| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೧೮೦] ೧೦. ದುದ್ದದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[180] 10. Duddadajātakavaṇṇanā
ದುದ್ದದಂ ದದಮಾನಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗಣದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಪುತ್ತಾ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಅದಂಸು। ತೇಸು ಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಬಹುದಾಯಕಾಪಿ ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪದಾಯಕಾಪಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ‘ಇದಂ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’’ತಿ ದಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಖೋ ಉಪಾಸಕಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಏವಂ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತೇಹಿ ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಏವಮೇವ ನಿಯ್ಯಾದಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Duddadaṃdadamānānanti idaṃ satthā jetavane viharanto gaṇadānaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira dve sahāyakā kuṭumbiyaputtā chandakaṃ saṃharitvā sabbaparikkhāradānaṃ sajjetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase sabbaparikkhāre adaṃsu. Tesu gaṇajeṭṭhako satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīditvā ‘‘bhante, imasmiṃ dāne bahudāyakāpi atthi appadāyakāpi, tesaṃ sabbesampi ‘idaṃ dānaṃ mahapphalaṃ hotū’’’ti dānaṃ niyyādesi. Satthā ‘‘tumhehi kho upāsakā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā evaṃ niyyādentehi mahākammaṃ kataṃ, porāṇakapaṇḍitāpi dānaṃ datvā evameva niyyādiṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ದ್ವಾರಗಾಮೇ ಸಪರಿವಾರೋ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಂಸು। ಪುನದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಚರಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಗಣಬನ್ಧನೇನ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು। ದಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಏವಮೇವ ವತ್ವಾ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ದಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆವುಸೋ, ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇ ಸತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ನಾಮ ದಾನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā gaṇasatthā hutvā himavantapadese ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya janapadacārikaṃ caramāno bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase dvāragāme saparivāro bhikkhāya cari. Manussā bhikkhaṃ adaṃsu. Punadivase bārāṇasiyaṃ cari, manussā sampiyāyamānā bhikkhaṃ datvā gaṇabandhanena chandakaṃ saṃharitvā dānaṃ sajjetvā isigaṇassa mahādānaṃ pavattayiṃsu. Dānapariyosāne gaṇajeṭṭhako evameva vatvā imināva niyāmena dānaṃ niyyādesi. Bodhisatto ‘‘āvuso, cittappasāde sati appakaṃ nāma dānaṃ natthī’’ti vatvā anumodanaṃ karonto imā gāthā avoca –
೫೯.
59.
‘‘ದುದ್ದದಂ ದದಮಾನಾನಂ, ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮ ಕುಬ್ಬತಂ।
‘‘Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ;
ಅಸನ್ತೋ ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ದುರನ್ನಯೋ॥
Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.
೬೦.
60.
‘‘ತಸ್ಮಾ ಸತಞ್ಚ ಅಸತಂ, ನಾನಾ ಹೋತಿ ಇತೋ ಗತಿ।
‘‘Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati;
ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತಿ, ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ’’ತಿ॥
Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ದುದ್ದದನ್ತಿ ದಾನಂ ನಾಮ ಲೋಭದೋಸವಸಿಕೇಹಿ ಅಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುದ್ದದ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ದದಮಾನಾನಂ। ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮ ಕುಬ್ಬತನ್ತಿ ತದೇವ ದಾನಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದುಕ್ಕರಂ। ತಂ ಕುರುಮಾನಾನಂ। ಅಸನ್ತೋತಿ ಅಪಣ್ಡಿತಾ ಬಾಲಾ। ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತೀತಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾನುಕರೋನ್ತಿ। ಸತಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸಭಾವೋ। ದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ದುರನ್ನಯೋತಿ ಫಲಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ದುಜ್ಜಾನೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಫಲವಿಪಾಕೋ ಹೋತೀತಿ ದುರನುಬೋಧೋ। ಅಪಿಚ ದುರನ್ನಯೋತಿ ದುರಧಿಗಮೋ, ಅಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ದಾನಫಲಂ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ನಾನಾ ಹೋತಿ ಇತೋ ಗತೀತಿ ಇತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಂ ನಾನಾ ಹೋತಿ। ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತೀತಿ ಅಪಣ್ಡಿತಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ದಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಅರಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪನ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಸಗ್ಗಸುಖಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೀತಿ।
Tattha duddadanti dānaṃ nāma lobhadosavasikehi apaṇḍitehi dātuṃ na sakkā, tasmā ‘‘duddada’’nti vuccati. Taṃ dadamānānaṃ. Dukkaraṃ kamma kubbatanti tadeva dānakammaṃ sabbehi kātuṃ na sakkāti dukkaraṃ. Taṃ kurumānānaṃ. Asantoti apaṇḍitā bālā. Nānukubbantīti taṃ kammaṃ nānukaronti. Sataṃ dhammoti paṇḍitānaṃ sabhāvo. Dānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Durannayoti phalasambandhavasena dujjāno, evarūpassa dānassa evarūpo phalavipāko hotīti duranubodho. Apica durannayoti duradhigamo, apaṇḍitehi dānaṃ datvā dānaphalaṃ nāma laddhuṃ na sakkātipi attho. Nānā hoti ito gatīti ito cavitvā paralokaṃ gacchantānaṃ paṭisandhiggahaṇaṃ nānā hoti. Asanto nirayaṃ yantīti apaṇḍitā dussīlā dānaṃ adatvā sīlaṃ arakkhitvā nirayaṃ gacchanti. Santo saggaparāyaṇāti paṇḍitā pana dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ karitvā tīṇi sucaritāni pūretvā saggaparāyaṇā honti, mahantaṃ saggasukhasampattiṃ anubhavantīti.
ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ।
Evaṃ bodhisatto anumodanaṃ katvā cattāro vassike māse tattheva vasitvā vassātikkame himavantaṃ gantvā jhānaṃ nibbattetvā aparihīnajjhāno brahmalokūpago ahosi.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā isigaṇo buddhaparisā ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi’’nti.
ದುದ್ದದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
Duddadajātakavaṇṇanā dasamā.
ಕಲ್ಯಾಣವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।
Kalyāṇavaggo tatiyo.
ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –
Tassuddānaṃ –
ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಂ ದದ್ದರಂ, ಮಕ್ಕಟಿ ದುಬ್ಭಿಮಕ್ಕಟಂ।
Kalyāṇadhammaṃ daddaraṃ, makkaṭi dubbhimakkaṭaṃ;
ಆದಿಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ, ಕಳಾಯಮುಟ್ಠಿ ತಿನ್ದುಕಂ।
Ādiccupaṭṭhānañceva, kaḷāyamuṭṭhi tindukaṃ;
ಕಚ್ಛಪಂ ಸತಧಮ್ಮಞ್ಚ, ದುದ್ದದನ್ತಿ ಚ ತೇ ದಸ॥
Kacchapaṃ satadhammañca, duddadanti ca te dasa.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೧೮೦. ದುದ್ದದಜಾತಕಂ • 180. Duddadajātakaṃ
