| Library / Tipiṭaka / д̇ибидага • Tipiṭaka / вибхан̇г̇а-мууладийгаа • Vibhaṅga-mūlaṭīkā |
3. д̇хаад̇увибхан̇г̇о
3. Dhātuvibhaṅgo
1. суд̇д̇анд̇абхааж̇анийяаван̣н̣анаа
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
172. яад̣̇иби д̇хаад̇усам̣яуд̇д̇аад̣̇ийсу ‘‘д̇хаад̇унаанад̇д̇ам̣ во, бхигкавз, д̣̇зсзссаами, гад̇аман̃жа, бхигкавз, д̇хаад̇унаанад̇д̇ам̣? жагкуд̇хаад̇у…бз… мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уу’’д̇иаад̣̇инаа (сам̣. ни. 2.85) адтаараса д̇хаад̇уяо ааг̇ад̇аа, д̇аа бана абхид̇хаммз жа ааг̇ад̇аад̇и саад̇хааран̣ад̇д̇аа аг̇г̇ахзд̇ваа суд̇д̇анд̇зсвзва ааг̇ад̇з д̇аяо д̇хаад̇учаггз г̇ахзд̇ваа суд̇д̇анд̇абхааж̇анийяам̣ вибхад̇д̇анд̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣. саб̣б̣аа д̇хаад̇уяод̇и адтаарасаби. сун̃н̃з сабхаавамад̇д̇з нирул̣хо д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇о д̣̇адтаб̣б̣о. асампудтад̇хаад̇ууд̇и жад̇уухи махаабхууд̇зхи аб̣яаабид̇абхаавод̇и ад̇т̇о.
172. Yadipi dhātusaṃyuttādīsu ‘‘dhātunānattaṃ vo, bhikkhave, desessāmi, katamañca, bhikkhave, dhātunānattaṃ? Cakkhudhātu…pe… manoviññāṇadhātū’’tiādinā (saṃ. ni. 2.85) aṭṭhārasa dhātuyo āgatā, tā pana abhidhamme ca āgatāti sādhāraṇattā aggahetvā suttantesveva āgate tayo dhātuchakke gahetvā suttantabhājanīyaṃ vibhattanti veditabbaṃ. Sabbā dhātuyoti aṭṭhārasapi. Suññe sabhāvamatte niruḷho dhātu-saddo daṭṭhabbo. Asamphuṭṭhadhātūti catūhi mahābhūtehi abyāpitabhāvoti attho.
173. бат̇авийд̇хаад̇уд̣̇ваяанд̇и адтагат̇ааяам̣ бад̣̇уд̣̇д̇хааро гад̇о, баал̣ияам̣ бана ‘‘д̣̇взяа’’нд̇и ааг̇ажчад̇и, ад̇т̇о бана яат̇аавуд̇д̇ова. д̣̇ваяанд̇и бана баатз сад̇и аяамби ад̇т̇о самбхавад̇и. д̣̇вз аваяаваа зд̇ассаад̇и д̣̇ваяам̣, бат̇авийд̇хаад̇уунам̣ д̣̇ваяам̣ бат̇авийд̇хаад̇уд̣̇ваяам̣, д̣̇виннам̣ бат̇авийд̇хаад̇уунам̣ самуд̣̇ааяод̇и ад̇т̇о. д̣̇вз зва ваа аваяаваа самуд̣̇ид̇аа д̣̇ваяам̣, бат̇авийд̇хаад̇уд̣̇ваяанд̇и. ‘‘д̇ад̇т̇а гад̇амаа бат̇авийд̇хаад̇у? бат̇авийд̇хаад̇уд̣̇ваяам̣, зсаа бат̇авийд̇хаад̇уу’’д̇и сан̇кзбзна виссаж̇ж̇зд̇и. ад̇т̇и аж̇жхад̇д̇игаа ад̇т̇и б̣аахираад̇и зд̇т̇а аж̇жхад̇д̇игаб̣аахира-сад̣̇д̣̇аа на аж̇жхад̇д̇игад̣̇угз вияа аж̇жхад̇д̇игаб̣аахирааяад̇анаваажагаа, нааби аж̇жхад̇д̇ад̇д̇игз вуд̇д̇зхи аж̇жхад̇д̇аб̣ахид̣̇д̇хаа-сад̣̇д̣̇зхи самаанад̇т̇аа, инд̣̇рияаб̣ад̣̇д̇хаанинд̣̇рияаб̣ад̣̇д̇хаваажагаа бана зд̇з. д̇зна ‘‘сад̇д̇асанд̇аанабарияаабаннаа’’д̇иаад̣̇и вуд̇д̇ам̣. нияагаж̇жхад̇д̇аад̇и жа на бажжад̇д̇ам̣ ад̇д̇ани ж̇аад̇ад̇ам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣, ат̇а ко саб̣б̣асад̇д̇асанд̇аанзсу ж̇аад̇ад̇анд̇и д̣̇адтаб̣б̣ам̣. аж̇жхад̇д̇ам̣ бажжад̇д̇анд̇и важанзна хи сад̇д̇асанд̇аанабарияаабаннад̇ааяа аж̇жхад̇д̇игабхаавам̣ д̣̇ассзд̇и, на баадибуг̇г̇алигад̇ааяа. сабхааваагаарад̇од̇и аабаад̣̇ийхи висидтзна ад̇д̇ано зва сабхаавабхууд̇зна г̇ахзд̇аб̣б̣аагаарзна.
173. Pathavīdhātudvayanti aṭṭhakathāyaṃ paduddhāro kato, pāḷiyaṃ pana ‘‘dveya’’nti āgacchati, attho pana yathāvuttova. Dvayanti pana pāṭhe sati ayampi attho sambhavati. Dve avayavā etassāti dvayaṃ, pathavīdhātūnaṃ dvayaṃ pathavīdhātudvayaṃ, dvinnaṃ pathavīdhātūnaṃ samudāyoti attho. Dve eva vā avayavā samuditā dvayaṃ, pathavīdhātudvayanti. ‘‘Tattha katamā pathavīdhātu? Pathavīdhātudvayaṃ, esā pathavīdhātū’’ti saṅkhepena vissajjeti. Atthi ajjhattikā atthi bāhirāti ettha ajjhattikabāhira-saddā na ajjhattikaduke viya ajjhattikabāhirāyatanavācakā, nāpi ajjhattattike vuttehi ajjhattabahiddhā-saddehi samānatthā, indriyabaddhānindriyabaddhavācakā pana ete. Tena ‘‘sattasantānapariyāpannā’’tiādi vuttaṃ. Niyakajjhattāti ca na paccattaṃ attani jātataṃ sandhāya vuttaṃ, atha kho sabbasattasantānesu jātatanti daṭṭhabbaṃ. Ajjhattaṃ paccattanti vacanena hi sattasantānapariyāpannatāya ajjhattikabhāvaṃ dasseti, na pāṭipuggalikatāya. Sabhāvākāratoti āpādīhi visiṭṭhena attano eva sabhāvabhūtena gahetabbākārena.
гзсаа гагкал̣ад̇д̇алагкан̣аад̇и гагкал̣ад̇аад̇хигад̇ааяа вуд̇д̇аа. баадиязгго годтаасод̇и бат̇авийгодтаасамад̇д̇о сун̃н̃од̇и ад̇т̇о. мад̇т̇алун̇г̇ам̣ адтимин̃ж̇аг̇г̇ахан̣зна г̇ахид̇анд̇и ид̇ха висум̣ на вуд̇д̇анд̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣.
Kesākakkhaḷattalakkhaṇāti kakkhaḷatādhikatāya vuttā. Pāṭiyekko koṭṭhāsoti pathavīkoṭṭhāsamatto suññoti attho. Matthaluṅgaṃ aṭṭhimiñjaggahaṇena gahitanti idha visuṃ na vuttanti veditabbaṃ.
иминаад̇и ‘‘сзяяат̇ид̣̇ам̣ гзсаа’’д̇иаад̣̇инаа. гаммам̣ гад̇ваад̇и баяог̇ам̣ вийрияам̣ ааяууханам̣ ваа гад̇ваад̇и ад̇т̇о. бхог̇агаамзна гасияаад̣̇ийсу вияа арахад̇д̇агаамзна жа имасмим̣ манасигаарз гаммам̣ гад̇д̇аб̣б̣анд̇и. буб̣б̣абалиб̣од̇хаад̇и ааваасаад̣̇аяо д̣̇ийгхагзсаад̣̇игз куд̣̇д̣̇агабалиб̣од̇хз абарабалиб̣од̇хаад̇и абзгкид̇ваа вуд̇д̇аа.
Imināti ‘‘seyyathidaṃ kesā’’tiādinā. Kammaṃ katvāti payogaṃ vīriyaṃ āyūhanaṃ vā katvāti attho. Bhogakāmena kasiyādīsu viya arahattakāmena ca imasmiṃ manasikāre kammaṃ kattabbanti. Pubbapalibodhāti āvāsādayo dīghakesādike khuddakapalibodhe aparapalibodhāti apekkhitvā vuttā.
ван̣н̣аад̣̇ийнам̣ бан̃жаннам̣ васзна манасигааро д̇хаад̇убадигуулаван̣н̣аманасигаараанам̣ саад̇хааран̣о буб̣б̣абхааг̇од̇и ниб̣б̣ад̇д̇ид̇ад̇хаад̇уманасигаарам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ ‘‘авасаанз звам̣ манасигааро бавад̇д̇зд̇аб̣б̣о’’д̇и ааха. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аабхог̇абажжавзгкан̣арахид̇аад̇и гааран̣асса жа паласса жа аб̣яаабаарад̇ааяа д̇хаад̇умад̇д̇ад̇ам̣ д̣̇ассзд̇и. аабхог̇абажжавзгкан̣аад̣̇ийнамби звамзва аб̣яаабаарад̇аа д̣̇адтаб̣б̣аа. на хи д̇аани, д̇зсан̃жа гааран̣аани аабхуж̇ид̇ваа бажжавзгкид̇ваа жа уббаж̇ж̇анд̇и гаронд̇и жаад̇и. лагкан̣авасзнаад̇и ‘‘гагкал̣ам̣ кариг̇ад̇а’’нд̇иаад̣̇иважанам̣ санд̇хааяа вуд̇д̇ам̣.
Vaṇṇādīnaṃ pañcannaṃ vasena manasikāro dhātupaṭikūlavaṇṇamanasikārānaṃ sādhāraṇo pubbabhāgoti nibbattitadhātumanasikāraṃ dassetuṃ ‘‘avasāne evaṃ manasikāro pavattetabbo’’ti āha. Aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇarahitāti kāraṇassa ca phalassa ca abyāpāratāya dhātumattataṃ dasseti. Ābhogapaccavekkhaṇādīnampi evameva abyāpāratā daṭṭhabbā. Na hi tāni, tesañca kāraṇāni ābhujitvā paccavekkhitvā ca uppajjanti karonti cāti. Lakkhaṇavasenāti ‘‘kakkhaḷaṃ kharigata’’ntiādivacanaṃ sandhāya vuttaṃ.
взганд̇агам̣ згаа лохаж̇аад̇и. нааг̇анаасигалохам̣ лохасад̣̇исам̣ лохавиж̇аад̇и халид̣̇д̣̇ивиж̇аад̇и вияа. д̇ибуд̇амб̣аад̣̇ийхи миссзд̇ваа гад̇ам̣ гаран̣зна ниб̣б̣ад̇д̇ад̇д̇аа гид̇д̇ималохам̣. морагкаад̣̇ийни звам̣наамаанзвзд̇аани. саамуд̣̇д̣̇игамуд̇д̇аад̇и нид̣̇ассанамад̇д̇амзд̇ам̣, саб̣б̣ааби бана муд̇д̇аа муд̇д̇аа зва.
Vekantakaṃ ekā lohajāti. Nāganāsikalohaṃ lohasadisaṃ lohavijāti haliddivijāti viya. Tiputambādīhi missetvā kataṃ karaṇena nibbattattā kittimalohaṃ. Morakkhādīni evaṃnāmānevetāni. Sāmuddikamuttāti nidassanamattametaṃ, sabbāpi pana muttā muttā eva.
174. аббзд̇ийд̇и аабо, ааб̣анд̇ханавасзна сзсабхууд̇ад̇д̇аяам̣ баабун̣аад̇и силзсад̇ийд̇и ад̇т̇о. яуусабхууд̇од̇и расабхууд̇о. ваггахад̣̇аяаяаганабабпаасаани д̇змзнд̇анд̇и зд̇т̇а яаганам̣ хздтаабхааг̇абууран̣зна, ид̇араани д̇зсам̣ убари т̇огам̣ т̇огам̣ баг̇гхаран̣зна д̇змзд̇и. хздтаа лзд̣д̣укан̣д̣аани д̇змаяамаанзд̇и д̇змагад̇змид̇аб̣б̣аанам̣ аб̣яаабаарасааман̃н̃анид̣̇ассанад̇т̇ааязва убамаа д̣̇адтаб̣б̣аа, на таанасааман̃н̃анид̣̇ассанад̇т̇ааяа. саннижид̇алохид̇зна д̇змзд̇аб̣б̣аанам̣ гзсан̃жи хздтаа, гассажи убари тид̇ад̇ан̃хи сад̇ибадтаанавибхан̇г̇з вагкад̇ийд̇и, яаганасса хздтаабхааг̇о ‘‘тид̇ам̣ маяи лохид̇а’’нд̇и на ж̇аанаад̇и, ваггаад̣̇ийни ‘‘амхз д̇змаяамаанам̣ лохид̇ам̣ тид̇а’’нд̇и на ж̇аананд̇ийд̇и звам̣ яож̇анаа гаад̇аб̣б̣аа. яат̇аа бана бхзсаж̇ж̇асигкаабад̣̇з нияамо ад̇т̇и ‘‘язсам̣ мам̣сам̣ габбад̇и, д̇зсам̣ кийра’’нд̇и, звамид̇ха над̇т̇и.
174. Appetīti āpo, ābandhanavasena sesabhūtattayaṃ pāpuṇāti silesatīti attho. Yūsabhūtoti rasabhūto. Vakkahadayayakanapapphāsāni tementanti ettha yakanaṃ heṭṭhābhāgapūraṇena, itarāni tesaṃ upari thokaṃ thokaṃ paggharaṇena temeti. Heṭṭhā leḍḍukhaṇḍāni temayamāneti temakatemitabbānaṃ abyāpārasāmaññanidassanatthāyeva upamā daṭṭhabbā, na ṭhānasāmaññanidassanatthāya. Sannicitalohitena temetabbānaṃ kesañci heṭṭhā, kassaci upari ṭhitatañhi satipaṭṭhānavibhaṅge vakkhatīti, yakanassa heṭṭhābhāgo ‘‘ṭhitaṃ mayi lohita’’nti na jānāti, vakkādīni ‘‘amhe temayamānaṃ lohitaṃ ṭhita’’nti na jānantīti evaṃ yojanā kātabbā. Yathā pana bhesajjasikkhāpade niyamo atthi ‘‘yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ khīra’’nti, evamidha natthi.
175. д̇зж̇анавасзнаад̇и нисид̇абхаавзна д̇игкабхаавзна. сарийрасса багад̇им̣ ад̇иггамид̇ваа ун̣хабхааво санд̇аабо, сарийрад̣̇аханавасзна бавад̇д̇о махаад̣̇аахо барид̣̇аахо. аяамзд̇зсам̣ висзсо. язна ж̇ийрийяад̇ийд̇и згаахигаад̣̇иж̇арарог̇зна ж̇ийрийяад̇ийд̇иби ад̇т̇о яуж̇ж̇ад̇и. сад̇аваарам̣ д̇аабзд̇ваа уд̣̇агз багкибид̇ваа уд̣̇д̇хадасабби сад̇ад̇ход̇асаббийд̇и вад̣̇анд̇и. расасон̣ид̇амзд̣̇амам̣санхааруадтиадтимин̃ж̇аа расаад̣̇аяо. гзжи нхаарум̣ абанзд̇ваа суггам̣ сад̇д̇амад̇хаад̇ум̣ авожунд̇и. баагад̇игод̇и кобхам̣ аббад̇д̇о сад̣̇аа виж̇ж̇амаано. бзд̇аг̇г̇и мукад̇о б̣ахи ниг̇г̇ад̇ова ид̇ха г̇ахид̇о.
175. Tejanavasenāti nisitabhāvena tikkhabhāvena. Sarīrassa pakatiṃ atikkamitvā uṇhabhāvo santāpo, sarīradahanavasena pavatto mahādāho paridāho. Ayametesaṃ viseso. Yena jīrīyatīti ekāhikādijararogena jīrīyatītipi attho yujjati. Satavāraṃ tāpetvā udake pakkhipitvā uddhaṭasappi satadhotasappīti vadanti. Rasasoṇitamedamaṃsanhāruaṭṭhiaṭṭhimiñjā rasādayo. Keci nhāruṃ apanetvā sukkaṃ sattamadhātuṃ avocunti. Pākatikoti khobhaṃ appatto sadā vijjamāno. Petaggi mukhato bahi niggatova idha gahito.
176. вааяанавасзнаад̇и савзг̇аг̇аманавасзна, самуд̣̇ийран̣авасзна ваа.
176. Vāyanavasenāti savegagamanavasena, samudīraṇavasena vā.
177. иминаа яасмим̣ аагаасз…бз… д̇ам̣ гат̇ид̇анд̇и ид̣̇ам̣ гасин̣уг̇гхаадимаагаасасса агат̇ид̇ад̇ам̣, аж̇адаагаасасса жа гат̇ид̇ад̇ам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ вуд̇д̇ам̣.
177. Iminā yasmiṃ ākāse…pe… taṃ kathitanti idaṃ kasiṇugghāṭimākāsassa akathitataṃ, ajaṭākāsassa ca kathitataṃ dassetuṃ vuttaṃ.
179. сукад̣̇угкаанам̣ паран̣абхааво сарийрадтагауд̇усса сукад̣̇угкаподтаб̣б̣асамудтаанабажжаяабхаавзна яат̇ааб̣алам̣ сарийрзгад̣̇зсасагаласарийрапаран̣асамад̇т̇ад̇ааяа вуд̇д̇о, соманассад̣̇оманассаанам̣ идтаанидтажид̇д̇аж̇асамудтаабанзна д̇ат̇зва паран̣асамад̇т̇ад̇ааяа. звам̣ зд̇зсам̣ сарийрапаран̣ад̇ааяа згасса таанам̣ ид̇арам̣ бахарад̇и, ид̇арасса жа ан̃н̃анд̇и ан̃н̃аман̃н̃зна саббадибагкад̇ам̣ д̣̇ассзд̇и, ан̃н̃аман̃н̃абадибагкаол̣ааригаббавад̇д̇и зва ваа зд̇зсам̣ паран̣ам̣. вад̇т̇аарамман̣аани жа баб̣анд̇хзна бавад̇д̇ихзд̇убхууд̇аани паран̣адтаанам̣ д̣̇адтаб̣б̣ам̣, убхаяавад̇о жа буг̇г̇аласса васзна аяам̣ саббадибагкад̇аа д̣̇ассид̇аа сукад̣̇ассанийяад̇д̇аа.
179. Sukhadukkhānaṃ pharaṇabhāvo sarīraṭṭhakautussa sukhadukkhaphoṭṭhabbasamuṭṭhānapaccayabhāvena yathābalaṃ sarīrekadesasakalasarīrapharaṇasamatthatāya vutto, somanassadomanassānaṃ iṭṭhāniṭṭhacittajasamuṭṭhāpanena tatheva pharaṇasamatthatāya. Evaṃ etesaṃ sarīrapharaṇatāya ekassa ṭhānaṃ itaraṃ paharati, itarassa ca aññanti aññamaññena sappaṭipakkhataṃ dasseti, aññamaññapaṭipakkhaoḷārikappavatti eva vā etesaṃ pharaṇaṃ. Vatthārammaṇāni ca pabandhena pavattihetubhūtāni pharaṇaṭṭhānaṃ daṭṭhabbaṃ, ubhayavato ca puggalassa vasena ayaṃ sappaṭipakkhatā dassitā sukhadassanīyattā.
181. гилзсагаамам̣ санд̇хааяаад̇и ‘‘сан̇габбо гаамо рааг̇о гаамо’’д̇и (махаани. 1; жуул̣ани. аж̇ид̇амаан̣авабужчаанид̣̇д̣̇зса 8) зд̇т̇а вуд̇д̇ам̣ сан̇габбам̣ санд̇хааяаад̇и ад̇хиббааяо. соби хи виб̣аад̇хад̇и убад̇аабзд̇и жаад̇и гилзсасант̇авасамбхавад̇о гилзсагаамо вибхад̇д̇о гилзсавад̇т̇усамбхавад̇о ваа. гаамабадисам̣яуд̇д̇аад̇и гаамарааг̇асан̇каад̇зна гаамзна самбаяуд̇д̇аа, гаамабадиб̣ад̣̇д̇хаа ваа. ан̃н̃зсу жа гаамабадисам̣яуд̇д̇ад̇хаммзсу виж̇ж̇амаанзсу вид̇аггзязва гаамобабад̣̇о д̇хаад̇усад̣̇д̣̇о нирул̣хо взд̣̇ид̇аб̣б̣о вид̇аггасса гаамаббасан̇г̇аббавад̇д̇ияаа саад̇исаяад̇д̇аа. зса наяо б̣яаабаад̣̇ад̇хаад̇уаад̣̇ийсу. барасса ад̇д̇ано жа д̣̇угкааяанам̣ вихим̣саа. вихим̣санд̇ийд̇и ханд̇ум̣ ижчанд̇и.
181. Kilesakāmaṃ sandhāyāti ‘‘saṅkappo kāmo rāgo kāmo’’ti (mahāni. 1; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 8) ettha vuttaṃ saṅkappaṃ sandhāyāti adhippāyo. Sopi hi vibādhati upatāpeti cāti kilesasanthavasambhavato kilesakāmo vibhatto kilesavatthusambhavato vā. Kāmapaṭisaṃyuttāti kāmarāgasaṅkhātena kāmena sampayuttā, kāmapaṭibaddhā vā. Aññesu ca kāmapaṭisaṃyuttadhammesu vijjamānesu vitakkeyeva kāmopapado dhātusaddo niruḷho veditabbo vitakkassa kāmappasaṅgappavattiyā sātisayattā. Esa nayo byāpādadhātuādīsu. Parassa attano ca dukkhāyanaṃ vihiṃsā. Vihiṃsantīti hantuṃ icchanti.
182. убхаяад̇т̇а уббанноби абхиж̇жхаасам̣яог̇зна гаммабат̇аж̇ананад̇о анабхиж̇жхаагаммабат̇абхинд̣̇анад̇о жа гаамавид̇агго ‘‘гаммабат̇абхзд̣̇о’’д̇и вуд̇д̇о . б̣яаабаад̣̇о банаад̇и б̣яаабаад̣̇аважанзна б̣яаабаад̣̇авид̇аггам̣ д̣̇ассзд̇и. со хи б̣яаабаад̣̇ад̇хаад̇ууд̇и. д̇ат̇аа вихим̣сааяа вихим̣саад̇хаад̇уяаа жа б̣яаабаад̣̇авасзна яат̇аасамбхавам̣ баан̣аад̇ибаад̇аад̣̇ивасзна жа гаммабат̇абхзд̣̇о яож̇зд̇аб̣б̣о. зд̇т̇аад̇и д̣̇вийсу д̇игзсу. саб̣б̣агаамааважарасаб̣б̣агусаласан̇г̇аахагзхи ид̇арз д̣̇вз д̣̇вз сан̇г̇ахзд̇ваа гат̇анам̣ саб̣б̣асан̇г̇аахигагат̇аа. зд̇т̇аад̇и бана зд̇асмим̣ чаггзд̇и вужжамаанз гаамад̇хаад̇уважанзна гаамааважараанам̣ нзгкаммад̇хаад̇уаад̣̇ийнан̃жа г̇ахан̣ам̣ аабаж̇ж̇ад̇и.
182. Ubhayattha uppannopi abhijjhāsaṃyogena kammapathajananato anabhijjhākammapathabhindanato ca kāmavitakko ‘‘kammapathabhedo’’ti vutto . Byāpādo panāti byāpādavacanena byāpādavitakkaṃ dasseti. So hi byāpādadhātūti. Tathā vihiṃsāya vihiṃsādhātuyā ca byāpādavasena yathāsambhavaṃ pāṇātipātādivasena ca kammapathabhedo yojetabbo. Etthāti dvīsu tikesu. Sabbakāmāvacarasabbakusalasaṅgāhakehi itare dve dve saṅgahetvā kathanaṃ sabbasaṅgāhikakathā. Etthāti pana etasmiṃ chakketi vuccamāne kāmadhātuvacanena kāmāvacarānaṃ nekkhammadhātuādīnañca gahaṇaṃ āpajjati.
лабхаабзд̇аб̣б̣аад̇и жагкуд̇хаад̇аад̣̇ибхаавам̣ лабхамаанаа д̇хаммаа нийхарид̇ваа д̣̇ассанзна лабхаабзд̇аб̣б̣аа. жарад̇и зд̇т̇аад̇и жааро, гим̣ жарад̇и? саммасанам̣, саммасанасса жааро саммасанажааро, д̇збхуумагад̇хаммаанам̣ ад̇хиважанам̣.
Labhāpetabbāti cakkhudhātādibhāvaṃ labhamānā dhammā nīharitvā dassanena labhāpetabbā. Carati etthāti cāro, kiṃ carati? Sammasanaṃ, sammasanassa cāro sammasanacāro, tebhūmakadhammānaṃ adhivacanaṃ.
суд̇д̇анд̇абхааж̇анийяаван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.
2. абхид̇хаммабхааж̇анийяаван̣н̣анаа
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
183. жагкуссаад̇и висзсагааран̣ам̣ асаад̇хааран̣асаамибхаавзна нид̣̇д̣̇идтам̣. д̇ан̃хи буг̇г̇аланд̇араасаад̇хааран̣ам̣ нийлаад̣̇исаб̣б̣аруубасаад̇хааран̣ан̃жа. вид̣̇ахад̇ийд̇и звам̣ зван̃жа д̇аяаа бавад̇д̇ид̇аб̣б̣анд̇и винияуж̇ж̇амаанам̣ вияа уббаад̣̇зд̇ийд̇и ад̇т̇о. вид̣̇ахад̇ийд̇и жа д̇хаад̇уад̇т̇о зва висидто убасаг̇г̇зна д̣̇ийбид̇од̇и винааби убасаг̇г̇зна д̇хаад̇ууд̇и зсо сад̣̇д̣̇о д̇амад̇т̇ам̣ вад̣̇ад̇ийд̇и д̣̇адтаб̣б̣о. гад̇д̇угаммабхаавагаран̣аад̇хигаран̣зсу д̇хаад̇убад̣̇асид̣̇д̇хи ход̇ийд̇и бан̃жаби зд̇з ад̇т̇аа вуд̇д̇аа. суван̣н̣араж̇ад̇аад̣̇ид̇хаад̇уяо суван̣н̣аад̣̇ийнам̣ б̣ийж̇абхууд̇аа сзлаад̣̇аяо.
183. Cakkhussāti visesakāraṇaṃ asādhāraṇasāmibhāvena niddiṭṭhaṃ. Tañhi puggalantarāsādhāraṇaṃ nīlādisabbarūpasādhāraṇañca. Vidahatīti evaṃ evañca tayā pavattitabbanti viniyujjamānaṃ viya uppādetīti attho. Vidahatīti ca dhātuattho eva visiṭṭho upasaggena dīpitoti vināpi upasaggena dhātūti eso saddo tamatthaṃ vadatīti daṭṭhabbo. Kattukammabhāvakaraṇaadhikaraṇesu dhātupadasiddhi hotīti pañcapi ete atthā vuttā. Suvaṇṇarajatādidhātuyo suvaṇṇādīnaṃ bījabhūtā selādayo.
ад̇д̇ано сабхаавам̣ д̇хаарзнд̇ийд̇и д̇хаад̇уяод̇и зд̇т̇ааби д̇хаад̇ийд̇и д̇хаад̇ууд̇и бад̣̇асид̣̇д̇хи взд̣̇ид̇аб̣б̣аа. д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇о зва хи д̇хааран̣ад̇т̇оби ход̇ийд̇и. гад̇д̇уад̇т̇оби жааяам̣ буримзна асад̣̇исод̇и ниссад̇д̇асабхаавамад̇д̇ад̇хааран̣ан̃жа д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇асса бад̇хаано ад̇т̇од̇и висум̣ вуд̇д̇о. д̇хаад̇уяо вияа д̇хаад̇уяод̇и зд̇т̇а сийха-сад̣̇д̣̇о вияа гзсаримхи нирул̣хо бурисзсу, сзлааваяавзсу нирул̣хо д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇о жа жагкаад̣̇ийсу убажарид̇о д̣̇адтаб̣б̣о. н̃аан̣ан̃жа н̃зяяан̃жа н̃аан̣ан̃зяяаани, д̇зсам̣ аваяаваа д̇аббабхзд̣̇абхууд̇аа д̇хаад̇уяо н̃аан̣ан̃зяяааваяаваа. д̇ад̇т̇а н̃аан̣аббабхзд̣̇аа д̇хаммад̇хаад̇узгад̣̇зсо, н̃зяяаббабхзд̣̇аа адтаарасаабийд̇и н̃аан̣ан̃зяяааваяавамад̇д̇аа д̇хаад̇уяо хонд̇и. ат̇а ваа н̃аан̣зна н̃аад̇аб̣б̣о сабхааво д̇хаад̇усад̣̇д̣̇зна вужжамаано авибарийд̇ад̇о н̃аан̣ан̃зяяо, на д̣̇идтиаад̣̇ийхи вибарийд̇аг̇г̇аахагзхи н̃зяяод̇и ад̇т̇о. д̇асса н̃аан̣ан̃зяяасса аваяаваа жагкаад̣̇аяо. висабхааг̇алагкан̣ааваяавзсу расаад̣̇ийсу нирул̣хо д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇о д̇аад̣̇исзсу ан̃н̃ааваяавзсу жагкаад̣̇ийсу убажарид̇о д̣̇адтаб̣б̣о, расаад̣̇ийсу вияа ваа жагкаад̣̇ийсу нирул̣хова. ниж̇ж̇ийвамад̇д̇ассзд̇ам̣ ад̇хиважананд̇и зд̇зна ниж̇ж̇ийвамад̇д̇абад̣̇ад̇т̇з д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇асса нирул̣хад̇ам̣ д̣̇ассзд̇и. ча д̇хаад̇уяо зд̇ассаад̇и чад̇хаад̇уяо, яо логз ‘‘бурисо’’д̇и д̇хаммасамуд̣̇ааяо вужжад̇и, со чад̇хаад̇уро чаннам̣ бат̇авийаад̣̇ийнам̣ ниж̇ж̇ийвамад̇д̇асабхааваанам̣ самуд̣̇ааяамад̇д̇о, на зд̇т̇а ж̇ийво бурисо ваа ад̇т̇ийд̇и ад̇т̇о.
Attano sabhāvaṃ dhārentīti dhātuyoti etthāpi dhātīti dhātūti padasiddhi veditabbā. Dhātu-saddo eva hi dhāraṇatthopi hotīti. Kattuatthopi cāyaṃ purimena asadisoti nissattasabhāvamattadhāraṇañca dhātu-saddassa padhāno atthoti visuṃ vutto. Dhātuyo viya dhātuyoti ettha sīha-saddo viya kesarimhi niruḷho purisesu, selāvayavesu niruḷho dhātu-saddo ca cakkhādīsu upacarito daṭṭhabbo. Ñāṇañca ñeyyañca ñāṇañeyyāni, tesaṃ avayavā tappabhedabhūtā dhātuyo ñāṇañeyyāvayavā. Tattha ñāṇappabhedā dhammadhātuekadeso, ñeyyappabhedā aṭṭhārasāpīti ñāṇañeyyāvayavamattā dhātuyo honti. Atha vā ñāṇena ñātabbo sabhāvo dhātusaddena vuccamāno aviparītato ñāṇañeyyo, na diṭṭhiādīhi viparītaggāhakehi ñeyyoti attho. Tassa ñāṇañeyyassa avayavā cakkhādayo. Visabhāgalakkhaṇāvayavesu rasādīsu niruḷho dhātu-saddo tādisesu aññāvayavesu cakkhādīsu upacarito daṭṭhabbo, rasādīsu viya vā cakkhādīsu niruḷhova. Nijjīvamattassetaṃ adhivacananti etena nijjīvamattapadatthe dhātu-saddassa niruḷhataṃ dasseti. Cha dhātuyo etassāti chadhātuyo, yo loke ‘‘puriso’’ti dhammasamudāyo vuccati, so chadhāturo channaṃ pathavīādīnaṃ nijjīvamattasabhāvānaṃ samudāyamatto, na ettha jīvo puriso vā atthīti attho.
жагкаад̣̇ийнам̣ гамо буб̣б̣з вуд̇д̇од̇и ид̇ха згзгасмим̣ д̇игз д̇ин̣н̣ам̣ д̇ин̣н̣ам̣ д̇хаад̇уунам̣ гамам̣ д̣̇ассзнд̇о ааха ‘‘хзд̇упалаанубуб̣б̣ававад̇т̇аанавасзнаа’’д̇и. хзд̇упалаанам̣ анубуб̣б̣ававад̇т̇аанам̣ хзд̇упалабхаавова. д̇ад̇т̇а хзд̇ууд̇и бажжаяо ад̇хиббзд̇о. паланд̇и бажжаяуббаннанд̇и ааха ‘‘жагкуд̇хаад̇уу’’д̇иаад̣̇и. манод̇хаад̇уд̇хаммад̇хаад̇уунан̃жа мановин̃н̃аан̣асса хзд̇убхааво яат̇аасамбхавам̣ яож̇зд̇аб̣б̣о, д̣̇ваарабхууд̇амановасзна ваа д̇ассаа манод̇хаад̇уяаа.
Cakkhādīnaṃ kamo pubbe vuttoti idha ekekasmiṃ tike tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ dhātūnaṃ kamaṃ dassento āha ‘‘hetuphalānupubbavavatthānavasenā’’ti. Hetuphalānaṃ anupubbavavatthānaṃ hetuphalabhāvova. Tattha hetūti paccayo adhippeto. Phalanti paccayuppannanti āha ‘‘cakkhudhātū’’tiādi. Manodhātudhammadhātūnañca manoviññāṇassa hetubhāvo yathāsambhavaṃ yojetabbo, dvārabhūtamanovasena vā tassā manodhātuyā.
саб̣б̣аасам̣ васзнаад̇и яат̇аавуд̇д̇аанам̣ аабхаад̇хаад̇уаад̣̇ийнам̣ бан̃жад̇им̣сааяа д̇хаад̇уунам̣ васзна. абарамад̇т̇асабхаавасса барамад̇т̇асабхаавзсу на гад̣̇аажи анд̇ог̇ад̇хад̇аа ад̇т̇ийд̇и ааха ‘‘сабхаавад̇о виж̇ж̇амаанаана’’нд̇и. жанд̣̇аабхаасуурияаабхаад̣̇игаа ван̣н̣анибхаа зваад̇и ааха ‘‘руубад̇хаад̇уязва хи аабхаад̇хаад̇уу’’д̇и. руубаад̣̇ибадиб̣ад̣̇д̇хаад̇и рааг̇авад̇т̇убхаавзна г̇ахзд̇аб̣б̣аагааро субханимид̇д̇анд̇и санд̇хааяа ‘‘руубаад̣̇аяоваа’’д̇и авад̇ваа бадиб̣ад̣̇д̇хаважанам̣ ааха. асад̇иби рааг̇авад̇т̇убхаавз ‘‘гусалавибаагаарамман̣аа субхаа д̇хаад̇уу’’д̇и д̣̇уд̇ияо вигаббо вуд̇д̇о. вихим̣саад̇хаад̇у жзд̇анаа, баравихзтаначанд̣̇о ваа. авихим̣саа гарун̣аа.
Sabbāsaṃ vasenāti yathāvuttānaṃ ābhādhātuādīnaṃ pañcatiṃsāya dhātūnaṃ vasena. Aparamatthasabhāvassa paramatthasabhāvesu na kadāci antogadhatā atthīti āha ‘‘sabhāvato vijjamānāna’’nti. Candābhāsūriyābhādikā vaṇṇanibhā evāti āha ‘‘rūpadhātuyeva hi ābhādhātū’’ti. Rūpādipaṭibaddhāti rāgavatthubhāvena gahetabbākāro subhanimittanti sandhāya ‘‘rūpādayovā’’ti avatvā paṭibaddhavacanaṃ āha. Asatipi rāgavatthubhāve ‘‘kusalavipākārammaṇā subhā dhātū’’ti dutiyo vikappo vutto. Vihiṃsādhātu cetanā, paraviheṭhanachando vā. Avihiṃsā karuṇā.
убхобийд̇и д̇хаммад̇хаад̇умановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уяо. хийнаад̣̇ийсу буриманаязна хийл̣ид̇аа жагкаад̣̇аяо хийнаа, самбхаавид̇аа бан̣ийд̇аа, наад̇ихийл̣ид̇аа наад̇исамбхаавид̇аа маж̇жхимаад̇и канд̇хавибхан̇г̇з ааг̇ад̇ахийнад̣̇угад̇оязва нийхарид̇ваа маж̇жхимаа д̇хаад̇у вуд̇д̇аад̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣аа. вин̃н̃аан̣ад̇хаад̇у яад̣̇иби чавин̃н̃аан̣ад̇хаад̇увасзна вибхад̇д̇аа, д̇ат̇ааби ‘‘вин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уг̇г̇ахан̣зна д̇ассаа бурзжааригабажчаажааригад̇д̇аа манод̇хаад̇у г̇ахид̇аава ход̇ий’’д̇и вуд̇д̇ад̇д̇аа ааха ‘‘вин̃н̃аан̣ад̇хаад̇у…бз… сад̇д̇авин̃н̃аан̣асан̇кзбоязваа’’д̇и. анзгзсам̣ жагкуд̇хаад̇уаад̣̇ийнам̣, д̇аасу жа згзгиссаа наанаббагаарад̇ааяа наанаад̇хаад̇уунам̣ васзна анзгад̇хаад̇унаанаад̇хаад̇улого вуд̇д̇од̇и ааха ‘‘адтаарасад̇хаад̇уббабхзд̣̇амад̇д̇амзваа’’д̇и.
Ubhopīti dhammadhātumanoviññāṇadhātuyo. Hīnādīsu purimanayena hīḷitā cakkhādayo hīnā, sambhāvitā paṇītā, nātihīḷitā nātisambhāvitā majjhimāti khandhavibhaṅge āgatahīnadukatoyeva nīharitvā majjhimā dhātu vuttāti veditabbā. Viññāṇadhātu yadipi chaviññāṇadhātuvasena vibhattā, tathāpi ‘‘viññāṇadhātuggahaṇena tassā purecārikapacchācārikattā manodhātu gahitāva hotī’’ti vuttattā āha ‘‘viññāṇadhātu…pe… sattaviññāṇasaṅkhepoyevā’’ti. Anekesaṃ cakkhudhātuādīnaṃ, tāsu ca ekekissā nānappakāratāya nānādhātūnaṃ vasena anekadhātunānādhātuloko vuttoti āha ‘‘aṭṭhārasadhātuppabhedamattamevā’’ti.
‘‘жагкусод̇агхаанаж̇ивхаагааяаманомановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхзд̣̇знаа’’д̇и адтагат̇ааяам̣ ликид̇ам̣. д̇ад̇т̇а на жагкаад̣̇ийнам̣ гзвалзна д̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇зна самб̣анд̇хо ад̇хиббзд̇о виж̇аананасабхаавасса бабхзд̣̇аважанад̇о. вин̃н̃аан̣ад̇хаад̇у-сад̣̇д̣̇зна самб̣анд̇хз гарияамаанз д̣̇вз маног̇ахан̣аани на гад̇д̇аб̣б̣аани. на хи д̣̇вз мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уяо ад̇т̇ийд̇и. ‘‘жагку…бз… гааяамановин̃н̃аан̣аманод̇хаад̇уу’’д̇и ваа вад̇д̇аб̣б̣ам̣ ад̇уляаяог̇з д̣̇ванд̣̇асамаасаабхаавад̇о. аяам̣ банзд̇т̇а баато сияаа ‘‘жагку…бз… гааяавин̃н̃аан̣аманомановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхзд̣̇знаа’’д̇и.
‘‘Cakkhusotaghānajivhākāyamanomanoviññāṇadhātubhedenā’’ti aṭṭhakathāyaṃ likhitaṃ. Tattha na cakkhādīnaṃ kevalena dhātu-saddena sambandho adhippeto vijānanasabhāvassa pabhedavacanato. Viññāṇadhātu-saddena sambandhe kariyamāne dve manogahaṇāni na kattabbāni. Na hi dve manoviññāṇadhātuyo atthīti. ‘‘Cakkhu…pe… kāyamanoviññāṇamanodhātū’’ti vā vattabbaṃ atulyayoge dvandasamāsābhāvato. Ayaṃ panettha pāṭho siyā ‘‘cakkhu…pe… kāyaviññāṇamanomanoviññāṇadhātubhedenā’’ti.
канд̇хааяад̇анад̣̇зсанаа сан̇кзбад̣̇зсанаа, инд̣̇рияад̣̇зсанаа вид̇т̇аарад̣̇зсанаад̇и д̇ад̣̇убхаяам̣ абзгкид̇ваа наад̇исан̇кзбавид̇т̇аараа д̇хаад̇уд̣̇зсанаа. ат̇а ваа суд̇д̇анд̇абхааж̇анийяз вуд̇д̇ад̇хаад̇уд̣̇зсанаа ад̇исан̇кзбад̣̇зсанаа, аабхаад̇хаад̇уаад̣̇ийнам̣ анзгад̇хаад̇унаанаад̇хаад̇уанд̇аанам̣ васзна д̣̇зсзд̇аб̣б̣аа ад̇ивид̇т̇аарад̣̇зсанаад̇и д̇ад̣̇убхаяам̣ абзгкид̇ваа аяам̣ ‘‘наад̇исан̇кзбавид̇т̇аараа’’д̇и.
Khandhāyatanadesanā saṅkhepadesanā, indriyadesanā vitthāradesanāti tadubhayaṃ apekkhitvā nātisaṅkhepavitthārā dhātudesanā. Atha vā suttantabhājanīye vuttadhātudesanā atisaṅkhepadesanā, ābhādhātuādīnaṃ anekadhātunānādhātuantānaṃ vasena desetabbā ativitthāradesanāti tadubhayaṃ apekkhitvā ayaṃ ‘‘nātisaṅkhepavitthārā’’ti.
бхзрийд̇алам̣ вияа жагкуд̇хаад̇у сад̣̇д̣̇асса вияа вин̃н̃аан̣асса ниссаяабхаавад̇о. зд̇аахи жа убамаахи ниж̇ж̇ийваанам̣ бхзрийд̇алад̣̇ан̣д̣аад̣̇ийнам̣ самааяог̇з ниж̇ж̇ийваанам̣ сад̣̇д̣̇аад̣̇ийнам̣ вияа ниж̇ж̇ийваанам̣ жагкуруубаад̣̇ийнам̣ самааяог̇з ниж̇ж̇ийваанам̣ жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ийнам̣ бавад̇д̇ийд̇и гааран̣апалаанам̣ д̇хаад̇умад̇д̇ад̇д̇аа гаарагавзд̣̇агабхаававирахам̣ д̣̇ассзд̇и.
Bherītalaṃ viya cakkhudhātu saddassa viya viññāṇassa nissayabhāvato. Etāhi ca upamāhi nijjīvānaṃ bherītaladaṇḍādīnaṃ samāyoge nijjīvānaṃ saddādīnaṃ viya nijjīvānaṃ cakkhurūpādīnaṃ samāyoge nijjīvānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ pavattīti kāraṇaphalānaṃ dhātumattattā kārakavedakabhāvavirahaṃ dasseti.
бурзжараанужараа вияаад̇и ниж̇ж̇ийвасса гассажи гзжи ниж̇ж̇ийваа бурзжараанужараа вияаад̇и ад̇т̇о. манод̇хаад̇уязва ваа ад̇д̇ано кан̣ам̣ анад̇ивад̇д̇анд̇ий ад̇д̇ано кан̣ам̣ анад̇ивад̇д̇анд̇аанам̣язва жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ийнам̣ авиж̇ж̇амаанзби бурзжараанужарабхаавз буб̣б̣агаалаабарагаалад̇ааяа бурзжараанужараа вияа д̣̇адтаб̣б̣аад̇и ад̇т̇о. салламива сууламива д̇ивид̇хад̣̇угкад̇аасамааяог̇ад̇о д̣̇адтаб̣б̣о. аасааязва д̣̇угкам̣ аасаад̣̇угкам̣, аасаавигхаад̇ам̣ д̣̇угкам̣ ваа. сан̃н̃аа хи абхууд̇ам̣ д̣̇угкад̣̇угкамби субхаад̣̇ид̇о сан̃ж̇аананд̇ий д̇ам̣ аасам̣ д̇ассаа жа вигхаад̇ам̣ аасийсид̇асубхаад̣̇иасид̣̇д̇хияаа ж̇анзд̇ийд̇и. гаммаббад̇хаанаа сан̇каараад̇и ‘‘бадисанд̇хияам̣ багкибанад̇о’’д̇иаад̣̇имааха. ж̇аад̇ид̣̇угкаануб̣анд̇ханад̇од̇и ад̇д̇анаа ниб̣б̣ад̇д̇ияамаанзна ж̇аад̇ид̣̇угкзна ануб̣анд̇хад̇д̇аа. бхавабажжаяаа ж̇аад̇и хи ж̇аад̇ид̣̇угканд̇и. бад̣̇умам̣ вияа д̣̇иссамаанам̣ куражаггам̣ вияа руубамби ид̇т̇ияаад̣̇ибхаавзна д̣̇иссамаанам̣ наанаавид̇хубад̣̇д̣̇авам̣ ж̇анзд̇и. саб̣б̣з анад̇т̇аа рааг̇аад̣̇аяо ж̇аад̇иаад̣̇аяо жа висабхууд̇аа асанд̇аа саббадибхаяаа жаад̇и д̇аббадибагкабхууд̇ад̇д̇аа амад̇аад̣̇ид̇о д̣̇адтаб̣б̣аа.
Purecarānucarā viyāti nijjīvassa kassaci keci nijjīvā purecarānucarā viyāti attho. Manodhātuyeva vā attano khaṇaṃ anativattantī attano khaṇaṃ anativattantānaṃyeva cakkhuviññāṇādīnaṃ avijjamānepi purecarānucarabhāve pubbakālāparakālatāya purecarānucarā viya daṭṭhabbāti attho. Sallamiva sūlamiva tividhadukkhatāsamāyogato daṭṭhabbo. Āsāyeva dukkhaṃ āsādukkhaṃ, āsāvighātaṃ dukkhaṃ vā. Saññā hi abhūtaṃ dukkhadukkhampi subhādito sañjānantī taṃ āsaṃ tassā ca vighātaṃ āsīsitasubhādiasiddhiyā janetīti. Kammappadhānā saṅkhārāti ‘‘paṭisandhiyaṃ pakkhipanato’’tiādimāha. Jātidukkhānubandhanatoti attanā nibbattiyamānena jātidukkhena anubandhattā. Bhavapaccayā jāti hi jātidukkhanti. Padumaṃ viya dissamānaṃ khuracakkaṃ viya rūpampi itthiyādibhāvena dissamānaṃ nānāvidhupaddavaṃ janeti. Sabbe anatthā rāgādayo jātiādayo ca visabhūtā asantā sappaṭibhayā cāti tappaṭipakkhabhūtattā amatādito daṭṭhabbā.
мун̃жид̇вааби ан̃н̃ам̣ г̇ахзд̇вааваад̇и зд̇зна маггадасса г̇ахид̇ам̣ саакам̣ мун̃жид̇вааби аагаасз таад̇ум̣ асамад̇т̇ад̇аа вияа г̇ахид̇аарамман̣ам̣ мун̃жид̇вааби ан̃н̃ам̣ аг̇г̇ахзд̇ваа бавад̇д̇ид̇ум̣ асамад̇т̇ад̇ааяа маггадасамаанад̇ам̣ д̣̇ассзд̇и. адтивзд̇хавид̣̇д̇хоби д̣̇амат̇ам̣ анубаг̇ажчанд̇о д̣̇удтассо ассакал̣ун̇го. ран̇г̇аг̇ад̇о надо ран̇г̇анадо.
Muñcitvāpi aññaṃ gahetvāvāti etena makkaṭassa gahitaṃ sākhaṃ muñcitvāpi ākāse ṭhātuṃ asamatthatā viya gahitārammaṇaṃ muñcitvāpi aññaṃ aggahetvā pavattituṃ asamatthatāya makkaṭasamānataṃ dasseti. Aṭṭhivedhaviddhopi damathaṃ anupagacchanto duṭṭhasso assakhaḷuṅko. Raṅgagato naṭo raṅganaṭo.
184. жагкун̃жа бадижжа руубз жаад̇иаад̣̇инаа д̣̇ваараарамман̣зсу згаважанаб̣ахуважананид̣̇д̣̇зсаа зганаанаасанд̇аанаг̇ад̇аанам̣ згасанд̇аанаг̇ад̇авин̃н̃аан̣абажжаяабхаавад̇о зганаанааж̇аад̇игад̇д̇аа жа.
184. Cakkhuñca paṭicca rūpe cātiādinā dvārārammaṇesu ekavacanabahuvacananiddesā ekanānāsantānagatānaṃ ekasantānagataviññāṇapaccayabhāvato ekanānājātikattā ca.
саб̣б̣ад̇хаммзсууд̇и зд̇т̇а саб̣б̣а-сад̣̇д̣̇о ад̇хигааравасзна яат̇аавуд̇д̇авин̃н̃аан̣асан̇каад̇з аарамман̣асан̇каад̇з ваа бад̣̇зсасаб̣б̣асмим̣ д̇идтад̇ийд̇и д̣̇адтаб̣б̣о. мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇унид̣̇д̣̇зсз ‘‘жагкувин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уяаа уббаж̇ж̇ид̇ваа нируд̣̇д̇хасамананд̇араа уббаж̇ж̇ад̇и манод̇хаад̇у, манод̇хаад̇уяааби уббаж̇ж̇ид̇ваа нируд̣̇д̇хасамананд̇араа уббаж̇ж̇ад̇и жид̇д̇а’’нд̇и жагкувин̃н̃аан̣ад̇хаад̇аананд̇арам̣ манод̇хаад̇у вияа манод̇хаад̇аананд̇арамби уббаж̇ж̇ад̇и жид̇д̇анд̇и яаава ан̃н̃аа манод̇хаад̇у уббаж̇ж̇иссад̇и, д̇аава бавад̇д̇ам̣ саб̣б̣ам̣ жид̇д̇ам̣ згад̇д̇зна г̇ахзд̇ваа вуд̇д̇анд̇и звамби ад̇т̇о лаб̣бхад̇и. зван̃хи сад̇и мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇аананд̇арам̣ уббаннааяа манод̇хаад̇уяаа мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхааваббасан̇г̇о на ход̇иязва. бан̃жавин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уманод̇хаад̇уггаманид̣̇ассанан̃хи д̇аб̣б̣ид̇хурасабхаавзна уббад̇д̇идтаанзна жа барижчиннасса жид̇д̇асса мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхаавад̣̇ассанад̇т̇ам̣, на ананд̇аруббад̇д̇имад̇д̇знаад̇и д̇аб̣б̣ид̇хурасабхаавз згад̇д̇ам̣ убанзд̇ваа д̣̇ассанам̣ яуж̇ж̇ад̇и. анубанийд̇зби згад̇д̇з д̇аб̣б̣ид̇хурасабхаавз згасмим̣ д̣̇ассид̇з сааман̃н̃авасзна ан̃н̃амби саб̣б̣ам̣ д̇ам̣ сабхаавам̣ д̣̇ассид̇ам̣ ход̇ийд̇и д̣̇адтаб̣б̣ам̣. би-сад̣̇д̣̇зна мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇усамбин̣д̣анз жа сад̇и ‘‘мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уяааби самананд̇араа уббаж̇ж̇ад̇и жид̇д̇ам̣…бз… д̇аж̇ж̇аа мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уу’’д̇и мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уг̇г̇ахан̣зна бхаван̇г̇аананд̇арам̣ уббаннам̣ манод̇хаад̇ужид̇д̇ам̣ нивад̇д̇ид̇ам̣ ход̇ийд̇и жз? на, д̇ассаа мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхааваасид̣̇д̇хид̇о. на хи яам̣ жод̣̇ийяад̇и, д̇ад̣̇зва барихаарааяа ход̇ийд̇и.
Sabbadhammesūti ettha sabba-saddo adhikāravasena yathāvuttaviññāṇasaṅkhāte ārammaṇasaṅkhāte vā padesasabbasmiṃ tiṭṭhatīti daṭṭhabbo. Manoviññāṇadhātuniddese ‘‘cakkhuviññāṇadhātuyā uppajjitvā niruddhasamanantarā uppajjati manodhātu, manodhātuyāpi uppajjitvā niruddhasamanantarā uppajjati citta’’nti cakkhuviññāṇadhātānantaraṃ manodhātu viya manodhātānantarampi uppajjati cittanti yāva aññā manodhātu uppajjissati, tāva pavattaṃ sabbaṃ cittaṃ ekattena gahetvā vuttanti evampi attho labbhati. Evañhi sati manoviññāṇadhātānantaraṃ uppannāya manodhātuyā manoviññāṇadhātubhāvappasaṅgo na hotiyeva. Pañcaviññāṇadhātumanodhātukkamanidassanañhi tabbidhurasabhāvena uppattiṭṭhānena ca paricchinnassa cittassa manoviññāṇadhātubhāvadassanatthaṃ, na anantaruppattimattenāti tabbidhurasabhāve ekattaṃ upanetvā dassanaṃ yujjati. Anupanītepi ekatte tabbidhurasabhāve ekasmiṃ dassite sāmaññavasena aññampi sabbaṃ taṃ sabhāvaṃ dassitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Pi-saddena manoviññāṇadhātusampiṇḍane ca sati ‘‘manoviññāṇadhātuyāpi samanantarā uppajjati cittaṃ…pe… tajjā manoviññāṇadhātū’’ti manoviññāṇadhātuggahaṇena bhavaṅgānantaraṃ uppannaṃ manodhātucittaṃ nivattitaṃ hotīti ce? Na, tassā manoviññāṇadhātubhāvāsiddhito. Na hi yaṃ codīyati, tadeva parihārāya hotīti.
манод̇хаад̇уяааби мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уяаабийд̇и манад̣̇ваяаважанзна д̣̇виннам̣ ан̃н̃аман̃н̃авид̇хурасабхаавад̇аа д̣̇ассид̇аад̇и д̇знзва манод̇хаад̇ааваж̇ж̇анасса мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхааво нивад̇д̇ид̇од̇и д̣̇адтаб̣б̣о. вуд̇д̇о хи д̇асса мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇увид̇хуро манод̇хаад̇усабхааво ‘‘саб̣б̣ад̇хаммзсу ваа бана батамасаманнаахааро уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇иаад̣̇инаа. саа саб̣б̣аабийд̇и зд̇ам̣ мукамад̇д̇анид̣̇ассанам̣. на хи ж̇аванабарияосаанаа зва мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇у, д̇ад̣̇аарамман̣аад̣̇ийниби бана хонд̇иязваад̇и. звам̣ бан̃жавин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уманод̇хаад̇увисидтасабхаававасзна саб̣б̣ам̣ мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇ум̣ д̣̇ассзд̇ваа буна манод̣̇вааравасзна саад̇исаяам̣ ж̇аванамановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇ум̣ д̣̇ассзнд̇о ‘‘манан̃жа бадижжаа’’д̇иаад̣̇имааха. яад̣̇и бана чаннам̣ д̣̇ваараанам̣ васзна ж̇аванаавасаанаанзва жид̇д̇аани ид̇ха ‘‘мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уу’’д̇и д̣̇ассид̇аанийд̇и аяамад̇т̇о г̇аяхзяяа, жуд̇ибадисанд̇хибхаван̇г̇аанам̣ аг̇г̇ахид̇ад̇д̇аа саавасзсаа д̣̇зсанаа аабаж̇ж̇ад̇и, д̇асмаа яат̇аавуд̇д̇зна наязна ад̇т̇о взд̣̇ид̇аб̣б̣о. чад̣̇вааригажид̇д̇зхи ваа самааналагкан̣аани ан̃н̃ааниби ‘‘мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇уу’’д̇и д̣̇ассид̇аанийд̇и взд̣̇ид̇аб̣б̣аани.
Manodhātuyāpi manoviññāṇadhātuyāpīti manadvayavacanena dvinnaṃ aññamaññavidhurasabhāvatā dassitāti teneva manodhātāvajjanassa manoviññāṇadhātubhāvo nivattitoti daṭṭhabbo. Vutto hi tassa manoviññāṇadhātuvidhuro manodhātusabhāvo ‘‘sabbadhammesu vā pana paṭhamasamannāhāro uppajjatī’’tiādinā. Sā sabbāpīti etaṃ mukhamattanidassanaṃ. Na hi javanapariyosānā eva manoviññāṇadhātu, tadārammaṇādīnipi pana hontiyevāti. Evaṃ pañcaviññāṇadhātumanodhātuvisiṭṭhasabhāvavasena sabbaṃ manoviññāṇadhātuṃ dassetvā puna manodvāravasena sātisayaṃ javanamanoviññāṇadhātuṃ dassento ‘‘manañca paṭiccā’’tiādimāha. Yadi pana channaṃ dvārānaṃ vasena javanāvasānāneva cittāni idha ‘‘manoviññāṇadhātū’’ti dassitānīti ayamattho gayheyya, cutipaṭisandhibhavaṅgānaṃ aggahitattā sāvasesā desanā āpajjati, tasmā yathāvuttena nayena attho veditabbo. Chadvārikacittehi vā samānalakkhaṇāni aññānipi ‘‘manoviññāṇadhātū’’ti dassitānīti veditabbāni.
бадижжаад̇и ааг̇ад̇адтаанзд̇и зд̇т̇а ‘‘мано жа нзсам̣ г̇ожарависаяам̣ бажжанубход̇ий’’д̇иаад̣̇ийсу (ма. ни. 1.455) висум̣ гаад̇ум̣ яуд̇д̇ам̣, ид̇ха бана ‘‘жагкун̃жа бадижжаа’’д̇иаад̣̇ийсу жа-сад̣̇д̣̇зна самбин̣д̣зд̇ваа ааваж̇ж̇анассаби жагкаад̣̇исанниссид̇ад̇аагаран̣ам̣ вияа манан̃жа бадижжаад̇и ааг̇ад̇адтаанз манод̣̇ваарасан̇каад̇абхаван̇г̇асанниссид̇амзва ааваж̇ж̇анам̣ гаад̇аб̣б̣анд̇и ад̇хиббааяо.
Paṭiccāti āgataṭṭhāneti ettha ‘‘mano ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’tiādīsu (ma. ni. 1.455) visuṃ kātuṃ yuttaṃ, idha pana ‘‘cakkhuñca paṭiccā’’tiādīsu ca-saddena sampiṇḍetvā āvajjanassapi cakkhādisannissitatākaraṇaṃ viya manañca paṭiccāti āgataṭṭhāne manodvārasaṅkhātabhavaṅgasannissitameva āvajjanaṃ kātabbanti adhippāyo.
абхид̇хаммабхааж̇анийяаван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.
3. бан̃хабужчагаван̣н̣анаа
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
бан̃хабужчагам̣ хздтаа вуд̇д̇анаяад̇д̇аа уд̇д̇аанамзваад̇и.
Pañhapucchakaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.
бан̃хабужчагаван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Pañhapucchakavaṇṇanā niṭṭhitā.
д̇хаад̇увибхан̇г̇аван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Dhātuvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
д̇ибидага (муула) • Tipiṭaka (Mūla) / абхид̇хаммабидага • Abhidhammapiṭaka / вибхан̇г̇абаал̣и • Vibhaṅgapāḷi / 3. д̇хаад̇увибхан̇г̇о • 3. Dhātuvibhaṅgo
адтагат̇аа • Aṭṭhakathā / абхид̇хаммабидага (адтагат̇аа) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / саммохавинод̣̇аний-адтагат̇аа • Sammohavinodanī-aṭṭhakathā
1. суд̇д̇анд̇абхааж̇анийяаван̣н̣анаа • 1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
2. абхид̇хаммабхааж̇анийяаван̣н̣анаа • 2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
дийгаа • Tīkā / абхид̇хаммабидага (дийгаа) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / вибхан̇г̇а-анудийгаа • Vibhaṅga-anuṭīkā / 3. д̇хаад̇увибхан̇г̇о • 3. Dhātuvibhaṅgo
