| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ವಿಮತಿವಿನೋದನೀ-ಟೀಕಾ • Vimativinodanī-ṭīkā |
ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Catutthajjhānakathāvaṇṇanā
ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕತ್ಥಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಭುಮ್ಮಂ, ಕಸ್ಮಿಂ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಾನಾವಜ್ಜನೇತಿ ಅಪ್ಪನಾವೀಥಿಆವಜ್ಜನತೋ ನಾನಾ ಭಿನ್ನಂ ಪುರಿಮವೀಥೀಸು ಆವಜ್ಜನಂ ಯಸ್ಸ ಉಪಚಾರಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ನಾನಾವಜ್ಜನೇ। ವಿಸಮನಿಸಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲಮಥೋ ವಿಸಮಾಸನುಪತಾಪೋ। ಉಪಚಾರೇ ವಾತಿಆದಿ ಪಕ್ಖನ್ತರದಸ್ಸನಂ ಏಕಾವಜ್ಜನೂಪಚಾರೇಪಿ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೀತಿಫರಣೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪನಾವೀಥಿಯಾ ವಿಯ ಏಕವೀಥಿಯಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಪೀತಿಯಾ ಫರಣಮತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪ್ಪಚ್ಚಯೇಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ। ಸೋ ‘‘ಪಹೀನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪದಾನನ್ತರಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಪಹೀನಸ್ಸಾಪಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ। ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಭಾವೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಭಾವಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ತಸ್ಮಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಏತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪಚ್ಚಯೇ…ಪೇ॰… ನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯತ್ಥ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಭಾವೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪ್ಪಹೀನಾಯೇವ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೂಪಚಾರೇ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
Kattha cuppannanti ettha katthāti hetumhi bhummaṃ, kasmiṃ hetumhi satīti attho. Nānāvajjaneti appanāvīthiāvajjanato nānā bhinnaṃ purimavīthīsu āvajjanaṃ yassa upacārassa, tasmiṃ nānāvajjane. Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo. Upacāre vātiādi pakkhantaradassanaṃ ekāvajjanūpacārepi vāti attho. Pītipharaṇenāti iminā appanāvīthiyā viya ekavīthiyampi kāmāvacarapītiyā pharaṇamattassa abhāvaṃ dasseti. Domanassindriyassa assa siyā uppattīti sambandho. Etanti domanassindriyaṃ uppajjatīti sambandho. Vitakkavicārappaccayepīti pi-saddo aṭṭhānappayutto. So ‘‘pahīnassā’’ti heṭṭhā vuttapadānantaraṃ yojetabbo ‘‘pahīnassāpi domanassindriyassā’’ti. Vitakkavicārabhāveti ettha ‘‘uppajjati domanassindriya’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ, vitakkavicārabhāvahetūti attho. Vitakkavicārāti ettha iti-saddo tasmāti etasmiṃ atthe daṭṭhabbo, tena yasmā etaṃ domanassindriyaṃ vitakkavicārapaccaye…pe… neva uppajjati, yattha pana uppajjati, tattha vitakkavicārabhāveyeva uppajjati. Yasmā ca appahīnāyeva dutiyajjhānūpacāre vitakkavicārā, tasmā tatthassa siyā uppattīti evamettha yojanā veditabbā.
ತತ್ಥಾತಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೂಪಚಾರೇ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ। ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಮತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಸಮ್ಭಾವನಮತ್ತತೋ ವುತ್ತಂ। ದೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭಾವನಾಪಿ ಹಿ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇಯೇವ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತಾ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರರಹಿತೇ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಕ್ಖಣೇ ತದುಪ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭಾವನಾಪಿ ನ ಯುತ್ತಾ ಕಾತುನ್ತಿ। ಇತರಥಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಅಕುಸಲದೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ತತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಸಮೀಪತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಭುಮ್ಮಂ, ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾನನ್ತರವೀಥೀಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅನನ್ತರವೀಥೀಸುಪಿ ನ ತ್ವೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಉಪರಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯೇಪಿ। ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಹೀನಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ದುಕ್ಖಾಭಾವೇನಾತಿ ದುಕ್ಖತಾಭಾವೇನ। ಏವಂ ಸುಖಾಭಾವೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಏತೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಸುಖಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನೇನ। ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವಿಪರೀತಾನುಭವನಲಕ್ಖಣಾತಿ ಅತಿಇಟ್ಠಅತಿಅನಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಪರೀತಸ್ಸ ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅನುಭವನಲಕ್ಖಣಾ, ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಹಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಏವ ಪವಿಟ್ಠಂ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ।
Tatthāti dutiyajjhānūpacāre. Assāti domanassindriyassa. Siyā uppattīti idañca paccayamattadassanena sambhāvanamattato vuttaṃ. Domanassuppattisambhāvanāpi hi upacārakkhaṇeyeva kātuṃ yuttā, vitakkavicārarahite pana dutiyajjhānakkhaṇe taduppattisambhāvanāpi na yuttā kātunti. Itarathā kusalacittakkhaṇe akusaladomanassuppattiyā asambhavato ‘‘tatthassa siyā uppattī’’ti na vattabbaṃ siyā. Samīpatthe vā etaṃ bhummaṃ, upacārajjhānānantaravīthīsūti attho. Dutiyajjhāneti etthāpi anantaravīthīsupi na tveva uppajjatīti attho, evaṃ upari sukhindriyepi. Somanassindriyassa uppattīti sambandho. Pahīnāti vuttāti idaṃ ‘‘pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā’’ti vuttattā vuttaṃ. Dukkhābhāvenāti dukkhatābhāvena. Evaṃ sukhābhāvenāti etthāpi. Etenāti dukkhasukhapaṭikkhepavacanena. Iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇāti atiiṭṭhaatianiṭṭhānaṃ viparītassa majjhattārammaṇassa anubhavanalakkhaṇā, majjhattārammaṇampi hi iṭṭhāniṭṭhesu eva paviṭṭhaṃ tabbinimuttassa abhāvā.
ಝಾನಚತುಕ್ಕಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
Jhānacatukkakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito.
