Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā)

১১. দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনা

11. Dasuttarasuttavaṇṇanā

৩৫০. আৰুসো ভিক্খৰেতি সাৰকানং আলপনন্তি সাৰকানং আমন্তনৰসেন আলপনসমুদাচারো, ন কেৰলং ‘‘ভিক্খৰে’’তি, সো পন বুদ্ধানং আলপনং। তেনাহ ‘‘বুদ্ধা হী’’তিআদি। সত্থুসমুদাচারৰসেন অসমুদাচারো এৰেত্থ সত্থু উচ্চট্ঠানে ঠপনং। সম্পতি আগতত্তা কত্থচি ন নিবদ্ধো ৰাসো এতেসন্তি অনিবদ্ধৰাসা, অন্তেৰাসিকা। কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সপ্পাযসেনাসনং গৰেসন্তা যং কিঞ্চি দিসং গচ্ছন্তীতি দিসাগমনীযা। ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধকালে’’তিআদি ৰুত্তং।

350.Āvusobhikkhaveti sāvakānaṃ ālapananti sāvakānaṃ āmantanavasena ālapanasamudācāro, na kevalaṃ ‘‘bhikkhave’’ti, so pana buddhānaṃ ālapanaṃ. Tenāha ‘‘buddhā hī’’tiādi. Satthusamudācāravasena asamudācāro evettha satthu uccaṭṭhāne ṭhapanaṃ. Sampati āgatattā katthaci na nibaddho vāso etesanti anibaddhavāsā, antevāsikā. Kammaṭṭhānaṃ gahetvā sappāyasenāsanaṃ gavesantā yaṃ kiñci disaṃ gacchantīti disāgamanīyā. Idāni tamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘buddhakāle’’tiādi vuttaṃ.

অসুভকম্মট্ঠানন্তি একাদসৰিধং অসুভকম্মট্ঠানং। তত্থাপি পুগ্গলৰেমত্ততং ঞত্ৰা তদনুরূপং তদনুরূপমেৰ দেতি। মোহচরিতস্সপি কামং আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং সপ্পাযং, কম্মট্ঠানভাৰনায পন ভাজনভূতং কাতুং সম্মোহৰিগমায পঠমং উদ্দেসপরিপুচ্ছাধম্মস্সৰনধম্মসাকচ্ছাসু নিযোজেতব্বোতি ৰুত্তং ‘‘মোহচরিতস্স…পে॰… আচিক্খতী’’তি। সদ্ধাচরিতস্স ৰিসেসতো পুরিমা ছ অনুস্সতিযো সপ্পাযা, তাসং পন অনুযুঞ্জনে অযং পুব্বভাগপটিপত্তীতি দস্সেতুং ‘‘পসাদনীযসুত্তন্তে’’তিআদি ৰুত্তং। ঞাণচরিতস্সাতি বুদ্ধিচরিতস্স, তস্স পন মরণস্সতি, উপসমানুস্সতি, চতুধাতুৰৰত্থানং, আহারেপটিকূলসঞ্ঞা ৰিসেসতো সপ্পাযা, তেসং পন উপকারধম্মদস্সনত্থং ‘‘অনিচ্চতাদি…পে॰… কথেতী’’তি ৰুত্তং। তত্থেৰাতি সত্থু সন্তিকে এৰ। তেমাসিকং পটিপদন্তি তীহি মাসেহি সন্নিট্ঠাপেতব্বং পটিপদং।

Asubhakammaṭṭhānanti ekādasavidhaṃ asubhakammaṭṭhānaṃ. Tatthāpi puggalavemattataṃ ñatvā tadanurūpaṃ tadanurūpameva deti. Mohacaritassapi kāmaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ, kammaṭṭhānabhāvanāya pana bhājanabhūtaṃ kātuṃ sammohavigamāya paṭhamaṃ uddesaparipucchādhammassavanadhammasākacchāsu niyojetabboti vuttaṃ ‘‘mohacaritassa…pe… ācikkhatī’’ti. Saddhācaritassa visesato purimā cha anussatiyo sappāyā, tāsaṃ pana anuyuñjane ayaṃ pubbabhāgapaṭipattīti dassetuṃ ‘‘pasādanīyasuttante’’tiādi vuttaṃ. Ñāṇacaritassāti buddhicaritassa, tassa pana maraṇassati, upasamānussati, catudhātuvavatthānaṃ, āhārepaṭikūlasaññā visesato sappāyā, tesaṃ pana upakāradhammadassanatthaṃ ‘‘aniccatādi…pe… kathetī’’ti vuttaṃ. Tatthevāti satthu santike eva. Temāsikaṃ paṭipadanti tīhi māsehi sanniṭṭhāpetabbaṃ paṭipadaṃ.

ইমে ভিক্খূতি ইমিস্সা ধম্মদেসনায ভাজনভূতা ভিক্খূ। ‘‘এৰং আগন্ত্ৰা গচ্ছন্তে পন ভিক্খূ’’তি ইদং ‘‘বুদ্ধকালে’’তিআদিনা তদুদ্দেসিকৰসেন ৰুত্তভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং, ন ‘‘ইমে ভিক্খূ’’তি অনন্তরং ৰুত্তভিক্খূ। তেনাহ ‘‘পেসেতী’’তি। অপলোকেথাতি আপুচ্ছথ। ‘‘পণ্ডিতা’’তিআদি সেৰনভজনেসু কারণৰচনং। ‘‘সোতাপত্তিফলে ৰিনেতী’’তিআদি যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং। আযস্মা হি ধম্মসেনাপতি ভিক্খূ যেভুয্যেন সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেতি ‘‘এৰমেতে নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি। আযস্মা পন মহামোগ্গল্লানো ‘‘সব্বাপি ভৰূপপত্তি জিগুচ্ছিতব্বাৰা’’তি ভিক্খূ যেভুয্যেন উত্তমত্থংযেৰ পাপেতি।

Ime bhikkhūti imissā dhammadesanāya bhājanabhūtā bhikkhū. ‘‘Evaṃ āgantvā gacchantepana bhikkhū’’ti idaṃ ‘‘buddhakāle’’tiādinā taduddesikavasena vuttabhikkhū sandhāya vuttaṃ, na ‘‘ime bhikkhū’’ti anantaraṃ vuttabhikkhū. Tenāha ‘‘pesetī’’ti. Apalokethāti āpucchatha. ‘‘Paṇḍitā’’tiādi sevanabhajanesu kāraṇavacanaṃ. ‘‘Sotāpattiphale vinetī’’tiādi yebhuyyavasena vuttaṃ. Āyasmā hi dhammasenāpati bhikkhū yebhuyyena sotāpattiphalaṃ pāpetvā vissajjeti ‘‘evamete niyatā sambodhiparāyaṇā’’ti. Āyasmā pana mahāmoggallāno ‘‘sabbāpi bhavūpapatti jigucchitabbāvā’’ti bhikkhū yebhuyyena uttamatthaṃyeva pāpeti.

সাৰকেহি ৰিনেতুং সক্কুণেয্যা সাৰকৰেনেয্যা নাম ন সাৰকেহেৰ ৰিনেতব্বাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সাৰকৰেনেয্যা নামা’’তিআদি। দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰাতি এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা দসধা দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিভত্তোতি দসুত্তরো। দসুত্তরো গতোতিপি দসুত্তরোতি এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা দসহি উত্তরো অধিকো হুত্ৰা গতো পৰত্তোতিপি দসুত্তরো। একেকস্মিং পব্বেতি এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা দসসু পব্বেসু একেকস্মিং পব্বে। দস দস পঞ্হাতি ‘‘কতমো ধম্মো বহুকারো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূ’’তিআদিনা দস দস পঞ্হা। ৰিসেসিতাতি ৰিস্সজ্জিতা। দসুত্তরং পৰক্খামীতি দেসিযমানং দেসনং নামকিত্তনমুখেন পটিজানাতি ৰণ্ণভণনত্থং। পৰক্খামীতি পকারেহি ৰক্খামি। তথা হেত্থ পঞ্ঞাসাধিকানং পঞ্চন্নং পঞ্হসতানং ৰসেন দেসনা পৰত্তা। ধম্মন্তি ইধ ধম্ম-সদ্দো পরিযত্তিপরিযাযো ‘‘ইধ ভিক্খু ধম্মং পরিযাপুণাতী’’তিআদীসু (অ॰ নি॰ ৫.৭৩) ৰিয। সুত্তলক্খণো চাযং ধম্মোতি আহ ‘‘ধম্মন্তি সুত্ত’’ন্তি। স্ৰাযং ধম্মো যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানস্স নিব্বানাৰহো। ততো এৰ ৰট্টদুক্খসমুচ্ছেদায হোতি, স চাযমস্স আনুভাৰো সব্বেসং খন্ধানং পমোচনুপাযভাৰতোতি দস্সেন্তো ‘‘নিব্বানপ্পত্তিযা’’তিআদিমাহ। তেন ৰুত্তং ‘‘নিব্বানপ্পত্তিযা’’তিআদি।

Sāvakehi vinetuṃ sakkuṇeyyā sāvakaveneyyā nāma na sāvakeheva vinetabbāti dassento āha ‘‘sāvakaveneyyā nāmā’’tiādi. Dasadhā mātikaṃ ṭhapetvāti ekakato paṭṭhāya yāva dasakā dasadhā dasadhā mātikaṃ ṭhapetvā vibhattoti dasuttaro. Dasuttaro gatotipi dasuttaroti ekakato paṭṭhāya yāva dasakā dasahi uttaro adhiko hutvā gato pavattotipi dasuttaro. Ekekasmiṃ pabbeti ekakato paṭṭhāya yāva dasakā dasasu pabbesu ekekasmiṃ pabbe. Dasa dasa pañhāti ‘‘katamo dhammo bahukāro appamādo kusalesu dhammesū’’tiādinā dasa dasa pañhā. Visesitāti vissajjitā. Dasuttaraṃ pavakkhāmīti desiyamānaṃ desanaṃ nāmakittanamukhena paṭijānāti vaṇṇabhaṇanatthaṃ. Pavakkhāmīti pakārehi vakkhāmi. Tathā hettha paññāsādhikānaṃ pañcannaṃ pañhasatānaṃ vasena desanā pavattā. Dhammanti idha dhamma-saddo pariyattipariyāyo ‘‘idha bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇātī’’tiādīsu (a. ni. 5.73) viya. Suttalakkhaṇo cāyaṃ dhammoti āha ‘‘dhammantisutta’’nti. Svāyaṃ dhammo yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānassa nibbānāvaho. Tato eva vaṭṭadukkhasamucchedāya hoti, sa cāyamassa ānubhāvo sabbesaṃ khandhānaṃ pamocanupāyabhāvatoti dassento ‘‘nibbānappattiyā’’tiādimāha. Tena vuttaṃ ‘‘nibbānappattiyā’’tiādi.

উচ্চং করোন্তোতি উদগ্গং উল়ারং পণীতং কত্ৰা দস্সেন্তো, পগ্গণ্হন্তোতি অত্থো। পেমং জনেন্তোতি ভত্তিং উপ্পাদেন্তো। ইদঞ্চ দেসনায পগ্গণ্হনং বুদ্ধানম্পি আচিণ্ণং এৰাতি দস্সেন্তো ‘‘একাযনো’’তিআদিমাহ।

Uccaṃ karontoti udaggaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ katvā dassento, paggaṇhantoti attho. Pemaṃ janentoti bhattiṃ uppādento. Idañca desanāya paggaṇhanaṃ buddhānampi āciṇṇaṃ evāti dassento ‘‘ekāyano’’tiādimāha.

একধম্মৰণ্ণনা

Ekadhammavaṇṇanā

৩৫১. (ক) কার-সদ্দো উপ-সদ্দেন ৰিনাপি উপকারত্থং ৰদতি, ‘‘বহুকারা, ভিক্খৰে, মাতাপিতরো পুত্তান’’ন্তিআদীসু (অ॰ নি॰ ২.৩৪) ৰিযাতি আহ ‘‘বহুকারোতি বহূপকারো’’তি।

351. (Ka) kāra-saddo upa-saddena vināpi upakāratthaṃ vadati, ‘‘bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttāna’’ntiādīsu (a. ni. 2.34) viyāti āha ‘‘bahukāroti bahūpakāro’’ti.

(খ) ৰড্ঢনে ৰুত্তে নানন্তরিযতায উপ্পাদনং ৰুত্তমেৰ হোতীতি ‘‘ভাৰেতব্বোতি ৰড্ঢেতব্বো’’তি ৰুত্তো। উপ্পাদনপুব্বিকা হি ৰড্ঢনাতি। ননু চ ‘‘একো ধম্মো উপ্পাদেতব্বো’’তি উপ্পাদনং পেত্থ ৰিসুং গহিতং এৰাতি? অঞ্ঞৰিসযত্তা তস্স নাযং ৰিরোধো। তথা হি ‘‘একো ধম্মো পরিঞ্ঞেয্যো’’তি তীহিপি পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞেয্যতং ৰত্ৰাপি ‘‘একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি পহাতব্বতা ৰুত্তা।

(Kha) vaḍḍhane vutte nānantariyatāya uppādanaṃ vuttameva hotīti ‘‘bhāvetabboti vaḍḍhetabbo’’ti vutto. Uppādanapubbikā hi vaḍḍhanāti. Nanu ca ‘‘eko dhammo uppādetabbo’’ti uppādanaṃ pettha visuṃ gahitaṃ evāti? Aññavisayattā tassa nāyaṃ virodho. Tathā hi ‘‘eko dhammo pariññeyyo’’ti tīhipi pariññāhi pariññeyyataṃ vatvāpi ‘‘eko dhammo pahātabbo’’ti pahātabbatā vuttā.

(গ) তীহি পরিঞ্ঞাহীতি ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি।

(Ga) tīhi pariññāhīti ñātatīraṇapahānapariññāhi.

(ঘ) পহানানুপস্সনাযাতি পজহনৰসেন পৰত্তায অনুপস্সনায। মিস্সকৰসেন চেতং অনুপস্সনাগহণং দট্ঠব্বং।

(Gha) pahānānupassanāyāti pajahanavasena pavattāya anupassanāya. Missakavasena cetaṃ anupassanāgahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ.

(ঙ) সীলসম্পদাদীনং পরিহানাৰহো পরিহানায সংৰত্তনকো।

(Ṅa) sīlasampadādīnaṃ parihānāvaho parihānāya saṃvattanako.

(চ) ঝানাদিৰিসেসং গমেতীতি ৰিসেসগামী।

(Ca) jhānādivisesaṃ gametīti visesagāmī.

(ছ) দুপ্পচ্চক্খকরোতি অনুপচিতঞাণসম্ভারেহি পচ্চক্খং কাতুং অসক্কুণেয্যো।

(Cha) duppaccakkhakaroti anupacitañāṇasambhārehi paccakkhaṃ kātuṃ asakkuṇeyyo.

(ঝ) অভিজানিতব্বোতি অভিমুখং ঞাণেন জানিতব্বো।

(Jha) abhijānitabboti abhimukhaṃ ñāṇena jānitabbo.

সব্বত্থ মাতিকাসূতি দুকাদিৰসেন ৰুত্তাসু সব্বাসু মাতিকাসু। এত্থ চ আযস্মা ধম্মসেনাপতি তে ভিক্খূ ভাৰনায নিযোজেত্ৰা উত্তমত্থে পতিট্ঠাপেতুকামো পঠমং তাৰ ভাৰনায উপকারধম্মং উদ্দেসৰসেন দস্সেন্তো ‘‘একো ধম্মো বহুকারো’’তি ৰত্ৰা তেন উপকারকেন উপকত্তব্বং দস্সেন্তো ‘‘একো ধম্মো ভাৰেতব্বো’’তি আহ। অযঞ্চ ভাৰনা ৰিপস্সনাৰসেন ইচ্ছিতাতি আহ ‘‘একো ধম্মো পরিঞ্ঞেয্যো’’তি। পরিঞ্ঞা চ নাম যাৰদেৰ পহাতব্বপজহনত্থাতি আহ ‘‘একো ধম্মো পহাতব্বো’’তি। পজহন্তেন চ হানভাগিযং নীহরিত্ৰা ৰিসেসভাগিযে অৰট্ঠাতব্বন্তি আহ ‘‘একো ধম্মো হানভাগিযো, একো ধম্মো ৰিসেসভাগিযো’’তি। ৰিসেসভাগিযে অৰট্ঠানঞ্চ দুপ্পটিৰিজ্ঝনেন, দুপ্পটিৰিজ্ঝপটিৰিজ্ঝনঞ্চে ইজ্ঝতি, নিপ্ফাদেতব্বনিপ্ফাদনং সিদ্ধমেৰ হোতীতি আহ ‘‘একো ধম্মো দুপ্পটিৰিজ্ঝো, একো ধম্মো উপ্পাদেতব্বো’’তি। তযিদং দ্ৰযং অভিঞ্ঞেয্যাদিজাননেন হোতীতি আহ ‘‘একো ধম্মো অভিঞ্ঞেয্যো’’তি। অভিঞ্ঞেয্যঞ্চে অভিঞ্ঞাতং, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতমেৰ হোতীতি। এত্তাৰতা চ নিট্ঠিতকিচ্চোৰ হোতি, নাস্স উত্তরি কিঞ্চি করণীযন্তি এৰং তাৰ মহাথেরো এককৰসেন তেসং ভিক্খূনং পটিপত্তিৰিধিং উদ্দিসন্তো ইমানি দস পদানি ইমিনা অনুক্কমেন উদ্দিসি।

Sabbattha mātikāsūti dukādivasena vuttāsu sabbāsu mātikāsu. Ettha ca āyasmā dhammasenāpati te bhikkhū bhāvanāya niyojetvā uttamatthe patiṭṭhāpetukāmo paṭhamaṃ tāva bhāvanāya upakāradhammaṃ uddesavasena dassento ‘‘eko dhammo bahukāro’’ti vatvā tena upakārakena upakattabbaṃ dassento ‘‘eko dhammo bhāvetabbo’’ti āha. Ayañca bhāvanā vipassanāvasena icchitāti āha ‘‘eko dhammo pariññeyyo’’ti. Pariññā ca nāma yāvadeva pahātabbapajahanatthāti āha ‘‘eko dhammo pahātabbo’’ti. Pajahantena ca hānabhāgiyaṃ nīharitvā visesabhāgiye avaṭṭhātabbanti āha ‘‘eko dhammo hānabhāgiyo, eko dhammo visesabhāgiyo’’ti. Visesabhāgiye avaṭṭhānañca duppaṭivijjhanena, duppaṭivijjhapaṭivijjhanañce ijjhati, nipphādetabbanipphādanaṃ siddhameva hotīti āha ‘‘eko dhammo duppaṭivijjho, eko dhammo uppādetabbo’’ti. Tayidaṃ dvayaṃ abhiññeyyādijānanena hotīti āha ‘‘eko dhammo abhiññeyyo’’ti. Abhiññeyyañce abhiññātaṃ, sacchikātabbaṃ sacchikatameva hotīti. Ettāvatā ca niṭṭhitakiccova hoti, nāssa uttari kiñci karaṇīyanti evaṃ tāva mahāthero ekakavasena tesaṃ bhikkhūnaṃ paṭipattividhiṃ uddisanto imāni dasa padāni iminā anukkamena uddisi.

(ক) এৰং অনিযমতো উদ্দিট্ঠধম্মে সরূপতো নিযমেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কতমো একো ধম্মো’’তিআদিনা দেসনং আরভি। তেন ৰুত্তং ‘‘ইতি আযস্মা সারিপুত্তো’’তিআদি। এস নযো দুকাদীসু। ৰেল়ুকারোতি ৰেনো। সো হি ৰেল়ুৰিকারেহি কিলঞ্জাদিকরণেন ‘‘ৰেল়ুকারো’’তি ৰুত্তো। অন্তো, বহি চ সব্বগতগণ্ঠিং নীহরণেন নিগ্গণ্ঠিং কত্ৰা। একেককোট্ঠাসেতি এককাদীসু দসসু কোট্ঠাসেসু একেকস্মিং কোট্ঠাসে।

(Ka) evaṃ aniyamato uddiṭṭhadhamme sarūpato niyametvā dassetuṃ ‘‘katamo eko dhammo’’tiādinā desanaṃ ārabhi. Tena vuttaṃ ‘‘iti āyasmā sāriputto’’tiādi. Esa nayo dukādīsu. Veḷukāroti veno. So hi veḷuvikārehi kilañjādikaraṇena ‘‘veḷukāro’’ti vutto. Anto, bahi ca sabbagatagaṇṭhiṃ nīharaṇena niggaṇṭhiṃ katvā. Ekekakoṭṭhāseti ekakādīsu dasasu koṭṭhāsesu ekekasmiṃ koṭṭhāse.

সব্বত্থকং উপকারকন্তি সব্বত্থকমেৰ সম্মা পটিপত্তিযা উপকারৰন্তং। ইদানি তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘অযঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং। ৰিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপনেতি যথা উপরি ৰিপস্সনা পরিপচ্চতি তিক্খা ৰিসদা হুত্ৰা মগ্গেন ঘটেতি, এৰং পুব্বভাগৰিপস্সনাৰড্ঢনে। অত্থপটিসম্ভিদাদীসূতি অত্থপটিসম্ভিদাদীসু নিপ্ফাদেতব্বেসু, তেসং সম্ভারসম্ভরণন্তি অত্থো। এস নযো ইতো পরেসুপি। ঠানাট্ঠানেসূতি ঠানে, অট্ঠানে চ জানিতব্বে। মহাৰিহারসমাপত্তিযন্তি মহতিযং ঝানাদিৰিহারসমাপত্তিযং। ৰিপস্সনাঞাণাদীসূতি আদি-সদ্দেন মনোমযিদ্ধি আদিকানি সঙ্গণ্হাতি। অট্ঠসু ৰিজ্জাসূতি অম্বট্ঠসুত্তে (দী॰ নি॰ ১.২৭৯) আগতনযাসু অট্ঠসু ৰিজ্জাসু।

Sabbatthakaṃ upakārakanti sabbatthakameva sammā paṭipattiyā upakāravantaṃ. Idāni tamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ayañhī’’tiādi vuttaṃ. Vipassanāgabbhaṃ gaṇhāpaneti yathā upari vipassanā paripaccati tikkhā visadā hutvā maggena ghaṭeti, evaṃ pubbabhāgavipassanāvaḍḍhane. Atthapaṭisambhidādīsūti atthapaṭisambhidādīsu nipphādetabbesu, tesaṃ sambhārasambharaṇanti attho. Esa nayo ito paresupi. Ṭhānāṭṭhānesūti ṭhāne, aṭṭhāne ca jānitabbe. Mahāvihārasamāpattiyanti mahatiyaṃ jhānādivihārasamāpattiyaṃ. Vipassanāñāṇādīsūti ādi-saddena manomayiddhi ādikāni saṅgaṇhāti. Aṭṭhasu vijjāsūti ambaṭṭhasutte (dī. ni. 1.279) āgatanayāsu aṭṭhasu vijjāsu.

তেনেৰ ভগৰা থোমেতীতি যোজনা। ন্তি অপ্পমাদং।

Teneva bhagavā thometīti yojanā. Nanti appamādaṃ.

থামসম্পন্নেনাতি ঞাণবলসমন্নাগতেন। দীপেত্ৰাতি ‘‘এৰম্পি অপ্পমাদো কুসলানং ধম্মানং সম্পাদনে বহুপকারো’’তি পকাসেত্ৰা। যং কিঞ্চি অনৰজ্জপক্খিকমত্থং অপ্পমাদে পক্খিপিত্ৰা কথেতুং যুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘যং কিঞ্চী’’তিআদি ৰুত্তং।

Thāmasampannenāti ñāṇabalasamannāgatena. Dīpetvāti ‘‘evampi appamādo kusalānaṃ dhammānaṃ sampādane bahupakāro’’ti pakāsetvā. Yaṃ kiñci anavajjapakkhikamatthaṃ appamāde pakkhipitvā kathetuṃ yuttanti dassetuṃ ‘‘yaṃ kiñcī’’tiādi vuttaṃ.

(খ) কাযগতাসতীতি রস্সং অকত্ৰা নিদ্দেসো, নিদ্দেসেন ৰা এতং সমাসপদং দট্ঠব্বং। ‘‘অট্ঠিকানি পুঞ্জকিতানি তেরোৰস্সিকানি…পে॰… পূতীনি চুণ্ণিকজাতানী’’তি (দী॰ নি॰ ২.৩৭৯) এৰং পৰত্তমনসিকারো ‘‘চুণ্ণিকমনসিকারো’’তি ৰদন্তি। অপরে পন ভণন্তি ‘‘চুণ্ণিকইরিযাপথেসু পৰত্তমনসিকারো’’তি। এত্থ উপ্পন্নসতিযাতি এতস্মিং যথাৰুত্তে একূনতিংসৰিধে ঠানে উপ্পন্নায সতিযা। সুখসম্পযুত্তাতি নিপ্পরিযাযতো সুখসম্পযুত্তা, পরিযাযতো পন চতুত্থজ্ঝানে উপেক্খাপি ‘‘সুখ’’ন্তি ৰত্তব্বতং লভতি সন্তসভাৰত্তা।

(Kha) kāyagatāsatīti rassaṃ akatvā niddeso, niddesena vā etaṃ samāsapadaṃ daṭṭhabbaṃ. ‘‘Aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni…pe… pūtīni cuṇṇikajātānī’’ti (dī. ni. 2.379) evaṃ pavattamanasikāro ‘‘cuṇṇikamanasikāro’’ti vadanti. Apare pana bhaṇanti ‘‘cuṇṇikairiyāpathesu pavattamanasikāro’’ti. Ettha uppannasatiyāti etasmiṃ yathāvutte ekūnatiṃsavidhe ṭhāne uppannāya satiyā. Sukhasampayuttāti nippariyāyato sukhasampayuttā, pariyāyato pana catutthajjhāne upekkhāpi ‘‘sukha’’nti vattabbataṃ labhati santasabhāvattā.

(গ) পচ্চযভূতো আরম্মণাদিৰিসযোপি আরম্মণভাৰেন ৰণো ৰিয আসৰে পগ্ঘরতি, সো সম্পযোগসম্ভৰাভাৰেপি সহ আসৰেহীতি সাসৰো। তথা উপাদানানং হিতোতি উপাদানিযো। ইতরথা পন পচ্চযভাৰেন ৰিধি পটিক্খেপো।

(Ga) paccayabhūto ārammaṇādivisayopi ārammaṇabhāvena vaṇo viya āsave paggharati, so sampayogasambhavābhāvepi saha āsavehīti sāsavo. Tathā upādānānaṃ hitoti upādāniyo. Itarathā pana paccayabhāvena vidhi paṭikkhepo.

(ঘ) অস্মীতি মানোতি ‘‘অস্মী’’তি পৰত্তো মানো।

(Gha) asmīti mānoti ‘‘asmī’’ti pavatto māno.

(চ) ৰিপরিযাযেনাতি ‘‘অনিচ্চে অনিচ্চ’’ন্তিআদিনা নযেন পৰত্তো পথমনসিকারো।

(Ca) vipariyāyenāti ‘‘anicce anicca’’ntiādinā nayena pavatto pathamanasikāro.

(ছ) ইধ পন ৰিপস্সনানন্তরো মগ্গো ‘‘আনন্তরিকো চেতোসমাধী’’তি অধিপ্পেতো। কস্মা? ৰিপস্সনায অনন্তরত্তা, অত্তনো ৰা পৰত্তিযা অনন্তরং ফলদাযকত্তা। সদ্দত্থতো পন অনন্তরং ফলং অনন্তরং, তস্মিং অনন্তরে নিযুত্তা, তং ৰা অরহতি, অনন্তরপযোজনোতি ৰা আনন্তরিকো।

(Cha) idha pana vipassanānantaro maggo ‘‘ānantariko cetosamādhī’’ti adhippeto. Kasmā? Vipassanāya anantarattā, attano vā pavattiyā anantaraṃ phaladāyakattā. Saddatthato pana anantaraṃ phalaṃ anantaraṃ, tasmiṃ anantare niyuttā, taṃ vā arahati, anantarapayojanoti vā ānantariko.

(জ) ফলন্তি ফলপঞ্ঞা। পচ্চৰেক্খণপঞ্ঞা অধিপ্পেতা অকুপ্পারম্মণতায।

(Ja) phalanti phalapaññā. Paccavekkhaṇapaññā adhippetā akuppārammaṇatāya.

(ঝ) অত্তনো ফলং আহরতীতি আহারো, পচ্চযোতি আহ ‘‘আহারট্ঠিতিকাতি পচ্চযট্ঠিতিকা’’তি। অযং একো ধম্মোতি অযং পচ্চযসঙ্খাতো একো ধম্মোতি পচ্চযতাসমঞ্ঞেন একং কত্ৰা ৰদতি। ঞাতপরিঞ্ঞায অভিঞ্ঞাযাতি ঞাতপরিঞ্ঞাসঙ্খাতায অভিঞ্ঞায।

(Jha) attano phalaṃ āharatīti āhāro, paccayoti āha ‘‘āhāraṭṭhitikāti paccayaṭṭhitikā’’ti. Ayaṃ eko dhammoti ayaṃ paccayasaṅkhāto eko dhammoti paccayatāsamaññena ekaṃ katvā vadati. Ñātapariññāya abhiññāyāti ñātapariññāsaṅkhātāya abhiññāya.

(ঞ) অকুপ্পা চেতোৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি অকুপ্পভাৰেন উক্কংসগতত্তা। অঞ্ঞথা সব্বাপি ফলসমাপত্তিযো অকুপ্পা এৰ পটিপক্খেহি অকোপনীযত্তা।

(Ña) akuppā cetovimuttīti arahattaphalavimutti akuppabhāvena ukkaṃsagatattā. Aññathā sabbāpi phalasamāpattiyo akuppā eva paṭipakkhehi akopanīyattā.

অভিঞ্ঞাযাতি ‘‘অভিঞ্ঞেয্যো’’তি এত্থ লদ্ধঅভিঞ্ঞায। পরিঞ্ঞাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো। পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বেহীতি পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বপদেহি। পহানপরিঞ্ঞাৰ কথিতা পহানসচ্ছিকিরিযানং একাৰারতায পরিঞ্ঞায সহেৰ ইজ্ঝনতো। সচ্ছিকাতব্বোতি ৰিসেসতো ফলং কথিতং। একস্মিংযেৰ সত্তমে এৰ পদে লব্ভতি। ফলং পন অনেকেসুপি পদেসু লব্ভতি পঠমট্ঠমনৰমদসমেসু লব্ভনতো। যস্মা তং নিপ্পরিযাযতো দসমে এৰ লব্ভতি, ইতরেসু পরিযাযতো তস্মা ‘‘লব্ভতি এৰা’’তি সাসঙ্কং ৰদতি।

Abhiññāyāti ‘‘abhiññeyyo’’ti ettha laddhaabhiññāya. Pariññāyāti etthāpi eseva nayo. Pahātabbasacchikātabbehīti pahātabbasacchikātabbapadehi. Pahānapariññāva kathitā pahānasacchikiriyānaṃ ekāvāratāya pariññāya saheva ijjhanato. Sacchikātabboti visesato phalaṃ kathitaṃ. Ekasmiṃyeva sattame eva pade labbhati. Phalaṃ pana anekesupi padesu labbhati paṭhamaṭṭhamanavamadasamesu labbhanato. Yasmā taṃ nippariyāyato dasame eva labbhati, itaresu pariyāyato tasmā ‘‘labbhati evā’’ti sāsaṅkaṃ vadati.

সভাৰতো ৰিজ্জমানাতি যেন বহুকারাদিসভাৰেন দেসিতা, তেন সভাৰেন পরমত্থতো উপলব্ভমানা । যাথাৰাতি অৰিপরীতা। তথাসভাৰাতি তংসভাৰা। ন তথা ন হোন্তীতি অৰিতথত্তা তথাৰ হোন্তি। ততো এৰ ৰুত্তপ্পকারতো অঞ্ঞথা ন হোন্তীতি পঞ্চহিপি পদেহি তেসং ধম্মানং যথাভূতমেৰ ৰদতি। সম্মাতি ঞাযেন। যং পন ঞাতং, তং হেতুযুত্তং কারণযুত্তমেৰ হোতীতি আহ ‘‘হেতুনা কারণেনা’’তি। ওকপ্পনং জনেসীতি জিনৰচনভাৰেন অভিপ্পসাদং উপ্পাদেসি।

Sabhāvato vijjamānāti yena bahukārādisabhāvena desitā, tena sabhāvena paramatthato upalabbhamānā . Yāthāvāti aviparītā. Tathāsabhāvāti taṃsabhāvā. Na tathā na hontīti avitathattā tathāva honti. Tato eva vuttappakārato aññathā na hontīti pañcahipi padehi tesaṃ dhammānaṃ yathābhūtameva vadati. Sammāti ñāyena. Yaṃ pana ñātaṃ, taṃ hetuyuttaṃ kāraṇayuttameva hotīti āha ‘‘hetunā kāraṇenā’’ti. Okappanaṃ janesīti jinavacanabhāvena abhippasādaṃ uppādesi.

একধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Ekadhammavaṇṇanā niṭṭhitā.

দ্ৰেধম্মৰণ্ণনা

Dvedhammavaṇṇanā

৩৫২. (ক) ‘‘সব্বত্থা’’ তি ইদং ‘‘সীলপূরণাদীসূ’’তি এতেন সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বং। ‘‘সীলপূরণাদীসু সব্বত্থ অপ্পমাদো ৰিয উপকারকা’’তি এতেন সতিসম্পজঞ্ঞানম্পি অপ্পমাদস্স ৰিয সব্বত্থ উপকারকতা পকাসিতা হোতি অত্থতো নাতিৰিলক্খণত্তা ততো তেসং। সতিঅৰিপ্পৰাসো হি অপ্পমাদো, সো চ অত্থতো সব্বত্থ অৰিজহিতা সতি এৰ, সা চ খো ঞাণসম্পযুত্তা এৰ দট্ঠব্বা, ইতরায তথারূপসমত্থতাভাৰতো।

352. (Ka) ‘‘sabbatthā’’ ti idaṃ ‘‘sīlapūraṇādīsū’’ti etena saddhiṃ sambandhitabbaṃ. ‘‘Sīlapūraṇādīsu sabbattha appamādo viya upakārakā’’ti etena satisampajaññānampi appamādassa viya sabbattha upakārakatā pakāsitā hoti atthato nātivilakkhaṇattā tato tesaṃ. Satiavippavāso hi appamādo, so ca atthato sabbattha avijahitā sati eva, sā ca kho ñāṇasampayuttā eva daṭṭhabbā, itarāya tathārūpasamatthatābhāvato.

(খ) তেসং পঞ্চসতমত্তানং ভিক্খূনং পুব্বভাগপটিপত্তিৰসেন দেসিতত্তা পুব্বভাগা কথিতা।

(Kha) tesaṃ pañcasatamattānaṃ bhikkhūnaṃ pubbabhāgapaṭipattivasena desitattā pubbabhāgā kathitā.

(ছ) অযোনিসোমনসিকারো সংকিলেসস্স মূলকারণভাৰেন পৰত্তো হেতু, পরিব্রূহনভাৰেন পৰত্তো পচ্চযো। যোনিসোমনসিকারেপি এসেৰ নযো। যথা চ সত্তানং সংকিলেসায, ৰিসুদ্ধিযা চ পচ্চযভূতা অযোনিসোমনসিকারো, যোনিসোমনসিকারোতি ‘‘ইমে দ্ৰে ধম্মা দুপ্পটিৰিজ্ঝা’’তি এত্থ নীহরিত্ৰা ৰুত্তা, এৰং ইমেহি ধম্মা নীহরিত্ৰা ৰত্তব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ। তত্থ অসুভজ্ঝানাদযো চত্তারো ৰিসংযোগা নাম কামযোগাদিপটিপক্খভাৰতো । ‘‘এৰং পভেদা’’তি ইমিনা ‘‘অৰিজ্জাভাগিনো ধম্মা, ৰিজ্জাভাগিনো ধম্মা, কণ্হা ধম্মা, সুক্কা ধম্মা’’তি (ধ॰ স॰ ১০১, ১০৪) এৰমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো।

(Cha) ayonisomanasikāro saṃkilesassa mūlakāraṇabhāvena pavatto hetu, paribrūhanabhāvena pavatto paccayo. Yonisomanasikārepi eseva nayo. Yathā ca sattānaṃ saṃkilesāya, visuddhiyā ca paccayabhūtā ayonisomanasikāro, yonisomanasikāroti ‘‘ime dve dhammā duppaṭivijjhā’’ti ettha nīharitvā vuttā, evaṃ imehi dhammā nīharitvā vattabbāti dassento ‘‘tathā’’tiādimāha. Tattha asubhajjhānādayo cattāro visaṃyogā nāma kāmayogādipaṭipakkhabhāvato . ‘‘Evaṃ pabhedā’’ti iminā ‘‘avijjābhāgino dhammā, vijjābhāgino dhammā, kaṇhā dhammā, sukkā dhammā’’ti (dha. sa. 101, 104) evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo.

(ঝ) পচ্চযেহি সমেচ্চ সম্ভুয্য কতত্তা পঞ্চক্খন্ধা সঙ্খতা ধাতু। কেনচি অনভিসঙ্খতত্তা নিব্বানং অসঙ্খতা ধাতু।

(Jha) paccayehi samecca sambhuyya katattā pañcakkhandhā saṅkhatā dhātu. Kenaci anabhisaṅkhatattā nibbānaṃ asaṅkhatā dhātu.

(ঞ) তিস্সো ৰিজ্জা ৰিজ্জনট্ঠেন, ৰিদিতকরণট্ঠেন চ ৰিজ্জা। ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলং পটিপক্খতো সব্বসো ৰিমুত্তত্তা।

(Ña) tisso vijjā vijjanaṭṭhena, viditakaraṇaṭṭhena ca vijjā. Vimuttīti arahattaphalaṃ paṭipakkhato sabbaso vimuttattā.

অভিঞ্ঞাদীনীতি অভিঞ্ঞাপঞ্ঞাদীনি। এককসদিসানেৰ পুরিমৰারে ৰিয ৰিভজ্জ কথেতব্বতো। মগ্গো কথিতোতি এত্থ ‘‘মগ্গোৰ কথিতো’’তি এৰমত্থং অগ্গহেত্ৰা ‘‘মগ্গো কথিতোৰা’’তি এৰমত্থো গহেতব্বো ‘‘অনুপ্পাদে ঞাণ’’ন্তি ইমিনা ফলস্স গহিতত্তা। সচ্ছিকাতব্বপদে ফলং কথিতন্তি এত্থাপি ‘‘ফলমেৰ কথিত’’ন্তি অগ্গহেত্ৰা ‘‘ফলং কথিতমেৰা’’তি অত্থো গহেতব্বো ৰিজ্জাগ্গহণেন তদঞ্ঞস্স সঙ্গহিতত্তা। এস নযো ইতো পরেসুপি এৰরূপেসু ঠানেসু।

Abhiññādīnīti abhiññāpaññādīni. Ekakasadisāneva purimavāre viya vibhajja kathetabbato. Maggo kathitoti ettha ‘‘maggova kathito’’ti evamatthaṃ aggahetvā ‘‘maggo kathitovā’’ti evamattho gahetabbo ‘‘anuppāde ñāṇa’’nti iminā phalassa gahitattā. Sacchikātabbapade phalaṃ kathitanti etthāpi ‘‘phalameva kathita’’nti aggahetvā ‘‘phalaṃ kathitamevā’’ti attho gahetabbo vijjāggahaṇena tadaññassa saṅgahitattā. Esa nayo ito paresupi evarūpesu ṭhānesu.

দ্ৰেধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Dvedhammavaṇṇanā niṭṭhitā.

তযোধম্মৰণ্ণনা

Tayodhammavaṇṇanā

৩৫৩. (ছ) সোতি অনাগামিমগ্গো। সব্বসো কামানং নিস্সরণং সমুচ্ছেদৰসেন পজহনতো। আরুপ্পে অরহত্তমগ্গো নাম অরূপজ্ঝানং পাদকং কত্ৰা উপ্পন্নো অগ্গমগ্গো। পুন উপ্পত্তিনিৰারণতোতি রূপানং উপ্পত্তিযা সব্বসো নিৰারণতো। নিরুজ্ঝন্তি সঙ্খারা এতেনাতি নিরোধো, অগ্গমগ্গো। তেন হি কিলেসৰট্টে নিরোধিতে ইতরম্পি ৰট্টদ্ৰযং নিরোধিতমেৰ হোতি। তস্স পন নিরোধস্স পরিযোসানত্তা অগ্গফলং ‘‘নিরোধো’’তি ৰত্তব্বতং লব্ভতীতি আহ ‘‘অরহত্তফলং নিরোধোতি অধিপ্পেত’’ন্তি। ‘‘অরহত্তফলেন হি নিব্বানে দিট্ঠে’’ তি ইদং অরহত্তমগ্গেন নিব্বানদস্সনস্সাযং নিব্বত্তীতি কত্ৰা ৰুত্তং। এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘অরহত্তসঙ্খাতনিরোধস্স পচ্চযত্তা’’ তি ইদম্পি ৰচনং সমত্থিতং হোতি।

353. (Cha) soti anāgāmimaggo. Sabbaso kāmānaṃ nissaraṇaṃ samucchedavasena pajahanato. Āruppe arahattamaggo nāma arūpajjhānaṃ pādakaṃ katvā uppanno aggamaggo. Puna uppattinivāraṇatoti rūpānaṃ uppattiyā sabbaso nivāraṇato. Nirujjhanti saṅkhārā etenāti nirodho, aggamaggo. Tena hi kilesavaṭṭe nirodhite itarampi vaṭṭadvayaṃ nirodhitameva hoti. Tassa pana nirodhassa pariyosānattā aggaphalaṃ ‘‘nirodho’’ti vattabbataṃ labbhatīti āha ‘‘arahattaphalaṃnirodhoti adhippeta’’nti. ‘‘Arahattaphalena hi nibbāne diṭṭhe’’ ti idaṃ arahattamaggena nibbānadassanassāyaṃ nibbattīti katvā vuttaṃ. Evañca katvā ‘‘arahattasaṅkhātanirodhassa paccayattā’’ ti idampi vacanaṃ samatthitaṃ hoti.

(জ) অতীতং সারম্মণন্তি অতীতকোট্ঠাসারম্মণং ঞাণং, অতীতা খন্ধাযতনধাতুযো আরব্ভ পৰত্তনকঞাণন্তি অত্থো। ‘‘মগ্গো কথিতোৰা’’তি অৰধারণং দট্ঠব্বং, তথা ‘‘সচ্ছিকাতব্বে ফলং কথিতমেৰা’’তি।

(Ja) atītaṃsārammaṇanti atītakoṭṭhāsārammaṇaṃ ñāṇaṃ, atītā khandhāyatanadhātuyo ārabbha pavattanakañāṇanti attho. ‘‘Maggo kathitovā’’ti avadhāraṇaṃ daṭṭhabbaṃ, tathā ‘‘sacchikātabbe phalaṃ kathitamevā’’ti.

(ঞ) আসৰানং খযে ঞাণন্তি চ আসৰানং খযন্তে ঞাণন্তি অধিপ্পাযো, অঞ্ঞথা মগ্গো কথিতো সিযা।

(Ña) āsavānaṃ khaye ñāṇanti ca āsavānaṃ khayante ñāṇanti adhippāyo, aññathā maggo kathito siyā.

তযোধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Tayodhammavaṇṇanā niṭṭhitā.

চতুধম্মৰণ্ণনা

Catudhammavaṇṇanā

৩৫৪. (ক) দারুমযং চক্কং দারুচক্কং, তথা রতনচক্কং। আণট্ঠেন ধম্মো এৰ ধম্মচক্কং। ইরিযাপথানং অপরাপরপ্পৰত্তিতো ইরিযাপথচক্কং, তথা সম্পত্তিচক্কং ৰেদিতব্বং।

354. (Ka) dārumayaṃ cakkaṃ dārucakkaṃ, tathā ratanacakkaṃ. Āṇaṭṭhena dhammo eva dhammacakkaṃ. Iriyāpathānaṃ aparāparappavattito iriyāpathacakkaṃ, tathā sampatticakkaṃ veditabbaṃ.

অনুচ্ছৰিকে দেসেতি পুঞ্ঞকিরিযায, সম্মাপটিপত্তিযা অনুরূপদেসে। সেৰনং কালেন কালং উপসঙ্কমনং। ভজনং ভত্তিৰসেন পযিরুপাসনং। অত্তনো সম্মা ঠপনন্তি অত্তনো চিত্তসন্তানস্স যোনিসো ঠপনং সদ্ধাদীসু নিৰেসনন্তি আহ ‘‘সচে’’তিআদি। ইদমেৰেত্থ পমাণন্তি ইদমেৰ পুব্বেকতপুঞ্ঞতাসঙ্খাতং সম্পত্তিচক্কমেত্থ এতেসু সম্পত্তিচক্কেসু পমাণভূতং ইতরেসং কারণভাৰতো। তেনাহ ‘‘যেন হী’’তিআদি। সো এৰ চ কতপুঞ্ঞো পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতি অকতপুঞ্ঞস্স তদভাৰতো। পঠমো লোকিযোৰ, তত্থাপি কামাৰচরোৰ। ইধাতি ইমস্মিং দসুত্তরসুত্তে। পুব্বভাগে লোকিযাৰাতি মগ্গস্স পুব্বভাগে পৰত্তনকা লোকিযা এৰ। তত্থ কারণং ৰুত্তমেৰ।

Anucchavike deseti puññakiriyāya, sammāpaṭipattiyā anurūpadese. Sevanaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamanaṃ. Bhajanaṃ bhattivasena payirupāsanaṃ. Attano sammā ṭhapananti attano cittasantānassa yoniso ṭhapanaṃ saddhādīsu nivesananti āha ‘‘sace’’tiādi. Idamevettha pamāṇanti idameva pubbekatapuññatāsaṅkhātaṃ sampatticakkamettha etesu sampatticakkesu pamāṇabhūtaṃ itaresaṃ kāraṇabhāvato. Tenāha ‘‘yena hī’’tiādi. So eva ca katapuñño puggalo attānaṃ sammā ṭhapeti akatapuññassa tadabhāvato. Paṭhamo lokiyova, tatthāpi kāmāvacarova. Idhāti imasmiṃ dasuttarasutte. Pubbabhāge lokiyāvāti maggassa pubbabhāge pavattanakā lokiyā eva. Tattha kāraṇaṃ vuttameva.

(চ) কামযোগৰিসংযোগো অনাগামিমগ্গো, দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো সোতাপত্তিমগ্গো, ইতরে দ্ৰে অরহত্তমগ্গোতি এৰং অনাগামিমগ্গাদিৰসেন ৰেদিতব্বা।

(Ca) kāmayogavisaṃyogo anāgāmimaggo, diṭṭhiyogavisaṃyogo sotāpattimaggo, itare dve arahattamaggoti evaṃ anāgāmimaggādivasena veditabbā.

(ছ) পঠমস্স ঝানস্স লাভিন্তি য্ৰাযং অপ্পগুণস্স পঠমস্স ঝানস্স লাভী, তং। কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তীতি ততো ৰুট্ঠিতং আরম্মণৰসেন কামসহগতা হুত্ৰা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি চোদেন্তি তুদেন্তি। তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি হাযতি পরিহাযতি, তস্মা ‘‘হানভাগিযো সমাধী’’তি ৰুত্তো। তদনুধম্মতাতি তদনুরূপসভাৰো। ‘‘সতি সন্তিট্ঠতী’’তি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৰুত্তং। যস্স হি পঠমজ্ঝানানুরূপসভাৰা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৰা অস্সাদযমানা অপেক্খমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি হোতি, তস্স নিকন্তিৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি নেৰ হাযতি, ন ৰড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকো হোতি, তেন ৰুত্তং ‘‘ঠিতিভাগিযো সমাধী’’তি।

(Cha) paṭhamassajhānassa lābhinti yvāyaṃ appaguṇassa paṭhamassa jhānassa lābhī, taṃ. Kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācarantīti tato vuṭṭhitaṃ ārammaṇavasena kāmasahagatā hutvā saññāmanasikārā samudācaranti codenti tudenti. Tassa kāmānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi hāyati parihāyati, tasmā ‘‘hānabhāgiyo samādhī’’ti vutto. Tadanudhammatāti tadanurūpasabhāvo. ‘‘Sati santiṭṭhatī’’ti idaṃ micchāsatiṃ sandhāya vuttaṃ. Yassa hi paṭhamajjhānānurūpasabhāvā paṭhamajjhānaṃ santato paṇītato disvā assādayamānā apekkhamānā abhinandamānā nikanti hoti, tassa nikantivasena so paṭhamajjhānasamādhi neva hāyati, na vaḍḍhati, ṭhitikoṭṭhāsiko hoti, tena vuttaṃ ‘‘ṭhitibhāgiyo samādhī’’ti.

অৰিতক্কসহগতাতি অৰিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসি করোতো আরম্মণৰসেন অৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা। সমুদাচরন্তীতি পগুণপঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায চোদেন্তি তুদেন্তি, তস্স উপরি দুতিযজ্ঝানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি ৰিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিপদট্ঠানতায ‘‘ৰিসেসভাগিযো সমাধী’’তি ৰুত্তো। নিব্বিদাসহগতাতি তমেৰ পঠমজ্ঝানলাভিং ঝানতো ৰুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৰিপস্সনাঞাণেন সহগতা। ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গেসু পভেদেন উপট্ঠহন্তেসু নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা ‘‘নিব্বিদা’’তি ৰুচ্চতি। সমুদাচরন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকরণত্থায চোদেন্তি তুদেন্তি। ৰিরাগূপসঞ্হিতোতি ৰিরাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসঞ্হিতো। ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ‘‘সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৰিরাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতু’’ন্তি পৰত্তিতো ‘‘ৰিরাগূপসঞ্হিত’’ন্তি ৰুচ্চতি, তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞামনসিকারাপি ৰিরাগূপসঞ্হিতা এৰ নাম। তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সো পঠমজ্ঝানসমাধি অরিযমগ্গপটিৰেধস্স পদট্ঠানতায ‘‘নিব্বেধভাগিযো সমাধী’’তি ৰুত্তো। সব্বসমাপত্তিযোতি দুতিযজ্ঝানাদিকা সব্বা সমাপত্তিযো। অত্থো ৰেদিতব্বোতি হানভাগিযাদিঅত্থো তাৰ ৰিত্থারেত্ৰা ৰেদিতব্বো।

Avitakkasahagatāti avitakkaṃ dutiyajjhānaṃ santato paṇītato manasi karoto ārammaṇavasena avitakkasahagatā saññāmanasikārā. Samudācarantīti paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhitaṃ dutiyajjhānādhigamatthāya codenti tudenti, tassa upari dutiyajjhānupakkhandānaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi visesabhūtassa dutiyajjhānassa uppattipadaṭṭhānatāya ‘‘visesabhāgiyo samādhī’’ti vutto. Nibbidāsahagatāti tameva paṭhamajjhānalābhiṃ jhānato vuṭṭhitaṃ nibbidāsaṅkhātena vipassanāñāṇena sahagatā. Vipassanāñāṇañhi jhānaṅgesu pabhedena upaṭṭhahantesu nibbindati ukkaṇṭhati, tasmā ‘‘nibbidā’’ti vuccati. Samudācarantīti nibbānasacchikaraṇatthāya codenti tudenti. Virāgūpasañhitoti virāgasaṅkhātena nibbānena upasañhito. Vipassanāñāṇañhi ‘‘sakkā iminā maggena virāgaṃ nibbānaṃ sacchikātu’’nti pavattito ‘‘virāgūpasañhita’’nti vuccati, taṃsampayuttā saññāmanasikārāpi virāgūpasañhitā eva nāma. Tassa tesaṃ saññāmanasikārānaṃ vasena so paṭhamajjhānasamādhi ariyamaggapaṭivedhassa padaṭṭhānatāya ‘‘nibbedhabhāgiyo samādhī’’ti vutto. Sabbasamāpattiyoti dutiyajjhānādikā sabbā samāpattiyo. Attho veditabboti hānabhāgiyādiattho tāva vitthāretvā veditabbo.

মগ্গো কথিতো চতুন্নং অরিযসচ্চানং উদ্ধটত্তা। ফলং কথিতং সরূপেনেৰ।

Maggo kathito catunnaṃ ariyasaccānaṃ uddhaṭattā. Phalaṃ kathitaṃ sarūpeneva.

চতুধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Catudhammavaṇṇanā niṭṭhitā.

পঞ্চধম্মৰণ্ণনা

Pañcadhammavaṇṇanā

৩৫৫. (খ) ‘‘পঞ্চঙ্গিকো সম্মাসমাধী’’তি সমাধিঅঙ্গভাৰেন পঞ্ঞা উদ্দিট্ঠাতি পীতিফরণতাদিৰচনেন হি তমেৰ ৰিভজতি। তেনাহ ‘‘পীতিং ফরমানা উপ্পজ্জতী’’তিআদি।‘‘সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিনা (ম॰ নি॰ ১.৪২৭) নযেন পীতিযা, সুখস্স চ ফরণং ৰেদিতব্বং। সরাগৰিরাগতাদিৰিভাগদস্সনৰসেন পরেসং চেতো ফরমানা। আলোকফরণেতি কসিণালোকস্স ফরণে সতি তেনেৰ আলোকেন ফরিতপ্পদেসে। তস্স সমাধিস্স রূপদস্সনপচ্চযত্তা পচ্চৰেক্খণঞাণং পচ্চৰেক্খণনিমিত্তং।

355. (Kha) ‘‘pañcaṅgikosammāsamādhī’’ti samādhiaṅgabhāvena paññā uddiṭṭhāti pītipharaṇatādivacanena hi tameva vibhajati. Tenāha ‘‘pītiṃ pharamānā uppajjatī’’tiādi.‘‘So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandetī’’tiādinā (ma. ni. 1.427) nayena pītiyā, sukhassa ca pharaṇaṃ veditabbaṃ. Sarāgavirāgatādivibhāgadassanavasena paresaṃ ceto pharamānā. Ālokapharaṇeti kasiṇālokassa pharaṇe sati teneva ālokena pharitappadese. Tassa samādhissa rūpadassanapaccayattā paccavekkhaṇañāṇaṃ paccavekkhaṇanimittaṃ.

পীতিফরণতা সুখফরণতাতি আরম্মণে ঠত্ৰা চতুত্থজ্ঝানস্স উপ্পাদনতো তা ‘‘পাদা ৰিযা’’তি ৰুত্তা। চেতোফরণতা আলোকফরণতাতি তংতংকিচ্চসাধনতো তা ‘‘হত্থা ৰিযা’’তি ৰুত্তা। অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাধানস্স সরীরভাৰতো ‘‘মজ্ঝিমকাযো ৰিযা’’তি ৰুত্তং। পচ্চৰেক্খণনিমিত্তং উত্তমঙ্গভাৰতো ‘‘সীসং ৰিযা’’তি ৰুত্তং।

Pītipharaṇatā sukhapharaṇatāti ārammaṇe ṭhatvā catutthajjhānassa uppādanato tā ‘‘pādā viyā’’ti vuttā. Cetopharaṇatā ālokapharaṇatāti taṃtaṃkiccasādhanato tā ‘‘hatthā viyā’’ti vuttā. Abhiññāpādakajjhānaṃ samādhānassa sarīrabhāvato ‘‘majjhimakāyo viyā’’ti vuttaṃ. Paccavekkhaṇanimittaṃ uttamaṅgabhāvato ‘‘sīsaṃ viyā’’ti vuttaṃ.

(জ) সব্বসো কিলেসদুক্খদরথপরিল়াহানং ৰিগতত্তা লোকিযসমাধিস্স সাতিসযমেত্থ সুখন্তি ৰুত্তং ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখত্তা পচ্চুপ্পন্নসুখো’’তি। পুরিমস্স পুরিমস্স ৰসেন পচ্ছিমং পচ্ছিমং লদ্ধাসেৰনতায সন্ততরপণীততরভাৰপ্পত্তি হোতীতি আহ ‘‘পুরিমো পুরিমো…পে॰… সুখৰিপাকো’’তি।

(Ja) sabbaso kilesadukkhadarathapariḷāhānaṃ vigatattā lokiyasamādhissa sātisayamettha sukhanti vuttaṃ ‘‘appitappitakkhaṇe sukhattā paccuppannasukho’’ti. Purimassa purimassa vasena pacchimaṃ pacchimaṃ laddhāsevanatāya santatarapaṇītatarabhāvappatti hotīti āha ‘‘purimo purimo…pe… sukhavipāko’’ti.

কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিযাতি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনেন লদ্ধত্তা। কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিভাৰন্তি কিলেসানং পটিপ্পস্সম্ভনভাৰং। লদ্ধত্তা পত্তত্তা তব্ভাৰং উপগতত্তা। লোকিযসমাধিস্স পচ্চনীকানি নীৰরণপঠমজ্ঝাননিকন্তিআদীনি নিগ্গহেতব্বানি, অঞ্ঞে কিলেসা ৰারেতব্বা, ইমস্স পন অরহত্তসমাধিস্স পটিপ্পস্সদ্ধসব্বকিলেসত্তা ন নিগ্গহেতব্বং, ৰারেতব্বঞ্চ অত্থীতি মগ্গানন্তরং সমাপত্তিক্খণে চ অপ্পযোগেন অধিগতত্তা, ঠপিতত্তা চ অপরিহানৰসেন ৰা ঠপিতত্তা নসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিৰাৰটো। ‘‘সতিৰেপুল্লপ্পত্তত্তা’’তি এতেন অপ্পৰত্তমানাযপি সতিযা সতিবহুলতায সতো এৰ নামাতি দস্সেতি, ‘‘যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেনা’’তি এতেন পরিচ্ছিন্দনসতিযা সতোতি দস্সেতি। সেসেসু ঞাণঙ্গেসু। পঞ্চঞাণিকোতি এত্থ ৰুত্তসমাধিমুখেন পঞ্চ ঞাণানেৰ উদ্দিট্ঠানি, নিদ্দিট্ঠানি চ।

Kilesapaṭippassaddhiyāti kilesānaṃ paṭippassambhanena laddhattā. Kilesapaṭippassaddhibhāvanti kilesānaṃ paṭippassambhanabhāvaṃ. Laddhattā pattattā tabbhāvaṃ upagatattā. Lokiyasamādhissa paccanīkāni nīvaraṇapaṭhamajjhānanikantiādīni niggahetabbāni, aññe kilesā vāretabbā, imassa pana arahattasamādhissa paṭippassaddhasabbakilesattā na niggahetabbaṃ, vāretabbañca atthīti maggānantaraṃ samāpattikkhaṇe ca appayogena adhigatattā, ṭhapitattā ca aparihānavasena vā ṭhapitattā nasaṅkhāraniggayhavārivāvaṭo. ‘‘Sativepullappattattā’’ti etena appavattamānāyapi satiyā satibahulatāya sato eva nāmāti dasseti, ‘‘yathāparicchinnakālavasenā’’ti etena paricchindanasatiyā satoti dasseti. Sesesu ñāṇaṅgesu. Pañcañāṇikoti ettha vuttasamādhimukhena pañca ñāṇāneva uddiṭṭhāni, niddiṭṭhāni ca.

মগ্গো কথিতো ইন্দ্রিযসীসেন সম্মাৰাযামাদীনং কথিতত্তা। ফলং কথিতং অসেক্খানং সীলক্খন্ধাদীনং কথিতত্তা।

Maggokathito indriyasīsena sammāvāyāmādīnaṃ kathitattā. Phalaṃ kathitaṃ asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ kathitattā.

পঞ্চধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Pañcadhammavaṇṇanā niṭṭhitā.

ছধম্মৰণ্ণনা

Chadhammavaṇṇanā

৩৫৬. মগ্গো কথিতোতি এত্থ ৰত্তব্বং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ।

356.Maggo kathitoti ettha vattabbaṃ heṭṭhā vuttameva.

সত্তধম্মৰণ্ণনা

Sattadhammavaṇṇanā

৩৫৭. (ঞ) হেতুনাতি আদিঅন্তৰন্ততো, অনচ্চন্তিকতো, তাৰকালিকতো, নিচ্চপটিক্খেপতোতি এৰং আদিনা হেতুনা। নযেনাতি ‘‘যথা ইমে সঙ্খারা এতরহি, এৰং অতীতে, অনাগতে চ অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মা’’তি অতীতানাগতেসু নযননযেন। কামং খীণাসৰস্স সব্বেসং সঙ্খারানং অনিচ্চতাদি সুদিট্ঠা সুপ্পটিৰিদ্ধা, তং পন অসম্মোহনৰসেন কিচ্চতো, ৰিপস্সনায পন আরম্মণকরণৰসেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিপস্সনাঞাণেন সুদিট্ঠা হোন্তী’’তি। কিলেসৰসেন উপ্পজ্জমানো পরিল়াহো ৰত্থুকামসন্নিস্সযো , ৰত্থুকামাৰস্সযো চাতি ৰুত্তং ‘‘দ্ৰেপি সপরিল়াহট্ঠেন অঙ্গারকাসু ৰিযা’’তি। নিন্নস্সেৰাতি [নিন্নস্স (অট্ঠকথাযং)] নিন্নভাৰস্সেৰ। অন্তো ৰুচ্চতি লামকট্ঠেন তণ্হা। ব্যন্তং ৰিগতন্তং ভূতন্তি ব্যন্তীভূতন্তি আহ ‘‘নিরতিভূতং, [নিযতিভূতং (অট্ঠকথাযং) ৰিগতন্তিভূতং (?)] নিত্তণ্হন্তি অত্থো’’তি। ইধ সত্তকে। ভাৰেতব্বপদে মগ্গো কথিতো বোজ্ঝঙ্গানং ৰুত্তত্তা।

357. (Ña) hetunāti ādiantavantato, anaccantikato, tāvakālikato, niccapaṭikkhepatoti evaṃ ādinā hetunā. Nayenāti ‘‘yathā ime saṅkhārā etarahi, evaṃ atīte, anāgate ca aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā’’ti atītānāgatesu nayananayena. Kāmaṃ khīṇāsavassa sabbesaṃ saṅkhārānaṃ aniccatādi sudiṭṭhā suppaṭividdhā, taṃ pana asammohanavasena kiccato, vipassanāya pana ārammaṇakaraṇavasenāti dassento āha ‘‘vipassanāñāṇena sudiṭṭhā hontī’’ti. Kilesavasena uppajjamāno pariḷāho vatthukāmasannissayo , vatthukāmāvassayo cāti vuttaṃ ‘‘dvepi sapariḷāhaṭṭhena aṅgārakāsu viyā’’ti. Ninnassevāti [ninnassa (aṭṭhakathāyaṃ)] ninnabhāvasseva. Anto vuccati lāmakaṭṭhena taṇhā. Byantaṃ vigatantaṃ bhūtanti byantībhūtanti āha ‘‘niratibhūtaṃ, [niyatibhūtaṃ (aṭṭhakathāyaṃ) vigatantibhūtaṃ (?)] Nittaṇhanti attho’’ti. Idha sattake. Bhāvetabbapade maggo kathito bojjhaṅgānaṃ vuttattā.

পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

অট্ঠধম্মৰণ্ণনা

Aṭṭhadhammavaṇṇanā

৩৫৮. (ক) আদিব্রহ্মচরিযিকাযাতি আদিব্রহ্মচরিযা এৰ আদিব্রহ্মচরিযিকা যথা ‘‘ৰিনযো এৰ ৰেনযিকো’’তি, তস্সা আদিব্রহ্মচরিযিকায। কা পন সাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাযা’’তি। সিক্খত্তযসঙ্গহস্সাতি অধিসীলসিক্খাদিসিক্খত্তযসঙ্গহস্স। উপচারজ্ঝানসহগতা তরুণসমথপঞ্ঞাৰ উদযব্বযানুপস্সনাৰসেন পৰত্তা তরুণৰিপস্সনাপঞ্ঞা [তরুণসমথৰিপস্সনাপঞ্ঞা (অট্ঠকথাযং)]। আদিভূতাযাতি পঠমাৰযৰভূতায, দেসনাৰসেন চেতং ৰুত্তং। উপ্পত্তিকালে পন নত্থি মগ্গধম্মানং আদিমজ্ঝপরিযোসানতা একচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নত্তা একজ্ঝংযেৰ উপ্পজ্জনতো। পেমন্তি দল়্হভত্তি, তং পন ৰল্লভৰসেন পৰত্তমানং গেহসিতসদিসং হোতীতি ‘‘গেহসিতপেম’’ন্তি ৰুত্তং। গরুকরণৰসেন পৰত্তিযা গরু চিত্তং এতস্সাতি গরুচিত্তো, তস্স ভাৰো গরুচিত্তভাৰো, গরুম্হি গরুকারো। ‘‘কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তী’’তি ৰত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘ওৰাদানুসাসনিং লভতী’’তি। গরূনঞ্হি সন্তিকে ওৰাদানুসাসনিং লভিত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তস্স কিলেসা ন উপ্পজ্জন্তি। তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি।

358. (Ka) ādibrahmacariyikāyāti ādibrahmacariyā eva ādibrahmacariyikā yathā ‘‘vinayo eva venayiko’’ti, tassā ādibrahmacariyikāya. Kā pana sāti āha ‘‘paññāyā’’ti. Sikkhattayasaṅgahassāti adhisīlasikkhādisikkhattayasaṅgahassa. Upacārajjhānasahagatā taruṇasamathapaññāva udayabbayānupassanāvasena pavattā taruṇavipassanāpaññā [taruṇasamathavipassanāpaññā (aṭṭhakathāyaṃ)]. Ādibhūtāyāti paṭhamāvayavabhūtāya, desanāvasena cetaṃ vuttaṃ. Uppattikāle pana natthi maggadhammānaṃ ādimajjhapariyosānatā ekacittuppādapariyāpannattā ekajjhaṃyeva uppajjanato. Pemanti daḷhabhatti, taṃ pana vallabhavasena pavattamānaṃ gehasitasadisaṃ hotīti ‘‘gehasitapema’’nti vuttaṃ. Garukaraṇavasena pavattiyā garu cittaṃ etassāti garucitto, tassa bhāvo garucittabhāvo, garumhi garukāro. ‘‘Kilesā na uppajjantī’’ti vatvā tattha kāraṇamāha ‘‘ovādānusāsaniṃ labhatī’’ti. Garūnañhi santike ovādānusāsaniṃ labhitvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjantassa kilesā na uppajjanti. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi.

(ছ) পেতাতি পেতমহিদ্ধিকা। অসুরানন্তি দেৰাসুরানং। পেতাসুরা পন পেতা এৰাতি তেসং পেতেহি সঙ্গহো অৰুত্তসিদ্ধোৰ। আৰাহনং গচ্ছন্তীতি সম্ভোগসংসগ্গমুখেন পেতেহেৰ অসুরানং সঙ্গহণে কারণং দস্সেতি।

(Cha) petāti petamahiddhikā. Asurānanti devāsurānaṃ. Petāsurā pana petā evāti tesaṃ petehi saṅgaho avuttasiddhova. Āvāhanaṃ gacchantīti sambhogasaṃsaggamukhena peteheva asurānaṃ saṅgahaṇe kāraṇaṃ dasseti.

(জ) অপ্পিচ্ছস্সাতি নিইচ্ছস্স। অভাৰত্থো হেত্থ অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পডংসমকসৰাতাতপা’’তিআদীসু (অ॰ নি॰ ১০.১১) ৰিয। পচ্চযেসু অপ্পিচ্ছো পচ্চযঅপ্পিচ্ছো, চীৰরাদিপচ্চযেসু ইচ্ছারহিতো। অধিগমঅপ্পিচ্ছোতি ঝানাদিঅধিগমৰিভাৰনে ইচ্ছারহিতো। পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছোতি পরিযত্তিযং বাহুসচ্চৰিভাৰনে ইচ্ছারহিতো। ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছোতি ধুতঙ্গেসু অপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গৰিভাৰেন ইচ্ছারহিতো। সন্তগুণনিগূহনেনাতি অত্তনি সংৰিজ্জমানানং ঝানাদিগুণানঞ্চেৰ বাহুসচ্চগুণস্স চ ধুতঙ্গগুণস্স চ নিগূহনেন ছাদনেন। সম্পজ্জতীতি নিপ্পজ্জতি সিজ্ঝতি। নো মহিচ্ছস্সাতি মহতিযা ইচ্ছায সমন্নাগতস্স, ইচ্ছং ৰা মহন্তস্স নো সম্পজ্জতি অনুধম্মস্সাপি অনিচ্ছনতো।

(Ja) appicchassāti niicchassa. Abhāvattho hettha appa-saddo ‘‘appaḍaṃsamakasavātātapā’’tiādīsu (a. ni. 10.11) viya. Paccayesu appiccho paccayaappiccho, cīvarādipaccayesu icchārahito. Adhigamaappicchoti jhānādiadhigamavibhāvane icchārahito. Pariyattiappicchoti pariyattiyaṃ bāhusaccavibhāvane icchārahito. Dhutaṅgaappicchoti dhutaṅgesu appiccho dhutaṅgavibhāvena icchārahito. Santaguṇanigūhanenāti attani saṃvijjamānānaṃ jhānādiguṇānañceva bāhusaccaguṇassa ca dhutaṅgaguṇassa ca nigūhanena chādanena. Sampajjatīti nippajjati sijjhati. No mahicchassāti mahatiyā icchāya samannāgatassa, icchaṃ vā mahantassa no sampajjati anudhammassāpi anicchanato.

পৰিৰিত্তস্সাতি পকারেহি ৰিৰিত্তস্স। তেনাহ ‘‘কাযচিত্তউপধিৰিৰেকেহি ৰিৰিত্তস্সা’’তি। ‘‘অট্ঠআরম্ভৰত্থুৰসেনা’’তি এতেন ভাৰনাভিযোগৰসেন একীভাৰোৰ ইধ ‘‘কাযৰিৰেকো’’তি অধিপ্পেতো, ন গণসঙ্গণিকাভাৰমত্তন্তি দস্সেতি। কম্মন্তি যোগকম্মং।

Pavivittassāti pakārehi vivittassa. Tenāha ‘‘kāyacittaupadhivivekehi vivittassā’’ti. ‘‘Aṭṭhaārambhavatthuvasenā’’ti etena bhāvanābhiyogavasena ekībhāvova idha ‘‘kāyaviveko’’ti adhippeto, na gaṇasaṅgaṇikābhāvamattanti dasseti. Kammanti yogakammaṃ.

সত্তেহি কিলেসেহি চ সঙ্গণনং সমোধানং সঙ্গণিকা, সা আরমিতব্বট্ঠেন আরামো এতস্সাতি সঙ্গণিকারামো, তস্স। তেনাহ ‘‘গণসঙ্গণিকায চেৰা’’তিআদি। আরদ্ধৰীরিযস্সাতি পগ্গহিতৰীরিযস্স, তঞ্চ খো উপধিৰিৰেকে নিন্নতাৰসেন ‘‘অযং ধম্মো’’তি ৰচনতো। এস নযো ইতো পরেসুপি। ৰিৰট্টসন্নিস্সিতংযেৰ হি সমাধানং ইধাধিপ্পেতং, তথা পঞ্ঞাপি। কম্মস্সকতাপঞ্ঞায হি পতিট্ঠতো কম্মৰসেন ‘‘ভৰেসু নানপ্পকারো অনত্থো’’তি জানন্তো কম্মক্খযকরঞাণং অভিপত্থেতি, তদত্থঞ্চ উস্সাহং করোতি। মানাদযো সত্তসন্তানং সংসারে পপঞ্চেন্তি ৰিত্থারেন্তীতি পপঞ্চাতি আহ ‘‘নিপ্পপঞ্চস্সাতি ৰিগতমানতণ্হাদিট্ঠিপপঞ্চস্সা’’তি।

Sattehi kilesehi ca saṅgaṇanaṃ samodhānaṃ saṅgaṇikā, sā āramitabbaṭṭhena ārāmo etassāti saṅgaṇikārāmo, tassa. Tenāha ‘‘gaṇasaṅgaṇikāya cevā’’tiādi. Āraddhavīriyassāti paggahitavīriyassa, tañca kho upadhiviveke ninnatāvasena ‘‘ayaṃ dhammo’’ti vacanato. Esa nayo ito paresupi. Vivaṭṭasannissitaṃyeva hi samādhānaṃ idhādhippetaṃ, tathā paññāpi. Kammassakatāpaññāya hi patiṭṭhato kammavasena ‘‘bhavesu nānappakāro anattho’’ti jānanto kammakkhayakarañāṇaṃ abhipattheti, tadatthañca ussāhaṃ karoti. Mānādayo sattasantānaṃ saṃsāre papañcenti vitthārentīti papañcāti āha ‘‘nippapañcassāti vigatamānataṇhādiṭṭhipapañcassā’’ti.

মগ্গো কথিতো সরূপেনেৰ।

Maggo kathito sarūpeneva.

নৰধম্মৰণ্ণনা

Navadhammavaṇṇanā

৩৫৯. (খ) ৰিসুদ্ধিন্তি ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং, অচ্চন্তৰিসুদ্ধিমেৰ ৰা। চতুপারিসুদ্ধিসীলন্তি পাতিমোক্খসংৰরাদিনিরুপক্কিলিট্ঠতায চতুব্বিধপরিসুদ্ধিৰন্তং সীলং। পারিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি পুগ্গলস্স পরিসুদ্ধিযা পধানভূতং অঙ্গং। তেনাহ ‘‘পরিসুদ্ধভাৰস্স পধানঙ্গ’’ন্তি। সমথস্স ৰিসুদ্ধিভাৰো ৰোদানং পগুণভাৰেন পরিচ্ছিন্নন্তি আহ ‘‘অট্ঠ পগুণসমাপত্তিযো’’তি। ৰিগতুপক্কিলেসঞ্হি ‘‘পগুণ’’ন্তি ৰত্তব্বতং লব্ভতি, ন সউপক্কিলেসং হানভাগিযাদিভাৰপ্পত্তিতো। সত্তদিট্ঠিমলৰিসুদ্ধিতো নামরূপপরিচ্ছেদো দিট্ঠিৰিসুদ্ধি। পচ্চযপরিগ্গহো অদ্ধত্তযকঙ্খামলৰিধমনতো কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি। যস্মা নামরূপং নাম সপ্পচ্চযমেৰ, তস্মা তং পরিগ্গণ্হন্তেন অত্থতো তস্স সপ্পচ্চযতাপি পরিগ্গহিতা এৰ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘দিট্ঠিৰিসুদ্ধীতি সপ্পচ্চযং নামরূপদস্সন’’ন্তি। যস্মা পন নামরূপস্স পচ্চযং পরিগ্গণ্হন্তেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খামলৰিতরণপচ্চযাকারাৰবোধৰসেনেৰ হোতি, তস্মা ‘‘পচ্চযাকারঞাণ’’ন্তিআদি ৰুত্তং যথা কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি ‘‘ধম্মট্ঠিতিঞাণ’’ন্তি ৰুচ্চতি। মগ্গামগ্গে ঞাণন্তি মগ্গামগ্গে ৰৰত্থপেত্ৰা ঠিতঞাণং। ঞাণন্তি ইধ তরুণৰিপস্সনা কথিতা তেসং ভিক্খূনং অজ্ঝাসযৰসেন ‘‘ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধী’’তি ৰুট্ঠানগামিনিযা ৰিপস্সনায ৰুচ্চমানত্তা। যদি ‘‘ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধী’’তি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা অধিপ্পেতা, ‘‘পঞ্ঞা’’তি চ অরহত্তফলপঞ্ঞা, মগ্গো পন কথন্তি ? মগ্গো বহুকারপদে ৰিরাগগ্গহণেন গহিতো। ৰক্খতি হি ‘‘ইধ বহুকারপদে মগ্গো কথিতো’’তি (দী॰ নি॰ অট্ঠ॰ ৩.৩৫৯)।

359. (Kha) visuddhinti ñāṇadassanavisuddhiṃ, accantavisuddhimeva vā. Catupārisuddhisīlanti pātimokkhasaṃvarādinirupakkiliṭṭhatāya catubbidhaparisuddhivantaṃ sīlaṃ. Pārisuddhipadhāniyaṅganti puggalassa parisuddhiyā padhānabhūtaṃ aṅgaṃ. Tenāha ‘‘parisuddhabhāvassa padhānaṅga’’nti. Samathassa visuddhibhāvo vodānaṃ paguṇabhāvena paricchinnanti āha ‘‘aṭṭha paguṇasamāpattiyo’’ti. Vigatupakkilesañhi ‘‘paguṇa’’nti vattabbataṃ labbhati, na saupakkilesaṃ hānabhāgiyādibhāvappattito. Sattadiṭṭhimalavisuddhito nāmarūpaparicchedo diṭṭhivisuddhi. Paccayapariggaho addhattayakaṅkhāmalavidhamanato kaṅkhāvitaraṇavisuddhi. Yasmā nāmarūpaṃ nāma sappaccayameva, tasmā taṃ pariggaṇhantena atthato tassa sappaccayatāpi pariggahitā eva hotīti vuttaṃ ‘‘diṭṭhivisuddhīti sappaccayaṃ nāmarūpadassana’’nti. Yasmā pana nāmarūpassa paccayaṃ pariggaṇhantena tīsu addhāsu kaṅkhāmalavitaraṇapaccayākārāvabodhavaseneva hoti, tasmā ‘‘paccayākārañāṇa’’ntiādi vuttaṃ yathā kaṅkhāvitaraṇavisuddhi ‘‘dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti vuccati. Maggāmagge ñāṇanti maggāmagge vavatthapetvā ṭhitañāṇaṃ. Ñāṇanti idha taruṇavipassanā kathitā tesaṃ bhikkhūnaṃ ajjhāsayavasena ‘‘ñāṇadassanavisuddhī’’ti vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya vuccamānattā. Yadi ‘‘ñāṇadassanavisuddhī’’ti vuṭṭhānagāminivipassanā adhippetā, ‘‘paññā’’ti ca arahattaphalapaññā, maggo pana kathanti ? Maggo bahukārapade virāgaggahaṇena gahito. Vakkhati hi ‘‘idha bahukārapade maggo kathito’’ti (dī. ni. aṭṭha. 3.359).

(ছ) চক্খাদিধাতুনানত্তন্তি চক্খাদিরূপাদিচক্খুৰিঞ্ঞাণাদিধাতূনং ৰেমত্ততং নিস্সায। চক্খুসম্ফস্সাদিনানত্তন্তি চক্খুসম্ফস্সসোতসম্ফস্সঘানসম্ফস্সাদিসম্ফস্সৰিভাগং। সঞ্ঞানানত্তন্তি এত্থ রূপসঞ্ঞাদিসঞ্ঞানানত্তম্পি লব্ভতেৰ, তং পন কামসঞ্ঞাদিগ্গহণেনেৰ গয্হতি। কামসঞ্ঞাদীতি আদি-সদ্দেন ব্যাপাদসঞ্ঞাদীনং গহণং। সঞ্ঞানিদানত্তা পপঞ্চসঙ্খানং ‘‘সঞ্ঞানানত্তং পটিচ্চ সঙ্কপ্পনানত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, ‘‘যং সঙ্কপ্পেতি, তং পপঞ্চেতী’’তি ৰচনতো ‘‘সঙ্কপ্পনানত্তং পটিচ্চ ছন্দনানত্ত’’ন্তি ৰুত্তং। ছন্দনানত্তন্তি চ তণ্হাছন্দস্স নানত্তং। রূপপরিল়াহোতি রূপৰিসযো রূপাভিপত্থনাৰসেন পৰত্তো কিলেসপরিল়াহো। সদ্দপরিল়াহোতি এত্থাপি এসেৰ নযো। কিলেসো হি উপ্পজ্জমানো অপ্পত্তেপি আরম্মণে পত্তো ৰিয পরিল়াহোৰ উপ্পজ্জতি। তথাভূতস্স পন কিলেসছন্দস্স ৰসেন রূপাদিপরিযেসনা হোতীতি আহ ‘‘পরিল়াহনানত্ততায রূপপরিযেসনাদিনানত্তং উপ্পজ্জতী’’তি। তথা পরিযেসন্তস্স সচে তং রূপাদি লব্ভেয্য, তং সন্ধাযাহ ‘‘পরিযেসনাদিনানত্ততায রূপপটিলাভাদিনানত্তং উপ্পজ্জতী’’তি।

(Cha) cakkhādidhātunānattanti cakkhādirūpādicakkhuviññāṇādidhātūnaṃ vemattataṃ nissāya. Cakkhusamphassādinānattanti cakkhusamphassasotasamphassaghānasamphassādisamphassavibhāgaṃ. Saññānānattanti ettha rūpasaññādisaññānānattampi labbhateva, taṃ pana kāmasaññādiggahaṇeneva gayhati. Kāmasaññādīti ādi-saddena byāpādasaññādīnaṃ gahaṇaṃ. Saññānidānattā papañcasaṅkhānaṃ ‘‘saññānānattaṃ paṭicca saṅkappanānatta’’nti vuttaṃ, ‘‘yaṃ saṅkappeti, taṃ papañcetī’’ti vacanato ‘‘saṅkappanānattaṃ paṭicca chandanānatta’’nti vuttaṃ. Chandanānattanti ca taṇhāchandassa nānattaṃ. Rūpapariḷāhoti rūpavisayo rūpābhipatthanāvasena pavatto kilesapariḷāho. Saddapariḷāhoti etthāpi eseva nayo. Kileso hi uppajjamāno appattepi ārammaṇe patto viya pariḷāhova uppajjati. Tathābhūtassa pana kilesachandassa vasena rūpādipariyesanā hotīti āha ‘‘pariḷāhanānattatāya rūpapariyesanādinānattaṃ uppajjatī’’ti. Tathā pariyesantassa sace taṃ rūpādi labbheyya, taṃ sandhāyāha ‘‘pariyesanādinānattatāya rūpapaṭilābhādinānattaṃ uppajjatī’’ti.

(জ) মরণানুপস্সনাঞাণেতি মরণস্স অনুপস্সনাৰসেন পৰত্তঞাণে, মরণানুস্সতিসহগতপঞ্ঞাযাতি অত্থো। আহারং পরিগ্গণ্হন্তস্সাতি গমনাদিৰসেন আহারং পটিক্কূলতো পরিগ্গণ্হন্তস্স। উক্কণ্ঠন্তস্সাতি নিব্বিন্দন্তস্স কত্থচিপি অসজ্জন্তস্স।

(Ja) maraṇānupassanāñāṇeti maraṇassa anupassanāvasena pavattañāṇe, maraṇānussatisahagatapaññāyāti attho. Āhāraṃ pariggaṇhantassāti gamanādivasena āhāraṃ paṭikkūlato pariggaṇhantassa. Ukkaṇṭhantassāti nibbindantassa katthacipi asajjantassa.

দসধম্মৰণ্ণনা

Dasadhammavaṇṇanā

৩৬০. (ঝ) নিজ্জরকারণানীতি পজহনকারণানি। ইমস্মিং অভিঞ্ঞাপদে মগ্গো কথীযতীতি কত্ৰা ‘‘অযং হেট্ঠা..পে॰… পুন গহিতা’’তি ৰুত্তং। তথা হি ৰক্খতি ‘‘ইধ অভিঞ্ঞাপদে মগ্গো কথিতো’’ (দী॰ নি॰ অট্ঠ॰ ৩.৩৬০) কিঞ্চাপি নিজ্জিণ্ণা মিচ্ছাদিট্ঠীতি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং। যথা মিচ্ছাদিট্ঠি ৰিপস্সনায নিজ্জিণ্ণাপি ন সমুচ্ছিন্নাতি সমুচ্ছেদপ্পহানদস্সনত্থং পুন গহিতা, এৰং মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদযোপি ৰিপস্সনায পহীনাপি অসমুচ্ছিন্নতায ইধ পুন গহিতাতি অযমত্থো ‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো’’তিআদীসু সব্বপদেসু ৰত্তব্বোতি দস্সেতি ‘‘এৰং সব্বপদেসু নযো নেতব্বো’’তি ইমিনা।

360. (Jha) nijjarakāraṇānīti pajahanakāraṇāni. Imasmiṃ abhiññāpade maggo kathīyatīti katvā ‘‘ayaṃ heṭṭhā..pe… puna gahitā’’ti vuttaṃ. Tathā hi vakkhati ‘‘idha abhiññāpade maggo kathito’’ (dī. ni. aṭṭha. 3.360) kiñcāpi nijjiṇṇā micchādiṭṭhīti ānetvā sambandhitabbaṃ. Yathā micchādiṭṭhi vipassanāya nijjiṇṇāpi na samucchinnāti samucchedappahānadassanatthaṃ puna gahitā, evaṃ micchāsaṅkappādayopi vipassanāya pahīnāpi asamucchinnatāya idha puna gahitāti ayamattho ‘‘micchāsaṅkappo’’tiādīsu sabbapadesu vattabboti dasseti ‘‘evaṃ sabbapadesu nayo netabbo’’ti iminā.

এত্থ চাতি ‘‘সম্মাৰিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তী’’তি এতস্মিং পাল়িপদে। এত্থ চ সমুচ্ছেদৰসেন, পটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন চ পটিপক্খধম্মা সম্মদেৰ ৰিমুচ্চনং সম্মাৰিমুত্তি, তপ্পচ্চযা চ মগ্গফলেসু অট্ঠ ইন্দ্রিযানি ভাৰনাপারিপূরিং উপগচ্ছন্তীতি মগ্গসম্পযুত্তানিপি সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি উদ্ধটানি। মগ্গৰসেন হি ফলেসু ভাৰনা পারিপূরী নামাতি। অভিনন্দনট্ঠেনাতি অতিৰিয সিনেহনট্ঠেনিদঞ্হি। সোমনস্সিন্দ্রিযং উক্কংসগতসাতসভাৰং সম্পযুত্তধম্মে সিনেহন্তং তেমেন্তং ৰিয পৰত্ততি। পৰত্তসন্ততিআধিপতেয্যট্ঠেনাতি ৰিপাকসন্তানস্স জীৰনে অধিপতিভাৰেন। ‘‘এৰ’’ন্তিআদি ৰুত্তস্সেৰ অত্থস্স নিগমনং।

Etthati ‘‘sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchantī’’ti etasmiṃ pāḷipade. Ettha ca samucchedavasena, paṭippassaddhivasena ca paṭipakkhadhammā sammadeva vimuccanaṃ sammāvimutti, tappaccayā ca maggaphalesu aṭṭha indriyāni bhāvanāpāripūriṃ upagacchantīti maggasampayuttānipi saddhādīni indriyāni uddhaṭāni. Maggavasena hi phalesu bhāvanā pāripūrī nāmāti. Abhinandanaṭṭhenāti ativiya sinehanaṭṭhenidañhi. Somanassindriyaṃ ukkaṃsagatasātasabhāvaṃ sampayuttadhamme sinehantaṃ tementaṃ viya pavattati. Pavattasantatiādhipateyyaṭṭhenāti vipākasantānassa jīvane adhipatibhāvena. ‘‘Eva’’ntiādi vuttasseva atthassa nigamanaṃ.

অদ্ধেন সহ ছট্ঠানি পঞ্হসতানি, পঞ্ঞাসাধিকানি সহ পঞ্হসতানীতি অত্থো।

Addhena saha chaṭṭhāni pañhasatāni, paññāsādhikāni saha pañhasatānīti attho.

এত্থ চ আযস্মা ধম্মসেনাপতি ‘‘দসসু নাথকরণধম্মেসু পতিট্ঠায দসকসিণাযতনানি ভাৰেন্তো দসআযতনমুখেন পরিঞ্ঞং পট্ঠপেত্ৰা পরিঞ্ঞেয্যধম্মে পরিজানন্তো দসমিচ্ছত্তে, দসঅকুসলকম্মপথে চ পহায দসকুসলকম্মপথেসু চ অৰট্ঠিতো দসসু অরিযাৰাসেসু আৰসিতুকামো দসসঞ্ঞা উপ্পাদেন্তো দসনিজ্জরৰত্থূনি অভিঞ্ঞায দসঅসেক্খধম্মে অধিগচ্ছতী’’তি তেসং ভিক্খূনং ওৰাদং মত্থকং পাপেন্তো দেসনং নিট্ঠপেসি। পমোদৰসেন পটিগ্গণ্হনং অভিনন্দনন্তি আহ ‘‘সাধু সাধূতি অভিনন্দন্তা সিরসা সম্পটিচ্ছিংসূ’’তি। তায অত্তমনতাযাতি তায যথাদেসিতদেসনাগতায পহট্ঠচিত্ততায, তত্থ যথালদ্ধঅত্থৰেদধম্মৰেদেহীতি অত্থো। ইমমেৰ সুত্তং আৰজ্জমানাতি ইমস্মিং সুত্তে তত্থ তত্থ আগতে অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিজাননাদিৰসেন সমন্নাহরন্তা। সহ পটিসম্ভিদাহি…পে॰… পতিট্ঠহিংসূতি অত্তনো উপনিস্সযসম্পন্নতায, থেরস্স চ দেসনানুভাৰেন যথারদ্ধং ৰিপস্সনং উস্সুক্কেত্ৰা পটিসম্ভিদাপরিৰারায অভিঞ্ঞায সণ্ঠহিংসূতি।

Ettha ca āyasmā dhammasenāpati ‘‘dasasu nāthakaraṇadhammesu patiṭṭhāya dasakasiṇāyatanāni bhāvento dasaāyatanamukhena pariññaṃ paṭṭhapetvā pariññeyyadhamme parijānanto dasamicchatte, dasaakusalakammapathe ca pahāya dasakusalakammapathesu ca avaṭṭhito dasasu ariyāvāsesu āvasitukāmo dasasaññā uppādento dasanijjaravatthūni abhiññāya dasaasekkhadhamme adhigacchatī’’ti tesaṃ bhikkhūnaṃ ovādaṃ matthakaṃ pāpento desanaṃ niṭṭhapesi. Pamodavasena paṭiggaṇhanaṃ abhinandananti āha ‘‘sādhu sādhūti abhinandantā sirasā sampaṭicchiṃsū’’ti. Tāya attamanatāyāti tāya yathādesitadesanāgatāya pahaṭṭhacittatāya, tattha yathāladdhaatthavedadhammavedehīti attho. Imameva suttaṃ āvajjamānāti imasmiṃ sutte tattha tattha āgate abhiññeyyādibhede dhamme abhijānanādivasena samannāharantā. Saha paṭisambhidāhi…pe… patiṭṭhahiṃsūti attano upanissayasampannatāya, therassa ca desanānubhāvena yathāraddhaṃ vipassanaṃ ussukketvā paṭisambhidāparivārāya abhiññāya saṇṭhahiṃsūti.

সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

Sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya

দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।

Dasuttarasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.

নিট্ঠিতা চ পাথিকৰগ্গট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনা।

Niṭṭhitā ca pāthikavaggaṭṭhakathāya līnatthappakāsanā.

পাথিকৰগ্গটীকা নিট্ঠিতা।

Pāthikavaggaṭīkā niṭṭhitā.

নিগমনকথাৰণ্ণনা

Nigamanakathāvaṇṇanā

থেরানং মহাকস্সপাদীনং ৰংসো পৰেণী অন্ৰযো এতস্সাতি থেরৰংসন্ৰযো, তেন; চতুমহানিকাযেসু থেরিযেনাতি অত্থো।

Therānaṃ mahākassapādīnaṃ vaṃso paveṇī anvayo etassāti theravaṃsanvayo, tena; catumahānikāyesu theriyenāti attho.

দসবলস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স গুণগণানং পরিদীপনতো দসবলগুণগণপরিদীপনস্স। অযঞ্হি আগমো ব্রহ্মজালাদীসু, মহাপদানাদীসু, সম্পসাদনীযাদীসু চ তত্থ তত্থ ৰিসেসতো বুদ্ধগুণানং পকাসনৰসেন পৰত্তোতি। তথা হি ৰুত্তং আদিতো ‘‘সদ্ধাৰহগুণস্সা’’তি (দী॰ নি॰ অট্ঠ॰ ১.গন্থারম্ভকথা)।

Dasabalassa sammāsambuddhassa guṇagaṇānaṃ paridīpanato dasabalaguṇagaṇaparidīpanassa. Ayañhi āgamo brahmajālādīsu, mahāpadānādīsu, sampasādanīyādīsu ca tattha tattha visesato buddhaguṇānaṃ pakāsanavasena pavattoti. Tathā hi vuttaṃ ādito ‘‘saddhāvahaguṇassā’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā).

মহাট্ঠকথায সারন্তি দীঘনিকাযমহাঅট্ঠকথাযং অত্থসারং।

Mahāṭṭhakathāya sāranti dīghanikāyamahāaṭṭhakathāyaṃ atthasāraṃ.

একূনসট্ঠিমত্তোতি থোকং ঊনভাৰতো মত্ত-সদ্দগ্গহণং।

Ekūnasaṭṭhimattoti thokaṃ ūnabhāvato matta-saddaggahaṇaṃ.

মূলকট্ঠকথাসারন্তি পুব্বে ৰুত্তং দীঘনিকাযমহাঅট্ঠকথাসারমেৰ পুন নিগমনৰসেন ৰদতি। অথ ৰা মূলকট্ঠকথাসারন্তি পোরাণট্ঠকথাসু অত্থসারং, তেনেতং দস্সেতি ‘‘দীঘনিকাযমহাঅট্ঠকথাযং অত্থসারং আদায ইমং সুমঙ্গলৰিলাসিনিং করোন্তো সেসমহানিকাযানম্পি মূলকট্ঠকথাসু ইধ ৰিনিযোগক্খমং অত্থসারং আদাযযেৰ অকাসি’’ন্তি।

Mūlakaṭṭhakathāsāranti pubbe vuttaṃ dīghanikāyamahāaṭṭhakathāsārameva puna nigamanavasena vadati. Atha vā mūlakaṭṭhakathāsāranti porāṇaṭṭhakathāsu atthasāraṃ, tenetaṃ dasseti ‘‘dīghanikāyamahāaṭṭhakathāyaṃ atthasāraṃ ādāya imaṃ sumaṅgalavilāsiniṃ karonto sesamahānikāyānampi mūlakaṭṭhakathāsu idha viniyogakkhamaṃ atthasāraṃ ādāyayeva akāsi’’nti.

‘‘মহাৰিহারৰাসীন’’ন্তি [মহাৰিহারে নিৰাসিনং (অট্ঠকথাযং)] চ ইদং পুরিমপচ্ছিমপদেহি সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বং ‘‘মহাৰিহারৰাসীনং সমযং পকাসযন্তিং, মহাৰিহারৰাসীনং মূলকট্ঠকথাসারং আদাযা’’তি চ। তেন পুঞ্ঞেন। হোতু সব্বো সুখী লোকোতি কামাৰচরাদিৰিভাগো সব্বোপি সত্তলোকো যথারহং বোধিত্তযাধিগমনৰসেন সম্পত্তেন নিব্বানসুখেন সুখিতো হোতূতি সদেৰকস্স লোকস্স অচ্চন্তসুখাধিগমায অত্তনো পুঞ্ঞং পরিণামেতি।

‘‘Mahāvihāravāsīna’’nti [mahāvihāre nivāsinaṃ (aṭṭhakathāyaṃ)] ca idaṃ purimapacchimapadehi saddhiṃ sambandhitabbaṃ ‘‘mahāvihāravāsīnaṃ samayaṃ pakāsayantiṃ, mahāvihāravāsīnaṃ mūlakaṭṭhakathāsāraṃ ādāyā’’ti ca. Tena puññena. Hotu sabbo sukhī lokoti kāmāvacarādivibhāgo sabbopi sattaloko yathārahaṃ bodhittayādhigamanavasena sampattena nibbānasukhena sukhito hotūti sadevakassa lokassa accantasukhādhigamāya attano puññaṃ pariṇāmeti.

পরিমাণতো সাধিকট্ঠৰীসসহস্সনৰুতিভাণৰারা নিট্ঠিতাতি। পরিমাণতো সাধিকট্ঠৰীসসহস্সমত্তগন্থেন দীঘনিকাযটীকা রচিতাচরিযধম্মপালেন।

Parimāṇato sādhikaṭṭhavīsasahassanavutibhāṇavārā niṭṭhitāti. Parimāṇato sādhikaṭṭhavīsasahassamattaganthena dīghanikāyaṭīkā racitācariyadhammapālena.

মিচ্ছাদিট্ঠাদিচোরেহি , সীলাদিধনসঞ্চযং।

Micchādiṭṭhādicorehi , sīlādidhanasañcayaṃ;

রক্খণত্থায সক্কচ্চং, মঞ্জূসং ৰিয কারিতন্তি॥ (এত্থন্তরে পাঠো পচ্ছা লিখিতো)

Rakkhaṇatthāya sakkaccaṃ, mañjūsaṃ viya kāritanti. (etthantare pāṭho pacchā likhito)

নিট্ঠিতা সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনা।

Niṭṭhitā sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya līnatthappakāsanā.

দীঘনিকাযটীকা নিট্ঠিতা।

Dīghanikāyaṭīkā niṭṭhitā.




Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ১১. দসুত্তরসুত্তং • 11. Dasuttarasuttaṃ

অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ১১. দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনা • 11. Dasuttarasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact