| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៩. ធម្មចេតិយសុត្តវណ្ណនា
9. Dhammacetiyasuttavaṇṇanā
៣៦៤. មេទវណ្ណា ឧឡុបវណ្ណា ច តត្ថ តត្ថ បាសាណា ឧស្សន្នា អហេសុន្តិ មេទាឡុបន្តិ គាមស្ស សមញ្ញា ជាតា។ ឧឡុបវណ្ណាតិ ចន្ទសមានវណ្ណតាយ មេទបាសាណា វុត្តាតិ កេចិ។ អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘មេទវណ្ណា បាសាណា កិរេត្ថ ឧស្សន្នា អហេសុ’’ន្តិ ឥទំ វុត្តំ។ អស្សាតិ សេនាបតិស្ស។ កថាសមុដ្ឋាបនត្ថន្តិ មល្លិកាយ សោកវិនោទនធម្មកថាសមុដ្ឋាបនត្ថំ។
364. Medavaṇṇā uḷupavaṇṇā ca tattha tattha pāsāṇā ussannā ahesunti medāḷupanti gāmassa samaññā jātā. Uḷupavaṇṇāti candasamānavaṇṇatāya medapāsāṇā vuttāti keci. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘medavaṇṇā pāsāṇā kirettha ussannā ahesu’’nti idaṃ vuttaṃ. Assāti senāpatissa. Kathāsamuṭṭhāpanatthanti mallikāya sokavinodanadhammakathāsamuṭṭhāpanatthaṃ.
រញ្ញាតិ បសេនទីកោសលរញ្ញា។ មហច្ចាតិ មហតិយា។ បទវិបល្លាសេន ចេតំ វុត្តំ។ បសាទមរហន្តីតិ បាសាទិកានិ។ តេនាហ ‘‘សហ រញ្ជនកានី’’តិ។ យានិ បន បាសាទិកានិ, តានិ បស្សិតុំ យុត្តានិ។ បាសាទិកានីតិ វា សទ្ទហនសហិតានិ។ តេនាហ ‘‘បសាទជនកានី’’តិ។ ‘‘អប្បាពាធ’’ន្តិ អាទីសុ វិយ អប្បសទ្ទោ អភាវត្ថោតិ អាហ ‘‘និស្សទ្ទានី’’តិ។ អនិយមត្ថវាចី យ-សទ្ទោ អនិយមាការវាចកោបិ ហោតីតិ ‘‘យត្ថា’’តិ បទស្ស ‘‘យាទិសេសូ’’តិអាទិមាហ។ តថា ហិ អង្គុលិមាលសុត្តេ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.៣៤៧ អាទយោ) ‘‘យស្ស ខោ’’តិ បទស្ស ‘‘យាទិសស្ស ខោ’’តិ អត្ថោ វុត្តោ។
Raññāti pasenadīkosalaraññā. Mahaccāti mahatiyā. Padavipallāsena cetaṃ vuttaṃ. Pasādamarahantīti pāsādikāni. Tenāha ‘‘saha rañjanakānī’’ti. Yāni pana pāsādikāni, tāni passituṃ yuttāni. Pāsādikānīti vā saddahanasahitāni. Tenāha ‘‘pasādajanakānī’’ti. ‘‘Appābādha’’nti ādīsu viya appasaddo abhāvatthoti āha ‘‘nissaddānī’’ti. Aniyamatthavācī ya-saddo aniyamākāravācakopi hotīti ‘‘yatthā’’ti padassa ‘‘yādisesū’’tiādimāha. Tathā hi aṅgulimālasutte (ma. ni. aṭṭha. 2.347 ādayo) ‘‘yassa kho’’ti padassa ‘‘yādisassa kho’’ti attho vutto.
៣៦៦. បដិច្ឆទន្តិ បដិច្ឆាទកំ។ រាជកកុធភណ្ឌានីតិ រាជភណ្ឌភូតានិ។ រហាយតីតិ រហោ ករោតិ, មំ អជ្ឈេសតីតិ អត្ថោ។
366.Paṭicchadanti paṭicchādakaṃ. Rājakakudhabhaṇḍānīti rājabhaṇḍabhūtāni. Rahāyatīti raho karoti, maṃ ajjhesatīti attho.
៣៦៧. យថាសភាវតោ ញេយ្យំ ធារេតិ អវធារេតីតិ ធម្មោ, ញាណន្តិ អាហ ‘‘បច្ចក្ខញាណសង្ខាតស្ស ធម្មស្សា’’តិ។ អនុនយោតិ អនុគច្ឆនកោ។ ទិដ្ឋេន ហិ អទិដ្ឋស្ស អនុមានំ។ តេនាហ ‘‘អនុមានំ អនុពុទ្ធី’’តិ។ អាបាណកោដិកន្តិ យាវ បាណកោដិ, តាវ ជីវិតបរិយោសានំ។ ឯតន្តិ ធម្មន្វយសង្ខាតំ អនុមានំ។ ឯវន្តិ ‘‘ឥធ បនាហ’’ន្តិ វុត្តប្បការេន។
367. Yathāsabhāvato ñeyyaṃ dhāreti avadhāretīti dhammo, ñāṇanti āha ‘‘paccakkhañāṇasaṅkhātassa dhammassā’’ti. Anunayoti anugacchanako. Diṭṭhena hi adiṭṭhassa anumānaṃ. Tenāha ‘‘anumānaṃ anubuddhī’’ti. Āpāṇakoṭikanti yāva pāṇakoṭi, tāva jīvitapariyosānaṃ. Etanti dhammanvayasaṅkhātaṃ anumānaṃ. Evanti ‘‘idha panāha’’nti vuttappakārena.
៣៦៩. ចក្ខុំ អពន្ធន្តេ វិយាតិ អបាសាទិកតាយ បស្សន្តានំ ចក្ខុំ អត្តនិ អពន្ធន្តេ វិយ។ កុលសន្តានានុពន្ធោ រោគោ កុលរោគោ។ ឧឡារន្តិ សានុភាវំ។ យោ ហិ អានុភាវសម្បន្នោ, តំ ‘‘មហេសក្ខ’’ន្តិ វទន្តិ។ អរហត្តំ គណ្ហន្តោតិ ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសោយំ, ហេដ្ឋិមផលានិ គណ្ហន្តោបិ។
369.Cakkhuṃ abandhante viyāti apāsādikatāya passantānaṃ cakkhuṃ attani abandhante viya. Kulasantānānubandho rogo kularogo. Uḷāranti sānubhāvaṃ. Yo hi ānubhāvasampanno, taṃ ‘‘mahesakkha’’nti vadanti. Arahattaṃ gaṇhantoti ukkaṭṭhaniddesoyaṃ, heṭṭhimaphalāni gaṇhantopi.
៣៧៣. ជីវិកា ជីវិតវុត្តិ។
373. Jīvikā jīvitavutti.
៣៧៤. ធម្មំ ចេតេតិ សំវេទេតិ ឯតេហីតិ ធម្មចេតិយានិ, ធម្មស្ស បូជាវចនានិ។ ននុ ចេតានិ ពុទ្ធសង្ឃគុណទីបនានិបិ សន្តិ? កថំ ‘‘ធម្មចេតិយានីតិ ធម្មស្ស ចិត្តីការវចនានី’’តិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘តីសុ ហី’’តិអាទិ។ តត្ថ យស្មា ពុទ្ធរតនមូលកានិ សេសរតនានិ តស្ស វសេន លទ្ធព្ពតោ។ កោសលរញ្ញា ចេត្ថ ពុទ្ធគារវេន ធម្មសង្ឃគារវំ បវេទិតំ, តស្មា ‘‘ភគវតិ ចិត្តីការេ កតេ ធម្មោបិ កតោវ ហោតី’’តិ វុត្តំ។ យស្មា ច រតនត្តយបសាទបុព្ពិកា សាសនេ សម្មាបដិបត្តិ, តស្មា វុត្តំ – ‘‘អាទិព្រហ្មចរិយកានីតិ មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស អាទិភូតានី’’តិ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
374. Dhammaṃ ceteti saṃvedeti etehīti dhammacetiyāni, dhammassa pūjāvacanāni. Nanu cetāni buddhasaṅghaguṇadīpanānipi santi? Kathaṃ ‘‘dhammacetiyānīti dhammassa cittīkāravacanānī’’ti vuttanti āha ‘‘tīsu hī’’tiādi. Tattha yasmā buddharatanamūlakāni sesaratanāni tassa vasena laddhabbato. Kosalaraññā cettha buddhagāravena dhammasaṅghagāravaṃ paveditaṃ, tasmā ‘‘bhagavati cittīkāre kate dhammopi katova hotī’’ti vuttaṃ. Yasmā ca ratanattayapasādapubbikā sāsane sammāpaṭipatti, tasmā vuttaṃ – ‘‘ādibrahmacariyakānīti maggabrahmacariyassa ādibhūtānī’’ti. Sesaṃ suviññeyyameva.
ធម្មចេតិយសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Dhammacetiyasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៩. ធម្មចេតិយសុត្តំ • 9. Dhammacetiyasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៩. ធម្មចេតិយសុត្តវណ្ណនា • 9. Dhammacetiyasuttavaṇṇanā
