinivesā na hi svātivattāti vuttaṃ hoti. Tasmā naro tesu nivesanesu, nirassatī ādiyatī ca dhammanti yasmā na hi svātivattā , tasmā naro tesuyeva diṭṭhinivesanesu ajasīlagosīlakukkurasīlapañcātapamaruppapātaukkuṭikappadhānakaṇṭakāpassayādibhedaṃ satthāradhammakkhānagaṇādibhedañca taṃ taṃ dhammaṃ nirassati ca ādiyati ca jahati ca gaṇhāti ca vanamakkaṭo viya taṃ taṃ sākhanti vuttaṃ hoti. Evaṃ nirassanto ca ādiyanto ca anavaṭṭhitacittattā asantehipi guṇadosehi attano vā parassa vā yasāyasaṃ uppādeyya.
၇၉၃. ယော ပနာယံ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတာဒိဒောသဓုနနာယ ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ ဓောနော, တသ္သ ဓောနသ္သ ဟိ။ပေ.။ အနူပယော သော။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဓောနဓမ္မသမန္နာဂမာ ဓောနသ္သ ဓုတသဗ္ဗပာပသ္သ အရဟတော ကတ္ထစိ လောကေ တေသု တေသု ဘဝေသု ပကပ္ပိတာ ဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ, သော တသ္သာ ဒိဋ္ဌိယာ အဘာဝေန, ယာယ စ အတ္တနာ ကတံ ပာပကမ္မံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တာ တိတ္ထိယာ မာယာယ မာနေန ဝာ ဧတံ အဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ, တမ္ပိ မာယဉ္စ မာနဉ္စ ပဟာယ ဓောနော ရာဂာဒီနံ ဒောသာနံ ကေန ဂစ္ဆေယ္ယ, ဒိဋ္ဌဓမ္မေ သမ္ပရာယေ ဝာ နိရယာဒီသု ဂတိဝိသေသေသု ကေန သင္ခံ ဂစ္ဆေယ္ယ, အနူပယော သော, သော ဟိ တဏ္ဟာဒိဋ္ဌိဥပယာနံ ဒ္ဝိန္နံ အဘာဝေန အနူပယောတိ။
793. Yo panāyaṃ sabbadiṭṭhigatādidosadhunanāya paññāya samannāgatattā dhono, tassa dhonassa hi…pe… anūpayo so. Kiṃ vuttaṃ hoti? Dhonadhammasamannāgamā dhonassa dhutasabbapāpassa arahato katthaci loke tesu tesu bhavesu pakappitā diṭṭhi natthi, so tassā diṭṭhiyā abhāvena, yāya ca attanā kataṃ pāpakammaṃ paṭicchādentā titthiyā māyāya mānena vā etaṃ agatiṃ gacchanti, tampi māyañca mānañca pahāya dhono rāgādīnaṃ dosānaṃ kena gaccheyya, diṭṭhadhamme samparāye vā nirayādīsu gativisesesu kena saṅkhaṃ gaccheyya, anūpayo so, so hi taṇhādiṭṭhiupayānaṃ dvinnaṃ abhāvena anūpayoti.
၇၉၄. ယော ပန တေသံ ဒ္ဝိန္နံ ဘာဝေန ဥပယော ဟောတိ, သော ဥပယော ဟိ။ပေ.။ ဒိဋ္ဌိမိဓေဝ သဗ္ဗန္တိ။ တတ္ထ ဥပယောတိ တဏ္ဟာဒိဋ္ဌိနိသ္သိတော။ ဓမ္မေသု ဥပေတိ ဝာဒန္တိ ‘‘ရတ္တော’’တိ ဝာ ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝာ ဧဝံ တေသု တေသု ဓမ္မေသု ဥပေတိ ဝာဒံ။ အနူပယံ ကေန ကထံ ဝဒေယ္ယာတိ တဏ္ဟာဒိဋ္ဌိပဟာနေန အနူပယံ ခီဏာသဝံ ကေန ရာဂေန ဝာ ဒောသေန ဝာ ကထံ ‘‘ရတ္တော’’တိ ဝာ ‘‘ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝာ ဝဒေယ္ယ, ဧဝံ အနုပဝဇ္ဇော စ သော ကိံ တိတ္ထိယာ ဝိယ ကတပဋိစ္ဆာဒကော ဘဝိသ္သတီတိ အဓိပ္ပာယော။ အတ္တာ နိရတ္တာ န ဟိ တသ္သ အတ္ထီတိ တသ္သ ဟိ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဝာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဝာ နတ္ထိ, ဂဟဏံ မုဉ္စနံ ဝာပိ အတ္တနိရတ္တသညိတံ နတ္ထိ။ ကိံကာရဏာ နတ္ထီတိ စေ? အဓောသိ သော ဒိဋ္ဌိမိဓေဝ သဗ္ဗံ, ယသ္မာ သော ဣဓေဝ အတ္တဘာဝေ ဉာဏဝာတေန သဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အဓောသိ, ပဇဟိ, ဝိနောဒေသီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။ တံ သုတ္ဝာ ရာဇာ အတ္တမနော ဘဂဝန္တံ အဘိဝာဒေတ္ဝာ ပက္ကာမီတိ။
794. Yo pana tesaṃ dvinnaṃ bhāvena upayo hoti, so upayo hi…pe… diṭṭhimidheva sabbanti. Tattha upayoti taṇhādiṭṭhinissito. Dhammesu upeti vādanti ‘‘ratto’’ti vā ‘‘duṭṭho’’ti vā evaṃ tesu tesu dhammesu upeti vādaṃ. Anūpayaṃ kena kathaṃ vadeyyāti taṇhādiṭṭhipahānena anūpayaṃ khīṇāsavaṃ kena rāgena vā dosena vā kathaṃ ‘‘ratto’’ti vā ‘‘duṭṭho’’ti vā vadeyya, evaṃ anupavajjo ca so kiṃ titthiyā viya katapaṭicchādako bhavissatīti adhippāyo. Attā nirattā na hi tassa atthīti tassa hi attadiṭṭhi vā ucchedadiṭṭhi vā natthi, gahaṇaṃ muñcanaṃ vāpi attanirattasaññitaṃ natthi. Kiṃkāraṇā natthīti ce? Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṃ, yasmā so idheva attabhāve ñāṇavātena sabbaṃ diṭṭhigataṃ adhosi, pajahi, vinodesīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Taṃ sutvā rājā attamano bhagavantaṃ abhivādetvā pakkāmīti.
ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
သုတ္တနိပာတ-အဋ္ဌကထာယ ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Suttanipāta-aṭṭhakathāya duṭṭhaṭṭhakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / ခုဒ္ဒကနိကာယ • Khuddakanikāya / သုတ္တနိပာတပာဠိ • Suttanipātapāḷi / ၃. ဒုဋ္ဌဋ္ဌကသုတ္တံ • 3. Duṭṭhaṭṭhakasuttaṃ
