| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / દ્વેમાતિકાપાળિ • Dvemātikāpāḷi |
૫. ચિત્તાગારવગ્ગો
5. Cittāgāravaggo
૧. રાજાગારસિક્ખાપદવણ્ણના
1. Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā
ચિત્તાગારવગ્ગસ્સ પઠમે રાજાગારન્તિ રઞ્ઞો કીળનઘરં. ચિત્તાગારન્તિ કીળનચિત્તસાલં. આરામન્તિ કીળનઉપવનં. ઉય્યાનન્તિ કીળનુય્યાનં. પોક્ખરણિન્તિ કીળનપોક્ખરણિં. દસ્સનાયાતિ ‘‘એતેસુ યંકિઞ્ચિ પસ્સિસ્સામી’’તિ ગચ્છન્તિયા પદે પદે દુક્કટં, યત્થ ઠત્વા પસ્સતિ, તત્થ પદં અનુદ્ધરિત્વા પઞ્ચાપિ પસ્સન્તિયા એકાવ આપત્તિ. સચે પન તં તં વિલોકેત્વા પસ્સતિ, ગીવં પરિવત્તનપ્પયોગગણનાય આપત્તિયો, ન ઉમ્મીલનગણનાય.
Cittāgāravaggassa paṭhame rājāgāranti rañño kīḷanagharaṃ. Cittāgāranti kīḷanacittasālaṃ. Ārāmanti kīḷanaupavanaṃ. Uyyānanti kīḷanuyyānaṃ. Pokkharaṇinti kīḷanapokkharaṇiṃ. Dassanāyāti ‘‘etesu yaṃkiñci passissāmī’’ti gacchantiyā pade pade dukkaṭaṃ, yattha ṭhatvā passati, tattha padaṃ anuddharitvā pañcāpi passantiyā ekāva āpatti. Sace pana taṃ taṃ viloketvā passati, gīvaṃ parivattanappayogagaṇanāya āpattiyo, na ummīlanagaṇanāya.
સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ ચિત્તાગારં દસ્સનાય ગમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ભિક્ખુસ્સ સબ્બત્થ દુક્કટં, અવસેસો વિનિચ્છયો નચ્ચદસ્સનસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બોતિ.
Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha cittāgāraṃ dassanāya gamanavatthusmiṃ paññattaṃ, bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ, avaseso vinicchayo naccadassanasikkhāpade vuttanayeneva veditabboti.
રાજાગારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Rājāgārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૨. આસન્દિપરિભુઞ્જનસિક્ખાપદવણ્ણના
2. Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā
દુતિયે આસન્દી નામ અતિક્કન્તપ્પમાણા વુચ્ચતિ. પલ્લઙ્કો નામ સંહારિમેન વાળેન કતોતિ વુત્તો. પરિભુઞ્જેય્યાતિ એત્થ પન નિસીદનનિપજ્જનપ્પયોગગણનાય પાચિત્તિયં વેદિતબ્બં.
Dutiye āsandī nāma atikkantappamāṇā vuccati. Pallaṅko nāma saṃhārimena vāḷena katoti vutto. Paribhuñjeyyāti ettha pana nisīdananipajjanappayogagaṇanāya pācittiyaṃ veditabbaṃ.
સાવત્થિયં સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ આસન્દિપલ્લઙ્કપરિભોગવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, આસન્દિયા પાદે છિન્દિત્વા, પલ્લઙ્કસ્સ વાળે ભિન્દિત્વા પરિભુઞ્જન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. આસન્દિપલ્લઙ્કતા, નિસીદનં નિપજ્જનં વાતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ.
Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha āsandipallaṅkaparibhogavatthusmiṃ paññattaṃ, āsandiyā pāde chinditvā, pallaṅkassa vāḷe bhinditvā paribhuñjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Āsandipallaṅkatā, nisīdanaṃ nipajjanaṃ vāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.
આસન્દિપરિભુઞ્જનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Āsandiparibhuñjanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૩. સુત્તકન્તનસિક્ખાપદવણ્ણના
3. Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā
તતિયે સુત્તન્તિ છન્નં અઞ્ઞતરં. કન્તેય્યાતિ એત્થ યત્તકં હત્થેન અઞ્છિતં હોતિ, તસ્મિં તક્કમ્હિ વેઠિતે એકા આપત્તિ. ઇદઞ્હિ સન્ધાય પદભાજનીયે (પાચિ॰ ૯૮૮) ‘‘ઉજ્જવુજ્જવે’’તિ વુત્તં.
Tatiye suttanti channaṃ aññataraṃ. Kanteyyāti ettha yattakaṃ hatthena añchitaṃ hoti, tasmiṃ takkamhi veṭhite ekā āpatti. Idañhi sandhāya padabhājanīye (pāci. 988) ‘‘ujjavujjave’’ti vuttaṃ.
સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ સુત્તં કન્તનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, કન્તનતો પુબ્બે કપ્પાસવિચિનનં આદિં કત્વા સબ્બપ્પયોગેસુ હત્થવારગણનાય દુક્કટં. કન્તિતસુત્તં કન્તન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અકન્તિતતા, કન્તનન્તિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ.
Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha suttaṃ kantanavatthusmiṃ paññattaṃ, kantanato pubbe kappāsavicinanaṃ ādiṃ katvā sabbappayogesu hatthavāragaṇanāya dukkaṭaṃ. Kantitasuttaṃ kantantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Akantitatā, kantananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.
સુત્તકન્તનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Suttakantanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૪. ગિહિવેય્યાવચ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના
4. Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā
ચતુત્થે ગિહિવેય્યાવચ્ચન્તિ ગિહીનં વેય્યાવચ્ચં. સચેપિ હિ માતાપિતરો અત્તનો કિઞ્ચિ કમ્મં અકારાપેત્વા તેસં યાગુપચનાદીનિ કરોન્તિ, પુબ્બપ્પયોગેસુ પયોગગણનાય દુક્કટાનિ આપજ્જિત્વા યાગુઆદીસુ ભાજનગણનાય, ખાદનીયાદીસુ પૂવગણનાય પાચિત્તિયં આપજ્જતિ.
Catutthe gihiveyyāvaccanti gihīnaṃ veyyāvaccaṃ. Sacepi hi mātāpitaro attano kiñci kammaṃ akārāpetvā tesaṃ yāgupacanādīni karonti, pubbappayogesu payogagaṇanāya dukkaṭāni āpajjitvā yāguādīsu bhājanagaṇanāya, khādanīyādīsu pūvagaṇanāya pācittiyaṃ āpajjati.
સાવત્થિયં સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો આરબ્ભ ગિહીનં વેય્યાવચ્ચકરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, મનુસ્સેહિ સઙ્ઘસ્સ યાગુપાને વા ભત્તે વા ચેતિયપૂજાય વા કરીયમાનાય તેસં સહાયભાવેન યાગુપચનાદીનિ, અત્તનો વેય્યાવચ્ચકરસ્સ ચ તાનિયેવ કરોન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. ગિહિવેય્યાવચ્ચકરણં, અનુઞ્ઞાતકારણાભાવોતિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનેવાતિ.
Sāvatthiyaṃ sambahulā bhikkhuniyo ārabbha gihīnaṃ veyyāvaccakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, manussehi saṅghassa yāgupāne vā bhatte vā cetiyapūjāya vā karīyamānāya tesaṃ sahāyabhāvena yāgupacanādīni, attano veyyāvaccakarassa ca tāniyeva karontiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Gihiveyyāvaccakaraṇaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.
ગિહિવેય્યાવચ્ચસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Gihiveyyāvaccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૫. અધિકરણસિક્ખાપદવણ્ણના
5. Adhikaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
પઞ્ચમે અધિકરણન્તિ ચતુન્નં અઞ્ઞતરં. પાચિત્તિયન્તિ ઇધ ચીવરસિબ્બને વિય ધુરં નિક્ખિત્તમત્તે પાચિત્તિયં, એકાહમ્પિ પરિહારો નત્થિ.
Pañcame adhikaraṇanti catunnaṃ aññataraṃ. Pācittiyanti idha cīvarasibbane viya dhuraṃ nikkhittamatte pācittiyaṃ, ekāhampi parihāro natthi.
સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ અધિકરણં નવૂપસમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, સેસમેત્થ ચીવરસિબ્બનસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha adhikaraṇaṃ navūpasamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha cīvarasibbanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.
અધિકરણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Adhikaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૬. ભોજનદાનસિક્ખાપદવણ્ણના
6. Bhojanadānasikkhāpadavaṇṇanā
છટ્ઠે સહત્થાતિ કાયેન વા કાયપ્પટિબદ્ધેન વા નિસ્સગ્ગિયેન વા ઠપેત્વા પઞ્ચસહધમ્મિકે અવસેસાનં અઞ્ઞત્ર ઉદકદન્તપોના યંકિઞ્ચિ અજ્ઝોહરણીયં દદન્તિયા પાચિત્તિયં.
Chaṭṭhe sahatthāti kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā nissaggiyena vā ṭhapetvā pañcasahadhammike avasesānaṃ aññatra udakadantaponā yaṃkiñci ajjhoharaṇīyaṃ dadantiyā pācittiyaṃ.
સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ અગારિકસ્સ ખાદનીયભોજનીયદાનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ઉદકદન્તપોને દુક્કટં. યા પન દાપેતિ ન દેતિ, ઉપનિક્ખિપિત્વા દેતિ, બાહિરલેપં દેતિ, તસ્સા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. અઞ્ઞત્ર ઉદકદન્તપોના અજ્ઝોહરણિયં, ઠપેત્વા પઞ્ચ સહધમ્મિકે અઞ્ઞસ્સ સહત્થા દાનન્તિ ઇમાનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha agārikassa khādanīyabhojanīyadānavatthusmiṃ paññattaṃ, udakadantapone dukkaṭaṃ. Yā pana dāpeti na deti, upanikkhipitvā deti, bāhiralepaṃ deti, tassā, ummattikādīnañca anāpatti. Aññatra udakadantaponā ajjhoharaṇiyaṃ, ṭhapetvā pañca sahadhammike aññassa sahatthā dānanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānīti.
ભોજનદાનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Bhojanadānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૭. આવસથચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના
7. Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā
સત્તમે આવસથચીવરન્તિ ‘‘ઉતુનિયો ભિક્ખુનિયો પરિભુઞ્જન્તૂ’’તિ દિન્નચીવરં. અનિસ્સજ્જિત્વાતિ ચતુત્થે દિવસે ધોવિત્વા અઞ્ઞિસ્સા અન્તમસો સામણેરિયાપિ ઉતુનિયા અદત્વા. પાચિત્તિયન્તિ એવં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જન્તિયા પાચિત્તિયં.
Sattame āvasathacīvaranti ‘‘utuniyo bhikkhuniyo paribhuñjantū’’ti dinnacīvaraṃ. Anissajjitvāti catutthe divase dhovitvā aññissā antamaso sāmaṇeriyāpi utuniyā adatvā. Pācittiyanti evaṃ anissajjitvā paribhuñjantiyā pācittiyaṃ.
સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ આવસથચીવરં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, તિકપાચિત્તિયં, નિસ્સજ્જિતે દ્વિકદુક્કટં. તસ્મિં પન નિસ્સજ્જિતસઞ્ઞાય, પુન પરિયાયેન વા, અઞ્ઞાસં ઉતુનીનં અભાવેન વા, અચ્છિન્નનટ્ઠચીવરિકાય વા, આપદાસુ વા પરિભુઞ્જન્તિયા, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. આવસથચીવરતા, ચતુત્થદિવસતા, ધોવિત્વા અનિસ્સજ્જનં, અનુઞ્ઞાતકારણાભાવોતિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ કથિનસદિસાનિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિયન્તિ.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āvasathacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, nissajjite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nissajjitasaññāya, puna pariyāyena vā, aññāsaṃ utunīnaṃ abhāvena vā, acchinnanaṭṭhacīvarikāya vā, āpadāsu vā paribhuñjantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Āvasathacīvaratā, catutthadivasatā, dhovitvā anissajjanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
આવસથચીવરસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Āvasathacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૮. આવસથવિહારસિક્ખાપદવણ્ણના
8. Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā
અટ્ઠમે આવસથન્તિ કવાટબદ્ધવિહારં. અનિસ્સજ્જિત્વાતિ રક્ખણત્થાય અદત્વા, ‘‘ઇદં જગ્ગેય્યાસી’’તિ એવં અનાપુચ્છિત્વાતિ અત્થો. ચારિકં પક્કમેય્ય પાચિત્તિયન્તિ એત્થ સકગામતો અઞ્ઞં ગામં એકરત્તિવાસત્થાયપિ પક્કમન્તિયા પરિક્ખિત્તસ્સ આવસથસ્સ પરિક્ખેપં, અપરિક્ખિત્તસ્સ ઉપચારં પઠમપાદેન અતિક્કન્તમત્તે દુક્કટં, દુતિયેન પાચિત્તિયં.
Aṭṭhame āvasathanti kavāṭabaddhavihāraṃ. Anissajjitvāti rakkhaṇatthāya adatvā, ‘‘idaṃ jaggeyyāsī’’ti evaṃ anāpucchitvāti attho. Cārikaṃ pakkameyya pācittiyanti ettha sakagāmato aññaṃ gāmaṃ ekarattivāsatthāyapi pakkamantiyā parikkhittassa āvasathassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ paṭhamapādena atikkantamatte dukkaṭaṃ, dutiyena pācittiyaṃ.
સાવત્થિયં થુલ્લનન્દં આરબ્ભ આવસથં અનિસ્સજ્જિત્વા ચારિકં પક્કમનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, તિકપાચિત્તિયં, અકવાટબદ્ધે દુક્કટં, નિસ્સજ્જિતે દ્વિકદુક્કટં. તસ્મિં પન નિસ્સજ્જિતસઞ્ઞાય, સતિ અન્તરાયે, પટિજગ્ગિકં પરિયેસિત્વા અલભન્તિયા, ગિલાનાય, આપદાસુ, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. સકવાટબદ્ધતા, વુત્તનયેન પક્કમનં, અનુઞ્ઞાતકારણાભાવોતિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ કથિનસદિસાનીતિ, ઇદં પન કિરિયાકિરિયન્તિ.
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha āvasathaṃ anissajjitvā cārikaṃ pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, tikapācittiyaṃ, akavāṭabaddhe dukkaṭaṃ, nissajjite dvikadukkaṭaṃ. Tasmiṃ pana nissajjitasaññāya, sati antarāye, paṭijaggikaṃ pariyesitvā alabhantiyā, gilānāya, āpadāsu, ummattikādīnañca anāpatti. Sakavāṭabaddhatā, vuttanayena pakkamanaṃ, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisānīti, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
આવસથવિહારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Āvasathavihārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૯. તિરચ્છાનવિજ્જાપરિયાપુણનસિક્ખાપદવણ્ણના
9. Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā
નવમે તિરચ્છાનવિજ્જન્તિ યંકિઞ્ચિ બાહિરકં અનત્થસંહિતં હત્થિઅસ્સરથધનુથરુસિપ્પઆથબ્બણખિલનવસીકરણસોસાપનમન્તાગદપ્પયોગાદિભેદં પરૂપઘાતકરં વિજ્જં. પરિયાપુણેય્યાતિ એત્થ યસ્સ કસ્સચિ સન્તિકે તં પદાદિવસેન પરિયાપુણન્તિયા પદગણનાય ચેવ અક્ખરગણનાય ચ પાચિત્તિયન્તિ.
Navame tiracchānavijjanti yaṃkiñci bāhirakaṃ anatthasaṃhitaṃ hatthiassarathadhanutharusippaāthabbaṇakhilanavasīkaraṇasosāpanamantāgadappayogādibhedaṃ parūpaghātakaraṃ vijjaṃ. Pariyāpuṇeyyāti ettha yassa kassaci santike taṃ padādivasena pariyāpuṇantiyā padagaṇanāya ceva akkharagaṇanāya ca pācittiyanti.
તિરચ્છાનવિજ્જાપરિયાપુણનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Tiracchānavijjāpariyāpuṇanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
૧૦. તિરચ્છાનવિજ્જાવાચનસિક્ખાપદવણ્ણના
10. Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā
દસમે વાચેય્યાતિ પદં વિસેસો. ઉભયમ્પિ સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયા ચેવ સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો ચ આરબ્ભ તિરચ્છાનવિજ્જં પરિયાપુણનવાચનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં. લેખે, ધારણાય ચ, ગુત્તત્થાય ચ યક્ખપરિત્તનાગમણ્ડલાદિકે સબ્બપરિત્તે, ઉમ્મત્તિકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. તિરચ્છાનવિજ્જતા, પરિયાપુણનવાચના, અનુઞ્ઞાતકારણાભાવોતિ ઇમાનેત્થ દ્વીસુપિ તીણિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ પદસોધમ્મસદિસાનીતિ.
Dasame vāceyyāti padaṃ viseso. Ubhayampi sāvatthiyaṃ chabbaggiyā ceva sambahulā bhikkhuniyo ca ārabbha tiracchānavijjaṃ pariyāpuṇanavācanavatthusmiṃ paññattaṃ. Lekhe, dhāraṇāya ca, guttatthāya ca yakkhaparittanāgamaṇḍalādike sabbaparitte, ummattikādīnañca anāpatti. Tiracchānavijjatā, pariyāpuṇanavācanā, anuññātakāraṇābhāvoti imānettha dvīsupi tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni padasodhammasadisānīti.
તિરચ્છાનવિજ્જાવાચનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Tiracchānavijjāvācanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
ચિત્તાગારવગ્ગો પઞ્ચમો.
Cittāgāravaggo pañcamo.
