| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೨೩೦] ೧೦. ದುತಿಯಪಲಾಯಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[230] 10. Dutiyapalāyitajātakavaṇṇanā
ಧಜಮಪರಿಮಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಲಾಯಿತಪರಿಬ್ಬಾಜಕಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಜೇತವನಂ ಪಾವಿಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಅಲಙ್ಕತಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಸೀಹಪೋತಕೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸರೀರಪಟಿಭಾಗಂ ರೂಪಂ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮುಖಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಸದಿಸಂ ನಲಾಟಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏವರೂಪಂ ಪುರಿಸುತ್ತಮಂ ಜಿನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿಸನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ। ಮಹಾಜನೋ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಮ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮುಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Dhajamaparimitanti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ palāyitaparibbājakameva ārabbha kathesi. Imasmiṃ pana vatthusmiṃ so paribbājako jetavanaṃ pāvisi. Tasmiṃ khaṇe satthā mahājanaparivuto alaṅkatadhammāsane nisinno manosilātale sīhanādaṃ nadanto sīhapotako viya dhammaṃ deseti. Paribbājako dasabalassa brahmasarīrapaṭibhāgaṃ rūpaṃ puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ suvaṇṇapaṭṭasadisaṃ nalāṭañca disvā ‘‘ko evarūpaṃ purisuttamaṃ jinituṃ sakkhissatī’’ti nivattitvā parisantaraṃ pavisitvā palāyi. Mahājano taṃ anubandhitvā nivattitvā satthussa taṃ pavattiṃ ārocesi. Satthā ‘‘na so paribbājako idāneva, pubbepi mama suvaṇṇavaṇṇaṃ mukhaṃ disvā palātoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಏಕೋ ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ। ಸೋ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲವಾಹನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ತಕಂ ಬಲವಾಹನಂ ಜಿನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಂ ಸಂವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Atīte bodhisatto bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kāresi, takkasilāyaṃ eko gandhārarājā. So ‘‘bārāṇasiṃ gahessāmī’’ti caturaṅginiyā senāya āgantvā nagaraṃ parivāretvā nagaradvāre ṭhito attano balavāhanaṃ oloketvā ‘‘ko ettakaṃ balavāhanaṃ jinituṃ sakkhissatī’’ti attano senaṃ saṃvaṇṇetvā paṭhamaṃ gāthamāha –
೧೫೯.
159.
‘‘ಧಜಮಪರಿಮಿತಂ ಅನನ್ತಪಾರಂ, ದುಪ್ಪಸಹಂ ಧಙ್ಕೇಹಿ ಸಾಗರಂವ।
‘‘Dhajamaparimitaṃ anantapāraṃ, duppasahaṃ dhaṅkehi sāgaraṃva;
ಗಿರಿಮಿವ ಅನಿಲೇನ ದುಪ್ಪಸಯ್ಹೋ, ದುಪ್ಪಸಹೋ ಅಹಮಜ್ಜ ತಾದಿಸೇನಾ’’ತಿ॥
Girimiva anilena duppasayho, duppasaho ahamajja tādisenā’’ti.
ತತ್ಥ ಧಜಮಪರಿಮಿತನ್ತಿ ಇದಂ ತಾವ ಮೇ ರಥೇಸು ಮೋರಛದೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಸ್ಸಾಪಿತಧಜಮೇವ ಅಪರಿಮಿತಂ ಬಹುಂ ಅನೇಕಸತಸಙ್ಖ್ಯಂ। ಅನನ್ತಪಾರನ್ತಿ ಬಲವಾಹನಮ್ಪಿ ಮೇ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಹತ್ಥೀ ಏತ್ತಕಾ ಅಸ್ಸಾ ಏತ್ತಕಾ ರಥಾ ಏತ್ತಕಾ ಪತ್ತೀ’’ತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದರಹಿತಂ ಅನನ್ತಪಾರಂ। ದುಪ್ಪಸಹನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಸತ್ತೂಹಿ ಸಹಿತುಂ ಅಭಿಭವಿತುಂ । ಯಥಾ ಕಿಂ? ಧಙ್ಕೇಹಿ ಸಾಗರಂವ, ಯಥಾ ಸಾಗರೋ ಬಹೂಹಿ ಕಾಕೇಹಿ ವೇಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ವಾ ದುಪ್ಪಸಹೋ, ಏವಂ ದುಪ್ಪಸಹಂ। ಗಿರಿಮಿವ ಅನಿಲೇನ ದುಪ್ಪಸಯ್ಹೋತಿ ಅಪಿಚ ಮೇ ಅಯಂ ಬಲಕಾಯೋ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತೋ ವಾತೇನ ಅಕಮ್ಪನೀಯತೋ ದುಪ್ಪಸಹೋ, ತಥಾ ಅಞ್ಞೇನ ಬಲಕಾಯೇನ ದುಪ್ಪಸಹೋ। ದುಪ್ಪಸಹೋ ಅಹಮಜ್ಜ ತಾದಿಸೇನಾತಿ ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಜ್ಜ ತಾದಿಸೇನ ದುಪ್ಪಸಹೋತಿ ಅಟ್ಟಾಲಕೇ ಠಿತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।
Tattha dhajamaparimitanti idaṃ tāva me rathesu morachade ṭhapetvā ussāpitadhajameva aparimitaṃ bahuṃ anekasatasaṅkhyaṃ. Anantapāranti balavāhanampi me ‘‘ettakā hatthī ettakā assā ettakā rathā ettakā pattī’’ti gaṇanaparicchedarahitaṃ anantapāraṃ. Duppasahanti na sakkā paṭisattūhi sahituṃ abhibhavituṃ . Yathā kiṃ? Dhaṅkehi sāgaraṃva, yathā sāgaro bahūhi kākehi vegavikkhambhanavasena vā atikkamanavasena vā duppasaho, evaṃ duppasahaṃ. Girimiva anilena duppasayhoti apica me ayaṃ balakāyo yathā pabbato vātena akampanīyato duppasaho, tathā aññena balakāyena duppasaho. Duppasaho ahamajja tādisenāti svāhaṃ iminā balena samannāgato ajja tādisena duppasahoti aṭṭālake ṭhitaṃ bodhisattaṃ sandhāya vadati.
ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಬಾಲ, ಮಾ ವಿಪ್ಪಲಪಸಿ, ಇದಾನಿ ತೇ ಬಲವಾಹನಂ ಮತ್ತವಾರಣೋ ವಿಯ ನಳವನಂ ವಿದ್ಧಂಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Athassa so puṇṇacandasassirikaṃ attano mukhaṃ dassetvā ‘‘bāla, mā vippalapasi, idāni te balavāhanaṃ mattavāraṇo viya naḷavanaṃ viddhaṃsessāmī’’ti santajjetvā dutiyaṃ gāthamāha –
೧೬೦.
160.
‘‘ಮಾ ಬಾಲಿಯಂ ವಿಲಪಿ ನ ಹಿಸ್ಸ ತಾದಿಸಂ, ವಿಡಯ್ಹಸೇ ನ ಹಿ ಲಭಸೇ ನಿಸೇಧಕಂ।
‘‘Mā bāliyaṃ vilapi na hissa tādisaṃ, viḍayhase na hi labhase nisedhakaṃ;
ಆಸಜ್ಜಸಿ ಗಜಮಿವ ಏಕಚಾರಿನಂ, ಯೋ ತಂ ಪದಾ ನಳಮಿವ ಪೋಥಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
Āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ, yo taṃ padā naḷamiva pothayissatī’’ti.
ತತ್ಥ ಮಾ ಬಾಲಿಯಂ ವಿಲಪೀತಿ ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲಭಾವಂ ವಿಪ್ಪಲಪಸಿ। ನ ಹಿಸ್ಸ ತಾದಿಸನ್ತಿ ನ ಹಿ ಅಸ್ಸ ತಾದಿಸೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ತಾದಿಸೋ ‘‘ಅನನ್ತಪಾರಂ ಮೇ ಬಲವಾಹನ’’ನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ತಕ್ಕೇನ್ತೋ ರಜ್ಜಞ್ಚ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನ ಹಿ ಅಸ್ಸ, ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಡಯ್ಹಸೇತಿ ತ್ವಂ ಬಾಲ, ಕೇವಲಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನಪರಿಳಾಹೇನ ವಿಡಯ್ಹಸಿಯೇವ। ನ ಹಿ ಲಭಸೇ ನಿಸೇಧಕನ್ತಿ ಮಾದಿಸಂ ಪನ ಪಸಯ್ಹ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನಿಸೇಧಕಂ ನ ತಾವ ಲಭಸಿ, ಅಜ್ಜ ತಂ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ। ಆಸಜ್ಜಸೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛಸಿ। ಗಜಮಿವ ಏಕಚಾರಿನನ್ತಿ ಏಕಚಾರಿನಂ ಮತ್ತವರವಾರಣಂ ವಿಯ। ಯೋ ತಂ ಪದಾ ನಳಮಿವ ಪೋಥಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋ ತಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಮತ್ತವರವಾರಣೋ ಪಾದಾ ನಳಂ ಪೋಥೇತಿ ಸಂಚುಣ್ಣೇತಿ, ಏವಂ ಪೋಥಯಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ತ್ವಂ ಆಸಜ್ಜಸೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ।
Tattha mā bāliyaṃ vilapīti mā attano bālabhāvaṃ vippalapasi. Na hissa tādisanti na hi assa tādiso, ayameva vā pāṭho. Tādiso ‘‘anantapāraṃ me balavāhana’’nti evarūpaṃ takkento rajjañca gahetuṃ samattho nāma na hi assa, na hotīti attho. Viḍayhaseti tvaṃ bāla, kevalaṃ rāgadosamohamānapariḷāhena viḍayhasiyeva. Na hi labhase nisedhakanti mādisaṃ pana pasayha abhibhavitvā nisedhakaṃ na tāva labhasi, ajja taṃ āgatamaggeneva palāpessāmi. Āsajjasīti upagacchasi. Gajamiva ekacārinanti ekacārinaṃ mattavaravāraṇaṃ viya. Yo taṃ padā naḷamiva pothayissatīti yo taṃ yathā nāma mattavaravāraṇo pādā naḷaṃ potheti saṃcuṇṇeti, evaṃ pothayissati, taṃ tvaṃ āsajjasīti attānaṃ sandhāyāha.
ಏವಂ ತಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಞ್ಚನಪಟ್ಟಸದಿಸಂ ಮಹಾನಲಾಟಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಭೀತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತೋ ಸಕನಗರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ।
Evaṃ tajjentassa panassa kathaṃ sutvā gandhārarājā ullokento kañcanapaṭṭasadisaṃ mahānalāṭaṃ disvā attano gahaṇabhīto nivattitvā palāyanto sakanagarameva agamāsi.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ ಪಲಾಯಿತಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā gandhārarājā palāyitaparibbājako ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi’’nti.
ದುತಿಯಪಲಾಯಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
Dutiyapalāyitajātakavaṇṇanā dasamā.
ಕಾಸಾವವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ।
Kāsāvavaggo aṭṭhamo.
ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –
Tassuddānaṃ –
ಕಾಸಾವಂ ಚೂಳನನ್ದಿಯಂ, ಪುಟಭತ್ತಞ್ಚ ಕುಮ್ಭಿಲಂ।
Kāsāvaṃ cūḷanandiyaṃ, puṭabhattañca kumbhilaṃ;
ಖನ್ತಿವಣ್ಣಂ ಕೋಸಿಯಞ್ಚ, ಗೂಥಪಾಣಂ ಕಾಮನೀತಂ।
Khantivaṇṇaṃ kosiyañca, gūthapāṇaṃ kāmanītaṃ;
ಪಲಾಯಿತದ್ವಯಮ್ಪಿ ಚ॥
Palāyitadvayampi ca.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೨೩೦. ದುತಿಯಪಲಾಯಿತಜಾತಕಂ • 230. Dutiyapalāyitajātakaṃ
