| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
៤. ចូឡគោបាលកសុត្តវណ្ណនា
4. Cūḷagopālakasuttavaṇṇanā
៣៥០. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចូឡគោបាលកសុត្តំ។ តត្ថ ឧក្កចេលាយន្តិ ឯវំនាមកេ នគរេ។ តស្មិំ កិរ មាបិយមានេ រត្តិំ គង្គាសោតតោ មច្ឆោ ថលំ បត្តោ។ មនុស្សា ចេលានិ តេលបាតិយំ តេមេត្វា ឧក្កា កត្វា មច្ឆំ គណ្ហិំសុ។ នគរេ និដ្ឋិតេ តស្ស នាមំ ករោន្តេ អម្ហេហិ នគរដ្ឋានស្ស គហិតទិវសេ ចេលុក្កាហិ មច្ឆោ គហិតោតិ ឧក្កចេលា-ត្វេវស្ស នាមំ អកំសុ។ ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ យស្មិំ ឋានេ និសិន្នស្ស សព្ពា គង្គា បាកដា ហុត្វា បញ្ញាយតិ, តាទិសេ វាលិកុស្សទេ គង្គាតិត្ថេ សាយន្ហសមយេ មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ និសីទិត្វា មហាគង្គំ បរិបុណ្ណំ សន្ទមានំ ឱលោកេន្តោ, – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ ឥមំ គង្គំ និស្សាយ កោចិ បុព្ពេ វឌ្ឍិបរិហានិំ បត្តោ’’តិ អាវជ្ជិត្វា, បុព្ពេ ឯកំ ពាលគោបាលកំ និស្សាយ អនេកសតសហស្សា គោគណា ឥមិស្សា គង្គាយ អាវដ្ដេ បតិត្វា សមុទ្ទមេវ បវិដ្ឋា, អបរំ បន បណ្ឌិតគោបាលកំ និស្សាយ អនេកសតសហស្សគោគណស្ស សោត្ថិ ជាតា វឌ្ឍិ ជាតា អារោគ្យំ ជាតន្តិ អទ្ទស។ ទិស្វា ឥមំ ការណំ និស្សាយ ភិក្ខូនំ ធម្មំ ទេសេស្សាមីតិ ចិន្តេត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ។
350.Evaṃme sutanti cūḷagopālakasuttaṃ. Tattha ukkacelāyanti evaṃnāmake nagare. Tasmiṃ kira māpiyamāne rattiṃ gaṅgāsotato maccho thalaṃ patto. Manussā celāni telapātiyaṃ temetvā ukkā katvā macchaṃ gaṇhiṃsu. Nagare niṭṭhite tassa nāmaṃ karonte amhehi nagaraṭṭhānassa gahitadivase celukkāhi maccho gahitoti ukkacelā-tvevassa nāmaṃ akaṃsu. Bhikkhū āmantesīti yasmiṃ ṭhāne nisinnassa sabbā gaṅgā pākaṭā hutvā paññāyati, tādise vālikussade gaṅgātitthe sāyanhasamaye mahābhikkhusaṅghaparivuto nisīditvā mahāgaṅgaṃ paripuṇṇaṃ sandamānaṃ olokento, – ‘‘atthi nu kho imaṃ gaṅgaṃ nissāya koci pubbe vaḍḍhiparihāniṃ patto’’ti āvajjitvā, pubbe ekaṃ bālagopālakaṃ nissāya anekasatasahassā gogaṇā imissā gaṅgāya āvaṭṭe patitvā samuddameva paviṭṭhā, aparaṃ pana paṇḍitagopālakaṃ nissāya anekasatasahassagogaṇassa sotthi jātā vaḍḍhi jātā ārogyaṃ jātanti addasa. Disvā imaṃ kāraṇaṃ nissāya bhikkhūnaṃ dhammaṃ desessāmīti cintetvā bhikkhū āmantesi.
មាគធកោតិ មគធរដ្ឋវាសី។ ទុប្បញ្ញជាតិកោតិ និប្បញ្ញសភាវោ ទន្ធោ មហាជឡោ។ អសមវេក្ខិត្វាតិ អសល្លក្ខេត្វា អនុបធារេត្វា។ បតារេសីតិ តារេតុំ អារភិ។ ឧត្តរំ តីរំ សុវិទេហានន្តិ គង្គាយ ឱរិមេ តីរេ មគធរដ្ឋំ, បារិមេ តីរេ វិទេហរដ្ឋំ, គាវោ មគធរដ្ឋតោ វិទេហរដ្ឋំ នេត្វា រក្ខិស្សាមីតិ ឧត្តរំ តីរំ បតារេសិ។ តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘ឧត្តរំ តីរំ សុវិទេហាន’’ន្តិ។ អាមណ្ឌលិកំ ករិត្វាតិ មណ្ឌលិកំ កត្វា។ អនយព្យសនំ អាបជ្ជិំសូតិ អវឌ្ឍិំ វិនាសំ បាបុណិំសុ, មហាសមុទ្ទមេវ បវិសិំសុ។ តេន ហិ គោបាលកេន គាវោ ឱតារេន្តេន គង្គាយ ឱរិមតីរេ សមតិត្ថញ្ច វិសមតិត្ថញ្ច ឱលោកេតព្ពំ អស្ស, មជ្ឈេ គង្គាយ គុន្នំ វិស្សមដ្ឋានត្ថំ ទ្វេ តីណិ វាលិកត្ថលានិ សល្លក្ខេតព្ពានិ អស្សុ។ តថា បារិមតីរេ តីណិ ចត្តារិ តិត្ថានិ, ឥមស្មា តិត្ថា ភដ្ឋា ឥមំ តិត្ថំ គណ្ហិស្សន្តិ, ឥមស្មា ភដ្ឋា ឥមន្តិ។ អយំ បន ពាលគោបាលកោ ឱរិមតីរេ គុន្នំ ឱតរណតិត្ថំ សមំ វា វិសមំ វា អនោលោកេត្វាវ មជ្ឈេ គង្គាយ គុន្នំ វិស្សមដ្ឋានត្ថំ ទ្វេ តីណិ វាលិកត្ថលានិបិ អសល្លក្ខេត្វាវ បរតីរេ ចត្តារិ បញ្ច ឧត្តរណតិត្ថានិ អសមវេក្ខិត្វាវ អតិត្ថេនេវ គាវោ ឱតារេសិ។ អថស្ស មហាឧសភោ ជវនសម្បន្នតាយ ចេវ ថាមសម្បន្នតាយ ច តិរិយំ គង្គាយ សោតំ ឆេត្វា បារិមំ តីរំ បត្វា ឆិន្នតដញ្ចេវ កណ្ដកគុម្ពគហនញ្ច ទិស្វា, ‘‘ទុព្ពិនិវិដ្ឋមេត’’ន្តិ ញត្វា ធុរគ្គ-បតិដ្ឋានោកាសម្បិ អលភិត្វា បដិនិវត្តិ។ គាវោ មហាឧសភោ និវត្តោ មយម្បិ និវត្តិស្សាមាតិ និវត្តា។ មហតោ គោគណស្ស និវត្តដ្ឋានេ ឧទកំ ឆិជ្ជិត្វា មជ្ឈេ គង្គាយ អាវដ្ដំ ឧដ្ឋបេសិ។ គោគណោ អាវដ្ដំ បវិសិត្វា សមុទ្ទមេវ បត្តោ។ ឯកោបិ គោណោ អរោគោ នាម នាហោសិ។ តេនាហ – ‘‘តត្ថេវ អនយព្យសនំ អាបជ្ជិំសូ’’តិ។
Māgadhakoti magadharaṭṭhavāsī. Duppaññajātikoti nippaññasabhāvo dandho mahājaḷo. Asamavekkhitvāti asallakkhetvā anupadhāretvā. Patāresīti tāretuṃ ārabhi. Uttaraṃ tīraṃ suvidehānanti gaṅgāya orime tīre magadharaṭṭhaṃ, pārime tīre videharaṭṭhaṃ, gāvo magadharaṭṭhato videharaṭṭhaṃ netvā rakkhissāmīti uttaraṃ tīraṃ patāresi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘uttaraṃ tīraṃ suvidehāna’’nti. Āmaṇḍalikaṃ karitvāti maṇḍalikaṃ katvā. Anayabyasanaṃ āpajjiṃsūti avaḍḍhiṃ vināsaṃ pāpuṇiṃsu, mahāsamuddameva pavisiṃsu. Tena hi gopālakena gāvo otārentena gaṅgāya orimatīre samatitthañca visamatitthañca oloketabbaṃ assa, majjhe gaṅgāya gunnaṃ vissamaṭṭhānatthaṃ dve tīṇi vālikatthalāni sallakkhetabbāni assu. Tathā pārimatīre tīṇi cattāri titthāni, imasmā titthā bhaṭṭhā imaṃ titthaṃ gaṇhissanti, imasmā bhaṭṭhā imanti. Ayaṃ pana bālagopālako orimatīre gunnaṃ otaraṇatitthaṃ samaṃ vā visamaṃ vā anoloketvāva majjhe gaṅgāya gunnaṃ vissamaṭṭhānatthaṃ dve tīṇi vālikatthalānipi asallakkhetvāva paratīre cattāri pañca uttaraṇatitthāni asamavekkhitvāva atittheneva gāvo otāresi. Athassa mahāusabho javanasampannatāya ceva thāmasampannatāya ca tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā pārimaṃ tīraṃ patvā chinnataṭañceva kaṇṭakagumbagahanañca disvā, ‘‘dubbiniviṭṭhameta’’nti ñatvā dhuragga-patiṭṭhānokāsampi alabhitvā paṭinivatti. Gāvo mahāusabho nivatto mayampi nivattissāmāti nivattā. Mahato gogaṇassa nivattaṭṭhāne udakaṃ chijjitvā majjhe gaṅgāya āvaṭṭaṃ uṭṭhapesi. Gogaṇo āvaṭṭaṃ pavisitvā samuddameva patto. Ekopi goṇo arogo nāma nāhosi. Tenāha – ‘‘tattheva anayabyasanaṃ āpajjiṃsū’’ti.
អកុសលា ឥមស្ស លោកស្សាតិ ឥធ លោកេ ខន្ធធាតាយតនេសុ អកុសលា អឆេកា, បរលោកេបិ ឯសេវ នយោ។ មារធេយ្យំ វុច្ចតិ តេភូមកធម្មា។ អមារធេយ្យំ នវ លោកុត្តរធម្មា។ មច្ចុធេយ្យម្បិ តេភូមកធម្មាវ។ អមច្ចុធេយ្យំ នវ លោកុត្តរធម្មា។ តត្ថ អកុសលា អឆេកា។ វចនត្ថតោ បន មារស្ស ធេយ្យំ មារធេយ្យំ។ ធេយ្យន្តិ ឋានំ វត្ថុ និវាសោ គោចរោ។ មច្ចុធេយ្យេបិ ឯសេវ នយោ។ តេសន្តិ តេសំ ឯវរូបានំ សមណព្រាហ្មណានំ, ឥមិនា ឆ សត្ថារោ ទស្សិតាតិ វេទិតព្ពា។
Akusalā imassa lokassāti idha loke khandhadhātāyatanesu akusalā achekā, paralokepi eseva nayo. Māradheyyaṃ vuccati tebhūmakadhammā. Amāradheyyaṃ nava lokuttaradhammā. Maccudheyyampi tebhūmakadhammāva. Amaccudheyyaṃ nava lokuttaradhammā. Tattha akusalā achekā. Vacanatthato pana mārassa dheyyaṃ māradheyyaṃ. Dheyyanti ṭhānaṃ vatthu nivāso gocaro. Maccudheyyepi eseva nayo. Tesanti tesaṃ evarūpānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, iminā cha satthāro dassitāti veditabbā.
៣៥១. ឯវំ កណ្ហបក្ខំ និដ្ឋបេត្វា សុក្កបក្ខំ ទស្សេន្តោ ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ។ តត្ថ ពលវគាវោតិ ទន្តគោណេ ចេវ ធេនុយោ ច។ ទម្មគាវោតិ ទមេតព្ពគោណេ ចេវ អវិជាតគាវោ ច។ វច្ឆតរេតិ វច្ឆភាវំ តរិត្វា ឋិតេ ពលវវច្ឆេ។ វច្ឆកេតិ ធេនុបកេ តរុណវច្ឆកេ ។ កិសាពលកេតិ អប្បមំសលោហិតេ មន្ទថាមេ។ តាវទេវ ជាតកោតិ តំទិវសេ ជាតកោ។ មាតុគោរវកេន វុយ្ហមានោតិ មាតា បុរតោ បុរតោ ហុំហុន្តិ គោរវំ កត្វា សញ្ញំ ទទមានា ឧរេន ឧទកំ ឆិន្ទមានា គច្ឆតិ, វច្ឆកោ តាយ គោរវសញ្ញាយ ធេនុយា វា ឧរេន ឆិន្នោទកេន គច្ឆមានោ ‘‘មាតុគោរវកេន វុយ្ហមានោ’’តិ វុច្ចតិ។
351. Evaṃ kaṇhapakkhaṃ niṭṭhapetvā sukkapakkhaṃ dassento bhūtapubbaṃ, bhikkhavetiādimāha. Tattha balavagāvoti dantagoṇe ceva dhenuyo ca. Dammagāvoti dametabbagoṇe ceva avijātagāvo ca. Vacchatareti vacchabhāvaṃ taritvā ṭhite balavavacche. Vacchaketi dhenupake taruṇavacchake . Kisābalaketi appamaṃsalohite mandathāme. Tāvadeva jātakoti taṃdivase jātako. Mātugoravakena vuyhamānoti mātā purato purato huṃhunti goravaṃ katvā saññaṃ dadamānā urena udakaṃ chindamānā gacchati, vacchako tāya goravasaññāya dhenuyā vā urena chinnodakena gacchamāno ‘‘mātugoravakena vuyhamāno’’ti vuccati.
៣៥២. មារស្ស សោតំ ឆេត្វាតិ អរហត្តមគ្គេន មារស្ស តណ្ហាសោតំ ឆេត្វា។ បារំ គតាតិ មហាឧសភា នទីបារំ វិយ សំសារបារំ និព្ពានំ គតា។ បារំ អគមំសូតិ មហាឧសភានំ បារង្គតក្ខណេ គង្គាយ សោតស្ស តយោ កោដ្ឋាសេ អតិក្កម្ម ឋិតា មហាឧសភេ បារំ បត្តេ ទិស្វា តេសំ គតមគ្គំ បដិបជ្ជិត្វា បារំ អគមំសុ។ បារំ គមិស្សន្តីតិ ចតុមគ្គវជ្ឈានំ កិលេសានំ តយោ កោដ្ឋាសេ ខេបេត្វា ឋិតា ឥទានិ អរហត្តមគ្គេន អវសេសំ តណ្ហាសោតំ ឆេត្វា ពលវគាវោ វិយ នទីបារំ សំសារបារំ និព្ពានំ គមិស្សន្តីតិ។ ឥមិនា នយេន សព្ពវារេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ ធម្មានុសារិនោ, សទ្ធានុសារិនោតិ ឥមេ ទ្វេ បឋមមគ្គសមង្គិនោ។
352.Mārassasotaṃ chetvāti arahattamaggena mārassa taṇhāsotaṃ chetvā. Pāraṃ gatāti mahāusabhā nadīpāraṃ viya saṃsārapāraṃ nibbānaṃ gatā. Pāraṃ agamaṃsūti mahāusabhānaṃ pāraṅgatakkhaṇe gaṅgāya sotassa tayo koṭṭhāse atikkamma ṭhitā mahāusabhe pāraṃ patte disvā tesaṃ gatamaggaṃ paṭipajjitvā pāraṃ agamaṃsu. Pāraṃ gamissantīti catumaggavajjhānaṃ kilesānaṃ tayo koṭṭhāse khepetvā ṭhitā idāni arahattamaggena avasesaṃ taṇhāsotaṃ chetvā balavagāvo viya nadīpāraṃ saṃsārapāraṃ nibbānaṃ gamissantīti. Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo. Dhammānusārino, saddhānusārinoti ime dve paṭhamamaggasamaṅgino.
ជានតាតិ សព្ពធម្មេ ជានន្តេន ពុទ្ធេន។ សុប្បកាសិតោតិ សុកថិតោ។ វិវដន្តិ វិវរិតំ។ អមតទ្វារន្តិ អរិយមគ្គោ។ និព្ពានបត្តិយាតិ តទត្ថាយ វិវដំ។ វិនឡីកតន្តិ វិគតមាននឡំ កតំ។ ខេមំ បត្ថេថាតិ កត្តុកម្យតាឆន្ទេន អរហត្តំ បត្ថេថ, កត្តុកាមា និព្ពត្តេតុកាមា ហោថាតិ អត្ថោ។ ‘‘បត្ត’ត្ថា’’តិបិ បាឋោ។ ឯវរូបំ សត្ថារំ លភិត្វា តុម្ហេ បត្តាយេវ នាមាតិ អត្ថោ។ សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ។ ភគវា បន យថានុសន្ធិនាវ ទេសនំ និដ្ឋបេសីតិ។
Jānatāti sabbadhamme jānantena buddhena. Suppakāsitoti sukathito. Vivaṭanti vivaritaṃ. Amatadvāranti ariyamaggo. Nibbānapattiyāti tadatthāya vivaṭaṃ. Vinaḷīkatanti vigatamānanaḷaṃ kataṃ. Khemaṃ patthethāti kattukamyatāchandena arahattaṃ patthetha, kattukāmā nibbattetukāmā hothāti attho. ‘‘Patta’tthā’’tipi pāṭho. Evarūpaṃ satthāraṃ labhitvā tumhe pattāyeva nāmāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Bhagavā pana yathānusandhināva desanaṃ niṭṭhapesīti.
បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
ចូឡគោបាលកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Cūḷagopālakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៤. ចូឡគោបាលកសុត្តំ • 4. Cūḷagopālakasuttaṃ
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ៤. ចូឡគោបាលកសុត្តវណ្ណនា • 4. Cūḷagopālakasuttavaṇṇanā
