| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಇತಿವುತ್ತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Itivuttaka-aṭṭhakathā |
೨. ಧಾತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
2. Dhātusuttavaṇṇanā
೫೧. ದುತಿಯೇ ಧಾತುಯೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸ ಚ ಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಾತುಯೋ। ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸ ಚ, ಇತರಂ ಸಭಾವಸ್ಸೇವ ಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಾತು। ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಭವೋ। ಧಾತುಯಾ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಭವೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ, ಭವಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಧಾತುಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಧ ಭವೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಥಿತೋ। ತಸ್ಮಾ –
51. Dutiye dhātuyoti attano phalassa sabhāvassa ca dhāraṇaṭṭhena dhātuyo. Yañcettha phalanibbattakaṃ, taṃ attano phalassa sabhāvassa ca, itaraṃ sabhāvasseva dhāraṇaṭṭhena dhātu. Rūpadhātūti rūpabhavo. Dhātuyā āgataṭṭhāne bhavena paricchinditabbaṃ, bhavassa āgataṭṭhāne dhātuyā paricchinditabbanti idha bhavena paricchedo kathito. Tasmā –
‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾವಚರಾ? ಹೇಟ್ಠತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾವಚರಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೨೮೯) –
‘‘Katame dhammā rūpāvacarā? Heṭṭhato brahmalokaṃ pariyantaṃ karitvā uparito akaniṭṭhe deve anto karitvā etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā, ime dhammā rūpāvacarā’’ti (dha. sa. 1289) –
ಏವಂ ವುತ್ತಾ ರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮಾ ರೂಪಧಾತು। ಅರೂಪಧಾತೂತಿ ಅರೂಪಭವೋ। ಇಧಾಪಿ ಭವೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಥಿತೋತಿ –
Evaṃ vuttā rūpāvacaradhammā rūpadhātu. Arūpadhātūti arūpabhavo. Idhāpi bhavena paricchedo kathitoti –
‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ? ಹೇಟ್ಠತೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ, ಉಪರಿತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೂಪಗೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ, ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೨೯೧) –
‘‘Katame dhammā arūpāvacarā? Heṭṭhato ākāsānañcāyatanūpage deve anto karitvā, uparito nevasaññānāsaññāyatanūpage deve anto karitvā, etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā, ime dhammā arūpāvacarā’’ti (dha. sa. 1291) –
ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಅರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪಧಾತು। ನಿರೋಧಧಾತೂತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Evaṃ vuttā arūpāvacaradhammā arūpadhātu. Nirodhadhātūti nibbānaṃ veditabbaṃ.
ಅಪರೋ ನಯೋ – ರೂಪಸಹಿತಾ, ರೂಪಪಟಿಬದ್ಧಾ, ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿ ರೂಪಧಾತು, ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೋ, ಏಕವೋಕಾರಭವೋ ಚ, ತೇನ ಸಕಲೋ ಕಾಮಭವೋ ರೂಪಭವೋ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ರೂಪರಹಿತಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಅರೂಪಧಾತು, ಚತುವೋಕಾರಭವೋ, ತೇನ ಅರೂಪಭವೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಇತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ತಯೋ ಭವಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ। ತತಿಯಪದೇನ ಪನ ಅಸಙ್ಖತಧಾತುಯೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಇಧ ತಿಕವಿನಿಮುತ್ತಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಜಾತಾ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಸಭಾವಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅರೂಪಧಾತೂತಿ ಅರೂಪಸಭಾವಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಗಹಿತಾ’’ತಿ। ‘‘ರೂಪತಣ್ಹಾಯ ವಿಸಯಭೂತಾ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಧಾತು, ಅರೂಪತಣ್ಹಾಯ ವಿಸಯಭೂತಾ ಅರೂಪಧಾತೂ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
Aparo nayo – rūpasahitā, rūpapaṭibaddhā, dhammappavatti rūpadhātu, pañcavokārabhavo, ekavokārabhavo ca, tena sakalo kāmabhavo rūpabhavo ca saṅgahito. Rūparahitā dhammappavatti arūpadhātu, catuvokārabhavo, tena arūpabhavo saṅgahito. Iti dvīhi padehi tayo bhavā sabbā saṃsārappavatti dassitā. Tatiyapadena pana asaṅkhatadhātuyeva saṅgahitāti maggaphalāni idha tikavinimuttadhammā nāma jātā. Keci pana ‘‘rūpadhātūti rūpasabhāvā dhammā, arūpadhātūti arūpasabhāvā dhammāti padadvayena anavasesato pañcakkhandhā gahitā’’ti. ‘‘Rūpataṇhāya visayabhūtā dhammā rūpadhātu, arūpataṇhāya visayabhūtā arūpadhātū’’ti ca vadanti, taṃ sabbaṃ idha nādhippetaṃ. Tasmā vuttanayeneva attho veditabbo.
ಗಾಥಾಸು ರೂಪಧಾತುಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ರೂಪಪಟಿಬದ್ಧಧಮ್ಮಪವತ್ತಿಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ। ಆರುಪ್ಪೇಸು ಅಸಣ್ಠಿತಾತಿ ಅರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮೇಸು ಭವರಾಗವಸೇನ ಭವದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಚ ನ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅನಲ್ಲೀನಾ। ‘‘ಅರೂಪೇಸು ಅಸಣ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ತಾವತಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ। ನಿರೋಧೇ ಯೇ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೀಹಿ ಅನವಸೇಸಕಿಲೇಸತೋ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇ ಜನಾ ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನೋತಿ ತೇ ಖೀಣಾಸವಜನಾ ಮರಣಂ ಸಮತೀತಾ।
Gāthāsu rūpadhātuṃ pariññāyāti rūpapaṭibaddhadhammapavattiṃ ñātapariññādīhi tīhi pariññāhi parijānitvā. Āruppesu asaṇṭhitāti arūpāvacaradhammesu bhavarāgavasena bhavadiṭṭhivasena ca na patiṭṭhitā anallīnā. ‘‘Arūpesu asaṇṭhitā’’ti ca paṭhanti, so eva attho. Ettāvatā tebhūmakadhammānaṃ pariññā vuttā. Nirodhe ye vimuccantīti ye nibbāne ārammaṇabhūte aggamaggaphalavasena samucchedapaṭippassaddhīhi anavasesakilesato vimuccanti. Te janā maccuhāyinoti te khīṇāsavajanā maraṇaṃ samatītā.
ಏವಂ ಧಾತುತ್ತಯಸಮತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಮತಾಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಪಟಿಪದಾ ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗೋ ಚ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ ತತ್ಥ ನೇಸಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಾಯೇನಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ। ಫುಸಯಿತ್ವಾತಿ ಪತ್ವಾ। ನಿರೂಪಧಿನ್ತಿ ಖನ್ಧಾದಿಸಬ್ಬೂಪಧಿರಹಿತಂ। ಉಪಧಿಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಚ ಉಪಧೀನಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾರಣಂ। ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಧಯೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಂ ತೇಸಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾರಣಂ। ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಸವೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಮೇವ ಅಸೋಕಂ ವಿರಜಂ ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ ದೇಸೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ತದಧಿಗಮಾಯ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ।
Evaṃ dhātuttayasamatikkamena amatādhigamaṃ dassetvā ‘‘ayañca paṭipadā mayā gatamaggo ca tumhākaṃ dassito’’ti tattha nesaṃ ussāhaṃ janento dutiyaṃ gāthamāha. Tattha kāyenāti nāmakāyena maggaphalehi. Phusayitvāti patvā. Nirūpadhinti khandhādisabbūpadhirahitaṃ. Upadhippaṭinissagganti tesaṃyeva ca upadhīnaṃ paṭinissajjanakāraṇaṃ. Nibbānassa hi maggañāṇena sacchikiriyāya sabbe upadhayo paṭinissaṭṭhā hontīti taṃ tesaṃ paṭinissajjanakāraṇaṃ. Sacchikatvāti kālena kālaṃ phalasamāpattisamāpajjanena attapaccakkhaṃ katvā anāsavo sammāsambuddho tameva asokaṃ virajaṃ nibbānapadaṃ deseti. Tasmā tadadhigamāya ussukkaṃ kātabbanti.
ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಇತಿವುತ್ತಕಪಾಳಿ • Itivuttakapāḷi / ೨. ಧಾತುಸುತ್ತಂ • 2. Dhātusuttaṃ
