Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / ধম্মসঙ্গণী-অনুটীকা • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

দুকনিক্খেপকথাৰণ্ণনা

Dukanikkhepakathāvaṇṇanā

১০৬২. মেত্তায অযনং উপগমনং মেত্তাযনং, তঞ্চ অত্তনো সন্তানে মেত্তায লাভো উপ্পাদনং সত্তানং অনুপগমো অত্থতো মজ্জনমেৰাতি ‘‘মেত্তা, মেদন’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সিনেহন’’ন্তি আহ।

1062. Mettāya ayanaṃ upagamanaṃ mettāyanaṃ, tañca attano santāne mettāya lābho uppādanaṃ sattānaṃ anupagamo atthato majjanamevāti ‘‘mettā, medana’’nti vatvā ‘‘sinehana’’nti āha.

১০৬৫. তস্মিং তস্মিং ৰিসযে চিত্তং সংরঞ্জতীতি চিত্তস্স সংরঞ্জনং। তণ্হাৰিচরিতাদীতি আদি-সদ্দেন এসনাদযো সঙ্গহিতা। তণ্হায ৰিপুলতা ৰিসযৰসেন পৰত্তিৰসেন ৰা ৰেদিতব্বা। অনিচ্চাদিসভাৰস্স রূপাদিকস্স নিচ্চাদিতো গহণং অভিনিৰেসো ৰিসেসতো তণ্হাৰসেন হোতি তণ্হারহিতায দিট্ঠিযা অভাৰাতি উপচারৰসেন নিমিত্তস্স কত্তুভাৰমাহ ‘‘নিচ্চাদিতো গণ্হন্তী ৰিসংৰাদিকা হোতী’’তি। পাকটেন সদ্দেন লব্ভমানত্তা যথারুতৰিঞ্ঞাযমানত্তা চ ৰিসত্তিকাসদ্দস্স ৰিসতসভাৰো ‘‘পধানো অত্থো’’তি ৰুত্তো। ‘‘অন্তলিক্খচরো পাসো, য্ৰাযং চরতি মানসো। তেন তং বাধযিস্সামী’’তিআদিৰসেন (সং॰ নি॰ ১.১৫১; মহাৰ॰ ৩৩) মারেন গহিততায

1065. Tasmiṃ tasmiṃ visaye cittaṃ saṃrañjatīti cittassa saṃrañjanaṃ. Taṇhāvicaritādīti ādi-saddena esanādayo saṅgahitā. Taṇhāya vipulatā visayavasena pavattivasena vā veditabbā. Aniccādisabhāvassa rūpādikassa niccādito gahaṇaṃ abhiniveso visesato taṇhāvasena hoti taṇhārahitāya diṭṭhiyā abhāvāti upacāravasena nimittassa kattubhāvamāha ‘‘niccādito gaṇhantī visaṃvādikā hotī’’ti. Pākaṭena saddena labbhamānattā yathārutaviññāyamānattā ca visattikāsaddassa visatasabhāvo ‘‘padhāno attho’’ti vutto. ‘‘Antalikkhacaro pāso, yvāyaṃ carati mānaso. Tena taṃ bādhayissāmī’’tiādivasena (saṃ. ni. 1.151; mahāva. 33) mārena gahitatāya.

১০৬৬. অনত্থচরণাদিঅনভিসন্ধানকতায অট্ঠানভূতেসু চ ৰস্সৰাতাদিসঙ্খারেসু উপ্পন্নকোপো ৰিয সত্তেসু অত্থাচরণাদিনা আরোপনাধিপ্পাযেসুযেৰ তদজ্ঝারোপনৰসেন পৰত্তো যদিপি অনাযতনুপ্পত্তিযা অট্ঠানাঘাতোযেৰ হোতি, সত্তৰিসযত্তা পন সতি চিত্তস্স একন্তব্যাপত্তিযং কম্মপথভেদো হোতিযেৰাতি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং, অট্ঠানুপ্পত্তিযং পনস্স ন সিযা কম্মপথভেদোতি আহ ‘‘সত্তেসু উপ্পন্নো অট্ঠানকোপো করোতী’’তি। পটিঘাদিপদানং ঘট্টনাপুরিমযামৰিকারুপ্পত্তিসমঞ্ঞাদীসুপি দস্সনতো ‘‘পটিৰিরোধাদিপদানি তেসং ৰিসেসনত্থানী’’তি ৰুত্তং।

1066. Anatthacaraṇādianabhisandhānakatāya aṭṭhānabhūtesu ca vassavātādisaṅkhāresu uppannakopo viya sattesu atthācaraṇādinā āropanādhippāyesuyeva tadajjhāropanavasena pavatto yadipi anāyatanuppattiyā aṭṭhānāghātoyeva hoti, sattavisayattā pana sati cittassa ekantabyāpattiyaṃ kammapathabhedo hotiyevāti sakkā viññātuṃ, aṭṭhānuppattiyaṃ panassa na siyā kammapathabhedoti āha ‘‘sattesu uppanno aṭṭhānakopo karotī’’ti. Paṭighādipadānaṃ ghaṭṭanāpurimayāmavikāruppattisamaññādīsupi dassanato ‘‘paṭivirodhādipadāni tesaṃ visesanatthānī’’ti vuttaṃ.

১০৯১. দ্ৰে ধম্মা তযো ধম্মাতি সদ্দন্তরসন্নিধানেন পরিচ্ছেদৰতো বহুৰচনস্স দস্সনতো ‘‘অপরিচ্ছেদেন বহুৰচনেনা’’তি ৰুত্তং। উদ্দেসো কতোতি ইতি-সদ্দো হেতুঅত্থো। তেন বহুৰচনেন উদ্দেসকরণং বহুৰচনেন পুচ্ছায কারণন্তি দীপেতি। উদ্দেসানুৰিধাযিনী হি পুচ্ছাতি। তথা হি সঙ্খাপরিচ্ছিন্নে উদ্দেসে ‘‘কতমে ৰা তযো’’তি সঙ্খাপরিচ্ছিন্নাৰ পুচ্ছা করীযতীতি। উদ্দেসেন ধম্মানং অত্থিতামত্তৰচনিচ্ছাযং সভাৰভূমিকারণফলাদিপরিচ্ছেদো ৰিয সঙ্খাপরিচ্ছেদোপি ন কাতব্বোতি অধিপ্পাযেন ‘‘অনিদ্ধারিতপরিচ্ছেদে’’তিআদি ৰুত্তং। ‘‘অপচ্চযা ধম্মা’’তি পদতো পন হেট্ঠা অনেকভেদভিন্না ধম্মা অপরিচ্ছেদেন বহুৰচনেনেৰ উদ্দিট্ঠা, উদ্ধঞ্চ তথা উদ্দিসীযন্তীতি তং সোতপতিততায ভেদাভাৰেপি পরমত্থতো অপ্পচ্চযধম্মস্স অসঙ্খতধম্মস্স চ সোপাদিসেসনিরুপাদিসেসরাগক্খযাদিঅসঙ্খতাদিৰচনৰচনীযভাৰেন উপচরিতভেদেগহিতে পদদ্ৰযেন অত্থি কাচি ভেদমত্তাতি অপরিচ্ছেদেন বহুৰচনেন উদ্দেসো কতোতি যুত্তং সিযা। উদ্দেসানুসারীনি পুচ্ছানিগমনানীতি তানিপি তথা পৰত্তানি। নিদ্দেসো পন যথাধিপ্পেতসভাৰাদিপরিচ্ছেদৰিভাৰনৰসেনেৰ কাতব্বোতি অসঙ্খতা ধাতু ইচ্চেৰ কতো পরমত্থতো ভেদাভাৰদীপনত্থন্তি দট্ঠব্বং। কথেতুকামতাৰসেন পুচ্ছন্তো যস্স কথেতি, তেন কাতব্বপুচ্ছায করণতো তগ্গতং অজাননং সংসযং ৰা অনুৰিধাযযেৰ পুচ্ছতীতি ‘‘সভাৰ…পে॰… অজানন্তস্স ৰসেন পুচ্ছা করীযতী’’তি ৰুত্তং। নিদ্দেসতো পুব্বেতিআদিনা অট্ঠকথাযং ৰুত্তং পুচ্ছানুসন্ধিংযেৰ ৰিভাৰেতি।

1091. Dve dhammā tayo dhammāti saddantarasannidhānena paricchedavato bahuvacanassa dassanato ‘‘aparicchedena bahuvacanenā’’ti vuttaṃ. Uddeso katoti iti-saddo hetuattho. Tena bahuvacanena uddesakaraṇaṃ bahuvacanena pucchāya kāraṇanti dīpeti. Uddesānuvidhāyinī hi pucchāti. Tathā hi saṅkhāparicchinne uddese ‘‘katame vā tayo’’ti saṅkhāparicchinnāva pucchā karīyatīti. Uddesena dhammānaṃ atthitāmattavacanicchāyaṃ sabhāvabhūmikāraṇaphalādiparicchedo viya saṅkhāparicchedopi na kātabboti adhippāyena ‘‘aniddhāritaparicchede’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Apaccayā dhammā’’ti padato pana heṭṭhā anekabhedabhinnā dhammā aparicchedena bahuvacaneneva uddiṭṭhā, uddhañca tathā uddisīyantīti taṃ sotapatitatāya bhedābhāvepi paramatthato appaccayadhammassa asaṅkhatadhammassa ca sopādisesanirupādisesarāgakkhayādiasaṅkhatādivacanavacanīyabhāvena upacaritabhedegahite padadvayena atthi kāci bhedamattāti aparicchedena bahuvacanena uddeso katoti yuttaṃ siyā. Uddesānusārīni pucchānigamanānīti tānipi tathā pavattāni. Niddeso pana yathādhippetasabhāvādiparicchedavibhāvanavaseneva kātabboti asaṅkhatā dhātu icceva kato paramatthato bhedābhāvadīpanatthanti daṭṭhabbaṃ. Kathetukāmatāvasena pucchanto yassa katheti, tena kātabbapucchāya karaṇato taggataṃ ajānanaṃ saṃsayaṃ vā anuvidhāyayeva pucchatīti ‘‘sabhāva…pe… ajānantassa vasena pucchā karīyatī’’ti vuttaṃ. Niddesato pubbetiādinā aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ pucchānusandhiṃyeva vibhāveti.

১১০১. ভিন্দিত্ৰাতি ৰিভজিত্ৰা। রূপাৰ…পে॰… ৰিঞ্ঞেয্যাতি কামাৰচরকুসলমহাকিরিযৰিঞ্ঞাণেন মহগ্গতধম্মানং সম্মসনৰসেন যথাযোগং মহগ্গতপ্পমাণধম্মানং পচ্চৰেক্খণাদিৰসেন রূপরাগারূপরাগসম্পযুত্তেন অকুসলমনোৰিঞ্ঞাণেন মহগ্গতধম্মানং অভিনিৰেসনঅস্সাদনৰসেন তংতংপঞ্ঞত্তিযঞ্চ তংতংৰোহারৰসেন পৰত্তেন আৰজ্জনেন চ যথাৰুত্তৰিঞ্ঞাণানং পুরেচারিকেন কামাৰচরধম্মা ন ৰিঞ্ঞেয্যা। ইতরেনাতি পরিত্তারম্মণেন। কামাৰচরানমেৰ আরম্মণানন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং। রূপারম্মণাদীহি ৰিঞ্ঞাণেহি তত্থ রূপারম্মণেন ৰিঞ্ঞাণেনপি সদ্দাদীনং অৰিঞ্ঞেয্যতা রূপস্স চ ৰিঞ্ঞেয্যতা। এৰং সেসেসুপি যোজনা দট্ঠব্বা। চক্খুদ্ৰারিকেন সদ্দাদীনং অৰিঞ্ঞেয্যতা রূপস্স ৰিঞ্ঞেয্যতাতিআদিনা দ্ৰারভেদৰসেন যোজেতব্বং। ইতরন্তি ইট্ঠমজ্ঝত্তং অনিট্ঠমনিট্ঠমজ্ঝত্তঞ্চ। রূপাৰচরাদযো কামাৰচরৰিপাকাদীহীতি রূপাৰচরারূপাৰচরলোকুত্তরপঞ্ঞত্তিযো কামাৰচরৰিপাকেহি লোকুত্তরা কামাৰচরতো ঞাণৰিপ্পযুত্তকুসলকিরিযেহি অকুসলেহি চ অৰিঞ্ঞেয্যাতি যোজেতব্বং। নিব্বানস্স অৰিজাননসভাৰো এৰ অত্তসম্ভৰো

1101. Bhinditvāti vibhajitvā. Rūpāva…pe… viññeyyāti kāmāvacarakusalamahākiriyaviññāṇena mahaggatadhammānaṃ sammasanavasena yathāyogaṃ mahaggatappamāṇadhammānaṃ paccavekkhaṇādivasena rūparāgārūparāgasampayuttena akusalamanoviññāṇena mahaggatadhammānaṃ abhinivesanaassādanavasena taṃtaṃpaññattiyañca taṃtaṃvohāravasena pavattena āvajjanena ca yathāvuttaviññāṇānaṃ purecārikena kāmāvacaradhammā na viññeyyā. Itarenāti parittārammaṇena. Kāmāvacarānameva ārammaṇānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Rūpārammaṇādīhi viññāṇehi tattha rūpārammaṇena viññāṇenapi saddādīnaṃ aviññeyyatā rūpassa ca viññeyyatā. Evaṃ sesesupi yojanā daṭṭhabbā. Cakkhudvārikena saddādīnaṃ aviññeyyatā rūpassa viññeyyatātiādinā dvārabhedavasena yojetabbaṃ. Itaranti iṭṭhamajjhattaṃ aniṭṭhamaniṭṭhamajjhattañca. Rūpāvacarādayo kāmāvacaravipākādīhīti rūpāvacarārūpāvacaralokuttarapaññattiyo kāmāvacaravipākehi lokuttarā kāmāvacarato ñāṇavippayuttakusalakiriyehi akusalehi ca aviññeyyāti yojetabbaṃ. Nibbānassa avijānanasabhāvo eva attasambhavo.

১১০২. রূপারূপাৰচরকম্মূপপত্তিভৰে দিট্ঠিরহিতো লোভো ভৰাসৰোতি যথাৰুত্তৰিসযো দিট্ঠিসহিতো সব্বকামাৰচরধম্মৰিসযো চ লোভো কামাসৰো ভৰিতুং যুত্তোতি ৰুত্তং ‘‘ভৰাসৰং…পে॰… সিযা’’তি। কামাসৰভৰাসৰৰিনিমুত্তস্স হি লোভস্স অভাৰং সযমেৰ ৰক্খতীতি। পাল়িযন্তি অট্ঠকথাকণ্ডপাল়িযং। তত্থ যথা ‘‘কামাসৰো অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং, এৰং ‘‘ভৰাসৰো অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতী’’তি অৰত্ৰা ‘‘চতূসুদিট্ঠিগতৰিপ্পযুত্তলোভসহগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতী’’তি (ধ॰ স॰ ১৪৬৫) ৰুত্তত্তা ‘‘ভৰাসৰো…পে॰… যুত্তেসু এৰ উপ্পজ্জতী’’তি পাল়িযং ৰুত্তোতি সাৰধারণং ৰুত্তং। তথা চ ৰক্খতি ‘‘ভৰাসৰো চতূসু দিট্ঠিগতৰিপ্পযুত্তেসু অৰিজ্জাসৰেন সদ্ধিং একধাৰ একতো উপ্পজ্জতী’’তি (ধ॰ স॰ অট্ঠ॰ ১৪৭৩)। সোপি রাগোতি সস্সতদিট্ঠিসহগতো রাগো। কামভৰপত্থনা ৰিয কামাসৰোতি যুত্তং ৰত্তুং। সস্সতদিট্ঠিসহগতরাগকামভৰপত্থনানম্পি হি ভৰাসৰোতি ৰত্তব্বপরিযাযো অত্থীতি ‘‘সস্সতদিট্ঠিসহগতো রাগো ভৰরাগৰসেন পত্থনা ভৰাসৰো নামা’’তি ৰুত্তং, ন তেসং ইধ অধিপ্পেতভৰাসৰভাৰদস্সনত্থন্তি অট্ঠকথাযং অধিপ্পাযো দট্ঠব্বো। তথা হি ‘‘রূপারূপসঙ্খাতে কম্মতো চ উপপত্তিতো চ দুৰিধেপি ভৰে আসৰো ভৰাসৰো’’তি ৰুত্তন্তি। তত্থ কামভৰপত্থনায তাৰ কামাসৰভাৰো হোতু, রূপারূপভৰেসু সস্সতাভিনিৰেসসহগতরাগস্স কথন্তি? সোপি যথাৰুত্তৰিসযে কামনৰসেন পৰত্তিতো কামাসৰোযেৰ নাম। সব্বেপি হি তেভূমকা ধম্মা কমনীযট্ঠেন কামাতি। ন চেত্থ অনিট্ঠপ্পসঙ্গো দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তলোভস্স ভৰাসৰভাৰেন ৰিসুং উদ্ধটত্তা। অৰস্সঞ্চেতমেৰং ৰিঞ্ঞাতব্বং, ইতরথা রূপারূপভৰেসু উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতস্সপি লোভস্স ভৰাসৰভাৰো আপজ্জেয্যাতি। কামাসৰাদযো এৰ দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকাসৰভাৰেন দ্ৰিধা ৰুত্তা।

1102. Rūpārūpāvacarakammūpapattibhave diṭṭhirahito lobho bhavāsavoti yathāvuttavisayo diṭṭhisahito sabbakāmāvacaradhammavisayo ca lobho kāmāsavo bhavituṃ yuttoti vuttaṃ ‘‘bhavāsavaṃ…pe… siyā’’ti. Kāmāsavabhavāsavavinimuttassa hi lobhassa abhāvaṃ sayameva vakkhatīti. Pāḷiyanti aṭṭhakathākaṇḍapāḷiyaṃ. Tattha yathā ‘‘kāmāsavo aṭṭhasu lobhasahagatacittuppādesu uppajjatī’’ti vuttaṃ, evaṃ ‘‘bhavāsavo aṭṭhasu lobhasahagatacittuppādesu uppajjatī’’ti avatvā ‘‘catūsudiṭṭhigatavippayuttalobhasahagatacittuppādesu uppajjatī’’ti (dha. sa. 1465) vuttattā ‘‘bhavāsavo…pe… yuttesu eva uppajjatī’’ti pāḷiyaṃ vuttoti sāvadhāraṇaṃ vuttaṃ. Tathā ca vakkhati ‘‘bhavāsavo catūsu diṭṭhigatavippayuttesu avijjāsavena saddhiṃ ekadhāva ekato uppajjatī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 1473). Sopi rāgoti sassatadiṭṭhisahagato rāgo. Kāmabhavapatthanā viya kāmāsavoti yuttaṃ vattuṃ. Sassatadiṭṭhisahagatarāgakāmabhavapatthanānampi hi bhavāsavoti vattabbapariyāyo atthīti ‘‘sassatadiṭṭhisahagato rāgo bhavarāgavasena patthanā bhavāsavo nāmā’’ti vuttaṃ, na tesaṃ idha adhippetabhavāsavabhāvadassanatthanti aṭṭhakathāyaṃ adhippāyo daṭṭhabbo. Tathā hi ‘‘rūpārūpasaṅkhāte kammato ca upapattito ca duvidhepi bhave āsavo bhavāsavo’’ti vuttanti. Tattha kāmabhavapatthanāya tāva kāmāsavabhāvo hotu, rūpārūpabhavesu sassatābhinivesasahagatarāgassa kathanti? Sopi yathāvuttavisaye kāmanavasena pavattito kāmāsavoyeva nāma. Sabbepi hi tebhūmakā dhammā kamanīyaṭṭhena kāmāti. Na cettha aniṭṭhappasaṅgo diṭṭhivippayuttalobhassa bhavāsavabhāvena visuṃ uddhaṭattā. Avassañcetamevaṃ viññātabbaṃ, itarathā rūpārūpabhavesu ucchedadiṭṭhisahagatassapi lobhassa bhavāsavabhāvo āpajjeyyāti. Kāmāsavādayo eva diṭṭhadhammikasamparāyikāsavabhāvena dvidhā vuttā.

১১০৩. ইধ পাল়িযাপি ভৰাসৰৰিনিমুত্তলোভস্স কামাসৰভাৰো ন ন সক্কা যোজেতুন্তি দস্সেতুং ‘‘কামাসৰনিদ্দেসে চা’’তিআদি ৰুত্তং। ‘‘ধম্মচ্ছন্দো সদ্ধা’’তি কেচি।

1103. Idha pāḷiyāpi bhavāsavavinimuttalobhassa kāmāsavabhāvo na na sakkā yojetunti dassetuṃ ‘‘kāmāsavaniddese cā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Dhammacchando saddhā’’ti keci.

১১০৫. উপাদানক্খন্ধেস্ৰেৰ পৰত্ততি তব্বিনিমুত্তস্স ধম্মস্স জীৰগ্গহণৰিসযস্স পরমত্থতো অভাৰা। রূপে…পে॰… ৰিঞ্ঞাণে ৰা পন ন পতিট্ঠাতি রূপাদীনং অৰিপরীতসভাৰমত্তে অট্ঠত্ৰা সযং সমারোপিতস্স তেসু পরিকপ্পনামত্তসিদ্ধস্স কস্সচি আকারস্স অভিনিৰেসনতো। তেনেৰাহ ‘‘ততো অঞ্ঞং কত্ৰা’’তি। ততো উপাদানক্খন্ধতো। ৰেদনাদযোপি হি কেচি দিট্ঠিগতিকা অনিচ্চাতি পস্সন্তীতি। ততোতি ৰা সরীরসঙ্খাতরূপক্খন্ধতো। ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’ন্তি হি ৰুত্তং। হোতীতি ভৰতি সস্সতং অত্তাতি অত্থো। অঞ্ঞন্তি ব্রহ্মইস্সরাদিতো অঞ্ঞং।

1105. Upādānakkhandhesvevapavattati tabbinimuttassa dhammassa jīvaggahaṇavisayassa paramatthato abhāvā. Rūpe…pe… viññāṇe vā pana na patiṭṭhāti rūpādīnaṃ aviparītasabhāvamatte aṭṭhatvā sayaṃ samāropitassa tesu parikappanāmattasiddhassa kassaci ākārassa abhinivesanato. Tenevāha ‘‘tato aññaṃ katvā’’ti. Tato upādānakkhandhato. Vedanādayopi hi keci diṭṭhigatikā aniccāti passantīti. Tatoti vā sarīrasaṅkhātarūpakkhandhato. ‘‘Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti hi vuttaṃ. Hotīti bhavati sassataṃ attāti attho. Aññanti brahmaissarādito aññaṃ.

অরূপভৰো ৰিয রূপরাগপ্পহানেন রূপভৰো কামরাগপ্পহানেন পত্তব্বো। রূপীব্রহ্মানঞ্চ পঞ্চকামগুণিকো রাগো পহীযতি, ন ৰিমানাদীসু রাগোতি সো অকামরাগোতি কত্ৰা কামাসৰো ন হোতীতি অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং। টীকাকারেহি পন কামাসৰভৰাসৰৰিনিমুত্তলোভাভাৰদস্সনেন রূপীব্রহ্মানং ৰিমানাদিরাগস্সপি কামচ্ছন্দাদিভাৰতো দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তরূপারূপভৰরাগৰিনিমুত্তো সব্বো লোভো কামাসৰোতি দস্সিতো। তত্থ যুত্তং ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং। সিযা আসৰসম্পযুত্তো কামরাগেন ভৰরাগেন ৰা সহুপ্পত্তিযং, সিযা আসৰৰিপ্পযুত্তো তদঞ্ঞরাগেন সহুপ্পত্তিযং, ‘‘চতূসু দিট্ঠিগতা’’তিআদিপাল়িযা অভাৰদস্সনেন কামাসৰভৰাসৰৰিনিমুত্তলোভাভাৰং দস্সেত্ৰা ‘‘কামাসৰো’’তিআদিপাল়িদস্সনেন দিট্ঠিরাগস্স কামাসৰভাৰং সাধেতি। পহাতব্বদস্সনত্থন্তি পহাতব্বতাদস্সনত্থং। পহানেতি পহাননিমিত্তং।

Arūpabhavo viya rūparāgappahānena rūpabhavo kāmarāgappahānena pattabbo. Rūpībrahmānañca pañcakāmaguṇiko rāgo pahīyati, na vimānādīsu rāgoti so akāmarāgoti katvā kāmāsavo na hotīti aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhittaṃ. Ṭīkākārehi pana kāmāsavabhavāsavavinimuttalobhābhāvadassanena rūpībrahmānaṃ vimānādirāgassapi kāmacchandādibhāvato diṭṭhivippayuttarūpārūpabhavarāgavinimutto sabbo lobho kāmāsavoti dassito. Tattha yuttaṃ vicāretvā gahetabbaṃ. Siyā āsavasampayutto kāmarāgena bhavarāgena vā sahuppattiyaṃ, siyā āsavavippayutto tadaññarāgena sahuppattiyaṃ, ‘‘catūsu diṭṭhigatā’’tiādipāḷiyā abhāvadassanena kāmāsavabhavāsavavinimuttalobhābhāvaṃ dassetvā ‘‘kāmāsavo’’tiādipāḷidassanena diṭṭhirāgassa kāmāsavabhāvaṃ sādheti. Pahātabbadassanatthanti pahātabbatādassanatthaṃ. Pahāneti pahānanimittaṃ.

১১২১. জাতিযাতি খত্তিযসভাৰাদিজাতিসম্পত্তিযা। গোত্তেনাতি গোতমগোত্তাদিউক্কট্ঠগোত্তেন। কোলপুত্তিযেনাতি মহাকুলভাৰেন। ৰণ্ণপোক্খরতাযাতি ৰণ্ণসম্পন্নসরীরতায। ‘‘পোক্খর’’ন্তি হি সরীরং ৰুচ্চতীতি। মানং জপ্পেতীতি মানং পৰত্তেতি করোতি। পৰত্তো মানো পৰত্তমানো। পুগ্গলৰিসেসন্তি সেয্যস্স সেয্যোতিআদিভেদং পুগ্গলৰিসেসং। সেয্যং ভিন্দিত্ৰা পৰত্তমানো সেয্যমানো। তিণ্ণন্তি সেয্যস্স সেয্যাদীনং তিণ্ণং ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা অঞ্ঞং পুগ্গলং অনিস্সায ৰুত্তানং। সেয্যাদিৰসেন অত্তনো মননং পগ্গহো মানো, তস্স করণং সেয্যোহমস্মীতিআদিপৰত্তিযেৰাতি ৰুত্তং ‘‘সেয্যোতি আদিকিচ্চকরণ’’ন্তি।

1121. Jātiyāti khattiyasabhāvādijātisampattiyā. Gottenāti gotamagottādiukkaṭṭhagottena. Kolaputtiyenāti mahākulabhāvena. Vaṇṇapokkharatāyāti vaṇṇasampannasarīratāya. ‘‘Pokkhara’’nti hi sarīraṃ vuccatīti. Mānaṃ jappetīti mānaṃ pavatteti karoti. Pavatto māno pavattamāno. Puggalavisesanti seyyassa seyyotiādibhedaṃ puggalavisesaṃ. Seyyaṃ bhinditvā pavattamāno seyyamāno. Tiṇṇanti seyyassa seyyādīnaṃ tiṇṇaṃ ‘‘seyyohamasmī’’tiādinā aññaṃ puggalaṃ anissāya vuttānaṃ. Seyyādivasena attano mananaṃ paggaho māno, tassa karaṇaṃ seyyohamasmītiādipavattiyevāti vuttaṃ ‘‘seyyoti ādikiccakaraṇa’’nti.

১১৪০. সব্বোপি লোভো অভিজ্ঝাসভাৰোতি অভিজ্ঝা আসৰদ্ৰযসভাৰা, কামরাগো কামাসৰসভাৰো এৰাতি আসৰদ্ৰযএকাসৰভাৰো অভিজ্ঝাকামরাগানং ৰিসেসো ৰুত্তো। ন অভিজ্ঝা চ ধম্মা ঠপেত্ৰা দিট্ঠিং অৰিজ্জঞ্চ নোআসৰসভাৰা। অভিজ্ঝা চ আসৰদ্ৰযসভাৰা এৰ, নঅভিজ্ঝাসভাৰো চ লোভো নত্থীতি অধিপ্পাযেন ‘‘নোআসৰলোভস্স সব্ভাৰো ৰিচারেতব্বো’’তি আহ। গণনায হেতুযা সত্তাতি ৰুত্তন্তি পঞ্হাৰারপাঠং সন্ধায ৰুত্তং। তত্থ হি ‘‘আসৰো ধম্মো আসৰস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো। আসৰো ধম্মো নোআসৰস্স ধম্মস্স। আসৰো ধম্মো আসৰস্স চ নোআসৰস্স চ। নোআসৰো ধম্মো নোআসৰস্স। নোআসৰো ধম্মো আসৰস্স। নোআসৰো ধম্মো আসৰস্স চ নোআসৰস্স চ। আসৰো চ নোআসৰো চ ধম্মা নোআসৰস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা॰ ৩.৩.১৬) ইমেসং ৰারানং ৰসেন ‘‘গণনায সত্তা’’তি ৰুত্তং। তত্থ যদি নোআসৰসভাৰোপি লোভো সিযা, দিট্ঠিসম্পযুত্তচিত্তস্স ৰসেন ‘‘আসৰো চ নোআসৰো চ ধম্মা মোহযথাৰুত্তলোভা আসৰস্স ধম্মস্স দিট্ঠিযা হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি সত্তমো, পাল়িযং আগতং সত্তমং অট্ঠমং কত্ৰা ‘‘আসৰো চ নোআসৰো চ ধম্মা আসৰস্স চ নোআসৰস্স চ ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি নৰমো পঞ্হো ৰুচ্চেয্য, ন পন ৰুত্তোতি। এৰং দিট্ঠিসম্পযুত্তলোভস্স নোআসৰভাৰাভাৰং দস্সেত্ৰা ইতরস্সপি তং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তে চা’’তিআদি ৰুত্তং।

1140. Sabbopi lobho abhijjhāsabhāvoti abhijjhā āsavadvayasabhāvā, kāmarāgo kāmāsavasabhāvo evāti āsavadvayaekāsavabhāvo abhijjhākāmarāgānaṃ viseso vutto. Na abhijjhā ca dhammā ṭhapetvā diṭṭhiṃ avijjañca noāsavasabhāvā. Abhijjhā ca āsavadvayasabhāvā eva, naabhijjhāsabhāvo ca lobho natthīti adhippāyena ‘‘noāsavalobhassa sabbhāvo vicāretabbo’’ti āha. Gaṇanāya hetuyā sattāti vuttanti pañhāvārapāṭhaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha hi ‘‘āsavo dhammo āsavassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Āsavo dhammo noāsavassa dhammassa. Āsavo dhammo āsavassa ca noāsavassa ca. Noāsavo dhammo noāsavassa. Noāsavo dhammo āsavassa. Noāsavo dhammo āsavassa ca noāsavassa ca. Āsavo ca noāsavo ca dhammā noāsavassa hetupaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.3.16) imesaṃ vārānaṃ vasena ‘‘gaṇanāya sattā’’ti vuttaṃ. Tattha yadi noāsavasabhāvopi lobho siyā, diṭṭhisampayuttacittassa vasena ‘‘āsavo ca noāsavo ca dhammā mohayathāvuttalobhā āsavassa dhammassa diṭṭhiyā hetupaccayena paccayo’’ti sattamo, pāḷiyaṃ āgataṃ sattamaṃ aṭṭhamaṃ katvā ‘‘āsavo ca noāsavo ca dhammā āsavassa ca noāsavassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo’’ti navamo pañho vucceyya, na pana vuttoti. Evaṃ diṭṭhisampayuttalobhassa noāsavabhāvābhāvaṃ dassetvā itarassapi taṃ dassetuṃ ‘‘diṭṭhivippayutte cā’’tiādi vuttaṃ.

১১৬২. যথারূপে রূপপ্পবন্ধে ৰত্তমানে পুগ্গলো গচ্ছতি তিট্ঠতি নিসীদতীতি ৰুচ্চতি, তথা ৰিসদরূপস্স উপ্পাদকং চিত্তং ইরিযাপথূপত্থম্ভকং। তং পন কুসলতো কিরিযতো চ পঞ্চমজ্ঝানচিত্তং অভিঞ্ঞাপ্পত্তং অপ্পত্তঞ্চ ভিন্দিত্ৰা সত্তপঞ্ঞাস জৰনানি ৰোট্ঠব্বনঞ্চাতি অট্ঠপঞ্ঞাসৰিধং। সহজাতধম্মানং অকম্মঞ্ঞভাৰকরত্তা থিনমিদ্ধসহগতচিত্তং ৰিসদানি রূপানি ন সমুট্ঠপেতি ন উপত্থম্ভেতি চাতি ৰুত্তং ‘‘ইরিযাপথং সন্ধারেতুং অসক্কোন্ত’’ন্তি।

1162. Yathārūpe rūpappabandhe vattamāne puggalo gacchati tiṭṭhati nisīdatīti vuccati, tathā visadarūpassa uppādakaṃ cittaṃ iriyāpathūpatthambhakaṃ. Taṃ pana kusalato kiriyato ca pañcamajjhānacittaṃ abhiññāppattaṃ appattañca bhinditvā sattapaññāsa javanāni voṭṭhabbanañcāti aṭṭhapaññāsavidhaṃ. Sahajātadhammānaṃ akammaññabhāvakarattā thinamiddhasahagatacittaṃ visadāni rūpāni na samuṭṭhapeti na upatthambheti cāti vuttaṃ ‘‘iriyāpathaṃ sandhāretuṃ asakkonta’’nti.

১১৬৩. ৰিপক্খেপি ভাৰতো অনেকন্তিকত্তা রূপত্তাসাধকত্তংগরুভাৰপ্পত্তি লহুতাৰিরহো দট্ঠব্বো। সতিপি অঞ্ঞেসম্পি অকুসলাদীনং লহুতাৰিরহে থিনমিদ্ধানং একন্ততো লহুতাপটিপক্খত্তা কারণানুরূপত্তা চ ফলস্স ‘‘থিনমিদ্ধসমুট্ঠিতরূপেহী’’তি ৰুত্তং। ন জাগর…পে॰… সন্ততিন্তি এতেন নামকাযে সুপনস্স অসিদ্ধতং দস্সেতি। মিদ্ধস্স ফলত্তাতি এত্থ মিদ্ধংযেৰ নিদ্দাকারণন্তি নাযং নিযমো ইচ্ছিতো, নিদ্দাকারণমেৰ পন মিদ্ধন্তি নিযমো ইচ্ছিতোতি দট্ঠব্বো। তথা হি খীণাসৰানং নিদ্দায মিদ্ধতো অঞ্ঞং কারণং করজকাযস্স দুব্বলভাৰো অট্ঠকথাযং দস্সিতোতি।

1163. Vipakkhepi bhāvato anekantikattā rūpattāsādhakattaṃ. Garubhāvappatti lahutāviraho daṭṭhabbo. Satipi aññesampi akusalādīnaṃ lahutāvirahe thinamiddhānaṃ ekantato lahutāpaṭipakkhattā kāraṇānurūpattā ca phalassa ‘‘thinamiddhasamuṭṭhitarūpehī’’ti vuttaṃ. Na jāgara…pe… santatinti etena nāmakāye supanassa asiddhataṃ dasseti. Middhassa phalattāti ettha middhaṃyeva niddākāraṇanti nāyaṃ niyamo icchito, niddākāraṇameva pana middhanti niyamo icchitoti daṭṭhabbo. Tathā hi khīṇāsavānaṃ niddāya middhato aññaṃ kāraṇaṃ karajakāyassa dubbalabhāvo aṭṭhakathāyaṃ dassitoti.

ছাদনং , অৰত্থরণং ৰা ওনাহো, সো রূপস্সেৰ সভাৰোতি পরস্স আসঙ্কং মনসি কত্ৰা আহ ‘‘তেন সহ ৰুত্তা ওনাহপরিযোনাহা চা’’তি। অসঙ্কোচৰসেন ৰিসদা পৰত্তি ৰিপ্ফারিকভাৰোআৰরণভাৰো ৰিযাতি এতেন আৰরণসভাৰত্তেপি মিদ্ধস্স তব্বিধুরো অনঞ্ঞসাধারণত্তা ওনহনাদিভাৰোতি দস্সেতি। সামঞ্ঞঞ্হি পঞ্চন্নম্পি কামচ্ছন্দাদীনং আৰরণসভাৰোতি আৰরণভাৰসদিসস্স ওনহনাদিভাৰস্স নামকাযে লব্ভমানস্স গহিততাতি এত্থাধিপ্পাযো।

Chādanaṃ , avattharaṇaṃ vā onāho, so rūpasseva sabhāvoti parassa āsaṅkaṃ manasi katvā āha ‘‘tena saha vuttā onāhapariyonāhā cā’’ti. Asaṅkocavasena visadā pavatti vipphārikabhāvo. Āvaraṇabhāvo viyāti etena āvaraṇasabhāvattepi middhassa tabbidhuro anaññasādhāraṇattā onahanādibhāvoti dasseti. Sāmaññañhi pañcannampi kāmacchandādīnaṃ āvaraṇasabhāvoti āvaraṇabhāvasadisassa onahanādibhāvassa nāmakāye labbhamānassa gahitatāti etthādhippāyo.

পানন্তি অনুযোগোতি চ তংকিরিযাসাধিকা চেতনা অধিপ্পেতাতি সুরাপানস্স সুরা…পে॰… যোগস্স চ অকুসলভাৰেন উপক্কিলেসদুব্বলীকরণভাৰো যুত্তোতি ৰুত্তো। ‘‘সুরামেরযস্স অজ্ঝোহরণং পানং পমাদট্ঠানানুযোগো চা’’তি পরস্স অধিপ্পাযো। নীৰরণং হুত্ৰা ৰাতিআদিনা ইদং দস্সেতি ‘‘নীৰরণসভাৰানং নীৰরণসম্পযুত্তভাৰদস্সনপরায চোদনায নীৰরণন্তি কত্থচি অদিট্ঠপযোগস্স অসম্পযুত্তস্স রূপস্স যথালাভতো গহণং ঞাযোযেৰ ন হোতি, সিদ্ধনীৰরণভাৰসম্পযুত্তসভাৰানংযেৰ পন গহণন্তি তংসভাৰা অরূপধম্মাযেৰ দস্সিতা, ন রূপন্তি থিনং ৰিয মিদ্ধম্পি অরূপমেৰাতি ৰিঞ্ঞাযতী’’তি। ন্তি যেন ৰচনেন। অসম্ভৰৰচনতোতি অসম্ভৰৰচনভাৰতো।

Pānanti anuyogoti ca taṃkiriyāsādhikā cetanā adhippetāti surāpānassa surā…pe… yogassa ca akusalabhāvena upakkilesadubbalīkaraṇabhāvo yuttoti vutto. ‘‘Surāmerayassa ajjhoharaṇaṃ pānaṃ pamādaṭṭhānānuyogo cā’’ti parassa adhippāyo. Nīvaraṇaṃ hutvā vātiādinā idaṃ dasseti ‘‘nīvaraṇasabhāvānaṃ nīvaraṇasampayuttabhāvadassanaparāya codanāya nīvaraṇanti katthaci adiṭṭhapayogassa asampayuttassa rūpassa yathālābhato gahaṇaṃ ñāyoyeva na hoti, siddhanīvaraṇabhāvasampayuttasabhāvānaṃyeva pana gahaṇanti taṃsabhāvā arūpadhammāyeva dassitā, na rūpanti thinaṃ viya middhampi arūpamevāti viññāyatī’’ti. Yanti yena vacanena. Asambhavavacanatoti asambhavavacanabhāvato.

তেনাতি তেন রূপারম্মণস্স ছন্দরাগস্স পহানৰচনেন। রূপপ্পহানতো অঞ্ঞোতি কত্ৰা রূপে ছন্দরাগপ্পহানং ‘‘অঞ্ঞো কারো’’তি ৰুত্তং। যং অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞথা’’তি ৰুত্তং। ইদন্তিআদিনা ‘‘তং পজহথা’’তি পাল়িযা ন নিপ্পরিযাযপ্পহানং অধিপ্পেতন্তি দস্সেতি। অরূপস্সেৰ যুজ্জতীতি সুদুদ্দসং দূরঙ্গমাদিপ্পৰত্তকং চিত্তং তংসম্পযুত্তো অরূপধম্মোযেৰ ৰিবন্ধিতুং সমত্থোতি দস্সেতি। চেতসো পরিযুট্ঠানন্তি কুসলচিত্তস্স গহণং। নীৰরণানি হি উপ্পজ্জমানানি উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেন কুসলৰারং গণ্হন্তীতি ৰুচ্চন্তি। গহণঞ্চেত্থ পরিযুট্ঠানং ‘‘চোরা মগ্গে পরিযুট্ঠিংসূ’’তিআদীসু ৰিয।

Tenāti tena rūpārammaṇassa chandarāgassa pahānavacanena. Rūpappahānato aññoti katvā rūpe chandarāgappahānaṃ ‘‘añño kāro’’ti vuttaṃ. Yaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññathā’’ti vuttaṃ. Idantiādinā ‘‘taṃ pajahathā’’ti pāḷiyā na nippariyāyappahānaṃ adhippetanti dasseti. Arūpasseva yujjatīti sududdasaṃ dūraṅgamādippavattakaṃ cittaṃ taṃsampayutto arūpadhammoyeva vibandhituṃ samatthoti dasseti. Cetaso pariyuṭṭhānanti kusalacittassa gahaṇaṃ. Nīvaraṇāni hi uppajjamānāni uppajjituṃ appadānena kusalavāraṃ gaṇhantīti vuccanti. Gahaṇañcettha pariyuṭṭhānaṃ ‘‘corā magge pariyuṭṭhiṃsū’’tiādīsu viya.

১১৭৬. উদ্ধচ্চং কুক্কুচ্চঞ্চ সহ ৰুত্তন্তি উদ্দেসপুচ্ছানিগমনে সন্ধায ৰুত্তং। যং পন অট্ঠকথাযং উদ্ধচ্চস্স কুক্কুচ্চেন ৰিনাভাৰকারণং ৰত্ৰা ‘‘ভিন্দিত্ৰা ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, তং ‘‘নীৰরণা চেৰ নীৰরণসম্পযুত্তা চা’’তি পদস্স নিদ্দেসে উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চানং ৰিসুং নিদ্দিট্ঠতং সন্ধায ৰুত্তং। কামচ্ছন্দস্স উক্কট্ঠনীৰরণতা ওরম্ভাগিযভাৰো। সো হি রূপরাগারূপরাগপ্পকারকামচ্ছন্দং উপাদায ততো তিব্বকিচ্চতায ‘‘উক্কট্ঠনীৰরণ’’ন্তি ৰুচ্চতি। কামচ্ছন্দনীৰরণন্ত্ৰেৰ লোভো ৰুত্তো, ন ভিন্দিত্ৰা। কামচ্ছন্দনীৰরণস্স চ অনৰসেসতো অনাগামিমগ্গেন পহানে ৰুচ্চমানে চতুত্থমগ্গৰজ্ঝো লোভো অনীৰরণসভাৰো আপজ্জতীতি আহ ‘‘যদি…পে॰… সিযা’’তি। নোনীৰরণো রূপরাগারূপরাগপ্পকারো লোভধম্মো নীৰরণস্স অৰিজ্জাদিকস্স। আদি-সদ্দেন ‘‘নোনীৰরণো ধম্মো নীৰরণস্স চ নোনীৰরণস্স চ ধম্মস্স। নীৰরণো চ নোনীৰরণো চ ধম্মা নীৰরণস্স ধম্মস্স। নীৰরণো চ নোনীৰরণো চ ধম্মা নোনীৰরণস্স ধম্মস্স। নীৰরণো চ নোনীৰরণো চ ধম্মা নীৰরণস্স চ নোনীৰরণস্স চ ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা॰ ৩.৮.২৫) ইমে পঞ্হে সঙ্গণ্হাতি। চত্তারীতি ৰুত্তং নীৰরণপদমূলকানং তিণ্ণং নোনীৰরণমূলকস্স একস্স ৰসেন। নীৰরণনোনীৰরণতদুভযমূলকানং পন তিণ্ণং তিণ্ণং ৰসেন নৰাতি ৰুত্তং। তস্মাতি যথাদস্সিতনযায পাল়িযা অভাৰা নোনীৰরণলোভাভাৰা।

1176. Uddhaccaṃ kukkuccañca saha vuttanti uddesapucchānigamane sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ uddhaccassa kukkuccena vinābhāvakāraṇaṃ vatvā ‘‘bhinditvā vutta’’nti vuttaṃ, taṃ ‘‘nīvaraṇā ceva nīvaraṇasampayuttā cā’’ti padassa niddese uddhaccakukkuccānaṃ visuṃ niddiṭṭhataṃ sandhāya vuttaṃ. Kāmacchandassa ukkaṭṭhanīvaraṇatā orambhāgiyabhāvo. So hi rūparāgārūparāgappakārakāmacchandaṃ upādāya tato tibbakiccatāya ‘‘ukkaṭṭhanīvaraṇa’’nti vuccati. Kāmacchandanīvaraṇantveva lobho vutto, na bhinditvā. Kāmacchandanīvaraṇassa ca anavasesato anāgāmimaggena pahāne vuccamāne catutthamaggavajjho lobho anīvaraṇasabhāvo āpajjatīti āha ‘‘yadi…pe… siyā’’ti. Nonīvaraṇo rūparāgārūparāgappakāro lobhadhammo nīvaraṇassa avijjādikassa. Ādi-saddena ‘‘nonīvaraṇo dhammo nīvaraṇassa ca nonīvaraṇassa ca dhammassa. Nīvaraṇo ca nonīvaraṇo ca dhammā nīvaraṇassa dhammassa. Nīvaraṇo ca nonīvaraṇo ca dhammā nonīvaraṇassa dhammassa. Nīvaraṇo ca nonīvaraṇo ca dhammā nīvaraṇassa ca nonīvaraṇassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.8.25) ime pañhe saṅgaṇhāti. Cattārīti vuttaṃ nīvaraṇapadamūlakānaṃ tiṇṇaṃ nonīvaraṇamūlakassa ekassa vasena. Nīvaraṇanonīvaraṇatadubhayamūlakānaṃ pana tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena navāti vuttaṃ. Tasmāti yathādassitanayāya pāḷiyā abhāvā nonīvaraṇalobhābhāvā.

১২১৯. তেনেৰাতি পুরিমদিট্ঠিআকারেনেৰ উপ্পজ্জমানেন। দিট্ঠিগতিকেহি ৰুচ্চমানানং ‘‘নিচ্চং সুভ’’ন্তি এৰমাদিৰচনানং, দিট্ঠিরহিতেহি ৰুচ্চমানানং গগনকুসুমাদিলোকৰোহারৰচনানঞ্চ ৰত্থূনি ৰাচাৰত্থুমত্তানীতি আহ ‘‘ৰাচা…পে॰… ৰা’’তি।

1219. Tenevāti purimadiṭṭhiākāreneva uppajjamānena. Diṭṭhigatikehi vuccamānānaṃ ‘‘niccaṃ subha’’nti evamādivacanānaṃ, diṭṭhirahitehi vuccamānānaṃ gaganakusumādilokavohāravacanānañca vatthūni vācāvatthumattānīti āha ‘‘vācā…pe… vā’’ti.

১২২১. চিত্তেন পরলোকে ঠিতোতি যস্মিং লোকে নিব্বত্তিৰসেন সযং ঠিতো, ততো অঞ্ঞং লোকং পরলোকোতি চিত্তেন গহেত্ৰা ঠিতো।

1221. Cittenaparaloke ṭhitoti yasmiṃ loke nibbattivasena sayaṃ ṭhito, tato aññaṃ lokaṃ paralokoti cittena gahetvā ṭhito.

১২৩৬. ন হি পুরিমেহীতিআদিনা পঠমমগ্গাদীহি সমুগ্ঘাটিতঅপাযগমনীযভাৰাদিকা এৰ রাগাদযো দুতিযমগ্গাদীহি পহীযন্তীতি দস্সেতি।

1236. Na hi purimehītiādinā paṭhamamaggādīhi samugghāṭitaapāyagamanīyabhāvādikā eva rāgādayo dutiyamaggādīhi pahīyantīti dasseti.

১২৮৭. উপট্ঠিতেপি দুগ্গতিনিমিত্তাদিকে ন তথা তিব্বো লোভো উপ্পজ্জতি, যথা সুগতিনিমিত্তাদিকেতি আহ ‘‘বলৰনিকন্তিৰিরহেনা’’তি।

1287. Upaṭṭhitepi duggatinimittādike na tathā tibbo lobho uppajjati, yathā sugatinimittādiketi āha ‘‘balavanikantivirahenā’’ti.

১৩০১. একস্মিং চিত্তুপ্পাদে উপ্পন্নানং ৰিয একস্মিং সন্তানে উপ্পন্নানম্পি সহপৰত্তিপরিযাযো অত্থীতি পহানেকট্ঠেন রাগরণেন ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতমোহস্স সরণতা ৰুত্তা। উদ্ধচ্চৰিচিকিচ্ছাহি যো মোহো সহজাতো ভৰে, সোপি রাগেন সরণো পহানেকট্ঠভাৰতোতি । লোভদোসমোহতদেকট্ঠকিলেসতংসম্পযুত্তক্খন্ধতংসমুট্ঠানকম্মভেদতো সব্বস্সপি অকুসলস্স সঙ্গহণৰসেন পৰত্তো সরণপদনিদ্দেসো অরণৰিভঙ্গসুত্তেনপি অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতীতি দস্সেতুং ‘‘অরণৰিভঙ্গসুত্তে’’তিআদিমাহ। যং পন অট্ঠকথাযং সম্পযোগপ্পহানেকট্ঠভাৰদীপনেন রাগাদীনং সব্বেসং ৰা অকুসলধম্মানং সরণভাৰদস্সনং, তং পাল়িযা যথাদস্সিতধম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞসরণভাৰদস্সনপরং, তদঞ্ঞধম্মানং সরণভাৰপটিসেধনপরন্তি অরণৰিভঙ্গসুত্তৰিরোধোতি দট্ঠব্বং। সুত্তন্তদেসনায ৰা পরিযাযকথাভাৰতো নিপ্পরিযাযতো সরণভাৰো ৰিয অরণভাৰোপি অকুসলধম্মানংযেৰাতি তথাপৰত্তায অট্ঠকথায ন কোচি সুত্তৰিরোধোতি দট্ঠব্বং।

1301. Ekasmiṃ cittuppāde uppannānaṃ viya ekasmiṃ santāne uppannānampi sahapavattipariyāyo atthīti pahānekaṭṭhena rāgaraṇena vicikicchuddhaccasahagatamohassa saraṇatā vuttā. Uddhaccavicikicchāhi yo moho sahajāto bhave, sopi rāgena saraṇo pahānekaṭṭhabhāvatoti . Lobhadosamohatadekaṭṭhakilesataṃsampayuttakkhandhataṃsamuṭṭhānakammabhedato sabbassapi akusalassa saṅgahaṇavasena pavatto saraṇapadaniddeso araṇavibhaṅgasuttenapi aññadatthu saṃsandatīti dassetuṃ ‘‘araṇavibhaṅgasutte’’tiādimāha. Yaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ sampayogappahānekaṭṭhabhāvadīpanena rāgādīnaṃ sabbesaṃ vā akusaladhammānaṃ saraṇabhāvadassanaṃ, taṃ pāḷiyā yathādassitadhammānaṃ aññamaññasaraṇabhāvadassanaparaṃ, tadaññadhammānaṃ saraṇabhāvapaṭisedhanaparanti araṇavibhaṅgasuttavirodhoti daṭṭhabbaṃ. Suttantadesanāya vā pariyāyakathābhāvato nippariyāyato saraṇabhāvo viya araṇabhāvopi akusaladhammānaṃyevāti tathāpavattāya aṭṭhakathāya na koci suttavirodhoti daṭṭhabbaṃ.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / অভিধম্মপিটক • Abhidhammapiṭaka / ধম্মসঙ্গণীপাল়ি • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / দুকনিক্খেপং • Dukanikkhepaṃ

অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / অভিধম্মপিটক (অট্ঠকথা) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ধম্মসঙ্গণি-অট্ঠকথা • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā / দুকনিক্খেপকথা • Dukanikkhepakathā

টীকা • Tīkā / অভিধম্মপিটক (টীকা) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ধম্মসঙ্গণী-মূলটীকা • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā / দুকনিক্খেপকথাৰণ্ণনা • Dukanikkhepakathāvaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact