| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
੬. ਚੇਤੋਖਿਲਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
6. Cetokhilasuttavaṇṇanā
੧੮੫. ਚੇਤੋ ਤੇਹਿ ਖਿਲਯਤਿ ਥਦ੍ਧਭਾવਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇਤੋਖਿਲਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਥਦ੍ਧਭਾવਾ’’ਤਿ। ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਕ੍ਲਾਪੀਜਾਤਂ ਠਾਨਂ વਿਯ ਅਮਨੁਞ੍ਞਂ ਖੇਤ੍ਤਂ વਿਯ ਚ ਖਾਣੁਕਨਿਚਿਤਂ ਅਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਚવਰਭਾવਾ ਖਾਣੁਕਭਾવਾ’’ਤਿ। ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਆਨੇਤ੍વਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ। ਚਿਤ੍ਤਂ ਬਨ੍ਧਿਤ੍વਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਪવਤ੍ਤਿਭਾવਤੋ ਕੁਸਲਚਾਰਸ੍ਸ ਅવਸਰਚਜਨવਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬਦ੍ਧਂ વਿਯ ਸਮੋਰੋਧੇਤ੍વਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮੁਟ੍ਠਿਯਂ ਕਤ੍વਾ વਿਯ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ। ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਚੇਤੋ વਿਰੂਪਂ ਨਿਬਨ੍ਧੀਯਤਿ ਸਂਯਮੀਯਤਿ ਏਤੇਹੀਤਿ ਚੇਤਸੋ વਿਨਿਬਨ੍ਧਾ ਯਸ੍ਸ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਸੀਲਂ ਅਖਣ੍ਡਾਦਿਭਾવਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ વਿਸੇਸਭਾਗਿਯਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇવ ਮਗ੍ਗਫਲਾવਹਂ ਮਹਾਸਙ੍ਘਰਕ੍ਖਿਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ વਿਯ, ਸੋ ਤਾਦਿਸੇਨ ਸੀਲੇਨ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮવਿਨਯੇ વੁਦ੍ਧਿਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੀਲੇਨ વੁਦ੍ਧਿ’’ਨ੍ਤਿ। ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ વਿਰੂਲ਼੍ਹਮੂਲੋ વਿਯ ਪਾਦਪੋ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ, ਸੋ ਸਾਸਨੇ વਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਗ੍ਗੇਨ વਿਰੂਲ਼੍ਹਿ’’ਨ੍ਤਿ। ਯੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਕਿਲੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਅਰਹਾ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਸਤਿવੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ વੇਪੁਲ੍ਲ’’ਨ੍ਤਿ। ਦੁਤਿਯવਿਕਪ੍ਪੇ ਅਤ੍ਥੋ વੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
185. Ceto tehi khilayati thaddhabhāvaṃ āpajjatīti cetokhilā. Tenāha ‘‘cittassa thaddhabhāvā’’ti. Yasmā tehi uppannehi cittaṃ uklāpījātaṃ ṭhānaṃ viya amanuññaṃ khettaṃ viya ca khāṇukanicitaṃ amahapphalaṃ hoti. Tena vuttaṃ ‘‘kacavarabhāvā khāṇukabhāvā’’ti. ‘‘Cittassā’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Cittaṃ bandhitvāti taṇhāpavattibhāvato kusalacārassa avasaracajanavasena cittaṃ baddhaṃ viya samorodhetvā. Tenāha ‘‘muṭṭhiyaṃ katvā viya gaṇhantī’’ti. Saddatthato pana ceto virūpaṃ nibandhīyati saṃyamīyati etehīti cetaso vinibandhā yassa catubbidhaṃ sīlaṃ akhaṇḍādibhāvappattiyā suparisuddhaṃ visesabhāgiyattā appakasireneva maggaphalāvahaṃ mahāsaṅgharakkhitattherassa viya, so tādisena sīlena imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ āpajjissatīti āha ‘‘sīlena vuddhi’’nti. Yassa pana ariyamaggo uppajjanto virūḷhamūlo viya pādapo suppatiṭṭhito, so sāsane virūḷhiṃ āpannoti āha ‘‘maggena virūḷhi’’nti. Yo sabbaso kilesanibbānappatto, so arahā sīlādidhammakkhandhapāripūriyā sativepullappatto hotīti āha ‘‘nibbānena vepulla’’nti. Dutiyavikappe attho vuttanayānusārena veditabbo.
ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਧਮ੍ਮਕਾਯੋ વਿਯ ਰੂਪਕਾਯੋਪਿ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਅਨੁਤ੍ਤਰਗੁਣਾਧਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਚ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਾਰੀਨਂ ਸਂਸਯવਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿਯੇવਾਤਿ ‘‘ਸਰੀਰੇ વਾ ਗੁਣੇ વਾ ਕਙ੍ਖਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣੇਨ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਯੋ ਰੂਪਕਾਯਗੁਣਾ ਗਹਿਤਾ ਏવ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅવਿਨਾਭਾવਤੋਤਿ ‘‘ਦ੍વਤ੍ਤਿਂਸવਰਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤ’’ਮਿਚ੍ਚੇવ વੁਤ੍ਤਂ, ਏવਂ ਅਨਾવਰਣਞਾਣੇਨ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਨਨ੍ਤਾਪਰਿਮੇਯ੍ਯਭੇਦਾ ਧਮ੍ਮਕਾਯਗੁਣਾ ਗਹਿਤਾ ਏવ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਗ੍ਗਹਣਮੇવ ਕਤਂ ਨਾਨਨ੍ਤਰਿਯਭਾવਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ। ਕਙ੍ਖਹੀਤਿ ‘‘ਅਹੋ વਤ ਤੇ ਗੁਣਾ ਨ ਭવੇਯ੍ਯੁਂ, ਭવੇਯ੍ਯੁਂ વਾ’’ਤਿ ਪਤ੍ਥਨੁਪ੍ਪਾਦਨવਸੇਨ ਕਙ੍ਖਤਿ। ਪੁਰਿਮੋ ਹਿ વਿਪਰੀਤਜ੍ਝਾਸਯੋ, ਇਤਰੋ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਜ੍ਝਾਸਯੋ। વਿਚਿਨਨ੍ਤੋਤਿ વਿਚਯਭੂਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਤੇ વਿવੇਚੇਤੁਕਾਮੋ ਤਦਭਾવਤੋ ਕਿਚ੍ਛਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਕਿਚ੍ਛਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਤਤ੍ਥ ਨਿਚ੍ਛੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯੇવਾਤਿ ਆਹ ‘‘વਿਨਿਚ੍ਛੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ। વਿਗਤਾ ਚਿਕਿਚ੍ਛਾਤਿ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ। ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਂ ਨ ਪਟਿਲਭਤੀਤਿ ‘‘ਏવਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਓਕਪ੍ਪਨવਸੇਨ ਗੁਣੇਸੁ વਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ। ਓਤਰਿਤ੍વਾਤਿ ਞਾਣੇਨ ਅਨੁਪવਿਸਿਤ੍વਾ। ਪਸੀਦਿਤੁਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਸਨ੍ਨਰੂਪਧਮ੍ਮਕਾਯਗੁਣੇਹਿ ਭਗવਾ’’ਤਿ ਪਸੀਦਿਤੁਂ। ਅਨਾવਿਲੋ ਅਕਾਲੁਸ੍ਸੋ ਹੋਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ। ‘‘ਕਙ੍ਖਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦੁਬ੍ਬਲਾ વਿਮਤਿ વੁਤ੍ਤਾ, ‘‘વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ, ‘‘ਨਾਧਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਬਲવਤੀ, ‘‘ਨ ਸਮ੍ਪਸੀਦਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਿવਿਧਾਯਪਿ વਿਮਤਿਯਾ વਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਕਾਲੁਸ੍ਸਿਯਂ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ।
Buddhānaṃ dhammakāyo viya rūpakāyopi anaññasādhāraṇatāya anuttaraguṇādhiṭṭhānatāya ca apaccakkhakārīnaṃ saṃsayavatthu hotiyevāti ‘‘sarīre vā guṇe vā kaṅkhatī’’ti vuttaṃ. Tattha yathā mahāpurisalakkhaṇena anubyañjanādayo rūpakāyaguṇā gahitā eva honti avinābhāvatoti ‘‘dvattiṃsavaralakkhaṇappaṭimaṇḍita’’micceva vuttaṃ, evaṃ anāvaraṇañāṇena sabbepi anantāparimeyyabhedā dhammakāyaguṇā gahitā eva hontīti sabbaññutaññāṇaggahaṇameva kataṃ nānantariyabhāvatoti daṭṭhabbaṃ. Kaṅkhahīti ‘‘aho vata te guṇā na bhaveyyuṃ, bhaveyyuṃ vā’’ti patthanuppādanavasena kaṅkhati. Purimo hi viparītajjhāsayo, itaro yathābhūtañāṇajjhāsayo. Vicinantoti vicayabhūtāya paññāya te vivecetukāmo tadabhāvato kicchaṃ dukkhaṃ āpajjati, kicchappatti ca tattha nicchetuṃ asamatthatāyevāti āha ‘‘vinicchetuṃ na sakkotī’’ti. Vigatā cikicchāti vicikicchā. Adhimokkhaṃ na paṭilabhatīti ‘‘evameta’’nti okappanavasena guṇesu vinicchayaṃ nādhigacchati. Otaritvāti ñāṇena anupavisitvā. Pasīditunti ‘‘pasannarūpadhammakāyaguṇehi bhagavā’’ti pasīdituṃ. Anāvilo akālusso hotuṃ na sakkoti. ‘‘Kaṅkhatī’’ti iminā dubbalā vimati vuttā, ‘‘vicikicchatī’’ti iminā majjhimā, ‘‘nādhimuccatī’’ti iminā balavatī, ‘‘na sampasīdatī’’ti iminā tividhāyapi vimatiyā vasena uppannacittakālussiyaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.
ਆਤਪ੍ਪਾਯਾਤਿਆਦਿਤੋ ਤਪਤਿ ਸਨ੍ਤਪਤਿ ਕਿਲੇਸੇਤਿ ਆਤਪ੍ਪਂ, ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੁ, ਤਦਤ੍ਥਾਯ। ਅਨੁਯੋਗਾਯਾਤਿ ਯਥਾ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅવਸਰੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਏવਂ ਅਨੁ ਅਨੁ ਯੁਞ੍ਜਨਂ ਅਨੁਯੋਗੋ, ਨਿਕ੍ਕਮਧਾਤੁ, ਤਦਤ੍ਥਾਯ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਯੋਗਾਯਾ’’ਤਿ। ਸਾਤਚ੍ਚਾਯਾਤਿ ਯਥਾ ਉਪਰੂਪਰਿ વਿਸੇਸਾਧਿਗਮੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਸਤਤਸ੍ਸ ਨਿਰਨ੍ਤਰਪવਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਯੋਗਸ੍ਸ ਭਾવੋ ਸਾਤਚ੍ਚਂ, ਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੁ, ਤਦਤ੍ਥਾਯ। ਪਧਾਨਾਯਾਤਿ ਸਨ੍ਤਮੇવਂ ਤਿવਿਧਧਾਤੁਸਂવਡ੍ਢਿਤਾਨੁਭਾવਂ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸવਿਦ੍ਧਂਸਨਸਮਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ વੀਰਿਯਂ, ਤਦਤ੍ਥਾਯ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਤਪ੍ਪਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਨਮਤਿ ਯਥਾવੁਤ੍ਤਕਙ੍ਖਾવਸੇਨ, ਪਗੇવ ਅਨੁਯੋਗਾਦਿਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਪਦਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ, ਅਨવਸੇਸવਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ વਾ। ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਆਤਪ੍ਪવੇવਚਨਾਨੇવ ਅਨੁਯੋਗਾਦਿਪਦਾਨੀ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਭਗવਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਕਙ੍ਖਾਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਥਦ੍ਧਕਚવਰਖਾਣੁਕਭਾવੇਨ ਅਕੁਸਲਭਾવਾਦਿਆਪਾਦਨਤੋ ਚੇਤੋਖਿਲਭਾવਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ।
Ātappāyātiādito tapati santapati kileseti ātappaṃ, ārambhadhātu, tadatthāya. Anuyogāyāti yathā saṃkilesadhammānaṃ avasaro na hoti, evaṃ anu anu yuñjanaṃ anuyogo, nikkamadhātu, tadatthāya. Tenāha ‘‘punappunaṃ yogāyā’’ti. Sātaccāyāti yathā uparūpari visesādhigamo hoti, tathā satatassa nirantarapavattassa anuyogassa bhāvo sātaccaṃ, parakkamadhātu, tadatthāya. Padhānāyāti santamevaṃ tividhadhātusaṃvaḍḍhitānubhāvaṃ sabbakilesaviddhaṃsanasamatthaṃ padhānasaṅkhātaṃ vīriyaṃ, tadatthāya. Ettha ca ātappāya cittaṃ na namati yathāvuttakaṅkhāvasena, pageva anuyogādiatthanti dassetuṃ cattāripi padāni gahitāni, anavasesavisesadassanatthaṃ vā. Keci pana ‘‘ātappavevacanāneva anuyogādipadānī’’ti vadanti. Ettāvatā bhagavā satthari kaṅkhāya cittassa thaddhakacavarakhāṇukabhāvena akusalabhāvādiāpādanato cetokhilabhāvaṃ dasseti. Sesesupi eseva nayo.
ਸਿਕ੍ਖਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਟਿવੇਧਧਮ੍ਮੇ ਚਾ’’ਤਿ। ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ ਯਤ੍ਥ ਕਙ੍ਖਾਯ ਸਮ੍ਭવੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਯਿਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਪਟਿવੇਧਾવਹਭਾવਾਦਿવਸੇਨਪਿ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਸਂਸਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ। ਯਥਾ ਚ ਪਟਿવੇਧੇ ਕਙ੍ਖਾ વੁਤ੍ਤਾ, ਏવਂ ਅਧਿਗਮਧਮ੍ਮੇਪਿ ਪવਤ੍ਤਤੀਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਤਥਾ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚੇ ‘‘ਕਸਿਣਾਦਿਭਾવਨਾਯ ਝਾਨਾਨਿ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ‘‘ਕਸਿਣਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਆਰੁਪ੍ਪਾਤਿ, ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਚਤੁਤ੍ਥਬ੍ਰਹ੍ਮવਿਹਾਰੋ’’ਤਿ ਏવਮਾਦਿਨਾ ਕਙ੍ਖਤਿਯੇવਾਤਿ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਨવਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂਯੇવ ਕਙ੍ਖਾਪવਤ੍ਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਅਸਂਕਿਲੇਸਿਕਤ੍ਤਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾਨਂ।
Sikkhāggahaṇena paṭipattisaddhammassa gahitattā vuttaṃ ‘‘pariyattidhamme ca paṭivedhadhamme cā’’ti. Pariyattidhamme yattha kaṅkhāya sambhavo, taṃ dassetuṃ ‘‘caturāsīti dhammakkhandhasahassānī’’tiādi vuttaṃ. Tayidaṃ nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ paramparāya paṭivedhāvahabhāvādivasenapi ekaccānaṃ tattha saṃsayuppattito. Yathā ca paṭivedhe kaṅkhā vuttā, evaṃ adhigamadhammepi pavattatīti veditabbā. Tathā hi ekacce ‘‘kasiṇādibhāvanāya jhānāni ijjhantī’’ti vadanti. ‘‘Kasiṇanissando āruppāti, mettādinissando catutthabrahmavihāro’’ti evamādinā kaṅkhatiyevāti. Ettha ca navalokuttaresu paññattiyaṃyeva kaṅkhāpavatti veditabbā asaṃkilesikattā lokuttaradhammānaṃ.
ਏવਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਦਿਸਂ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ-ਉਜੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ-ਞਾਯਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ-ਸਾਮੀਚਿਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ-ਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਦਂ। ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਦਯੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਧਮ੍ਮਭੂਤਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਏવਞ੍ਹਿ ਮਗ੍ਗਫਲਸਿਕ੍ਖਾਹਿ ਇਮਾਸਂ વਿਸੇਸੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ। ਤਥਾ ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ વਤ੍ਥੁਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਚ ਗੁਣੇਸੁ ਅਨਧਿਮੁਚ੍ਚਨਅਸਮ੍ਪਸੀਦਨવਸੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭਾવਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਥਦ੍ਧਭਾવੋ ਆਸਪ੍ਪਨਪਰਿਸਪ੍ਪਨવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਿਯਾ ਕਚવਰਖਾਣੁਕਭਾવੋ ਚ, ਏવਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਆਘਾਤਚਣ੍ਡਿਕ੍ਕਾਦਿવਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਥਦ੍ਧਭਾવੋ ਚ ਉਪਹਨਨવਿਰੁਜ੍ਝਨਾਦਿવਸੇਨ ਕਚવਰਖਾਣੁਕਭਾવੋ ਚ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਅਰਿਯਸਙ੍ਘવਿਸਯਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਪੁਗ੍ਗਲવਿਸਯਾ ਕਾਚਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਙ੍ਘવਿਸਯਾવ ਗਹਿਤਾ, ਸਾਸਨਿਕવਸੇਨ ਚਾਯਂ ਚੇਤੋਖਿਲਦੇਸਨਾਤਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀવਿਸਯੋવ ਕੋਪੋ ਗਹਿਤੋ।
Evarūpanti edisaṃ suppaṭipatti-ujuppaṭipatti-ñāyappaṭipatti-sāmīcippaṭipatti-saṅkhātaṃ sammāpaṭipadaṃ. Adhisīlasikkhādayo lokuttaradhammassa anudhammabhūtā veditabbā. Evañhi maggaphalasikkhāhi imāsaṃ viseso siddho hoti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘sikkhāggahaṇena paṭipattisaddhammassa gahitattā’’ti. Ettha ca yathā vicikicchā vatthuttayassa sikkhāya ca guṇesu anadhimuccanaasampasīdanavasena appaṭipattibhāvato cittassa thaddhabhāvo āsappanaparisappanavasena pavattiyā kacavarakhāṇukabhāvo ca, evaṃ sabrahmacārīsu āghātacaṇḍikkādivasena cittassa thaddhabhāvo ca upahananavirujjhanādivasena kacavarakhāṇukabhāvo ca veditabbo. Ariyasaṅghavisayā vicikicchā, puggalavisayā kāci natthīti saṅghavisayāva gahitā, sāsanikavasena cāyaṃ cetokhiladesanāti sabrahmacārīvisayova kopo gahito.
੧੮੬. ਯਥਾ વਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਏવਂ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯੋ ਏવਾਤਿ ‘‘ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਪੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤੇਨਾਹ ਭਗવਾ ‘‘ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਲੋਕੇ ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਨਿવਿਸਮਾਨਾ ਨਿવਿਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ॰ ਨਿ॰ ੨.੪੦੦; ਮ॰ ਨਿ॰ ੧.੧੩੩; વਿਭ॰ ੨੦੩)। ਕਾਮਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਮਹਾਨਿ॰ ੧) ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਕਾਮਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ, ਬਲવਕਾਮਰਾਗવਤ੍ਥੁਭੂਤਾਯੇવੇਤ੍ਥ ਕਾਮਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ। વਿਨਿਬਦ੍ਧવਤ੍ਥੁਭਾવੇਨ ਯਥਾ વਿਸੁਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਯੋ ਗਹਿਤੋ, ਤਥਾ ਪਰੇਸਂ ਤਥਾਰੂਪਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਸਮੂਹਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਰੂਪੇਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਰੂਪੇ’’ਤਿ। ਯਥਾ ਹਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਰਾਗੋ ਝਾਨਾਦਿવਿਸੇਸਾਧਿਗਮਸ੍ਸ વਿਨਿਬਦ੍ਧਾਯ ਸਂવਤ੍ਤਤਿ, ਏવਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਯੇ ਅਪੇਕ੍ਖਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਕਪਰਿਕ੍ਖਾਰਞਾਤਿਮਿਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਅਪੇਕ੍ਖਾਤਿ। ਕੇਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਰੂਪੇਤਿ ਰੂਪਜ੍ਝਾਨੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਪਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ। ਤਦਯੁਤ੍ਤਂ ਝਾਨਾਧਿਗਮવਿਨਿਬਦ੍ਧਾਨਂ ਸੀਲਸ੍ਸ ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਭੂਤਾਨਂ ਚੇਤੋવਿਨਿਬਦ੍ਧਭਾવੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ।
186. Yathā vatthukāmo, evaṃ kilesakāmopi assādanīyo evāti ‘‘kilesakāmepī’’ti vuttaṃ. Tenāha bhagavā ‘‘rūpataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisatī’’tiādi (dī. ni. 2.400; ma. ni. 1.133; vibha. 203). Kāmaniddese (mahāni. 1) sabbepi tebhūmakā dhammā kāmanīyaṭṭhena ‘‘kāmā’’ti vuttā, balavakāmarāgavatthubhūtāyevettha kāmaggahaṇena gahitāti. Vinibaddhavatthubhāvena yathā visuṃ attano kāyo gahito, tathā paresaṃ tathārūpā rūpadhammā samūhaṭṭhenāti āha ‘‘rūpeti bahiddhārūpe’’ti. Yathā hi pañcakāmaguṇiko rāgo jhānādivisesādhigamassa vinibaddhāya saṃvattati, evaṃ attano kāye apekkhā bahiddhā ca sakaparikkhārañātimittādīsu apekkhāti. Keci panettha ‘‘rūpeti rūpajjhāne’’tiādinā papañcenti. Tadayuttaṃ jhānādhigamavinibaddhānaṃ sīlassa ca saṃkilesabhūtānaṃ cetovinibaddhabhāvena gahitattā.
ਯਾવਦਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਯਾવ ਅਤ੍ਥੇਤਿ ਅਭਿਕਙ੍ਖਤਿ, ਤਾવ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਤ੍ਤਕਂ ਇਚ੍ਛਤਿ, ਤਤ੍ਤਕ’’ਨ੍ਤਿ। ਨ੍ਤਿ ਯਾવਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਪੂਰਂ ਭੁਤ੍ਤਂ। ਅવਦੇਹਨਤੋ ਪੂਰਣਤੋ। ਸੇਯ੍ਯਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸੇਯ੍ਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸੁਖਂ। ਪਸ੍ਸਸੁਖਨ੍ਤਿ ਪਸ੍ਸਾਨਂ ਸਮ੍ਪਰਿવਤ੍ਤਨੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸੁਖਂ। ਨਿਦ੍ਦਾਸੁਖਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸੁਖਂ।
Yāvadatthanti yāva attheti abhikaṅkhati, tāva. Tenāha ‘‘yattakaṃ icchati, tattaka’’nti. Nti yāvadatthaṃ udarapūraṃ bhuttaṃ. Avadehanato pūraṇato. Seyyasukhanti seyyaṃ paṭicca uppajjanakasukhaṃ. Passasukhanti passānaṃ samparivattanena uppajjanakasukhaṃ. Niddāsukhanti niddāyanena uppajjanakasukhaṃ.
ਸੀਲੇਨਾਤਿਆਦਿ ਪਤ੍ਥਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ। વਤਸਮਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਧੁਤਙ੍ਗਾਦਿવਤਾਨੁਟ੍ਠਾਨਂ। ਤਪੋਤਿ વੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ। ਸੋ ਹਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਤਪਨਟ੍ਠੇਨ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਟ੍ਠੇਨ ਤਪਚਰਣਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ।
Sīlenātiādi patthanākāradassanaṃ. Vatasamādānanti dhutaṅgādivatānuṭṭhānaṃ. Tapoti vīriyārambho. So hi kilesānaṃ tapanaṭṭhena niggaṇhanaṭṭhena tapacaraṇanti vuttaṃ.
੧੮੯. ਛਨ੍ਦਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ, ਛਨ੍ਦਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ, ਛਨ੍ਦਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍વਾ ਪવਤ੍ਤਿવਸੇਨ ਛਨ੍ਦਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ। ਜੇਟ੍ਠਕਟ੍ਠੇਨ ਪਧਾਨਭੂਤਾ, ਪਧਾਨਭਾવਂ વਾ ਪਤ੍ਤਾਤਿ ਪਧਾਨਭੂਤਾ। ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਛਨ੍ਦਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਪવਤ੍ਤਸਮਾਧਿਨਾ ਚੇવ ‘‘ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤવੀਰਿਯੇਨ ਚ। ਉਪੇਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ। ਇਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਇਦ੍ਧਿ, ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਪਟਿਲਾਭਟ੍ਠੇਨ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸਾ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਾਦਂ ਪਾਦਕਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ। ਅਥ વਾ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਤਾਯ ਇਦ੍ਧਾ વੁਦ੍ਧਾ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦ੍ਧਿ, ਸਾવ ਉਪਰਿવਿਸੇਸਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾવਤੋ ਪਾਦੋ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਦ੍ਧਿਭੂਤਂ વਾ ਪਾਦਨ੍ਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦ’’ਨ੍ਤਿ। ਸੇਸੇਸੁਪੀਤਿ વੀਰਿਯਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾਦੀਸੁਪਿ। ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਸ੍ਸ। ਅਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋਤਿ ਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਸਂવਣ੍ਣਨਾਯਂ (વਿਸੁਦ੍ਧਿ॰ ਮਹਾਟੀ॰ ੨.੩੬੯) ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥવਿਚਾਰੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ। ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ ਸਮਾਧਿਪਧਾਨਤ੍ਤਾ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘વਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਕਥਿਤ’’ਨ੍ਤਿ। ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹਨਕਿਰਿਯਾਯ ਉਸ੍ਸਹਨਤੋ ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹੀ, ਥਾਮਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੁ। ਸਾ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ વਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਪਞ੍ਚਮੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾવਨਾਸੁ ਤਤ੍ਥ ਚਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨੇਸੁ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਂ વੀਰਿਯਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹੀਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬવੀਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ। ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਿਯਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਾਸਾਧਨਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮવਿਭਾਗੇਨ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਚ ਚੇਤੋਖਿਲਪ੍ਪਹਾਨਾਨਿ ਪਞ੍ਚ વਿਨਿਬਨ੍ਧਪ੍ਪਹਾਨਾਨੀ’’ਤਿ। ਭਬ੍ਬੋਤਿ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਰਹਤਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ। ਞਾਣੇਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ। ਕਿਲੇਸਭੇਦਾਯਾਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਾਯ। ਖੇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੁਪਦ੍ਦવਸ੍ਸ।
189.Chandaṃ nissāyāti chandaṃ dhuraṃ, chandaṃ jeṭṭhakaṃ, chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā pavattivasena chandaṃ nissāya. Jeṭṭhakaṭṭhena padhānabhūtā, padhānabhāvaṃ vā pattāti padhānabhūtā. Tehi dhammehīti chandanissayena pavattasamādhinā ceva ‘‘padhānasaṅkhāro’’ti vuttavīriyena ca. Upetanti sampayuttaṃ. Ijjhanaṭṭhena iddhi, nipphattiatthena paṭilābhaṭṭhena cāti attho, tassā iddhiyā pādaṃ pādakaṃ padaṭṭhānabhūtaṃ. Atha vā ijjhanti tāya iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iddhi, sāva uparivisesānaṃ adhiṭṭhānabhāvato pādo. Tenāha ‘‘iddhibhūtaṃ vā pādanti iddhipāda’’nti. Sesesupīti vīriyiddhipādādīsupi. Assāti iddhipādassa. Attho dīpitoti dīpanatthaṃ kataṃ, tasmā visuddhimaggasaṃvaṇṇanāyaṃ (visuddhi. mahāṭī. 2.369) tassa atthavicāro gahetabbo. Iddhipādānaṃ samādhipadhānattā vuttaṃ ‘‘vikkhambhanappahānaṃ kathita’’nti. Tesaṃ tesaṃ kusaladhammānaṃ anuppannānaṃ uppādanakiriyāya uppannānaṃ paribrūhanakiriyāya ussahanato ussoḷhī, thāmappattā parakkamadhātu. Sā pana catunnaṃ iddhipādānaṃ visesapaccayabhūtā te upādāya ‘‘pañcamī’’ti vuttā, sā ca yasmā samathavipassanābhāvanāsu tattha caādimajjhapariyosānesu sādhetabbaṃ vīriyaṃ, tasmā āha ‘‘ussoḷhīti sabbattha kattabbavīriyaṃ dassetī’’ti. Pubbabhāgiyasamathavipassanāsādhanaṃ pahātabbadhammavibhāgena bhinditvā āha ‘‘pañca cetokhilappahānāni pañca vinibandhappahānānī’’ti. Bhabboti yutto arahati nipphattiyā. Ñāṇenāti maggañāṇena. Kilesabhedāyāti kilesānaṃ samucchindanāya. Khemassāti anupaddavassa.
ਸਮ੍ਭਾવਨਤ੍ਥੇਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ॰ ਟੀ॰ ੧.੧੧; ਅ॰ ਨਿ॰ ਟੀ॰ ੩.੭.੭੧) ‘‘ਅਪਿ ਨਾਮੇવਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ વਿਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਾવਨਤ੍ਥੋ। ਏવਂ ਹੀਤਿ ਏવਂ ਏਕਮੇવ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਅવਤ੍વਾ ਅਪਰਾਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ વਚਨਂ ਲੋਕੇ ਸਿਲਿਟ੍ਠવਚਨਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਦ੍વੇ વਾ ਤੀਣਿ વਾ ਉਦਕਫੁਸਿਤਾਨੀ’’ਤਿ। ਸਮ੍ਮਾ ਅਧਿਸਯਿਤਾਨੀਤਿ ਪਾਦਾਦੀਹਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਨੇਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਪਘਾਤਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤਿਯਾ ਬਹਿવਾਤਾਦਿਪਰਿਸ੍ਸਯਪਰਿਹਰਣਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਮਦੇવ ਉਪਰਿ ਸਯਿਤਾਨਿ। ਉਤੁਂ ਗਾਹਾਪੇਨ੍ਤਿਯਾਤਿ ਤੇਸਂ ਅਲ੍ਲਸਿਨੇਹਪਰਿਯਾਦਾਨਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਯੁਸ੍ਮਾવਸੇਨ ਉਤੁਂ ਗਣ੍ਹਾਪੇਨ੍ਤਿਯਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਸ੍ਮੀਕਤਾਨੀ’’ਤਿ। ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭਾવਿਤਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਮਦੇવ ਸਬ੍ਬਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਟવਾਸਨਾਯ વਾਸਿਤਾਨਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕੁਕ੍ਕੁਟਗਨ੍ਧਂ ਗਾਹਾਪਿਤਾਨੀ’’ਤਿ। ਅਯਞ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟਗਨ੍ਧਪਰਿਭਾવਨਾ ਸਮ੍ਮਾਅਧਿਸਯਨਸਮ੍ਮਾਪਰਿਸੇਦਨਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ‘‘ਅਨੁਨਿਪ੍ਫਾਦੀ’’ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ॰ ਟੀ॰ ੧.੧੧) ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ। ਤੇਹਿ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇવ ਇਜ੍ਝਨਤੋ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਿવਿਧਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇਨਾ’’ਤਿ। ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਏવਂ ‘‘ਅਹੋ વਤਿਮੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਪਨ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਤ੍ਤਾ ਅਥ ਖੋ ਭਬ੍ਬਾવ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਜ੍ਜਿਤੁਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ । ਕਸ੍ਮਾ ਭਬ੍ਬਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ। ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਕਪਾਲਸ੍ਸ ਤਨੁਤਾ ਆਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ, ਤਥਾ ਕਪਾਲਸ੍ਸ ਤਨੁਤਾਯ ਨਖਸਿਖਾਮੁਖਤੁਣ੍ਡਕਾਨਂ ਖਰਤਾਯ ਚ ਅਲ੍ਲਸਿਨੇਹਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਕਾਰਣવਚਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਆਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤੋ, ਸਯਞ੍ਚ ਪਰਿਪਾਕਗਤਤ੍ਤਾ।
Sambhāvanattheti (sārattha. ṭī. 1.11; a. ni. ṭī. 3.7.71) ‘‘api nāmevaṃ siyā’’ti vikappanattho sambhāvanattho. Evaṃ hīti evaṃ ekameva saṅkhyaṃ avatvā aparāya saṅkhyāya saddhiṃ vacanaṃ loke siliṭṭhavacanaṃ hoti yathā ‘‘dve vā tīṇi vā udakaphusitānī’’ti. Sammā adhisayitānīti pādādīhi attanā nesaṃ kiñci upaghātaṃ akarontiyā bahivātādiparissayapariharaṇatthaṃ sammadeva upari sayitāni. Utuṃ gāhāpentiyāti tesaṃ allasinehapariyādānatthaṃ attano kāyusmāvasena utuṃ gaṇhāpentiyā. Tenāha ‘‘usmīkatānī’’ti. Sammā paribhāvitānīti sammadeva sabbaso kukkuṭavāsanāya vāsitāni. Tenāha ‘‘kukkuṭagandhaṃ gāhāpitānī’’ti. Ayañca kukkuṭagandhaparibhāvanā sammāadhisayanasammāparisedananipphattiyā ‘‘anunipphādī’’ti (sārattha. ṭī. 1.11) daṭṭhabbā. Tehi pana saddhiṃyeva ijjhanato vuttaṃ ‘‘tividhakiriyākaraṇenā’’ti. Kiñcāpi na evaṃ ‘‘aho vatime’’tiādinā icchā uppajjeyya, kāraṇassa pana sampāditattā atha kho bhabbāva abhinibbhijjitunti yojanā . Kasmā bhabbāti āha ‘‘te hi yasmā tāyā’’tiādi. Ettha yathā kapālassa tanutā ālokassa anto paññāyamānassa kāraṇaṃ, tathā kapālassa tanutāya nakhasikhāmukhatuṇḍakānaṃ kharatāya ca allasinehassa pariyādānaṃ kāraṇavacananti daṭṭhabbaṃ, tasmāti ālokassa anto paññāyamānato, sayañca paripākagatattā.
ਓਪਮ੍ਮਸਮ੍ਪਟਿਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਓਪਮ੍ਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਪਮੇਯ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਮਦੇવ ਪਟਿਪਾਦਨਂ। ਅਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਉਪਮੇਯ੍ਯਤ੍ਥੇਨ। ਯਥਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡੇਸੁ ਤਿવਿਧਕਿਰਿਯਾਯ ਕਰਣਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਚ੍ਛਾਪਕਾਨਂ ਅਣ੍ਡਕੋਸਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਨਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਂ, ਏવਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹੀਪਨ੍ਨਰਸਾਨਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਅવਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਨਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ…ਪੇ॰… ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਭਾવੋ’’ਤਿ। ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਅવਿਜ੍ਜਾਯ ਅਣ੍ਡਕੋਸਸਦਿਸਤਾਯ ਬਲવવਿਪਸ੍ਸਨਾવਸੇਨ ਅવਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਸ੍ਸ ਤਨੁਭਾવੋ, વਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਣਾਮਕਾਲੋ વੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਭਾવਾਪਤ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਚ ਸਾ ਮਗ੍ਗਞਾਣਗਬ੍ਭਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ વਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਗਬ੍ਭਗ੍ਗਹਣਕਾਲੋ’’ਤਿ। ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਕ੍ਖੇਤਿ ਲੋਕਿਯਾਭਿਞ੍ਞਾਪਕ੍ਖੇ। ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਭਿਞ੍ਞਾ ਹਿ ਅવਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਂ ਪਦਾਲਿਕਾਤਿ। ਗਾਥਾਯ ਅવਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਂ ਪਹਰਤੀਤਿ ਦੇਸਨਾવਿਲਾਸੇਨ વਿਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨਗਤਂ ਅવਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਂ ਘਟ੍ਟੇਤਿ, ਯਥਾਠਾਨੇ ਠਾਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ।
Opammasampaṭipādananti opammatthassa upameyyena sammadeva paṭipādanaṃ. Atthenāti upameyyatthena. Yathā kukkuṭiyā aṇḍesu tividhakiriyāya karaṇaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ aṇḍakosato nikkhamanassa mūlakāraṇaṃ, evaṃ bhikkhuno ussoḷhīpannarasāni aṅgāni avijjaṇḍakosato nikkhamanassa mūlakāraṇanti āha ‘‘tassā kukkuṭiyā…pe… samannāgatabhāvo’’ti. Paṭicchādanasāmaññena avijjāya aṇḍakosasadisatāya balavavipassanāvasena avijjaṇḍakosassa tanubhāvo, vipassanāñāṇassa pariṇāmakālo vuṭṭhānagāminibhāvāpatti, tadā ca sā maggañāṇagabbhaṃ dhārentī viya hotīti āha ‘‘gabbhaggahaṇakālo’’ti. Abhiññāpakkheti lokiyābhiññāpakkhe. Lokuttarābhiññā hi avijjaṇḍakosaṃ padālikāti. Gāthāya avijjaṇḍakosaṃ paharatīti desanāvilāsena vineyyasantānagataṃ avijjaṇḍakosaṃ ghaṭṭeti, yathāṭhāne ṭhātuṃ na deti.
ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਪੁਬ੍ਬਕਂ વਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ। ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਿਯਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਗਹਿਤਾਤਿ ‘‘ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੇਹਿ વਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨ’’ਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ‘‘ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹਿਪਨ੍ਨਰਸਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਬ੍ਬੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿવਚਨਤੋ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੧.੧੮੯) ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਿਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਪਨ ਸਮ੍ਬੋਧਗ੍ਗਹਣੇਨੇવ ਗਹਿਤਾ। ਮਗ੍ਗੇ ਆਗਤੇਤਿ ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹੀਪਨ੍ਨਰਸਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ વਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪਯਤੋ ਮਗ੍ਗੇ ਆਗਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਪਾਲ਼ਿਯਂ વਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਦਾਸਮ੍ਬੋਧਗ੍ਗਹਣੇਹਿ ਮਗ੍ਗੇ ਆਗਤੇ। ਫਲੇ ਆਗਤੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨ ਗਹਿਤਂ। ਸੇਸਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇવ।
Paṭisaṅkhānappahānanti tadaṅgappahānapubbakaṃ vikkhambhanappahānaṃ. Pubbabhāgiyā iddhipādā pāḷiyaṃ gahitāti ‘‘iddhipādehi vikkhambhanappahāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Ussoḷhipannarasaṅgasamannāgato bhikkhu bhabbo abhinibbidāyā’’tiādivacanato (ma. ni. 1.189) lokuttariddhipādā pana sambodhaggahaṇeneva gahitā. Magge āgateti ussoḷhīpannarasaṅgasamannāgatassa bhikkhuno vipassanaṃ ussukkāpayato magge āgate uppanne, pāḷiyaṃ vā abhinibbhidāsambodhaggahaṇehi magge āgate. Phale āgateti etthāpi vuttanayena attho veditabbo. Nibbānassa pana pāḷiyaṃ anāgatattā nissaraṇappahānaṃ na gahitaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
ਚੇਤੋਖਿਲਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ।
Cetokhilasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੬. ਚੇਤੋਖਿਲਸੁਤ੍ਤਂ • 6. Cetokhilasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ੬. ਚੇਤੋਖਿਲਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 6. Cetokhilasuttavaṇṇanā
