| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៧. ទុតិយកុដិវិហារិត្ថេរគាថាវណ្ណនា
7. Dutiyakuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā
អយមាហុ បុរាណិយាតិ អាយស្មតោ កុដិវិហារិត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ បសន្នមានសោ បរិឡាហកាលេ នឡវិលីវេហិ វិរចិតំ ពីជនិំ អទាសិ។ តំ សត្ថា អនុមោទនគាថាយ សម្បហំសេសិ។ សេសំ យទេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ អញ្ជនវនិយត្ថេរវត្ថុម្ហិ វុត្តសទិសមេវ។ អយំ បន វិសេសោ – អយំ កិរ វុត្តនយេន បព្ពជិត្វា អញ្ញតរាយ បុរាណកុដិកាយ វិហរន្តោ សមណធម្មំ អចិន្តេត្វា, ‘‘អយំ កុដិកា ជិណ្ណា, អញ្ញំ កុដិកំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ នវកម្មវសេន ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ។ តស្ស អត្ថកាមា ទេវតា សំវេគជននត្ថំ ឥមំ ឧត្តានោភាសំ គម្ភីរត្ថំ ‘‘អយមាហុ’’តិ គាថមាហ។
Ayamāhupurāṇiyāti āyasmato kuṭivihārittherassa gāthā. Kā uppatti? So kira padumuttarassa bhagavato pasannamānaso pariḷāhakāle naḷavilīvehi viracitaṃ bījaniṃ adāsi. Taṃ satthā anumodanagāthāya sampahaṃsesi. Sesaṃ yadettha vattabbaṃ, taṃ añjanavaniyattheravatthumhi vuttasadisameva. Ayaṃ pana viseso – ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā aññatarāya purāṇakuṭikāya viharanto samaṇadhammaṃ acintetvā, ‘‘ayaṃ kuṭikā jiṇṇā, aññaṃ kuṭikaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti navakammavasena cittaṃ uppādesi. Tassa atthakāmā devatā saṃvegajananatthaṃ imaṃ uttānobhāsaṃ gambhīratthaṃ ‘‘ayamāhu’’ti gāthamāha.
៥៧. តត្ថ អយន្តិ អាសន្នបច្ចក្ខវចនំ។ អាហូតិ អហោសីតិ អត្ថោ។ គាថាសុខត្ថញ្ហិ ទីឃំ កត្វា វុត្តំ។ បុរាណិយាតិ បុរាតនី អទ្ធគតា។ អញ្ញំ បត្ថយសេ នវំ កុដិន្តិ ឥមិស្សា កុដិយា បុរាណភាវេន ជិណ្ណតាយ ឥតោ អញ្ញំ ឥទានិ និព្ពត្តនីយតាយ នវំ កុដិំ បត្ថយសេ បត្ថេសិ អាសីសសិ។ សព្ពេន សព្ពំ បន អាសំ កុដិយា វិរាជយ បុរាណិយំ វិយ នវាយម្បិ កុដិយំ អាសំ តណ្ហំ អបេក្ខំ វិរាជេហិ, សព្ពសោ តត្ថ វិរត្តចិត្តោ ហោហិ។ កស្មា? យស្មា ទុក្ខា ភិក្ខុ បុន នវា នាម កុដិ ភិក្ខុ បុន ឥទានិ និព្ពត្តិយមានា ទុក្ខាវហត្តា ទុក្ខា, តស្មា អញ្ញំ នវំ ទុក្ខំ អនុប្បាទេន្តោ យថានិព្ពត្តាយំ បុរាណិយំយេវ កុដិយំ ឋត្វា អត្តនា កតព្ពំ ករោហីតិ។ អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – ត្វំ, ភិក្ខុ, ‘‘អយំ បុរាណី តិណកុដិកា ជិណ្ណា’’តិ អញ្ញំ នវំ តិណកុដិកំ កាតុំ ឥច្ឆសិ, ន សមណធម្មំ, ឯវំ ឥច្ឆន្តោ បន ភាវនាយ អននុយុញ្ជនេន បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិយា អនតិវត្តនតោ អាយតិំ អត្តភាវកុដិម្បិ បត្ថេន្តោ កាតុំ ឥច្ឆន្តោយេវ នាម ហោតិ។ សា បន នវា តិណកុដិ វិយ ករណទុក្ខេន តតោ ភិយ្យោបិ ជរាមរណសោកបរិទេវាទិទុក្ខសំសដ្ឋតាយ ទុក្ខា, តស្មា តិណកុដិយំ វិយ អត្តភាវកុដិយំ អាសំ អបេក្ខំ វិរាជយ សព្ពសោ តត្ថ វិរត្តចិត្តោ ហោហិ, ឯវំ តេ វដ្ដទុក្ខំ ន ភវិស្សតីតិ។ ទេវតាយ ច វចនំ សុត្វា ថេរោ សំវេគជាតោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា ឃដេន្តោ វាយមន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១១.៣៦-៤៦) –
57. Tattha ayanti āsannapaccakkhavacanaṃ. Āhūti ahosīti attho. Gāthāsukhatthañhi dīghaṃ katvā vuttaṃ. Purāṇiyāti purātanī addhagatā. Aññaṃ patthayase navaṃ kuṭinti imissā kuṭiyā purāṇabhāvena jiṇṇatāya ito aññaṃ idāni nibbattanīyatāya navaṃ kuṭiṃ patthayase patthesi āsīsasi. Sabbena sabbaṃ pana āsaṃ kuṭiyā virājaya purāṇiyaṃ viya navāyampi kuṭiyaṃ āsaṃ taṇhaṃ apekkhaṃ virājehi, sabbaso tattha virattacitto hohi. Kasmā? Yasmā dukkhā bhikkhu puna navā nāma kuṭi bhikkhu puna idāni nibbattiyamānā dukkhāvahattā dukkhā, tasmā aññaṃ navaṃ dukkhaṃ anuppādento yathānibbattāyaṃ purāṇiyaṃyeva kuṭiyaṃ ṭhatvā attanā katabbaṃ karohīti. Ayañhettha adhippāyo – tvaṃ, bhikkhu, ‘‘ayaṃ purāṇī tiṇakuṭikā jiṇṇā’’ti aññaṃ navaṃ tiṇakuṭikaṃ kātuṃ icchasi, na samaṇadhammaṃ, evaṃ icchanto pana bhāvanāya ananuyuñjanena punabbhavābhinibbattiyā anativattanato āyatiṃ attabhāvakuṭimpi patthento kātuṃ icchantoyeva nāma hoti. Sā pana navā tiṇakuṭi viya karaṇadukkhena tato bhiyyopi jarāmaraṇasokaparidevādidukkhasaṃsaṭṭhatāya dukkhā, tasmā tiṇakuṭiyaṃ viya attabhāvakuṭiyaṃ āsaṃ apekkhaṃ virājaya sabbaso tattha virattacitto hohi, evaṃ te vaṭṭadukkhaṃ na bhavissatīti. Devatāya ca vacanaṃ sutvā thero saṃvegajāto vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.11.36-46) –
‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស , លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;
‘‘Padumuttarabuddhassa , lokajeṭṭhassa tādino;
តិណត្ថរេ និសិន្នស្ស, ឧបសន្តស្ស តាទិនោ។
Tiṇatthare nisinnassa, upasantassa tādino.
‘‘នឡមាលំ គហេត្វាន, ពន្ធិត្វា ពីជនិំ អហំ;
‘‘Naḷamālaṃ gahetvāna, bandhitvā bījaniṃ ahaṃ;
ពុទ្ធស្ស ឧបនាមេសិំ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ។
Buddhassa upanāmesiṃ, dvipadindassa tādino.
‘‘បដិគ្គហេត្វា សព្ពញ្ញូ, ពីជនិំ លោកនាយកោ;
‘‘Paṭiggahetvā sabbaññū, bījaniṃ lokanāyako;
មម សង្កប្បមញ្ញាយ, ឥមំ គាថំ អភាសថ។
Mama saṅkappamaññāya, imaṃ gāthaṃ abhāsatha.
‘‘យថា មេ កាយោ និព្ពាតិ, បរិឡាហោ ន វិជ្ជតិ;
‘‘Yathā me kāyo nibbāti, pariḷāho na vijjati;
តថេវ តិវិធគ្គីហិ, ចិត្តំ តវ វិមុច្ចតុ។
Tatheva tividhaggīhi, cittaṃ tava vimuccatu.
‘‘សព្ពេ ទេវា សមាគច្ឆុំ, យេ កេចិ វននិស្សិតា;
‘‘Sabbe devā samāgacchuṃ, ye keci vananissitā;
សោស្សាម ពុទ្ធវចនំ, ហាសយន្តញ្ច ទាយកំ។
Sossāma buddhavacanaṃ, hāsayantañca dāyakaṃ.
‘‘និសិន្នោ ភគវា តត្ថ, ទេវសង្ឃបុរក្ខតោ;
‘‘Nisinno bhagavā tattha, devasaṅghapurakkhato;
ទាយកំ សម្បហំសេន្តោ, ឥមា គាថា អភាសថ។
Dāyakaṃ sampahaṃsento, imā gāthā abhāsatha.
‘‘ឥមិនា ពីជនិទានេន, ចិត្តស្ស បណិធីហិ ច;
‘‘Iminā bījanidānena, cittassa paṇidhīhi ca;
សុព្ពតោ នាម នាមេន, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ។
Subbato nāma nāmena, cakkavattī bhavissati.
‘‘តេន កម្មាវសេសេន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;
‘‘Tena kammāvasesena, sukkamūlena codito;
មាលុតោ នាម នាមេន, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ។
Māluto nāma nāmena, cakkavattī bhavissati.
‘‘ឥមិនា ពីជនិទានេន, សម្មានវិបុលេន ច;
‘‘Iminā bījanidānena, sammānavipulena ca;
កប្បសតសហស្សម្បិ, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជតិ។
Kappasatasahassampi, duggatiṃ nupapajjati.
‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, សុព្ពតា អដ្ឋតិំស តេ;
‘‘Tiṃsakappasahassamhi, subbatā aṭṭhatiṃsa te;
ឯកូនតិំសសហស្សេ, អដ្ឋ មាលុតនាមកា។
Ekūnatiṃsasahasse, aṭṭha mālutanāmakā.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តេ បន បតិដ្ឋិតោ ‘‘អយំ មេ អរហត្តប្បត្តិយា អង្កុសភូតា’’តិ តមេវ គាថំ បច្ចុទាហាសិ។ សាយេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសិ។ កុដិឱវាទេន លទ្ធវិសេសត្តា ចស្ស កុដិវិហារីត្វេវ សមញ្ញា អហោសីតិ។
Arahatte pana patiṭṭhito ‘‘ayaṃ me arahattappattiyā aṅkusabhūtā’’ti tameva gāthaṃ paccudāhāsi. Sāyeva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi. Kuṭiovādena laddhavisesattā cassa kuṭivihārītveva samaññā ahosīti.
ទុតិយកុដិវិហារិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dutiyakuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. ទុតិយកុដិវិហារិត្ថេរគាថា • 7. Dutiyakuṭivihārittheragāthā
