| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಪಞ್ಚಪಕರಣ-ಅನುಟೀಕಾ • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
೬. ಛಟ್ಠನಯೋ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದವಣ್ಣನಾ
6. Chaṭṭhanayo sampayogavippayogapadavaṇṇanā
೨೨೮. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದಂ ಭಾಜಿತಂ, ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬತಾಯ ಚ ಪಧಾನಭೂತಂ ಪಚ್ಚಾಮಟ್ಠಂ, ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ…ಪೇ॰… ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರತಿ। ತತ್ಥ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಅಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಗಹಿತಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ। ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋಪಿ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ। ತಥಾ ಹಿ ಯಮಕೇ (ಯಮ॰ ೧.ಖನ್ಧಯಮಕ.೫೯-೬೧) ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ। ತೇನ ಪನೇತ್ಥ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಪಯೋಗಟ್ಠೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ಅಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಪದಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸು। ಏತೇಸನ್ತಿ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಂ। ವಿಸಭಾಗತಾತಿ ಅತಂಸಭಾಗತಾ। ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿಭಾವೋ ಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೇ ಸಭಾಗತಾ, ನ ಸಙ್ಗಹೇ ವಿಯ ಸಮಾನಸಭಾಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿಭಾವರಹಿತಾನಂ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಸಾ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿತಾ ವಿಸಭಾಗತಾ ವುತ್ತಾ। ತದಭಾವತೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಸಭಾಗತಾಯ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿತಾಯ ಅಭಾವತೋ। ವಿಪ್ಪಯೋಗೋಪಿ ನಿವಾರಿತೋ ಏವ ಹೋತಿ, ವಿಸಭಾಗೋ ಭಾವೋ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋತಿ। ‘‘ಚತೂಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ। ತತ್ಥ ತೇಸಂ ತೇಹೀತಿ ಚ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇ ಏವ ಪರಾಮಸತಿ। ವಿಸಭಾಗತಾ ಚ ಹೋತಿ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನೇಸು ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಚ ರೂಪೇಕದೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇನೇವಾತಿ ಚತುಕ್ಖನ್ಧಸಭಾಗತ್ತಾ ಏವ।
228. ‘‘Tatthā’’ti iminā ‘‘sampayogavippayogapadaṃ bhājetvā’’ti ettha sampayogavippayogapadaṃ bhājitaṃ, saṃvaṇṇetabbatāya ca padhānabhūtaṃ paccāmaṭṭhaṃ, na rūpakkhandhādipadanti dassento ‘‘yaṃ labbhati…pe… veditabba’’nti vatvā puna ‘‘rūpakkhandhādīsu hī’’tiādinā tamatthaṃ vivarati. Tattha na labbhatīti ‘‘sampayuttaṃ vippayutta’’nti vā gahetuṃ na labbhati, alabbhamānampi pucchāya gahitaṃ paṭikkhepena vissajjetuṃ. Paṭikkhepopi hi pucchāya vissajjanameva. Tathā hi yamake (yama. 1.khandhayamaka.59-61) ‘‘yassa rūpakkhandho nuppajjittha, tassa vedanākkhandho nuppajjitthā’’ti pucchāya ‘‘natthī’’ti vissajjitaṃ. Tena panettha rūpadhammesu sampayogaṭṭho na labbhatīti ayamattho dassito hoti. Alabbhamānampi sampayogapadaṃ gahitanti sambandho. Sabbatthāti rūpakkhandhavedanākkhandhādīsu. Etesanti rūpanibbānānaṃ. Visabhāgatāti ataṃsabhāgatā. Ekuppādādibhāvo hi sampayoge sabhāgatā, na saṅgahe viya samānasabhāgatā, tasmā ekuppādādibhāvarahitānaṃ rūpanibbānānaṃ sā ekuppādāditā visabhāgatā vuttā. Tadabhāvatoti tassā visabhāgatāya ekuppādāditāya abhāvato. Vippayogopi nivārito eva hoti, visabhāgo bhāvo vippayogoti vuttovāyamatthoti. ‘‘Catūsuhī’’tiādinā vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Tattha tesaṃ tehīti ca arūpakkhandhe eva parāmasati. Visabhāgatā ca hoti rūpanibbānesu avijjamānattāti attho. Tenāha ‘‘na ca rūpekadesassā’’tiādi. Tenevāti catukkhandhasabhāgattā eva.
ತೀಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹೀತಿ ಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಕೇ ರೂಪಧಮ್ಮಮಿಸ್ಸಕೇ ಧಮ್ಮೇ ದೀಪೇತಿ ರೂಪಭವೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಚಹೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ। ಏಕಾಯ ಮನೋಧಾತುಯಾ। ನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇತಿ ನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಏವ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಅಹೋನ್ತೇ ಸತ್ತಹಿಪಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಸತ್ತಪಿ ವಾ ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾತಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ। ತಾಹೀತಿ ಸತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ದೀಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ದೀಪೇನ್ತಿಯೇವ, ನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಏವಾತಿ ಏವಮವಧಾರಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ವೇದನಾದಿಕೇ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಭಾವೇಹಿ ನವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಸತ್ತಕಂ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತಭಾವೇನ ನವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತನವತ್ತಬ್ಬಾನಿ, ಭಿನ್ನಸನ್ತಾನಿಕಾನಿ, ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾನಿ ಚ ಅರೂಪಾನಿಪಿ ಧಮ್ಮಜಾತಾನಿ। ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಕಸಬ್ಬವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾಯತನಾದಿಪದೇಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ, ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಕಸಬ್ಬವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ಅಚೇತಸಿಕಾದಿಪದೇಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ, ತದುಭಯಸಮುದಾಯಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾದಿಪದೇಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
Tīhi viññāṇadhātūhīti ghānajivhākāyaviññāṇadhātūhi vippayutte anārammaṇamissake rūpadhammamissake dhamme dīpeti rūpabhavoti yojanā. Pañcahīti cakkhuviññāṇādīhi pañcahi viññāṇadhātūhi. Ekāya manodhātuyā. Na sampayutteti na sampayutte eva. Tathā hi ‘‘vippayutte ahonte sattahipi sampayutte sattapi vā tā’’ti vuttaṃ. Tenāti vippayuttatāpaṭikkhepena. Tāhīti sattaviññāṇadhātūhi. Sampayutte dīpentīti sampayutte dīpentiyeva, na sampayutte evāti evamavadhāraṇaṃ gahetabbaṃ. Esa nayo sesesupi. Sampayutte vedanādike. Sampayuttavippayuttabhāvehi navattabbaṃ, taṃyeva viññāṇadhātusattakaṃ. Sampayuttabhāvena navattabbāni sampayuttanavattabbāni, bhinnasantānikāni, nānākkhaṇikāni ca arūpānipi dhammajātāni. Anārammaṇamissakasabbaviññāṇadhātutaṃsampayuttā dhammāyatanādipadehi dīpetabbā, anārammaṇamissakasabbaviññāṇadhātuyo acetasikādipadehi dīpetabbā, tadubhayasamudāyā dukkhasaccādipadehi dīpetabbāti veditabbā.
ಯದಿ ಏವನ್ತಿ ಯದಿ ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ನತ್ಥಿ। ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸೋಭಯಧಮ್ಮಾತಿ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಸಹಿತಸಬ್ಬವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ। ಖನ್ಧಾದೀಹೇವಾತಿ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತೂಹಿ ಏವ, ನ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮತ್ತೇನ। ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಯೇವ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ನಾಯಂ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತದೇಕದೇಸಾತಿ ‘‘ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಏಕದೇಸಾ। ತದೇಕದೇಸಞ್ಞಸಮುದಾಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಏಕದೇಸಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಯವಾನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಸಮುದಾಯಭೂತಾ। ವಿಭಾಗಾಭಾವತೋತಿ ಭೇದಾಭಾವತೋ। ಭೇದೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಚ್ಚನ್ತಭೇದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ನ ಹಿ ಸಮುದಾಯಾವಯವಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸಾನಂ ವಿಯ ಅಚ್ಚನ್ತಭೇದೋ ಅತ್ಥಿ ಭೇದಾಭೇದಯುತ್ತತ್ತಾ। ತೇಸಂ ಅಚ್ಚನ್ತಭೇದಮೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಮುದಾಯನ್ತೋಗಧಾನಂ ಏಕದೇಸಾನಂ ನ ವಿಭಾಗೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹೇಪಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾತಿ ಅವಿಭಾಗಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತ್ತಾಭಾವೇನ। ತೇಸನ್ತಿ ಅನಾರಮ್ಮಣಮಿಸ್ಸಕಸಬ್ಬವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಆದೀನಂ । ತೇ ಚ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ। ತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಧಮ್ಮಾನಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಭತ್ತಸಭಾವಾನಂ ನ ತೇಸಂ ಸಮುದಾಯೇಕದೇಸಾದಿಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕುಸಲಾದಯೋ ಏವ ಖನ್ಧಾದಯೋತಿ ಖನ್ಧಾದಿಆಮಸನೇನ ಸಮುದಾಯೇಕದೇಸಾದಿಭಾವೋ ಆಪನ್ನೋ ಏವಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಪ್ಪಯೋಗಾಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ‘‘ಖನ್ಧಾದೀನಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಾದೀನಂ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾ ವುತ್ತಾ ‘‘ಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ದುತಿಯಾದಿಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇಸು।
Yadi evanti yadi anārammaṇamissānaṃ dhammānaṃ vippayogo natthi. Anārammaṇamissobhayadhammāti rūpanibbānasahitasabbaviññāṇadhātutaṃsampayuttadhammā. Khandhādīhevāti khandhāyatanadhātūhi eva, na arūpakkhandhamattena. Arūpakkhandheyeva pana sandhāya ‘‘tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā’’ti vuttanti nāyaṃ dosoti dasseti. Tadekadesāti ‘‘anārammaṇamissā’’tiādinā vuttadhammasamudāyassa ekadesā. Tadekadesaññasamudāyāti tasseva yathāvuttassa samudāyassa ekadesā hutvā aññesaṃ avayavānaṃ rūpakkhandhādīnaṃ samudāyabhūtā. Vibhāgābhāvatoti bhedābhāvato. Bhedoti cettha accantabhedo adhippeto. Na hi samudāyāvayavānaṃ sāmaññavisesānaṃ viya accantabhedo atthi bhedābhedayuttattā. Tesaṃ accantabhedameva hi sandhāya ‘‘samudāyantogadhānaṃ ekadesānaṃ na vibhāgo atthī’’ti saṅgahepi vuttaṃ. Tenāti avibhāgasabbhāvato sabhāgavisabhāgattābhāvena. Tesanti anārammaṇamissakasabbaviññāṇadhātuādīnaṃ . Te ca akusalābyākatā. Tesanti kusalākusalābyākatadhammānaṃ. Tasmāti yasmā vibhattasabhāvānaṃ na tesaṃ samudāyekadesādibhāvo, tasmā. Yasmā pana kusalādayo eva khandhādayoti khandhādiāmasanena samudāyekadesādibhāvo āpanno evāti vuttanayena vippayogābhāvo hoti, tasmā taṃ pariharanto ‘‘khandhādīni anāmasitvā’’tiādimāha. Tesanti kusalādīnaṃ. Aññamaññavippayuttatā vuttā ‘‘kusalehi dhammehi ye dhammā vippayuttā’’tiādinā. Sabbesūti dutiyādisabbapañhesu.
ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ಪಿಟ್ಠಿದುಕಪದೇಸು ವೀಸತಿ ದುಕಪದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಅವಸಿಟ್ಠಾನಿ ಸೋಳಸೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋಳಸಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತತೋ ಏವ ‘‘ತೇವೀಸಪದಸತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ತೇವೀಸ’’ನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ‘‘ಏಕವೀಸ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇಸು। ಏಕಕಾಲೇಕಸನ್ತಾನಾನಂ ಭಿನ್ನಕಾಲಭಿನ್ನಸನ್ತಾನಾನಞ್ಚ ಅನೇಕೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಾಯಭೂತಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾಯತನಧಮ್ಮಧಾತುಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಲಸನ್ತಾನ…ಪೇ॰… ಧಾತೂನ’’ನ್ತಿ। ಏಕದೇಸಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾತಿ ಚಿತ್ತಿದ್ಧಿಪಾದಾದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಏಕದೇಸೇನೇವ ಖನ್ಧನ್ತರಾದೀಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಾದಯೋ, ಅನಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ರೂಪನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಚ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ। ಸಮಾನಕಾಲಸನ್ತಾನೇಹೀತಿ ಏಕಕಾಲಸನ್ತಾನೇಹಿ ಕಾಲಸನ್ತಾನಭೇದರಹಿತೇಹಿ ಏಕದೇಸನ್ತರೇಹಿ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಕದೇಸನ್ತರೇಹಿ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಕದೇಸವಿಸೇಸಭೂತೇಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಭತ್ತಾ ಏವ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದಯೋ ಸಮ್ಪಯೋಗೀವಿಪ್ಪಯೋಗೀಭಾವೇನ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ವಿಪ್ಪಯೋಗೀಭಾವೇನ ಗಹಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತೇಹಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದೀಹಿ। ತೇ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ। ಕೇಹಿಚಿ ಸಹುಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹೇಹಿ ಏಕದೇಸನ್ತರೇಹಿ ವಿಭತ್ತೇಹಿ। ನ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಾದಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತೇಪಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದಯೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಲಭನ್ತಿ। ತೇಸನ್ತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ। ಏಕುಪ್ಪಾದಾ…ಪೇ॰… ವಿಸಭಾಗತಾ ಚಾತಿ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಯಥಾರಹಂ ಸಭಾಗತಾ ವಿಸಭಾಗತಾ ಚ। ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಮ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಲಭನತೋ।
Chattiṃsāya piṭṭhidukapadesu vīsati dukapadāni imasmiṃ naye labbhanti, avasiṭṭhāni soḷasevāti āha ‘‘soḷasāti vattabba’’nti. Tato eva ‘‘tevīsapadasata’’nti ettha ‘‘tevīsa’’nti idañca ‘‘ekavīsa’’nti vattabbanti yojanā. Sabbatthāti sabbapañhesu. Ekakālekasantānānaṃ bhinnakālabhinnasantānānañca anekesaṃ dhammānaṃ samudāyabhūtā saṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātuyoti āha ‘‘kālasantāna…pe… dhātūna’’nti. Ekadesasammissāti cittiddhipādādinā attano ekadeseneva khandhantarādīhi sammissā iddhipādādayo, anārammaṇehi rūpanibbānehi ca asammissā. Samānakālasantānehīti ekakālasantānehi kālasantānabhedarahitehi ekadesantarehi, saṅkhārakkhandhādīnaṃ ekadesantarehi, saṅkhārakkhandhādīnaṃ ekadesavisesabhūtehi satipaṭṭhānasammappadhānasaññākkhandhādīhi vibhattā eva samudayasaccādayo sampayogīvippayogībhāvena, rūpakkhandhādayo vippayogībhāvena gahitāti yojanā. Tehi samudayasaccādīhi. Te saññākkhandhādayo. Kehici sahuppajjanārahehi ekadesantarehi vibhattehi. Na hi saṅkhārakkhandhādipariyāpannattepi samudayasaccādayo maggasaccādīhi sampayogaṃ labhanti. Tesanti vedanākkhandhasaññākkhandhādīnaṃ. Ekuppādā…pe… visabhāgatā cāti ekuppādāditāsaṅkhātā yathārahaṃ sabhāgatā visabhāgatā ca. Tena yathāvuttakāraṇena sampayogassa vippayogassa ca labhanato.
ಭಿನ್ನಕಾಲಾನಂ ಸಮುದಾಯೀನಂ ಸಮುದಾಯಾ ಭಿನ್ನಕಾಲಸಮುದಾಯಾ। ವತ್ತಮಾನಾ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಏಕೇಕಧಮ್ಮಾ ವತ್ತನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತದೇವ, ತಸ್ಮಾ। ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಏಕದೇಸಭೂತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ। ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇಕದೇಸಭೂತಾನಿಪಿ। ತೇನ ವಿಭಾಗಾಕರಣೇನ । ಯದಿ ಸಮಾನಕಾಲಸ್ಸ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತಾದಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ವಿಭಾಗಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು…ಪೇ॰… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಸೋಳಸಹಿ ಧಾತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಾಯತನ…ಪೇ॰… ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಏವಮೇವನ್ತಿ ಯಥಾ ಧಾತುವಿಭಾಗೇನ ವಿಭತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ, ಏವಮೇವಂ।
Bhinnakālānaṃ samudāyīnaṃ samudāyā bhinnakālasamudāyā. Vattamānā ca ekasmiṃ santāne ekekadhammā vattanti. Tasmāti yasmā etadeva, tasmā. Tesaṃ vedanākkhandhādīnaṃ vibhajitabbassa ekadesabhūtassa abhāvato. Sukhindriyādīni vedanākkhandhekadesabhūtānipi. Tena vibhāgākaraṇena . Yadi samānakālassa vibhajitabbassa abhāvato cakkhuviññāṇadhātādayo viññāṇakkhandhassa vibhāgaṃ na karonti, atha kasmā ‘‘cakkhuviññāṇadhātu…pe… manoviññāṇadhātu soḷasahi dhātūhi vippayuttā’’ti vuttanti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘khandhāyatana…pe… vippayuttāti vutta’’nti. Evamevanti yathā dhātuvibhāgena vibhattassa viññāṇassa, evamevaṃ.
೨೩೫. ತಂಸಮ್ಪಯೋಗೀಭಾವನ್ತಿ ತೇಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೀಭಾವಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಸಮಾನಕಾಲಸನ್ತಾನೇಹಿ ಏಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಗತೇಹಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾ, ಏವಂ ಭಿನ್ನಸನ್ತಾನೇಹಿ ಭಿನ್ನಕಾಲೇಹಿ ಚ ತೇಹಿ ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ತಂವಿಪ್ಪಯೋಗೀಭಾವಂ…ಪೇ॰… ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ವಿಸಭಾಗತಾನಿಬನ್ಧಸ್ಸ ವಿಭಾಗಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅವಿಭಾಗೇಹಿ ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ। ವಿಭಾಗೇ ಹೀತಿಆದಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ। ವಿಭಾಗರಹಿತೇಹೀತಿ ಸಮಾನಕಾಲಸನ್ತಾನೇಹಿ ಏಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಗತತ್ತಾ ಅವಿಭತ್ತೇಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ನ ಯುತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ವತ್ತುಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಜ್ಜಮಾನೇಹಿ…ಪೇ॰… ಭಾವತೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಸಮಾನಸ್ಸ ಸಮಾನಜಾತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ರೂಪಾರೂಪಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಂ ನ ಹೋತಿ। ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ವಿಯಾತಿ ಇದಂ ವಿಸದಿಸುದಾಹರಣದಸ್ಸನಂ। ಯಥಾ ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಅನಾಗತಕಾಲಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಮಟ್ಠಕಾಲಭೇದಂ, ಏವಂ ಯಂ ಆಮಟ್ಠಕಾಲಭೇದಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ ದೇಸನಾಯ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸೇವ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ, ಸಮ್ಪಯೋಗಾರಹಸ್ಸೇವ ಚ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋತಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಸನ್ನಿಸ್ಸಯಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತಞ್ಚಾತಿ ಉದ್ಧರಣಂ।
235. Taṃsampayogībhāvanti tehi khandhehi sampayogībhāvaṃ. Yathā hi samānakālasantānehi ekacittuppādagatehi vedanāsaññāviññāṇakkhandhehi samudayasaccassa sampayuttatā, evaṃ bhinnasantānehi bhinnakālehi ca tehi tassa vippayuttatāti āha ‘‘evaṃ taṃvippayogībhāvaṃ…pe… na vutta’’nti. Visabhāgatānibandhassa vibhāgassa abhāvena avibhāgehi tehi tīhi khandhehi. Vibhāge hītiādinā tamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Vibhāgarahitehīti samānakālasantānehi ekacittuppādagatattā avibhattehi vedanākkhandhādīhi na yuttaṃ vippayuttanti vattuṃ. Tenāha ‘‘vijjamānehi…pe… bhāvato’’ti. Tattha vijjamānassa samānassa samānajātikassāti adhippāyo. Na hi vijjamānaṃ rūpārūpaṃ aññamaññassa visabhāgaṃ na hoti. Anuppannā dhammā viyāti idaṃ visadisudāharaṇadassanaṃ. Yathā ‘‘anuppannā dhammā’’ti anāgatakālaṃ vuccatīti āmaṭṭhakālabhedaṃ, evaṃ yaṃ āmaṭṭhakālabhedaṃ na hotīti attho. Uddharitabbaṃ desanāya desetabbanti vuttaṃ hoti. Vijjamānasseva vijjamānena sampayogo, sampayogārahasseva ca vippayogoti atthibhāvasannissayā sampayuttavippayuttatāti āha ‘‘paccuppannabhāvaṃ nissāyā’’ti. Tenevāha ‘‘avijjamānassā’’tiādi. Tañcāti uddharaṇaṃ.
ವಿಭಾಗರಹಿತೇಹೀತಿ ವಿಸಭಾಗತಾಭಾವತೋ ಅವಿಭಾಗೇಹಿ। ಅನಾಮಟ್ಠಕಾಲಭೇದೇತಿ ಅನಾಮಟ್ಠಕಾಲವಿಸೇಸೇ। ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏತೇನ ಪಾರಿಸೇಸತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾದೀಪಕೇ ಭೇದೇ ಗಹಿತೇತಿ ಯಥಾಗಹಿತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ತೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಭಾವದೀಪಕೇ ತೇಸಂಯೇವ ವಿಸೇಸೇ ‘‘ಅರೂಪಭವೋ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನ ದಸಹಾಯತನೇಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಧಾತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧಾತು॰ ೨೪೬) ಗಹಿತೇ ತೇನೇವ ರುಪ್ಪನಾದಿನಾ ಭೇದೇನ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸಭಾಗತಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಏವಾತಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಭೇದೇ ಪನ ಅಗ್ಗಹಿತೇ ತೇನ ತೇನ ಗಹಣೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾದೀಪಕೇ ವಿಸೇಸೇ, ವಿಸಭಾಗೇ ವಾ ಅಗ್ಗಹಿತೇ ‘‘ವೇದನಾ, ಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಏಕೇನಾಯತನೇನ ಸತ್ತಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇನ ತೇನ ಗಹಣೇನ ಸಭಾಗತಾದೀಪನೇನ ವಿಸಭಾಗತಾಯ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಭಾಗತಾವ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಸಭಾಗತ್ತೇ ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಭಾಗತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಜ್ಜಮಾನತಾಯ…ಪೇ॰… ಹೋತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಭಾಗತಾಯ। ತಸ್ಮಾತಿ ವಿಸಭಾಗತಾಯ ಅಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ, ಸಭಾಗತಾಯ ಚ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ।
Vibhāgarahitehīti visabhāgatābhāvato avibhāgehi. Anāmaṭṭhakālabhedeti anāmaṭṭhakālavisese. Avijjamānassa…pe… sampayogo natthīti etena pārisesato vijjamānassa ca vijjamānena sampayogo dassito. Avijjamānatādīpake bhede gahiteti yathāgahitesu dhammesu tehi vippayogīnaṃ avijjamānabhāvadīpake tesaṃyeva visese ‘‘arūpabhavo ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayutto’’tiādinā (dhātu. 246) gahite teneva ruppanādinā bhedena tesaṃ aññamaññaṃ visabhāgatāpi gahitā evāti vippayogo hotīti yojanā. Bhede pana aggahite tena tena gahaṇenāti yathāvutte avijjamānatādīpake visese, visabhāge vā aggahite ‘‘vedanā, saññā, saṅkhārakkhandho tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayutto’’tiādinā tena tena gahaṇena sabhāgatādīpanena visabhāgatāya aggahitattā sabhāgatāva hoti. Tathā ca sati sabhāgatte kā panettha sabhāgatāti āha ‘‘vijjamānatāya…pe… hotī’’ti. Tassāti sabhāgatāya. Tasmāti visabhāgatāya alabbhamānattā, sabhāgatāya ca labbhamānattā.
೨೬೨. ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಯಾತಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಯ। ಸೋ ಹಿ ವಿತಕ್ಕರಹಿತತ್ತಾ ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಚ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತರಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಅಲೀನಾ’’ತಿ। ತತೋ ಏವ ಸೋ ಅಪ್ಪಧಾನೋ, ದುತಿಯಝಾನಧಮ್ಮಾ ಏವೇತ್ಥ ಪಧಾನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇ ಪಧಾನಾ’’ತಿ। ತೇನೇವಾತಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಗ್ಗಹಣೇನ ಇಧ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ವಿತಕ್ಕತ್ತಿಕೇ ದುತಿಯರಾಸಿಯೇವ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ಅನನ್ತರನಯೇತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪದನಿದ್ದೇಸೇ। ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ಸಮಾನಗತಿಕಾ ಸದಿಸಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ। ಇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ। ತೇ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಗಹಿತಾ, ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ವಿಯ ನ ದೇಸನಾರುಳ್ಹಾ। ನ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಯದಿ ಹಿ ತೇ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕಾ ಸಿಯುಂ, ‘‘ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನ ಕೇಹಿಚಿ ಖನ್ಧೇಹಿ, ನ ಕೇಹಿಚಿ ಆಯತನೇಹಿ, ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ಸಮಾನಗತಿಕಾ। ಯಥಾ ಹಿ ಯೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಕೇಹಿಚಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗಂ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ತೇಹಿಪಿ । ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ। ದಸಮೋ…ಪೇ॰… ವುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ದಸಮನಯೇ ತೇಹಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಸೋಳಸಹಿ ಧಾತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ವುತ್ತೋ, ಓಸಾನನಯೇ ತೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಧಾತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಚ ವುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ನ ತೇ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
262. Vitakko viyāti savitakkasavicāresu cittuppādesu vitakko viya. So hi vitakkarahitattā avitakko vicāramatto ca. Tenāha ‘‘koṭṭhāsantaracittuppādesu alīnā’’ti. Tato eva so appadhāno, dutiyajhānadhammā evettha padhānāti āha ‘‘ye padhānā’’ti. Tenevāti savitakkasavicāresu cittuppādesu vitakkassa avitakkavicāramattaggahaṇena idha aggahitattā, vitakkattike dutiyarāsiyeva ca adhippetattā. Anantaranayeti sampayuttenavippayuttapadaniddese. Samudayasaccena samānagatikā sadisappavattikā. Itīti iminā kāraṇena. Te avitakkavicāramattā dhammā na gahitā, samudayasaccaṃ viya na desanāruḷhā. Na savitakkasavicārehi samānagatikāti yojanā. Yadi hi te savitakkasavicārehi samānagatikā siyuṃ, ‘‘avitakkavicāramattehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā na kehici khandhehi, na kehici āyatanehi, ekāya dhātuyā vippayuttā’’ti vattabbā siyuṃ. Yasmā pana te samudayasaccena samānagatikā. Yathā hi ye samudayasaccena sampayuttehi vippayuttā, tesaṃ kehici vippayogaṃ vattuṃ na sakkā, evaṃ tehipi . Tathā hi vakkhati ‘‘samudayasaccādīnī’’tiādi. Dasamo…pe… vuttoti ettha dasamanaye tehi avitakkavicāramattehi vippayuttehi vippayuttānaṃ soḷasahi dhātūhi vippayogo vutto, osānanaye tehi vippayuttānaṃ aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgaho ca vuttoti tasmā na te savitakkasavicārehi samānagatikāti dasseti.
ವಿತಕ್ಕಸಹಿತೇಸೂತಿ ಸಹವಿತಕ್ಕೇಸು। ತೇಸೂತಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೇಸು ಸಹ ವಿತಕ್ಕೇನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಧಮ್ಮೇಸು, ‘‘ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಿತೇಸು ವುತ್ತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇತಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಧಮ್ಮಾ ವಿತಕ್ಕೋ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ತಥಾ ಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನ ಏಕೇನಾಯತನೇನ ಏಕಾಯ ಧಾತುಯಾ ಕೇಹಿಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ। ಸೋ ಹಿ ಸಮುದಾಯೋತಿ ‘‘ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಧಮ್ಮಸಮುದಾಯೋ। ನನು ವಿತಕ್ಕೋಪೇತ್ಥ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಂ ಗತೋ, ಸೋ ಚ ವಿಚಾರತೋ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ತದೇಕದೇಸಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಹೋತೀ’’ತಿ। ಯಥಾತಿಆದಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಇದ್ಧಿಪಾದನಿದಸ್ಸನೇನ ವಿಭಾವೇತಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಏಕದೇಸಭೂತಾನಂ ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದಾದೀನಂ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ವುತ್ತೋ, ತಂಸಮುದಾಯಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ನ ಹೋತೀತಿ।
Vitakkasahitesūti sahavitakkesu. Tesūti avitakkavicāramattesu saha vitakkena dutiyajjhānadhammesu, ‘‘avitakkavicāramattā’’ti gahitesu vuttesūti attho. Sabbepi teti dutiyajjhānadhammā vitakko cāti sabbepi te dhammā sakkā vattuṃ. Tathā hi sampayogavippayogapadaniddese ‘‘avitakkavicāramattā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā’’ti vuttaṃ. Tattha ekena khandhenāti saṅkhārakkhandhena. So hi samudāyoti ‘‘avitakkavicāramattā dhammā’’ti vuttadhammasamudāyo. Nanu vitakkopettha dhammasaṅgahaṃ gato, so ca vicārato aññenapi sampayuttoti codanaṃ sandhāyāha ‘‘na hi tadekadesassa…pe… hotī’’ti. Yathātiādinā tamevatthaṃ iddhipādanidassanena vibhāveti. Tassattho – yathā iddhipādasamudāyassa ekadesabhūtānaṃ chandiddhipādādīnaṃ tīhi khandhehi sampayogo vutto, taṃsamudāyassa na hoti, evaṃ idhāpi vitakkassa aññehi sampayogo avitakkavicāramattassa samudāyassa na hotīti.
ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೇಸೂತಿ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು। ಸಮುದಾಯಸ್ಸಾತಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಸಮುದಾಯಸ್ಸ। ತೇಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾ ವುತ್ತಾ ‘‘ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ। ತೇನಾತಿ ವಿಚಾರೇನ। ನ ಹೀತಿಆದಿನಾ ಯಥಾಧಿಗತಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾಯ ನವತ್ತಬ್ಬಾಭಾವಂ ಉದಾಹರಣದಸ್ಸನವಸೇನ ವಿಭಾವೇತಿ। ಕೇಚಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ತಂಸಹಗತಾ ಚ ಮೋಹವಜ್ಜಾ ಮೋಹೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಕೇಚಿ ಅಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ। ಮೋಹೇನಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಮೋಹಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ನ ಸಮುದಾಯೋ ತೇನ ಮೋಹೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ। ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ಹೇತುಭಾವೋ ನಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಸೋ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕೋತಿ ವುತ್ತೋ ಸಮುದಾಯೋ। ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ‘‘ಭಾವನಾ…ಪೇ॰… ಯೋಪಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ನವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ನಿದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅವಿತಕ್ಕ…ಪೇ॰… ಸಿಯಾ, ತಂ ನ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೇಸು ಕೋಚಿಪಿ ವಿಚಾರೇನ ಅಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ। ತೇತಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ। ಏಕಧಮ್ಮೇಪಿ…ಪೇ॰… ಕತೋ ಯಥಾ ‘‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ।
Yadi evaṃ ‘‘iddhipādo dvīhi khandhehi sampayutto’’tiādi na vattabbanti ce? No na vattabbanti dassento ‘‘yathā panā’’tiādimāha. Tattha tesūti iddhipādesu. Samudāyassāti iddhipādasamudāyassa. Tehi vedanākkhandhādīhi sampayuttatā vuttā ‘‘iddhipādo dvīhi khandhehi sampayutto’’tiādinā. Tenāti vicārena. Na hītiādinā yathādhigatadhammānaṃ sampayuttatāya navattabbābhāvaṃ udāharaṇadassanavasena vibhāveti. Keci vicikicchā taṃsahagatā ca mohavajjā mohena sampayuttā, keci asampayuttā. Mohenāti vicikicchāsahagatamohameva sandhāya vadati. Iti iminā kāraṇena na samudāyo tena mohena sampayutto. Añño koci dhammo hetubhāvo nāpi atthi, yena hetunā so dassanenapahātabbahetukoti vutto samudāyo. Evanti iminā nayena ‘‘bhāvanā…pe… yopi sampayuttā’’ti navattabbatāya nidassetabbāti attho. Evanti yathā dassanenapahātabbahetukasamudāyassa sampayuttatā na vattabbā, evaṃ yena dhammena avitakka…pe… siyā, taṃ na natthi. Tasmāti yasmā avitakkavicāramattesu kocipi vicārena asampayutto natthi, tasmā. Teti avitakkavicāramattā dhammā. Ekadhammepi…pe… kato yathā ‘‘appaccayā dhammā asaṅkhatā dhammā’’ti.
ಛಟ್ಠನಯಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Chaṭṭhanayasampayogavippayogapadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕ • Abhidhammapiṭaka / ಧಾತುಕಥಾಪಾಳಿ • Dhātukathāpāḷi / ೬. ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದನಿದ್ದೇಸೋ • 6. Sampayogavippayogapadaniddeso
ಅಟ್ಠಕಥಾ • Aṭṭhakathā / ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ಪಞ್ಚಪಕರಣ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ೬. ಛಟ್ಠನಯೋ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದವಣ್ಣನಾ • 6. Chaṭṭhanayo sampayogavippayogapadavaṇṇanā
ಟೀಕಾ • Tīkā / ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕ (ಟೀಕಾ) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ಪಞ್ಚಪಕರಣ-ಮೂಲಟೀಕಾ • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ೬. ಛಟ್ಠನಯೋ ಸಮ್ಪಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಪದವಣ್ಣನಾ • 6. Chaṭṭhanayo sampayogavippayogapadavaṇṇanā
