| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ද්වෙමාතිකාපාළි • Dvemātikāpāḷi |
5. චිත්තාගාරවග්ගො
5. Cittāgāravaggo
1. රාජාගාරසික්ඛාපදවණ්ණනා
1. Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā
චිත්තාගාරවග්ගස්ස පඨමෙ රාජාගාරන්ති රඤ්ඤො කීළනඝරං. චිත්තාගාරන්ති කීළනචිත්තසාලං. ආරාමන්ති කීළනඋපවනං. උය්යානන්ති කීළනුය්යානං. පොක්ඛරණින්ති කීළනපොක්ඛරණිං. දස්සනායාති ‘‘එතෙසු යංකිඤ්චි පස්සිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තියා පදෙ පදෙ දුක්කටං, යත්ථ ඨත්වා පස්සති, තත්ථ පදං අනුද්ධරිත්වා පඤ්චාපි පස්සන්තියා එකාව ආපත්ති. සචෙ පන තං තං විලොකෙත්වා පස්සති, ගීවං පරිවත්තනප්පයොගගණනාය ආපත්තියො, න උම්මීලනගණනාය.
Cittāgāravaggassa paṭhame rājāgāranti rañño kīḷanagharaṃ. Cittāgāranti kīḷanacittasālaṃ. Ārāmanti kīḷanaupavanaṃ. Uyyānanti kīḷanuyyānaṃ. Pokkharaṇinti kīḷanapokkharaṇiṃ. Dassanāyāti ‘‘etesu yaṃkiñci passissāmī’’ti gacchantiyā pade pade dukkaṭaṃ, yattha ṭhatvā passati, tattha padaṃ anuddharitvā pañcāpi passantiyā ekāva āpatti. Sace pana taṃ taṃ viloketvā passati, gīvaṃ parivattanappayogagaṇanāya āpattiyo, na ummīlanagaṇanāya.
සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ චිත්තාගාරං දස්සනාය ගමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, භික්ඛුස්ස සබ්බත්ථ දුක්කටං, අවසෙසො විනිච්ඡයො නච්චදස්සනසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.
Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha cittāgāraṃ dassanāya gamanavatthusmiṃ paññattaṃ, bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ, avaseso vinicchayo naccadassanasikkhāpade vuttanayeneva veditabboti.
රාජාගාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
2. ආසන්දිපරිභුඤ්ජනසික්ඛාපදවණ්ණනා
2. Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā
දුතියෙ ආසන්දී නාම අතික්කන්තප්පමාණා වුච්චති. පල්ලඞ්කො නාම සංහාරිමෙන වාළෙන කතොති වුත්තො. පරිභුඤ්ජෙය්යාති එත්ථ පන නිසීදනනිපජ්ජනප්පයොගගණනාය පාචිත්තියං වෙදිතබ්බං.
Dutiye āsandī nāma atikkantappamāṇā vuccati. Pallaṅko nāma saṃhārimena vāḷena katoti vutto. Paribhuñjeyyāti ettha pana nisīdananipajjanappayogagaṇanāya pācittiyaṃ veditabbaṃ.
සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ආසන්දිපල්ලඞ්කපරිභොගවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ආසන්දියා පාදෙ ඡින්දිත්වා, පල්ලඞ්කස්ස වාළෙ භින්දිත්වා පරිභුඤ්ජන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආසන්දිපල්ලඞ්කතා, නිසීදනං නිපජ්ජනං වාති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.
Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha āsandipallaṅkaparibhogavatthusmiṃ paññattaṃ, āsandiyā pāde chinditvā, pallaṅkassa vāḷe bhinditvā paribhuñjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Āsandipallaṅkatā, nisīdanaṃ nipajjanaṃ vāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.
ආසන්දිපරිභුඤ්ජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
3. සුත්තකන්තනසික්ඛාපදවණ්ණනා
3. Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā
තතියෙ සුත්තන්ති ඡන්නං අඤ්ඤතරං. කන්තෙය්යාති එත්ථ යත්තකං හත්ථෙන අඤ්ඡිතං හොති, තස්මිං තක්කම්හි වෙඨිතෙ එකා ආපත්ති. ඉදඤ්හි සන්ධාය පදභාජනීයෙ (පාචි. 988) ‘‘උජ්ජවුජ්ජවෙ’’ති වුත්තං.
Tatiye suttanti channaṃ aññataraṃ. Kanteyyāti ettha yattakaṃ hatthena añchitaṃ hoti, tasmiṃ takkamhi veṭhite ekā āpatti. Idañhi sandhāya padabhājanīye (pāci. 988) ‘‘ujjavujjave’’ti vuttaṃ.
සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ සුත්තං කන්තනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, කන්තනතො පුබ්බෙ කප්පාසවිචිනනං ආදිං කත්වා සබ්බප්පයොගෙසු හත්ථවාරගණනාය දුක්කටං. කන්තිතසුත්තං කන්තන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. අකන්තිතතා, කන්තනන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.
Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha suttaṃ kantanavatthusmiṃ paññattaṃ, kantanato pubbe kappāsavicinanaṃ ādiṃ katvā sabbappayogesu hatthavāragaṇanāya dukkaṭaṃ. Kantitasuttaṃ kantantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Akantitatā, kantananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.
සුත්තකන්තනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
4. ගිහිවෙය්යාවච්චසික්ඛාපදවණ්ණනා
4. Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā
චතුත්ථෙ ගිහිවෙය්යාවච්චන්ති ගිහීනං වෙය්යාවච්චං. සචෙපි හි මාතාපිතරො අත්තනො කිඤ්චි කම්මං අකාරාපෙත්වා තෙසං යාගුපචනාදීනි කරොන්ති, පුබ්බප්පයොගෙසු පයොගගණනාය දුක්කටානි ආපජ්ජිත්වා යාගුආදීසු භාජනගණනාය, ඛාදනීයාදීසු පූවගණනාය පාචිත්තියං ආපජ්ජති.
Catutthe gihiveyyāvaccanti gihīnaṃ veyyāvaccaṃ. Sacepi hi mātāpitaro attano kiñci kammaṃ akārāpetvā tesaṃ yāgupacanādīni karonti, pubbappayogesu payogagaṇanāya dukkaṭāni āpajjitvā yāguādīsu bhājanagaṇanāya, khādanīyādīsu pūvagaṇanāya pācittiyaṃ āpajjati.
සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ගිහීනං වෙය්යාවච්චකරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, මනුස්සෙහි සඞ්ඝස්ස යාගුපානෙ වා භත්තෙ වා චෙතියපූජාය වා කරීයමානාය තෙසං සහායභාවෙන යාගුපචනාදීනි, අත්තනො වෙය්යාවච්චකරස්ස ච තානියෙව කරොන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ගිහිවෙය්යාවච්චකරණං, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානෙවාති.
Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha gihīnaṃ veyyāvaccakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, manussehi saṅghassa yāgupāne vā bhatte vā cetiyapūjāya vā karīyamānāya tesaṃ sahāyabhāvena yāgupacanādīni, attano veyyāvaccakarassa ca tāniyeva karontiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Gihiveyyāvaccakaraṇaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.
ගිහිවෙය්යාවච්චසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
5. අධිකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා
5. Adhikaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
පඤ්චමෙ අධිකරණන්ති චතුන්නං අඤ්ඤතරං. පාචිත්තියන්ති ඉධ චීවරසිබ්බනෙ විය ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙ පාචිත්තියං, එකාහම්පි පරිහාරො නත්ථි.
Pañcame adhikaraṇanti catunnaṃ aññataraṃ. Pācittiyanti idha cīvarasibbane viya dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ, ekāhampi parihāro natthi.
සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ අධිකරණං නවූපසමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසමෙත්ථ චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha adhikaraṇaṃ navūpasamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha cīvarasibbanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.
අධිකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Adhikaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
6. භොජනදානසික්ඛාපදවණ්ණනා
6. Bhojanadānasikkhāpadavaṇṇanā
ඡට්ඨෙ සහත්ථාති කායෙන වා කායප්පටිබද්ධෙන වා නිස්සග්ගියෙන වා ඨපෙත්වා පඤ්චසහධම්මිකෙ අවසෙසානං අඤ්ඤත්ර උදකදන්තපොනා යංකිඤ්චි අජ්ඣොහරණීයං දදන්තියා පාචිත්තියං.
Chaṭṭhe sahatthāti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā nissaggiyena vā ṭhapetvā pañcasahadhammike avasesānaṃ aññatra udakadantaponā yaṃkiñci ajjhoharaṇīyaṃ dadantiyā pācittiyaṃ.
සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ අගාරිකස්ස ඛාදනීයභොජනීයදානවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, උදකදන්තපොනෙ දුක්කටං. යා පන දාපෙති න දෙති, උපනික්ඛිපිත්වා දෙති, බාහිරලෙපං දෙති, තස්සා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. අඤ්ඤත්ර උදකදන්තපොනා අජ්ඣොහරණියං, ඨපෙත්වා පඤ්ච සහධම්මිකෙ අඤ්ඤස්ස සහත්ථා දානන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha agārikassa khādanīyabhojanīyadānavatthusmiṃ paññattaṃ, udakadantapone dukkaṭaṃ. Yā pana dāpeti na deti, upanikkhipitvā deti, bāhiralepaṃ deti, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Aññatra udakadantaponā ajjhoharaṇiyaṃ, ṭhapetvā pañca sahadhammike aññassa sahatthā dānanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.
භොජනදානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Bhojanadānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
7. ආවසථචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා
7. Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā
සත්තමෙ ආවසථචීවරන්ති ‘‘උතුනියො භික්ඛුනියො පරිභුඤ්ජන්තූ’’ති දින්නචීවරං. අනිස්සජ්ජිත්වාති චතුත්ථෙ දිවසෙ ධොවිත්වා අඤ්ඤිස්සා අන්තමසො සාමණෙරියාපි උතුනියා අදත්වා. පාචිත්තියන්ති එවං අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජන්තියා පාචිත්තියං.
Sattame āvasathacīvaranti ‘‘utuniyo bhikkhuniyo paribhuñjantū’’ti dinnacīvaraṃ. Anissajjitvāti catutthe divase dhovitvā aññissā antamaso sāmaṇeriyāpi utuniyā adatvā. Pācittiyanti evaṃ anissajjitvā paribhuñjantiyā pācittiyaṃ.
සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ආවසථචීවරං අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, නිස්සජ්ජිතෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන නිස්සජ්ජිතසඤ්ඤාය, පුන පරියායෙන වා, අඤ්ඤාසං උතුනීනං අභාවෙන වා, අච්ඡින්නනට්ඨචීවරිකාය වා, ආපදාසු වා පරිභුඤ්ජන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආවසථචීවරතා, චතුත්ථදිවසතා, ධොවිත්වා අනිස්සජ්ජනං, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි කථිනසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āvasathacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, nissajjite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nissajjitasaññāya, puna pariyāyena vā, aññāsaṃ utunīnaṃ abhāvena vā, acchinnanaṭṭhacīvarikāya vā, āpadāsu vā paribhuñjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Āvasathacīvaratā, catutthadivasatā, dhovitvā anissajjanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
ආවසථචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
8. ආවසථවිහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා
8. Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā
අට්ඨමෙ ආවසථන්ති කවාටබද්ධවිහාරං. අනිස්සජ්ජිත්වාති රක්ඛණත්ථාය අදත්වා, ‘‘ඉදං ජග්ගෙය්යාසී’’ති එවං අනාපුච්ඡිත්වාති අත්ථො. චාරිකං පක්කමෙය්ය පාචිත්තියන්ති එත්ථ සකගාමතො අඤ්ඤං ගාමං එකරත්තිවාසත්ථායපි පක්කමන්තියා පරික්ඛිත්තස්ස ආවසථස්ස පරික්ඛෙපං, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරං පඨමපාදෙන අතික්කන්තමත්තෙ දුක්කටං, දුතියෙන පාචිත්තියං.
Aṭṭhame āvasathanti kavāṭabaddhavihāraṃ. Anissajjitvāti rakkhaṇatthāya adatvā, ‘‘idaṃ jaggeyyāsī’’ti evaṃ anāpucchitvāti attho. Cārikaṃ pakkameyya pācittiyanti ettha sakagāmato aññaṃ gāmaṃ ekarattivāsatthāyapi pakkamantiyā parikkhittassa āvasathassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ paṭhamapādena atikkantamatte dukkaṭaṃ, dutiyena pācittiyaṃ.
සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ආවසථං අනිස්සජ්ජිත්වා චාරිකං පක්කමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අකවාටබද්ධෙ දුක්කටං, නිස්සජ්ජිතෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන නිස්සජ්ජිතසඤ්ඤාය, සති අන්තරායෙ, පටිජග්ගිකං පරියෙසිත්වා අලභන්තියා, ගිලානාය, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සකවාටබද්ධතා, වුත්තනයෙන පක්කමනං, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි කථිනසදිසානීති, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āvasathaṃ anissajjitvā cārikaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, akavāṭabaddhe dukkaṭaṃ, nissajjite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nissajjitasaññāya, sati antarāye, paṭijaggikaṃ pariyesitvā alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Sakavāṭabaddhatā, vuttanayena pakkamanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisānīti, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
ආවසථවිහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
9. තිරච්ඡානවිජ්ජාපරියාපුණනසික්ඛාපදවණ්ණනා
9. Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā
නවමෙ තිරච්ඡානවිජ්ජන්ති යංකිඤ්චි බාහිරකං අනත්ථසංහිතං හත්ථිඅස්සරථධනුථරුසිප්පආථබ්බණඛිලනවසීකරණසොසාපනමන්තාගදප්පයොගාදිභෙදං පරූපඝාතකරං විජ්ජං. පරියාපුණෙය්යාති එත්ථ යස්ස කස්සචි සන්තිකෙ තං පදාදිවසෙන පරියාපුණන්තියා පදගණනාය චෙව අක්ඛරගණනාය ච පාචිත්තියන්ති.
Navame tiracchānavijjanti yaṃkiñci bāhirakaṃ anatthasaṃhitaṃ hatthiassarathadhanutharusippaāthabbaṇakhilanavasīkaraṇasosāpanamantāgadappayogādibhedaṃ parūpaghātakaraṃ vijjaṃ. Pariyāpuṇeyyāti ettha yassa kassaci santike taṃ padādivasena pariyāpuṇantiyā padagaṇanāya ceva akkharagaṇanāya ca pācittiyanti.
තිරච්ඡානවිජ්ජාපරියාපුණනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
10. තිරච්ඡානවිජ්ජාවාචනසික්ඛාපදවණ්ණනා
10. Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā
දසමෙ වාචෙය්යාති පදං විසෙසො. උභයම්පි සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා චෙව සම්බහුලා භික්ඛුනියො ච ආරබ්භ තිරච්ඡානවිජ්ජං පරියාපුණනවාචනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං. ලෙඛෙ, ධාරණාය ච, ගුත්තත්ථාය ච යක්ඛපරිත්තනාගමණ්ඩලාදිකෙ සබ්බපරිත්තෙ, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. තිරච්ඡානවිජ්ජතා, පරියාපුණනවාචනා, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ ද්වීසුපි තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි පදසොධම්මසදිසානීති.
Dasame vāceyyāti padaṃ viseso. Ubhayampi sāvatthiyaṃ chabbaggiyā ceva sambahulā bhikkhuniyo ca ārabbha tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇanavācanavatthusmiṃ paññattaṃ. Lekhe, dhāraṇāya ca, guttatthāya ca yakkhaparittanāgamaṇḍalādike sabbaparitte, ummattikādīnañca anāpatti. Tiracchānavijjatā, pariyāpuṇanavācanā, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dvīsupi tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisānīti.
තිරච්ඡානවිජ්ජාවාචනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
චිත්තාගාරවග්ගො පඤ්චමො.
Cittāgāravaggo pañcamo.
