| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ • Paṭisambhidāmaggapāḷi |
២. ធម្មុទ្ធច្ចវារនិទ្ទេសោ
2. Dhammuddhaccavāraniddeso
៦. កថំ ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតំ មានសំ ហោតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ, ឱភាសោ ធម្មោតិ ឱភាសំ អាវជ្ជតិ, តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ។ តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ ហោតិ សោ សមយោ, យំ តំ ចិត្តំ អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតិ សន្និសីទតិ ឯកោទិ ហោតិ សមាធិយតិ ។ តស្ស មគ្គោ សញ្ជាយតី’’តិ កថំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ…បេ.… ឯវំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ, ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។
6. Kathaṃ dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti? Aniccato manasikaroto obhāso uppajjati, obhāso dhammoti obhāsaṃ āvajjati, tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati . Tassa maggo sañjāyatī’’ti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati, evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ, សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, បគ្គហោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបដ្ឋានំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបេក្ខា ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘និកន្តិ ធម្មោ’តិ និកន្តិំ អាវជ្ជតិ។ តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ។ តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ ហោតិ សោ សមយោ, យំ តំ ចិត្តំ អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតិ សន្និសីទតិ ឯកោទិ ហោតិ សមាធិយតិ។ តស្ស មគ្គោ សញ្ជាយតី’’តិ។ កថំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ…បេ.… ឯវំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ, ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។
Aniccato manasikaroto ñāṇaṃ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṃ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṃ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, ‘nikanti dhammo’ti nikantiṃ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī’’ti. Kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati, evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
ទុក្ខតោ មនសិករោតោ…បេ.… អនត្តតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ.… ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ, សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, បគ្គហោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបដ្ឋានំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបេក្ខា ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘និកន្តិ ធម្មោ’តិ និកន្តិំ អាវជ្ជតិ។ តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ។ តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ, អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ ។ តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ…បេ.… ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ’’។
Dukkhato manasikaroto…pe… anattato manasikaroto obhāso uppajjati…pe… ñāṇaṃ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṃ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṃ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, ‘nikanti dhammo’ti nikantiṃ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso anattato upaṭṭhānaṃ, aniccato upaṭṭhānaṃ, dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti . Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso…pe… evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti’’.
រូបំ អនិច្ចតោ មនសិករោតោ…បេ.… រូបំ ទុក្ខតោ មនសិករោតោ… រូបំ អនត្តតោ មនសិករោតោ… វេទនំ…បេ.… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… ចក្ខុំ…បេ.… ជរាមរណំ អនិច្ចតោ មនសិករោតោ…បេ.… ជរាមរណំ ទុក្ខតោ មនសិករោតោ, ជរាមរណំ អនត្តតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ.… ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ, សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, បគ្គហោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបដ្ឋានំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបេក្ខា ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘និកន្តិ ធម្មោ’តិ និកន្តិំ អាវជ្ជតិ។ តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ។ តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ។ ជរាមរណំ អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ ជរាមរណំ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ជរាមរណំ ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ។ តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ ហោតិ។ សោ សមយោ, យំ តំ ចិត្តំ អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតិ សន្និសីទតិ ឯកោទិ ហោតិ សមាធិយតិ។ តស្ស មគ្គោ សញ្ជាយតី’’តិ។ កថំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ…បេ.… ឯវំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ។ ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ។ ឯវំ ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតំ មានសំ ហោតិ។
Rūpaṃ aniccato manasikaroto…pe… rūpaṃ dukkhato manasikaroto… rūpaṃ anattato manasikaroto… vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato manasikaroto…pe… jarāmaraṇaṃ dukkhato manasikaroto, jarāmaraṇaṃ anattato manasikaroto obhāso uppajjati…pe… ñāṇaṃ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṃ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṃ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, ‘nikanti dhammo’ti nikantiṃ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso. Jarāmaraṇaṃ anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Jarāmaraṇaṃ aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, jarāmaraṇaṃ dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti. So samayo, yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī’’ti. Kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṃ dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti.
៧.
7.
ឱភាសេ ចេវ ញាណេ ច, បីតិយា ច វិកម្បតិ;
Obhāse ceva ñāṇe ca, pītiyā ca vikampati;
បស្សទ្ធិយា សុខេ ចេវ, យេហិ ចិត្តំ បវេធតិ។
Passaddhiyā sukhe ceva, yehi cittaṃ pavedhati.
អធិមោក្ខេ ច បគ្គាហេ, ឧបដ្ឋានេ ច កម្បតិ;
Adhimokkhe ca paggāhe, upaṭṭhāne ca kampati;
ឧបេក្ខាវជ្ជនាយ ចេវ, ឧបេក្ខាយ ច និកន្តិយា។
Upekkhāvajjanāya ceva, upekkhāya ca nikantiyā.
ឥមានិ ទស ឋានានិ, បញ្ញា យស្ស បរិច្ចិតា;
Imāni dasa ṭhānāni, paññā yassa pariccitā;
ធម្មុទ្ធច្ចកុសលោ ហោតិ, ន ច សម្មោហ គច្ឆតិ។
Dhammuddhaccakusalo hoti, na ca sammoha gacchati.
វិក្ខិបតិ ចេវ កិលិស្សតិ ច, ចវតិ ចិត្តភាវនា;
Vikkhipati ceva kilissati ca, cavati cittabhāvanā;
វិក្ខិបតិ ន កិលិស្សតិ, ភាវនា បរិហាយតិ។
Vikkhipati na kilissati, bhāvanā parihāyati.
វិក្ខិបតិ ន កិលិស្សតិ, ភាវនា ន បរិហាយតិ;
Vikkhipati na kilissati, bhāvanā na parihāyati;
ន ច វិក្ខិបតេ ចិត្តំ ន កិលិស្សតិ, ន ចវតិ ចិត្តភាវនា។
Na ca vikkhipate cittaṃ na kilissati, na cavati cittabhāvanā.
ឥមេហិ ចតូហិ ឋានេហិ ចិត្តស្ស សង្ខេបវិក្ខេបវិគ្គហិតំ 1 ទស ឋានេ សម្បជានាតីតិ។
Imehi catūhi ṭhānehi cittassa saṅkhepavikkhepaviggahitaṃ 2 dasa ṭhāne sampajānātīti.
យុគនទ្ធកថា និដ្ឋិតា។
Yuganaddhakathā niṭṭhitā.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / បដិសម្ភិទាមគ្គ-អដ្ឋកថា • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā / ២. ធម្មុទ្ធច្ចវារនិទ្ទេសវណ្ណនា • 2. Dhammuddhaccavāraniddesavaṇṇanā
