| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / สุตฺตนิปาตปาฬิ • Suttanipātapāḷi |
๑๔. ธมฺมิกสุตฺตํ
14. Dhammikasuttaṃ
เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเมฯ อถ โข ธมฺมิโก อุปาสโก ปญฺจหิ อุปาสกสเตหิ สทฺธิํ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิฯ เอกมนฺตํ นิสิโนฺน โข ธมฺมิโก อุปาสโก ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho dhammiko upāsako pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho dhammiko upāsako bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
๓๗๘.
378.
‘‘ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กถํกโร สาวโก สาธุ โหติ;
‘‘Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña, kathaṃkaro sāvako sādhu hoti;
โย วา อคารา อนคารเมติ, อคาริโน วา ปนุปาสกาเสฯ
Yo vā agārā anagārameti, agārino vā panupāsakāse.
๓๗๙.
379.
‘‘ตุวญฺหิ โลกสฺส สเทวกสฺส, คติํ ปชานาสิ ปรายณญฺจ;
‘‘Tuvañhi lokassa sadevakassa, gatiṃ pajānāsi parāyaṇañca;
น จตฺถิ ตุโลฺย นิปุณตฺถทสฺสี, ตุวญฺหิ พุทฺธํ ปวรํ วทนฺติฯ
Na catthi tulyo nipuṇatthadassī, tuvañhi buddhaṃ pavaraṃ vadanti.
๓๘๐.
380.
‘‘สพฺพํ ตุวํ ญาณมเวจฺจ ธมฺมํ, ปกาเสสิ สเตฺต อนุกมฺปมาโน;
‘‘Sabbaṃ tuvaṃ ñāṇamavecca dhammaṃ, pakāsesi satte anukampamāno;
วิวฎฺฎจฺฉโทสิ สมนฺตจกฺขุ, วิโรจสิ วิมโล สพฺพโลเกฯ
Vivaṭṭacchadosi samantacakkhu, virocasi vimalo sabbaloke.
๓๘๑.
381.
‘‘อาคญฺฉิ เต สนฺติเก นาคราชา, เอราวโณ นาม ชิโนติ สุตฺวา;
‘‘Āgañchi te santike nāgarājā, erāvaṇo nāma jinoti sutvā;
โสปิ ตยา มนฺตยิตฺวาชฺฌคมา, สาธูติ สุตฺวาน ปตีตรูโปฯ
Sopi tayā mantayitvājjhagamā, sādhūti sutvāna patītarūpo.
๓๘๒.
382.
‘‘ราชาปิ ตํ เวสฺสวโณ กุเวโร, อุเปติ ธมฺมํ ปริปุจฺฉมาโน;
‘‘Rājāpi taṃ vessavaṇo kuvero, upeti dhammaṃ paripucchamāno;
ตสฺสาปิ ตฺวํ ปุจฺฉิโต พฺรูสิ ธีร, โส จาปิ สุตฺวาน ปตีตรูโปฯ
Tassāpi tvaṃ pucchito brūsi dhīra, so cāpi sutvāna patītarūpo.
๓๘๓.
383.
‘‘เย เกจิเม ติตฺถิยา วาทสีลา, อาชีวกา วา ยทิ วา นิคณฺฐา;
‘‘Ye kecime titthiyā vādasīlā, ājīvakā vā yadi vā nigaṇṭhā;
ปญฺญาย ตํ นาติตรนฺติ สเพฺพ, ฐิโต วชนฺตํ วิย สีฆคามิํฯ
Paññāya taṃ nātitaranti sabbe, ṭhito vajantaṃ viya sīghagāmiṃ.
๓๘๔.
384.
‘‘เย เกจิเม พฺราหฺมณา วาทสีลา, วุทฺธา จาปิ พฺราหฺมณา สนฺติ เกจิ;
‘‘Ye kecime brāhmaṇā vādasīlā, vuddhā cāpi brāhmaṇā santi keci;
สเพฺพ ตยิ อตฺถพทฺธา ภวนฺติ, เย จาปิ อเญฺญ วาทิโน มญฺญมานาฯ
Sabbe tayi atthabaddhā bhavanti, ye cāpi aññe vādino maññamānā.
๓๘๕.
385.
‘‘อยญฺหิ ธโมฺม นิปุโณ สุโข จ, โยยํ ตยา ภควา สุปฺปวุโตฺต;
‘‘Ayañhi dhammo nipuṇo sukho ca, yoyaṃ tayā bhagavā suppavutto;
ตเมว สเพฺพปิ 1 สุสฺสูสมานา, ตํ โน วท ปุจฺฉิโต พุทฺธเสฎฺฐฯ
Tameva sabbepi 2 sussūsamānā, taṃ no vada pucchito buddhaseṭṭha.
๓๘๖.
386.
‘‘สเพฺพปิ เม ภิกฺขโว สนฺนิสินฺนา, อุปาสกา จาปิ ตเถว โสตุํ;
‘‘Sabbepi me bhikkhavo sannisinnā, upāsakā cāpi tatheva sotuṃ;
สุณนฺตุ ธมฺมํ วิมเลนานุพุทฺธํ, สุภาสิตํ วาสวเสฺสว เทวา’’ฯ
Suṇantu dhammaṃ vimalenānubuddhaṃ, subhāsitaṃ vāsavasseva devā’’.
๓๘๗.
387.
‘‘สุณาถ เม ภิกฺขโว สาวยามิ โว, ธมฺมํ ธุตํ ตญฺจ จราถ สเพฺพ;
‘‘Suṇātha me bhikkhavo sāvayāmi vo, dhammaṃ dhutaṃ tañca carātha sabbe;
อิริยาปถํ ปพฺพชิตานุโลมิกํ, เสเวถ นํ อตฺถทโส มุตีมาฯ
Iriyāpathaṃ pabbajitānulomikaṃ, sevetha naṃ atthadaso mutīmā.
๓๘๘.
388.
‘‘โน เว วิกาเล วิจเรยฺย ภิกฺขุ, คาเม จ ปิณฺฑาย จเรยฺย กาเล;
‘‘No ve vikāle vicareyya bhikkhu, gāme ca piṇḍāya careyya kāle;
อกาลจาริญฺหิ สชนฺติ สงฺคา, ตสฺมา วิกาเล น จรนฺติ พุทฺธาฯ
Akālacāriñhi sajanti saṅgā, tasmā vikāle na caranti buddhā.
๓๘๙.
389.
‘‘รูปา จ สทฺทา จ รสา จ คนฺธา, ผสฺสา จ เย สมฺมทยนฺติ สเตฺต;
‘‘Rūpā ca saddā ca rasā ca gandhā, phassā ca ye sammadayanti satte;
เอเตสุ ธเมฺมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ, กาเลน โส ปวิเส ปาตราสํฯ
Etesu dhammesu vineyya chandaṃ, kālena so pavise pātarāsaṃ.
๓๙๐.
390.
‘‘ปิณฺฑญฺจ ภิกฺขุ สมเยน ลทฺธา, เอโก ปฎิกฺกมฺม รโห นิสีเท;
‘‘Piṇḍañca bhikkhu samayena laddhā, eko paṭikkamma raho nisīde;
อชฺฌตฺตจินฺตี น มโน พหิทฺธา, นิจฺฉารเย สงฺคหิตตฺตภาโวฯ
Ajjhattacintī na mano bahiddhā, nicchāraye saṅgahitattabhāvo.
๓๙๑.
391.
‘‘สเจปิ โส สลฺลเป สาวเกน, อเญฺญน วา เกนจิ ภิกฺขุนา วา;
‘‘Sacepi so sallape sāvakena, aññena vā kenaci bhikkhunā vā;
ธมฺมํ ปณีตํ ตมุทาหเรยฺย, น เปสุณํ โนปิ ปรูปวาทํฯ
Dhammaṃ paṇītaṃ tamudāhareyya, na pesuṇaṃ nopi parūpavādaṃ.
๓๙๒.
392.
‘‘วาทญฺหิ เอเก ปฎิเสนิยนฺติ, น เต ปสํสาม ปริตฺตปเญฺญ;
‘‘Vādañhi eke paṭiseniyanti, na te pasaṃsāma parittapaññe;
ตโต ตโต เน ปสชนฺติ สงฺคา, จิตฺตญฺหิ เต ตตฺถ คเมนฺติ ทูเรฯ
Tato tato ne pasajanti saṅgā, cittañhi te tattha gamenti dūre.
๓๙๓.
393.
‘‘ปิณฺฑํ วิหารํ สยนาสนญฺจ, อาปญฺจ สงฺฆาฎิรชูปวาหนํ;
‘‘Piṇḍaṃ vihāraṃ sayanāsanañca, āpañca saṅghāṭirajūpavāhanaṃ;
สุตฺวาน ธมฺมํ สุคเตน เทสิตํ, สงฺขาย เสเว วรปญฺญสาวโกฯ
Sutvāna dhammaṃ sugatena desitaṃ, saṅkhāya seve varapaññasāvako.
๓๙๔.
394.
‘‘ตสฺมา หิ ปิเณฺฑ สยนาสเน จ, อาเป จ สงฺฆาฎิรชูปวาหเน;
‘‘Tasmā hi piṇḍe sayanāsane ca, āpe ca saṅghāṭirajūpavāhane;
เอเตสุ ธเมฺมสุ อนูปลิโตฺต, ภิกฺขุ ยถา โปกฺขเร วาริพินฺทุฯ
Etesu dhammesu anūpalitto, bhikkhu yathā pokkhare vāribindu.
๓๙๕.
395.
‘‘คหฎฺฐวตฺตํ ปน โว วทามิ, ยถากโร สาวโก สาธุ โหติ;
‘‘Gahaṭṭhavattaṃ pana vo vadāmi, yathākaro sāvako sādhu hoti;
น เหส 3 ลพฺภา สปริคฺคเหน, ผเสฺสตุํ โย เกวโล ภิกฺขุธโมฺมฯ
Na hesa 4 labbhā sapariggahena, phassetuṃ yo kevalo bhikkhudhammo.
๓๙๖.
396.
‘‘ปาณํ น หเน 5 น จ ฆาตเยยฺย, น จานุชญฺญา หนตํ ปเรสํ;
‘‘Pāṇaṃ na hane 6 na ca ghātayeyya, na cānujaññā hanataṃ paresaṃ;
สเพฺพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ, เย ถาวรา เย จ ตสา สนฺติ 7 โลเกฯ
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, ye thāvarā ye ca tasā santi 8 loke.
๓๙๗.
397.
‘‘ตโต อทินฺนํ ปริวชฺชเยยฺย, กิญฺจิ กฺวจิ สาวโก พุชฺฌมาโน;
‘‘Tato adinnaṃ parivajjayeyya, kiñci kvaci sāvako bujjhamāno;
น หารเย หรตํ นานุชญฺญา, สพฺพํ อทินฺนํ ปริวชฺชเยยฺยฯ
Na hāraye harataṃ nānujaññā, sabbaṃ adinnaṃ parivajjayeyya.
๓๙๘.
398.
‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปริวชฺชเยยฺย, องฺคารกาสุํ ชลิตํว วิญฺญู;
‘‘Abrahmacariyaṃ parivajjayeyya, aṅgārakāsuṃ jalitaṃva viññū;
อสมฺภุณโนฺต ปน พฺรหฺมจริยํ, ปรสฺส ทารํ น อติกฺกเมยฺยฯ
Asambhuṇanto pana brahmacariyaṃ, parassa dāraṃ na atikkameyya.
๓๙๙.
399.
‘‘สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา, เอกสฺส เวโก 9 น มุสา ภเณยฺย;
‘‘Sabhaggato vā parisaggato vā, ekassa veko 10 na musā bhaṇeyya;
น ภาณเย ภณตํ นานุชญฺญา, สพฺพํ อภูตํ ปริวชฺชเยยฺยฯ
Na bhāṇaye bhaṇataṃ nānujaññā, sabbaṃ abhūtaṃ parivajjayeyya.
๔๐๐.
400.
‘‘มชฺชญฺจ ปานํ น สมาจเรยฺย, ธมฺมํ อิมํ โรจเย โย คหโฎฺฐ;
‘‘Majjañca pānaṃ na samācareyya, dhammaṃ imaṃ rocaye yo gahaṭṭho;
น ปายเย ปิวตํ นานุชญฺญา, อุมฺมาทนนฺตํ อิติ นํ วิทิตฺวาฯ
Na pāyaye pivataṃ nānujaññā, ummādanantaṃ iti naṃ viditvā.
๔๐๑.
401.
‘‘มทา หิ ปาปานิ กโรนฺติ พาลา, กาเรนฺติ จเญฺญปิ ชเน ปมเตฺต;
‘‘Madā hi pāpāni karonti bālā, kārenti caññepi jane pamatte;
เอตํ อปุญฺญายตนํ วิวชฺชเย, อุมฺมาทนํ โมหนํ พาลกนฺตํฯ
Etaṃ apuññāyatanaṃ vivajjaye, ummādanaṃ mohanaṃ bālakantaṃ.
๔๐๒.
402.
‘‘ปาณํ น หเน น จาทินฺนมาทิเย, มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา;
‘‘Pāṇaṃ na hane na cādinnamādiye, musā na bhāse na ca majjapo siyā;
อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา, รตฺติํ น ภุเญฺชยฺย วิกาลโภชนํฯ
Abrahmacariyā virameyya methunā, rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.
๔๐๓.
403.
‘‘มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร, มเญฺจ ฉมายํ ว สเยถ สนฺถเต;
‘‘Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare, mañce chamāyaṃ va sayetha santhate;
เอตญฺหิ อฎฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ, พุเทฺธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิตํฯ
Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ, buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ.
๔๐๔.
404.
‘‘ตโต จ ปกฺขสฺสุปวสฺสุโปสถํ, จาตุทฺทสิํ ปญฺจทสิญฺจ อฎฺฐมิํ;
‘‘Tato ca pakkhassupavassuposathaṃ, cātuddasiṃ pañcadasiñca aṭṭhamiṃ;
ปาฎิหาริยปกฺขญฺจ ปสนฺนมานโส, อฎฺฐงฺคุเปตํ สุสมตฺตรูปํฯ
Pāṭihāriyapakkhañca pasannamānaso, aṭṭhaṅgupetaṃ susamattarūpaṃ.
๔๐๕.
405.
‘‘ตโต จ ปาโต อุปวุตฺถุโปสโถ, อเนฺนน ปาเนน จ ภิกฺขุสงฺฆํ;
‘‘Tato ca pāto upavutthuposatho, annena pānena ca bhikkhusaṅghaṃ;
ปสนฺนจิโตฺต อนุโมทมาโน, ยถารหํ สํวิภเชถ วิญฺญูฯ
Pasannacitto anumodamāno, yathārahaṃ saṃvibhajetha viññū.
๔๐๖.
406.
‘‘ธเมฺมน มาตาปิตโร ภเรยฺย, ปโยชเย ธมฺมิกํ โส วณิชฺชํ;
‘‘Dhammena mātāpitaro bhareyya, payojaye dhammikaṃ so vaṇijjaṃ;
เอตํ คิหี วตฺตยมปฺปมโตฺต, สยมฺปเภ นาม อุเปติ เทเว’’ติฯ
Etaṃ gihī vattayamappamatto, sayampabhe nāma upeti deve’’ti.
ธมฺมิกสุตฺตํ จุทฺทสมํ นิฎฺฐิตํฯ
Dhammikasuttaṃ cuddasamaṃ niṭṭhitaṃ.
จูฬวโคฺค ทุติโย นิฎฺฐิโตฯ
Cūḷavaggo dutiyo niṭṭhito.
ตสฺสุทฺทานํ –
Tassuddānaṃ –
รตนามคโนฺธ หิริ จ, มงฺคลํ สูจิโลเมน;
Ratanāmagandho hiri ca, maṅgalaṃ sūcilomena;
ราหุโล ปุน กโปฺป จ, ปริพฺพาชนิยํ ตถา;
Rāhulo puna kappo ca, paribbājaniyaṃ tathā;
ธมฺมิกญฺจ วิทุโน อาหุ, จูฬวคฺคนฺติ จุทฺทสาติฯ
Dhammikañca viduno āhu, cūḷavagganti cuddasāti.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ขุทฺทกนิกาย (อฎฺฐกถา) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / สุตฺตนิปาต-อฎฺฐกถา • Suttanipāta-aṭṭhakathā / ๑๔. ธมฺมิกสุตฺตวณฺณนา • 14. Dhammikasuttavaṇṇanā
