| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಇತಿವುತ್ತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Itivuttaka-aṭṭhakathā |
೯. ದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
9. Dānasuttavaṇṇanā
೯೮. ನವಮೇ ದಾನನ್ತಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸವತ್ಥುಕಾ ವಾ ಚೇತನಾ ದಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಪರಿಚ್ಚಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಆಮಿಸದಾನನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ದೇಯ್ಯಭಾವವಸೇನ ಆಮಿಸದಾನಂ ನಾಮ। ತೇ ಹಿ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಆಮಸಿತಬ್ಬತೋ ಆಮಿಸನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾ ಆಮಿಸದಾನಂ। ಧಮ್ಮದಾನನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ; ಇಮೇ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ಇಮೇ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ವಿಭಜನ್ತೋ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿವತ್ತಾಪೇನ್ತೋ, ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇದಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ। ಯೋ ಪನ ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ , ಇಮೇ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಇಮೇ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಇಮೇ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ, ಇಮೇ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಅಮತಾಧಿಗಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇದಂ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ನಾಮ। ಏತದಗ್ಗನ್ತಿ ಏತಂ ಅಗ್ಗಂ। ಯದಿದನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ವುತ್ತಂ, ಏತಂ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ದಾನೇಸು ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತಮಂ। ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಧಮ್ಮದಾನಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಬ್ಬಾನತ್ಥತೋ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ, ಸಕಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ। ಲೋಕಿಯಂ ಪನ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾನಾನಂ ನಿದಾನಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಂ। ತೇನಾಹ –
98. Navame dānanti dātabbaṃ, savatthukā vā cetanā dānaṃ, sampattipariccāgassetaṃ adhivacanaṃ. Āmisadānanti cattāro paccayā deyyabhāvavasena āmisadānaṃ nāma. Te hi taṇhādīhi āmasitabbato āmisanti vuccanti. Tesaṃ vā pariccāgacetanā āmisadānaṃ. Dhammadānanti idhekacco ‘‘ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā, ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā, ime viññugarahitā, ime viññuppasatthā; ime samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti, ime hitāya sukhāya saṃvattantī’’ti kusalākusalakammapathe vibhajanto kammakammavipāke idhalokaparaloke paccakkhato dassento viya pākaṭaṃ karonto akusalehi dhammehi nivattāpento, kusalesu dhammesu patiṭṭhāpento, dhammaṃ deseti, idaṃ dhammadānaṃ. Yo pana ‘‘ime dhammā abhiññeyyā , ime pariññeyyā, ime pahātabbā, ime sacchikātabbā, ime bhāvetabbā’’ti saccāni vibhāvento amatādhigamāya paṭipattidhammaṃ deseti, idaṃ sikhāppattaṃ dhammadānaṃ nāma. Etadagganti etaṃ aggaṃ. Yadidanti yaṃ idaṃ dhammadānaṃ vuttaṃ, etaṃ imesu dvīsu dānesu aggaṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ. Vivaṭṭagāmidhammadānañhi nissāya sabbānatthato parimuccati, sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ atikkamati. Lokiyaṃ pana dhammadānaṃ sabbesaṃ dānānaṃ nidānaṃ sabbasampattīnaṃ mūlaṃ. Tenāha –
‘‘ಸಬ್ಬದಾನಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಜಿನಾತಿ, ಸಬ್ಬರಸಂ ಧಮ್ಮರಸೋ ಜಿನಾತಿ।
‘‘Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti, sabbarasaṃ dhammaraso jināti;
ಸಬ್ಬರತಿಂ ಧಮ್ಮರತೀ ಜಿನಾತಿ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೫೪) –
Sabbaratiṃ dhammaratī jināti, taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jinātī’’ti. (dha. pa. 354) –
ಅಭಯದಾನಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮದಾನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
Abhayadānamettha dhammadāneneva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.
ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಚತುಪಚ್ಚಯತೋ ಸಯಮೇವ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಸಂವಿಭಜನಂ ಆಮಿಸಸಂವಿಭಾಗೋ। ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ಅತ್ತನಾ ವಿದಿತಸ್ಸ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಅಹುತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಉಪದೇಸೋ ಧಮ್ಮಸಂವಿಭಾಗೋ। ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಪರೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಅನುಕಮ್ಪನಂ ಆಮಿಸಾನುಗ್ಗಹೋ। ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಧಮ್ಮೇನ ಪರೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಅನುಕಮ್ಪನಂ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೋ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
Sādhāraṇabhogitādhippāyena attanā paribhuñjitabbato catupaccayato sayameva abhuñjitvā paresaṃ saṃvibhajanaṃ āmisasaṃvibhāgo. Sādhāraṇabhogitādhippāyeneva attanā viditassa adhigatassa dhammassa appossukko ahutvā paresaṃ upadeso dhammasaṃvibhāgo. Catūhi paccayehi catūhi ca saṅgahavatthūhi paresaṃ anuggaṇhanaṃ anukampanaṃ āmisānuggaho. Vuttanayeneva dhammena paresaṃ anuggaṇhanaṃ anukampanaṃ dhammānuggaho. Sesaṃ vuttanayameva.
ಗಾಥಾಸು ಯಮಾಹು ದಾನಂ ಪರಮನ್ತಿ ಯಂ ದಾನಂ ಚಿತ್ತಖೇತ್ತದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನಂ ಉಳಾರಭಾವೇನ ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ, ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಆದೀನಂ ವಾ ಪೂರಣತೋ ಫಲನತೋ, ಪರಸ್ಸ ವಾ ಲೋಭಮಚ್ಛರಿಯಾದಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಮದ್ದನತೋ ಹಿಂಸನತೋ ‘‘ಪರಮ’’ನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಆಹು। ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಯಂ ದಾನಂ ಚೇತನಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತಿಸಯಪವತ್ತಿಯಾ ಅಗ್ಗಭಾವೇನ ಅಗ್ಗವಿಪಾಕತ್ತಾ ಚ ಉತ್ತರರಹಿತಂ ಅನುತ್ತರಭಾವಸಾಧನಂ ಚಾತಿ ಆಹು। ಯಂ ಸಂವಿಭಾಗನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಪರಮಂ ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅವಣ್ಣಯೀತಿ ಕಿತ್ತಯಿ, ‘‘ಭೋಜನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದದಮಾನೋ ದಾಯಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೩೭), ‘‘ಏವಂ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ ದಾನಸಂವಿಭಾಗಸ್ಸ ವಿಪಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಇತಿವು॰ ೨೬) ಚ ಪಸಂಸಯಿ। ಯಥಾ ಪನ ದಾನಂ ಸಂವಿಭಾಗೋ ಚ ಪರಮಂ ಅನುತ್ತರಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಗ್ಗಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಮ್ಹೀತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ಸೇಟ್ಠೇ ಅನುತ್ತರೇ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಅರಿಯಸಙ್ಘೇ ಚ। ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಚ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇನ್ತೋ ಓಕಪ್ಪೇನ್ತೋ। ಚಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಖೇತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಪರಿತ್ತೇಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ದಾನಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ಹೋತಿ ಮಹಾಜುತಿಕಂ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
Gāthāsu yamāhu dānaṃ paramanti yaṃ dānaṃ cittakhettadeyyadhammānaṃ uḷārabhāvena paramaṃ uttamaṃ, bhogasampattiādīnaṃ vā pūraṇato phalanato, parassa vā lobhamacchariyādikassa paṭipakkhassa maddanato hiṃsanato ‘‘parama’’nti buddhā bhagavanto āhu. Anuttaranti yaṃ dānaṃ cetanādisampattiyā sātisayapavattiyā aggabhāvena aggavipākattā ca uttararahitaṃ anuttarabhāvasādhanaṃ cāti āhu. Yaṃ saṃvibhāganti etthāpi ‘‘paramaṃ anuttara’’nti padadvayaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Avaṇṇayīti kittayi, ‘‘bhojanaṃ, bhikkhave, dadamāno dāyako paṭiggāhakānaṃ pañca ṭhānāni detī’’tiādinā (a. ni. 5.37), ‘‘evaṃ ce, bhikkhave, sattā jāneyyuṃ dānasaṃvibhāgassa vipāka’’ntiādinā (itivu. 26) ca pasaṃsayi. Yathā pana dānaṃ saṃvibhāgo ca paramaṃ anuttarañca hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘aggamhī’’tiādi vuttaṃ. Tattha aggamhīti sīlādiguṇavisesayogena seṭṭhe anuttare puññakkhette sammāsambuddhe ariyasaṅghe ca. Pasannacittoti kammaphalasaddhāya ratanattayasaddhāya ca cittaṃ pasādento okappento. Cittasampattiyā hi khettasampattiyā ca parittepi deyyadhamme dānaṃ mahānubhāvaṃ hoti mahājutikaṃ mahāvipphāraṃ. Vuttañhetaṃ –
‘‘ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನಮ್ಹಿ, ಅಪ್ಪಕಾ ನಾಮ ದಕ್ಖಿಣಾ।
‘‘Natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā;
ತಥಾಗತೇ ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೇ, ಅಥ ವಾ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೇ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೦೪; ನೇತ್ತಿ॰ ೯೫)।
Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake’’ti. (vi. va. 804; netti. 95);
ವಿಞ್ಞೂತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ। ಪಜಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ದಾನಫಲಂ ದಾನಾನಿಸಂಸಂ ಪಜಾನನ್ತೋ। ಕೋ ನ ಯಜೇಥ ಕಾಲೇತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಕೋ ನಾಮ ದಾನಂ ನ ದದೇಯ್ಯ? ಸದ್ಧಾ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮುಖಿಭೂತಕಾಲೇಯೇವ ಹಿ ದಾನಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ವಾ ದಾತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ।
Viññūti sappañño. Pajānanti sammadeva dānaphalaṃ dānānisaṃsaṃ pajānanto. Ko na yajetha kāleti yuttappattakāle ko nāma dānaṃ na dadeyya? Saddhā, deyyadhammo, paṭiggāhakāti imesaṃ tiṇṇaṃ sammukhibhūtakāleyeva hi dānaṃ sambhavati, na aññathā, paṭiggāhakānaṃ vā dātuṃ yuttakāle.
ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಆಮಿಸದಾನಸಂವಿಭಾಗಾನುಗ್ಗಹೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮದಾನಸಂವಿಭಾಗಾನುಗ್ಗಹೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಚೇವ ಭಾಸನ್ತೀ’’ತಿ ದುತಿಯಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಉಭಯನ್ತಿ ‘‘ಭಾಸನ್ತಿ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ದೇಸಕಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾತಿ ಉಭಯಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೇ ಸುಗತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ದೇಸಕಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಸೋ ಧಮ್ಮದಾನಧಮ್ಮಸಂವಿಭಾಗಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋ। ಪರಮತ್ಥಸಾಧನತೋ ಪರಮೋ। ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಾದಿಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸಮಲವಿಸೋಧನೇನ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಕೀದಿಸಾನಂ? ಯೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಸುಗತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ। ಯೇ ಚ –
Evaṃ paṭhamagāthāya āmisadānasaṃvibhāgānuggahe dassetvā idāni dhammadānasaṃvibhāgānuggahe dassetuṃ ‘‘ye ceva bhāsantī’’ti dutiyagāthamāha. Tattha ubhayanti ‘‘bhāsanti suṇantī’’ti vuttā desakā paṭiggāhakāti ubhayaṃ. Ayaṃ panettha saṅkhepattho – ye sugatassa bhagavato sāsane saddhamme pasannacittā vimuttāyatanasīse ṭhatvā desenti paṭiggaṇhanti ca, tesaṃ desakapaṭiggāhakānaṃ so dhammadānadhammasaṃvibhāgadhammānuggahasaṅkhāto attho. Paramatthasādhanato paramo. Taṇhāsaṃkilesādisabbasaṃkilesamalavisodhanena visujjhati. Kīdisānaṃ? Ye appamattā sugatassa sāsane. Ye ca –
‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ।
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಪನಂ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೯೦; ಧ॰ ಪ॰ ೧೮೩) –
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183) –
ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಏವಂ ಪಕಾಸಿತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಓವಾದೇ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಯೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅತಿವಿಯ ವೋದಾಯತೀತಿ।
Saṅkhepato evaṃ pakāsite sammāsambuddhassa sāsane ovāde anusiṭṭhiyaṃ appamattā adhisīlasikkhādayo sakkaccaṃ sampādenti. Tesaṃ visujjhati, arahattaphalavisuddhiyā ativiya vodāyatīti.
ನವಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಇತಿವುತ್ತಕಪಾಳಿ • Itivuttakapāḷi / ೯. ದಾನಸುತ್ತಂ • 9. Dānasuttaṃ
