| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
੫. ਚੂਲ਼ਧਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
5. Cūḷadhammasamādānasuttavaṇṇanā
੪੬੮. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਗਹਿਤਗਹਣਾਨੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ વਾ ਹੋਤੁ ਇਤਰੋ વਾ, ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਪਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਾਹਪ੍ਪવਤ੍ਤਾ ਚਰਿਯਾવ। ਆਯੂਹਨਕ੍ਖਣੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਪવਤ੍ਤਨਕ੍ਖਣੇ। ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਅਕਿਚ੍ਛਂ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੁਕਰ’’ਨ੍ਤਿ। ਦੁਕ੍ਖવਿਪਾਕਨ੍ਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲવਿਪਚ੍ਚਨਂ।
468.Dhammotigahitagahaṇānīti dhammo vā hotu itaro vā, dhammoti paggahitaggāhappavattā cariyāva. Āyūhanakkhaṇeti tassa dhammoti gahitassa pavattanakkhaṇe. Sukhanti akicchaṃ. Tenāha ‘‘sukara’’nti. Dukkhavipākanti aniṭṭhaphalavipaccanaṃ.
੪੬੯. ਯਥਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਯਥਾਸਕਂ વਿਸਯਗ੍ਗਹਣਂ ਸਭਾવਸਿਦ੍ਧਂ, ਏવਂ ਮਨਸੋਪਿ। ਤੇ ਚ વਿਸਯਾ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰਤੋ ਗਹਣੇ ਨ ਕੋਚਿ ਦੋਸੋ, ਪੁਰਿਸਤ੍ਤਭਾવੇ ਨ ਚ ਤੇ ਦੋਸਂ ਪવਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਂ ਤੇਸਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਲਦ੍ਧੀਤਿ ਆਹ ‘‘વਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁਪਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਸੁਪਿ ਦੋਸੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਤ੍વਾ વਿਸਯਪਰਿਭੋਗੇ ਨਤ੍ਥਿ ਆਦੀਨવੋ, ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਕੋਚਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਪਾਤਬ੍ਯਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਕਤਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਪਰਿਭੋਗਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਪਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨੋ ਚ ਤਬ੍ਯ-ਸਦ੍ਦੋ, ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਮਾਨੋ વਤ੍ਥੁਕਾਮਨ੍ਤੋਗਧੋਯੇવ, ਕਿਲੇਸਕਾਮવਸੇਨ ਪਨ ਨੇਸਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘વਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਪਾਤਬ੍ਯਤ’’ਨ੍ਤਿ। ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨਾਤਿ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਕਰਣવਚਨਂ। ਪਾਤਬ੍ਯਤਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਕਤ੍ਤੁવਸੇਨੇવ ਅਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਮੋਲ਼ਿਂ ਕਤ੍વਾਤਿ વੇਣਿਬਨ੍ਧવਸੇਨ ਮੋਲ਼ਿਂ ਕਤ੍વਾ। ਤਾਪਸਪਰਿਬ੍ਬਾਜਿਕਾਹੀਤਿ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜੂਪਗਤਾਹਿ। ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਪਹਾਨਮਾਹਂਸੂ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸੇવ વੇવਚਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਹਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤੇਨ ਕਾਮਾ ਨਾਮੇਤੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ વਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾਤਿ ਯਾਥਾવਤੋ ਪਰਿਜਾਨਨਂ ਇਧ ‘‘ਪਹਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਨ વਿਨਾਭਾવਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਮਾਲੁવਾਸਿਪਾਟਿਕਾਤਿ ਮਾਲੁવਾવਿਦਲਂ ਮਾਲੁવਾਫਲੇ ਪੋਟ੍ਟਲਿਕਾ। ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਾਲੇ ਅਧਿવਤ੍ਥਦੇવਤਾਯ ਪવਤ੍ਤਿਂ ਗਹੇਤ੍વਾ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਦਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਏવਂ ਹੋਤਿ। ਕੋવਿਲ਼ਾਰਪਤ੍ਤਸਦਿਸੇਹੀਤਿ ਮਹਾਕੋવਿਲ਼ਾਰਪਤ੍ਤਸਣ੍ਠਾਨੇਹਿ। ਸਣ੍ਠਾਨવਸੇਨ ਹੇਤਂ વੁਤ੍ਤਂ, ਮਾਲੁવਾਪਤ੍ਤਾ ਪਨ ਕੋવਿਲ਼ਾਰਪਤ੍ਤੇਹਿ ਮਹਨ੍ਤਤਰਾਨਿ ਚੇવ ਘਨਤਰਾਨਿ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ। વਿਪੁਲਬਹੁਘਨਗਰੁਪਤ੍ਤਤਾਯ ਮਹਨ੍ਤਂ ਭਾਰਂ ਜਨੇਤ੍વਾ। ਸਾਤਿ ਮਾਲੁવਾਲਤਾ। ਓਘਨਨ੍ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਓਲਮ੍ਬਨਹੇਤੁਭੂਤਂ ਘਨਭਾવਂ।
469. Yathā cakkhādīnaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ yathāsakaṃ visayaggahaṇaṃ sabhāvasiddhaṃ, evaṃ manasopi. Te ca visayā iṭṭhākārato gahaṇe na koci doso, purisattabhāve na ca te dosaṃ pavattentīti ayaṃ tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ laddhīti āha ‘‘vatthukāmesupi kilesakāmesupi doso natthī’’ti, assādetvā visayaparibhoge natthi ādīnavo, tappaccayā na koci antarāyoti adhippāyo. Pātabyataṃ āpajjantīti paribhuñjanakataṃ upagacchanti. Paribhogattho hi ayaṃ pā-saddo kattusādhano ca tabya-saddo, yathāruci paribhuñjantīti attho. Kilesakāmopi assādiyamāno vatthukāmantogadhoyeva, kilesakāmavasena pana nesaṃ assādetabbatāti āha ‘‘vatthukāmesu kilesakāmena pātabyata’’nti. Kilesakāmenāti karaṇatthe karaṇavacanaṃ. Pātabyataṃ paribhuñjitabbatanti etthāpi kattuvaseneva attho veditabbo. Moḷiṃ katvāti veṇibandhavasena moḷiṃ katvā. Tāpasaparibbājikāhīti tāpasapabbajjūpagatāhi. Pariññaṃ paññapentīti idaṃ ‘‘pahānamāhaṃsū’’ti padasseva vevacananti ‘‘pahānaṃ samatikkamaṃ paññapentī’’ti vuttaṃ. Tena kāmā nāmete aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti yāthāvato parijānanaṃ idha ‘‘pahāna’’nti adhippetaṃ, na vinābhāvamattanti dasseti. Māluvāsipāṭikāti māluvāvidalaṃ māluvāphale poṭṭalikā. Santāsaṃ āpajjeyyāti sāle adhivatthadevatāya pavattiṃ gahetvā vuttaṃ. Tadā hi tassā evaṃ hoti. Koviḷārapattasadisehīti mahākoviḷārapattasaṇṭhānehi. Saṇṭhānavasena hetaṃ vuttaṃ, māluvāpattā pana koviḷārapattehi mahantatarāni ceva ghanatarāni ca honti. Vipulabahughanagarupattatāya mahantaṃ bhāraṃ janetvā. Sāti māluvālatā. Oghananti heṭṭhato olambanahetubhūtaṃ ghanabhāvaṃ.
ਅਨ੍ਧવਨਸੁਭਗવਨਗ੍ਗਹਣਂ ਤੇਸਂ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਭਾવਤੋ। ਨਾਲ਼ਿਕੇਰਾਦੀਸੁ ਤਿਣਜਾਤੀਸੁ। ਖਾਦਨੁਪਲਕ੍ਖਣਂ ਉਪਚਿਕਾਨਂ ਉਟ੍ਠਹਨਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਟ੍ਠਹੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ। ਕੇਲ਼ਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ વਿਯਾਤਿ વਿਲਮ੍ਬਨਨਦੀ વਿਯ ਕੇਲ਼ਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ। ਇਦਾਨਿ ਅਹਂ ਤਂ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਿਨ੍ਤਿ ਪਮੋਦਮਾਨਾ વਿਯ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ વਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਾ વਿਲਮ੍ਬਨ੍ਤੀ। ਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਸੁਖੋ ਮੁਦੁਤਲੁਣਕੋਮਲਭਾવਤੋ। ਦਸ੍ਸਨਮ੍ਪਿ ਸੁਖਂ ਘਨਬਹਲਪਤ੍ਤਸਂਹਤਤਾਯ। ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨੁਸ੍ਸવવਸੇਨ ਭવਨવਿਨਾਸਭਯਾ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਿ, ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਲੋਭਿਤਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾ ਅਹੋਸਿ।
Andhavanasubhagavanaggahaṇaṃ tesaṃ abhilakkhitabhāvato. Nāḷikerādīsu tiṇajātīsu. Khādanupalakkhaṇaṃ upacikānaṃ uṭṭhahanaggahaṇanti āha ‘‘uṭṭhaheyyu’’nti. Keḷiṃ karontī viyāti vilambananadī viya keḷiṃ karontī. Idāni ahaṃ taṃ ajjhottharinti pamodamānā viya ito cito ca vipphandamānā vilambantī. Samphassopi sukho mudutaluṇakomalabhāvato. Dassanampi sukhaṃ ghanabahalapattasaṃhatatāya. Somanassajātāti pubbe anussavavasena bhavanavināsabhayā santāsaṃ āpajji, idāni tassā sampattidassanena palobhitā somanassajātā ahosi.
વਿਟਭਿਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਤਾਨવਿਤਾਨવਸੇਨ ਜਟੇਨ੍ਤੀ ਜਾਲਂ ਕਰੇਯ੍ਯ। ਤਥਾਭੂਤਾ ਚ ਘਨਪਤ੍ਤਸਞ੍ਛਨ੍ਨਤਾਯ ਛਤ੍ਤਸਦਿਸੀ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਛਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ। ਸਕਲਂ ਰੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਉਪਰਿ ਸਬ੍ਬਸਾਖਾਪਸਾਖਂ ਸਬ੍ਬਰੁਕ੍ਖਂ। ਭਸ੍ਸਮਾਨਾਤਿ ਪਲਿવੇਠਨવਸੇਨੇવ ਓਤਰਮਾਨਾ। ਯਾવ ਮੂਲਾ ਓਤਿਣ੍ਣਸਾਖਾਹੀਤਿ ਮਾਲੁવਾ ਭਾਰੇਨ ਓਨਮਿਤ੍વਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਯਾવ ਮੂਲਾ ਓਤਿਣ੍ਣਸਾਖਾਹਿ ਪੁਨ ਅਭਿਰੁਹਮਾਨਾ। ਸਬ੍ਬਸਾਖਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਮਜ੍ਝੇ ਉਪਰਿ ਚਾਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਾਖਾਯੋ ਪਲਿવੇਠੇਨ੍ਤੀ। ਸਂਸਿਬ੍ਬਿਤ੍વਾ ਜਾਲਸਨ੍ਤਾਨਕਨਿਯਾਮੇਨ ਜਟੇਤ੍વਾ। ਏવਂ ਅਪਰਾਪਰਂ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨੇਨ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਨ੍ਤੀ। ਸਬ੍ਬਸਾਖਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਤ੍વਾ ਸਯਂ ਉਪਰਿ ਠਤ੍વਾ ਮਹਾਭਾਰਭਾવੇਨ વਾਤੇ વਾ વਾਯਨ੍ਤੇ ਦੇવੇ વਾ વਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਪਦਾਲੇਯ੍ਯ। ਸਾਖਟ੍ਠਕવਿਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਾਖਾਪਟਿਬਦ੍ਧਂ વਿਮਾਨਂ। ਯਸ੍ਮਾ ਇਧ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਮੇવ વਤ੍ਥੁ ਉਪਮਾਭਾવੇਨ ਆਹਟਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਦਂ ਪਨ વਿਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ।
Viṭabhiṃ kareyyāti ātānavitānavasena jaṭentī jālaṃ kareyya. Tathābhūtā ca ghanapattasañchannatāya chattasadisī hotīti āha ‘‘chattākārena tiṭṭheyyā’’ti. Sakalaṃ rukkhanti upari sabbasākhāpasākhaṃ sabbarukkhaṃ. Bhassamānāti paliveṭhanavaseneva otaramānā. Yāva mūlā otiṇṇasākhāhīti māluvā bhārena onamitvā rukkhassa yāva mūlā otiṇṇasākhāhi puna abhiruhamānā. Sabbasākhāti heṭṭhā majjhe upari cāti sabbāpi sākhāyo paliveṭhentī. Saṃsibbitvā jālasantānakaniyāmena jaṭetvā. Evaṃ aparāparaṃ saṃsibbanena ajjhottharantī. Sabbasākhā heṭṭhā katvā sayaṃ upari ṭhatvā mahābhārabhāvena vāte vā vāyante deve vā vassante padāleyya. Sākhaṭṭhakavimānanti sākhāpaṭibaddhaṃ vimānaṃ. Yasmā idha satthārā ‘‘seyyathāpi, bhikkhave’’tiādinā bhūtapubbameva vatthu upamābhāvena āhaṭaṃ, tasmā ‘‘idaṃ pana vimāna’’ntiādi vuttaṃ.
੪੭੧. ਬਹਲਰਾਗਸਭਾવੋਤਿ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਹਿ ਨੀਹਰਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਬਲવਾ ਹੁਤ੍વਾ ਅਭਿਭવਨਰਾਗਧਾਤੁਕੋ। ਰਾਗਜਨ੍ਤਿ ਰਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾਤਂ। ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠੇ વਿਸਭਾਗਾਰਮ੍ਮਣੇ। ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਕਿਲੇਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰਣਭੂਤਂ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਗਾਰવੇਨ ਪਨ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਨ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤੋ ਏવ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯੇਹਿ ਆਣਤ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੇવ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਤ੍વੇવ વੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ। ਹਤ੍ਥਪਰਾਮਾਸਾਦੀਨੀਤਿ – ‘‘ਏਹਿ ਤਾવ ਤਯਾ વੁਤ੍ਤਂ ਮਯਾ વੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਮੁਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤ੍વਾ વੀਮਂਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਨ ਕਰੁਣਾਮੇਤ੍ਤਾਨਿਦਾਨવਸੇਨ। ਮੋਹਜਾਤਿਕੋਤਿ ਬਹਲਮੋਹਸਭਾવੋ।
471.Bahalarāgasabhāvoti paccavekkhaṇāhi nīharituṃ asakkuṇeyyatāya balavā hutvā abhibhavanarāgadhātuko. Rāgajanti rāganimittajātaṃ. Diṭṭhe diṭṭhe ārammaṇeti diṭṭhe diṭṭhe visabhāgārammaṇe. Nimittaṃ gaṇhātīti kilesuppattiyā kāraṇabhūtaṃ anubyañjanaso nimittaṃ gaṇhāti, sikkhāgāravena pana kilesehi nissitaṃ maggaṃ na paṭipajjati, tato eva ācariyupajjhāyehi āṇattaṃ daṇḍakammaṃ karoteva. Tenāha ‘‘na tveva vītikkamaṃ karotī’’ti. Hatthaparāmāsādīnīti – ‘‘ehi tāva tayā vuttaṃ mayā vuttañca amutra gantvā vīmaṃsissāmā’’tiādinā hatthaggahaṇādīni karonto, na karuṇāmettānidānavasena. Mohajātikoti bahalamohasabhāvo.
੪੭੨. ਕਮ੍ਮਨਿਯਾਮੇਨਾਤਿ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਸਿਦ੍ਧੇਨ ਲੋਭੁਸ੍ਸਦਤਾਦਿਨਿਯਮਿਤੇਨ ਕਮ੍ਮਨਿਯਾਮੇਨ। ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਲੋਭੁਸ੍ਸਦਤਾਦਿਂ વਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ। ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਾਯੂਹਨਕ੍ਖਣੇਤਿ ਕਮ੍ਮਕਰਣવੇਲਾਯ। ਲੋਭੋ ਬਲવਾਤਿ ਤਜ੍ਜਾਯ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਲੋਭੋ ਅਧਿਕੋ ਹੋਤਿ। ਅਲੋਭੋ ਮਨ੍ਦੋਤਿ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਲੋਭੋ ਦੁਬ੍ਬਲੋ ਹੋਤਿ। ਕਥਂ ਪਨੇਤੇ ਲੋਭਾਲੋਭਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਉਜੁવਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਪવਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਏવਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ‘‘ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਪવਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ, ਨਿਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣਂ ਪਨ ਆਯੂਹਨਕ੍ਖਣਮੇવ ਕਤ੍વਾ ਏવਂ વੁਤ੍ਤਂ। ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁ। ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਨ੍ਤਿ ਅਭਿਭવਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ। ਯੋ ਹਿ ‘‘ਏવਂਸੁਨ੍ਦਰਂ ਏવਂવਿਪੁਲਂ ਏવਂਮਹਗ੍ਘਞ੍ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਰਸ੍ਸ ਦਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾਦਿવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਾਯ ਚੇਤਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਅਲੋਭੋ ਸਮ੍ਮਦੇવ ਲੋਭਂ ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ। ਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਤਾਦਿਸਪਚ੍ਚਯਲਾਭੇਨੇવ ਅਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋ। ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਾਨਂ ਬਲવਭਾવਤੋ ਅਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾਨਞ੍ਚ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾવਤੋਤਿ વੁਤ੍ਤਮੇવ ਕਾਰਣਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ। ਸੋਤਿ ਤਂਸਮਙ੍ਗੀ। ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਲੋਭਾਦਿਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਤਾ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮੁਨਾ। ਸੁਖਸੀਲੋਤਿ ਸਖਿਲੋ। ਤਮੇવਤ੍ਥਂ ਅਕ੍ਕੋਧਨੋਤਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ વਦਤਿ।
472.Kammaniyāmenāti purimajātisiddhena lobhussadatādiniyamitena kammaniyāmena. Idāni taṃ lobhussadatādiṃ vibhāgena dassetuṃ ‘‘yassa hī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha kammāyūhanakkhaṇeti kammakaraṇavelāya. Lobho balavāti tajjāya sāmaggiyā sāmatthiyato lobho adhiko hoti. Alobho mandoti tappaṭipakkho alobho dubbalo hoti. Kathaṃ panete lobhālobhā aññamaññaṃ ujuvipaccanīkabhūtā ekakkhaṇe pavattanti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ekakkhaṇe pavattantī’’ti, nikantikkhaṇaṃ pana āyūhanakkhaṇameva katvā evaṃ vuttaṃ. Esa nayo sesesu. Pariyādātunti abhibhavituṃ na sakkoti. Yo hi ‘‘evaṃsundaraṃ evaṃvipulaṃ evaṃmahagghañca na sakkā parassa dātu’’ntiādinā amuttacāgatādivasena pavattāya cetanāya sampayutto alobho sammadeva lobhaṃ pariyādātuṃ na sakkoti. Dosamohānaṃ anuppattiyaṃ tādisapaccayalābheneva adosāmohā balavanto. Tasmāti lobhādosāmohānaṃ balavabhāvato alobhadosamohānañca dubbalabhāvatoti vuttameva kāraṇaṃ paccāmasati. Soti taṃsamaṅgī. Tena kammenāti tena lobhādiupanissayavatā kusalakammunā. Sukhasīloti sakhilo. Tamevatthaṃ akkodhanoti pariyāyena vadati.
ਮਨ੍ਦਾ ਅਲੋਭਾਦੋਸਾ ਲੋਭਦੋਸੇ ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਅਮੋਹੋ ਪਨ ਬਲવਾ ਮੋਹਂ ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਏવਂ ਯਥਾਰਹਂ ਪਠਮવਾਰੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ ਅਤਿਦੇਸਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇવਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ વੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ। ਦੁਟ੍ਠੋਤਿ ਕੋਧਨੋ। ਦਨ੍ਧੋਤਿ ਮਨ੍ਦਮਞ੍ਞੋ। ਸੁਖਸੀਲਕੋਤਿ ਸੁਖਸੀਲੋ।
Mandā alobhādosā lobhadose pariyādātuṃ na sakkonti, amoho pana balavā mohaṃ pariyādātuṃ sakkotīti evaṃ yathārahaṃ paṭhamavāre vuttanayeneva atidesattho veditabbo. Purimanayenevāti pubbe vuttanayānusārena. Duṭṭhoti kodhano. Dandhoti mandamañño. Sukhasīlakoti sukhasīlo.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਲੋਭવਸੇਨ, ਦੋਸਮੋਹ-ਲੋਭਦੋਸ-ਲੋਭਮੋਹ-ਦੋਸਮੋਹ-ਲੋਭਦੋਸਮੋਹવਸੇਨਾਤਿ ਤਯੋ ਏਕਕਾ, ਤਯੋ ਦੁਕਾ, ਏਕੋ ਤਿਕੋਤਿ ਲੋਭਾਦਿਉਸ੍ਸਦવਸੇਨ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਏવ ਸਤ੍ਤ વਾਰਾ, ਤਥਾ ਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਅਲੋਭਾਦਿਉਸ੍ਸਦવਸੇਨਾਤਿ ਚੁਦ੍ਦਸ વਾਰਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਅਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾ, ਅਲੋਭਾਦੋਸਮੋਹਾ, ਅਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋਤਿ ਆਗਤੇਹਿ ਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਤਤਿਯਦੁਤਿਯਪਠਮવਾਰੇਹਿ ਦੋਸੁਸ੍ਸਦਮੋਹੁਸ੍ਸਦਦੋਸਮੋਹੁਸ੍ਸਦવਾਰਾ ਗਹਿਤਾ ਏવ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇ ਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਾ, ਲੋਭਦੋਸਾਮੋਹਾ, ਲੋਭਾਦੋਸਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋਤਿ ਆਗਤੇਹਿ ਤਤਿਯਦੁਤਿਯਪਠਮવਾਰੇਹਿ ਅਦੋਸੁਸ੍ਸਦਅਮੋਹੁਸ੍ਸਦਅਦੋਸਾਮੋਹੁਸ੍ਸਦવਾਰਾ ਗਹਿਤਾ ਏવਾਤਿ ਅਕੁਸਲਕੁਸਲਪਕ੍ਖੇਸੁ ਤਯੋ ਤਯੋ વਾਰੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧੇ ਕਤ੍વਾ ਅਟ੍ਠੇવ વਾਰਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ। ਯੇ ਪਨ ਉਭਯਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤਾવਸੇਨ ਲੋਭਾਲੋਭੁਸ੍ਸਦવਾਰਾਦਯੋ ਅਪਰੇ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ વਾਰਾ ਕਾਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਾ, ਤੇਸਂ ਅਸਮ੍ਭવਤੋ ਏવ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ। ਨ ਹਿ ‘‘ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਅવਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ ਲੋਭੋ ਚ ਬਲવਾ ਅਲੋਭੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ। ਪਟਿਪਕ੍ਖવਸੇਨ વਾਪਿ ਏਤੇਸਂ ਬਲવਦੁਬ੍ਬਲਭਾવੋ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮવਸੇਨ વਾ। ਤਤ੍ਥ ਲੋਭਸ੍ਸ ਤਾવ ਪਟਿਪਕ੍ਖવਸੇਨ ਅਨਭਿਭੂਤਤਾਯ ਬਲવਭਾવੋ, ਤਥਾ ਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਅਦੋਸਾਮੋਹੇਹਿ। ਅਲੋਭਾਦੀਨਂ ਪਨ ਲੋਭਾਦਿਅਨਭਿਭવਨਤੋ। ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਸਮਧਿਭੁਯ੍ਯ ਪવਤ੍ਤਿવਸੇਨ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਤੋ ਬਲવਭਾવੋ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਮ॰ ਨਿ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੨.੪੭੨) – ‘‘ਲੋਭੋ ਬਲવਾ, ਅਲੋਭੋ ਮਨ੍ਦੋ। ਅਦੋਸਾਮੋਹਾ ਬਲવਨ੍ਤੋ, ਦੋਸਮੋਹਾ ਮਨ੍ਦਾ’’ਤਿਆਦਿ, ਸੋ ਚ ਨੇਸਂ ਮਨ੍ਦਬਲવਭਾવੋ ਪੁਰਿਮੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਤਥਾ ਆਸਯਸ੍ਸ ਪਰਿਭਾવਿਤਤਾਯ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਤੇਨੇવਾਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਨਿਯਾਮੇਨਾ’’ਤਿ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯਤ੍ਤਾ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇવਾਤਿ।
Ettha ca lobhavasena, dosamoha-lobhadosa-lobhamoha-dosamoha-lobhadosamohavasenāti tayo ekakā, tayo dukā, eko tikoti lobhādiussadavasena akusalapakkhe eva satta vārā, tathā kusalapakkhe alobhādiussadavasenāti cuddasa vārā labbhanti. Tattha alobhadosamohā, alobhādosamohā, alobhadosāmohā balavantoti āgatehi kusalapakkhe tatiyadutiyapaṭhamavārehi dosussadamohussadadosamohussadavārā gahitā eva honti. Tathā akusalapakkhe lobhādosāmohā, lobhadosāmohā, lobhādosamohā balavantoti āgatehi tatiyadutiyapaṭhamavārehi adosussadaamohussadaadosāmohussadavārā gahitā evāti akusalakusalapakkhesu tayo tayo vāre antogadhe katvā aṭṭheva vārā dassitā. Ye pana ubhayasammissatāvasena lobhālobhussadavārādayo apare ekūnapaññāsa vārā kāmaṃ dassetabbā, tesaṃ asambhavato eva na dassitā. Na hi ‘‘ekasmiṃ santāne antarena avatthantaraṃ lobho ca balavā alobho cā’’tiādi yujjati. Paṭipakkhavasena vāpi etesaṃ balavadubbalabhāvo sahajātadhammavasena vā. Tattha lobhassa tāva paṭipakkhavasena anabhibhūtatāya balavabhāvo, tathā dosamohānaṃ adosāmohehi. Alobhādīnaṃ pana lobhādianabhibhavanato. Sabbesañca samānajātiyasamadhibhuyya pavattivasena sahajātadhammato balavabhāvo. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.472) – ‘‘lobho balavā, alobho mando. Adosāmohā balavanto, dosamohā mandā’’tiādi, so ca nesaṃ mandabalavabhāvo purimūpanissayato tathā āsayassa paribhāvitatāya veditabbo. Tenevāha ‘‘kammaniyāmenā’’ti. Sesaṃ vuttanayattā suviññeyyamevāti.
ਚੂਲ਼ਧਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ।
Cūḷadhammasamādānasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੫. ਚੂਲ਼ਧਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਸੁਤ੍ਤਂ • 5. Cūḷadhammasamādānasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ੫. ਚੂਲ਼ਧਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 5. Cūḷadhammasamādānasuttavaṇṇanā
