| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / સારત્થદીપની-ટીકા • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
ચતુત્થજ્ઝાનકથા
Catutthajjhānakathā
‘‘પુબ્બેવા’’તિ વુત્તત્તા ‘‘કદા પન નેસં પહાનં હોતી’’તિ ચોદનં સમુટ્ઠાપેત્વા આહ ‘‘ચતુન્નં ઝાનાનં ઉપચારક્ખણે’’તિ. એવં વેદિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. પહાનક્કમેન અવુત્તાનન્તિ એત્થ પહાનક્કમો નામ પહાયકધમ્માનં ઉપ્પત્તિપટિપાટિ. તેન પન વુચ્ચમાને ‘‘દુક્ખં દોમનસ્સં સુખં સોમનસ્સ’’ન્તિ વત્તબ્બં સિયા, કસ્મા ઇતો અઞ્ઞથા વચનન્તિ આહ ‘‘ઇન્દ્રિયવિભઙ્ગે’’તિઆદિ . ઉદ્દેસક્કમેનાતિ ‘‘સુખિન્દ્રિયં દુક્ખિન્દ્રિયં સોમનસ્સિન્દ્રિયં દોમનસ્સિન્દ્રિય’’ન્તિ એવં પવત્તઉદ્દેસક્કમેન.
‘‘Pubbevā’’ti vuttattā ‘‘kadā pana nesaṃ pahānaṃ hotī’’ti codanaṃ samuṭṭhāpetvā āha ‘‘catunnaṃ jhānānaṃ upacārakkhaṇe’’ti. Evaṃ veditabbanti sambandho. Pahānakkamena avuttānanti ettha pahānakkamo nāma pahāyakadhammānaṃ uppattipaṭipāṭi. Tena pana vuccamāne ‘‘dukkhaṃ domanassaṃ sukhaṃ somanassa’’nti vattabbaṃ siyā, kasmā ito aññathā vacananti āha ‘‘indriyavibhaṅge’’tiādi . Uddesakkamenāti ‘‘sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriya’’nti evaṃ pavattauddesakkamena.
અથ કસ્મા ઝાનેસ્વેવ નિરોધો વુત્તોતિ સમ્બન્ધો. કત્થ ચુપ્પન્નં દુક્ખિન્દ્રિયન્તિ અત્તનો પચ્ચયેહિ ઉપ્પન્નં અવિક્ખમ્ભિતં દુક્ખિન્દ્રિયં. કત્થ ચ અપરિસેસં નિરુજ્ઝતીતિ નિરોધટ્ઠાનં નિરોધકારણં પુચ્છતિ. તેન કત્થાતિ પુચ્છાય એત્થાતિ વિસ્સજ્જનેપિ હેતુમ્હિ ભુમ્મવચનં દટ્ઠબ્બં. ઝાનાનુભાવનિમિત્તઞ્હિ અનુપ્પજ્જન્તં દુક્ખિન્દ્રિયં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતીતિ વુત્તં. અતિસયનિરોધો સુટ્ઠુ પહાનં ઉજુપટિપક્ખેન વૂપસમો. નિરોધો પહાનમત્તં. નાનાવજ્જનેતિ યેન આવજ્જનેન અપ્પનાવીથિ, તતો ભિન્નાવજ્જને અનેકાવજ્જને વા. અપ્પનાવીથિયઞ્હિ ઉપચારો એકાવજ્જનો, ઇતરો અનેકાવજ્જનો અનેકક્ખત્તું પવત્તનતો. વિસમનિસજ્જાય ઉપ્પન્નકિલમથો વિસમાસનુપતાપો. પીતિફરણેનાતિ પીતિયા ફરણરસત્તા પીતિસમુટ્ઠાનાનં વા પણીતરૂપાનં કાયસ્સ બ્યાપનતો વુત્તં. તેનાહ ‘‘સબ્બો કાયો સુખોક્કન્તો હોતી’’તિ. પણીતરૂપફુટ્ઠસરીરસ્સ સુખોક્કન્તકાયત્તા કુતો દુક્ખુપ્પત્તિ વિસમાસનુપતાપાદિનાતિ આહ ‘‘પટિપક્ખેન અવિહતત્તા’’તિ. વિતક્કવિચારપચ્ચયેપીતિ પિ-સદ્દો અટ્ઠાનપ્પયુત્તો, સો ‘‘પહીનસ્સા’’તિ એત્થ આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બો. પહીનસ્સપિ દોમનસ્સિન્દ્રિયસ્સાતિ ઇદઞ્ચ ‘‘સિયા ઉપ્પત્તી’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. એતન્તિ દોમનસ્સિન્દ્રિયં. ‘‘ઉપ્પજ્જતી’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. ‘‘તસ્સ મય્હં અતિચિરં વિતક્કયતો વિચારયતો કાયોપિ કિલમિ, ચિત્તમ્પિ ઊહઞ્ઞી’’તિ વચનતો કાયચિત્તખેદાનં વિતક્કવિચારપચ્ચયતા વેદિતબ્બા. વિતક્કવિચારભાવેતિ એત્થ ‘‘ઉપ્પજ્જતિ દોમનસ્સિન્દ્રિય’’ન્તિ આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બં. તત્થસ્સ સિયા ઉપ્પત્તીતિ તત્થ દુતિયજ્ઝાનૂપચારે અસ્સ પહીનસ્સપિ દોમનસ્સિન્દ્રિયસ્સ ઉપ્પત્તિ ભવેય્ય.
Atha kasmā jhānesveva nirodho vuttoti sambandho. Kattha cuppannaṃ dukkhindriyanti attano paccayehi uppannaṃ avikkhambhitaṃ dukkhindriyaṃ. Kattha ca aparisesaṃ nirujjhatīti nirodhaṭṭhānaṃ nirodhakāraṇaṃ pucchati. Tena katthāti pucchāya etthāti vissajjanepi hetumhi bhummavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Jhānānubhāvanimittañhi anuppajjantaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatīti vuttaṃ. Atisayanirodho suṭṭhu pahānaṃ ujupaṭipakkhena vūpasamo. Nirodho pahānamattaṃ. Nānāvajjaneti yena āvajjanena appanāvīthi, tato bhinnāvajjane anekāvajjane vā. Appanāvīthiyañhi upacāro ekāvajjano, itaro anekāvajjano anekakkhattuṃ pavattanato. Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo. Pītipharaṇenāti pītiyā pharaṇarasattā pītisamuṭṭhānānaṃ vā paṇītarūpānaṃ kāyassa byāpanato vuttaṃ. Tenāha ‘‘sabbo kāyo sukhokkanto hotī’’ti. Paṇītarūpaphuṭṭhasarīrassa sukhokkantakāyattā kuto dukkhuppatti visamāsanupatāpādināti āha ‘‘paṭipakkhena avihatattā’’ti. Vitakkavicārapaccayepīti pi-saddo aṭṭhānappayutto, so ‘‘pahīnassā’’ti ettha ānetvā sambandhitabbo. Pahīnassapi domanassindriyassāti idañca ‘‘siyā uppattī’’ti iminā sambandhitabbaṃ. Etanti domanassindriyaṃ. ‘‘Uppajjatī’’ti iminā sambandho. ‘‘Tassa mayhaṃ aticiraṃ vitakkayato vicārayato kāyopi kilami, cittampi ūhaññī’’ti vacanato kāyacittakhedānaṃ vitakkavicārapaccayatā veditabbā. Vitakkavicārabhāveti ettha ‘‘uppajjati domanassindriya’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tatthassa siyā uppattīti tattha dutiyajjhānūpacāre assa pahīnassapi domanassindriyassa uppatti bhaveyya.
એત્થ ચ યદેકે વદન્તિ ‘‘તત્થસ્સ સિયા ઉપ્પત્તીતિ વદન્તેન ઝાનલાભીનમ્પિ દોમનસ્સુપ્પત્તિ અત્થીતિ દસ્સિતં હોતિ, તેન ચ અનીવરણસભાવો લોભો વિય દોસોપિ અત્થીતિ દીપેતિ. ન હિ દોસેન વિના દોમનસ્સં પવત્તતિ, ન ચેત્થ પટ્ઠાનપાળિયા વિરોધો ચિન્તેતબ્બો. યસ્મા તત્થ પરિહીનજ્ઝાનં આરમ્મણં કત્વા પવત્તમાનં દોમનસ્સં દસ્સિતં, અપરિહીનજ્ઝાનં આરમ્મણં કત્વા ઉપ્પજ્જમાનસ્સ દોમનસ્સસ્સ અસમ્ભવતો ઝાનલાભીનં સબ્બસો દોમનસ્સં નુપ્પજ્જતીતિ ચ ન સક્કા વત્તું અટ્ઠસમાપત્તિલાભિનો અપિ તસ્સ ઉપ્પન્નત્તા, ન હેવ ખો સો પરિહીનજ્ઝાનો અહોસી’’તિ, તં અયુત્તં અનીવરણસભાવસ્સ દોમનસ્સસ્સ અભાવતો. યદિ સિયા, રૂપારૂપાવચરસત્તાનમ્પિ ઉપ્પજ્જેય્ય, ન ચ ઉપ્પજ્જતિ. તથા હિ આરુપ્પે કામચ્છન્દનીવરણં પટિચ્ચ થિનમિદ્ધનીવરણં ઉદ્ધચ્ચનીવરણં અવિજ્જાનીવરણન્તિઆદીસુ બ્યાપાદકુક્કુચ્ચનીવરણાનિ અનુદ્ધટાનિ, ન ચેત્થ અનીવરણતાપરિયાયો કામચ્છન્દાદીનમ્પિ અનીવરણાનંયેવ નીવરણસદિસતાય નીવરણપરિયાયસ્સ વુત્તત્તા. યં પન વુત્તં ‘‘અટ્ઠસમાપત્તિલાભિનો અપિ તસ્સ ઉપ્પન્નત્તા’’તિ, તમ્પિ અકારણં ઉપ્પજ્જમાનેન ચ દોમનસ્સેન ઝાનતો પરિહાયનતો. લહુકેન પન પચ્ચયેન પરિહીનં તાદિસા નં અપ્પકસિરેનેવ પટિપાકતિકં કરોન્તીતિ દટ્ઠબ્બં. ‘‘તત્થસ્સ સિયા ઉપ્પત્તી’’તિ ઇદં પન પરિકપ્પનવચનં ઉપચારક્ખણે દોમનસ્સસ્સ અપ્પહીનભાવદસ્સનત્થં. તથા હિ વુત્તં ‘‘ન ત્વેવ અન્તોઅપ્પનાય’’ન્તિ. યદિ પન તદા દોમનસ્સં ઉપ્પજ્જેય્ય, પઠમજ્ઝાનમ્પિસ્સ પરિહીનમેવાતિ દટ્ઠબ્બં. પહીનમ્પિ સોમનસ્સિન્દ્રિયં પીતિ વિય ન દૂરેતિ કત્વા ‘‘આસન્નત્તા’’તિ વુત્તં. નાનાવજ્જનૂપચારે પહીનમ્પિ પહાનઙ્ગં પટિપક્ખેન અવિહતત્તા અન્તરન્તરા ઉપ્પજ્જેય્ય વાતિ ઇમમત્થં દસ્સેન્તો ‘‘અપ્પનાપ્પત્તાયા’’તિઆદિમાહ. તાદિસાય આસેવનાય ઇચ્છિતબ્બત્તા યથા મગ્ગવીથિતો પુબ્બે દ્વે તયો જવનવારા સદિસાનુપસ્સનાવ પવત્તન્તિ, એવમિધાપિ અપ્પનાવારતો પુબ્બે દ્વે તયો જવનવારા ઉપેક્ખાસહગતાવ પવત્તન્તીતિ વદન્તિ.
Ettha ca yadeke vadanti ‘‘tatthassa siyā uppattīti vadantena jhānalābhīnampi domanassuppatti atthīti dassitaṃ hoti, tena ca anīvaraṇasabhāvo lobho viya dosopi atthīti dīpeti. Na hi dosena vinā domanassaṃ pavattati, na cettha paṭṭhānapāḷiyā virodho cintetabbo. Yasmā tattha parihīnajjhānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattamānaṃ domanassaṃ dassitaṃ, aparihīnajjhānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjamānassa domanassassa asambhavato jhānalābhīnaṃ sabbaso domanassaṃ nuppajjatīti ca na sakkā vattuṃ aṭṭhasamāpattilābhino api tassa uppannattā, na heva kho so parihīnajjhāno ahosī’’ti, taṃ ayuttaṃ anīvaraṇasabhāvassa domanassassa abhāvato. Yadi siyā, rūpārūpāvacarasattānampi uppajjeyya, na ca uppajjati. Tathā hi āruppe kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇantiādīsu byāpādakukkuccanīvaraṇāni anuddhaṭāni, na cettha anīvaraṇatāpariyāyo kāmacchandādīnampi anīvaraṇānaṃyeva nīvaraṇasadisatāya nīvaraṇapariyāyassa vuttattā. Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘aṭṭhasamāpattilābhino api tassa uppannattā’’ti, tampi akāraṇaṃ uppajjamānena ca domanassena jhānato parihāyanato. Lahukena pana paccayena parihīnaṃ tādisā naṃ appakasireneva paṭipākatikaṃ karontīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Tatthassa siyā uppattī’’ti idaṃ pana parikappanavacanaṃ upacārakkhaṇe domanassassa appahīnabhāvadassanatthaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘na tveva antoappanāya’’nti. Yadi pana tadā domanassaṃ uppajjeyya, paṭhamajjhānampissa parihīnamevāti daṭṭhabbaṃ. Pahīnampi somanassindriyaṃ pīti viya na dūreti katvā ‘‘āsannattā’’ti vuttaṃ. Nānāvajjanūpacāre pahīnampi pahānaṅgaṃ paṭipakkhena avihatattā antarantarā uppajjeyya vāti imamatthaṃ dassento ‘‘appanāppattāyā’’tiādimāha. Tādisāya āsevanāya icchitabbattā yathā maggavīthito pubbe dve tayo javanavārā sadisānupassanāva pavattanti, evamidhāpi appanāvārato pubbe dve tayo javanavārā upekkhāsahagatāva pavattantīti vadanti.
સમાહરીતિ સમાનેસિ, સઙ્ગહેત્વા અભાસીતિ અત્થો. સુખુમાતિ સુખદુક્ખાનિ વિય અનોળારિકત્તા અવિભૂતતાય સુખુમા, તતો એવ અનુમિનિતબ્બસભાવત્તા દુબ્બિઞ્ઞેય્યા. દુટ્ઠસ્સાતિ દુટ્ઠપયોગસ્સ, દુદ્દમસ્સાતિ અત્થો. સક્કા હોતિ એસા ગાહયિતુન્તિ અઞ્ઞાપોહનનયેન સક્કા ગાહયિતુન્તિ અધિપ્પાયો. અદુક્ખમસુખાય ચેતોવિમુત્તિયાતિ ઇદમેવ ચતુત્થં ઝાનં દટ્ઠબ્બં. પચ્ચયદસ્સનત્થન્તિ અધિગમસ્સ ઉપાયભૂતપચ્ચયદસ્સનત્થં. તેનાહ ‘‘દુક્ખપ્પહાનાદયો હિ તસ્સા પચ્ચયા’’તિ. દુક્ખપ્પહાનાદયોતિ ચ સોપચારા પઠમજ્ઝાનાદયોવેત્થ અધિપ્પેતા. પહીનાતિ વુત્તાતિ ‘‘પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા’’તિ (મ॰ નિ॰ ૩.૧૪૭; સં॰ નિ॰ ૫.૧૦૨૧) વુત્તત્તા. એતાતિ સુખાદયો વેદના. સુખં સોમનસ્સસ્સ પચ્ચયોતિ વસનગન્ધાલેપનપુપ્ફાભરણસમાલેપનાદિનિબ્બત્તં કાયિકસુખં સોમનસ્સસ્સ પચ્ચયો. ‘‘સુખાય ખો, આવુસો વિસાખ વેદનાય, રાગાનુસયો અનુસેતી’’તિ (મ॰ નિ॰ ૧.૪૬૫) વચનતો આહ ‘‘સોમનસ્સં રાગસ્સ પચ્ચયો’’તિ. ‘‘દુક્ખાય ખો, આવુસો વિસાખ, વેદનાય પટિઘાનુસયો અનુસેતી’’તિ વચનતો વુત્તં ‘‘દોમનસ્સં દોસસ્સ પચ્ચયો’’તિ. સુખાદિઘાતેનાતિ સુખાદીનં પહાનેન.
Samāharīti samānesi, saṅgahetvā abhāsīti attho. Sukhumāti sukhadukkhāni viya anoḷārikattā avibhūtatāya sukhumā, tato eva anuminitabbasabhāvattā dubbiññeyyā. Duṭṭhassāti duṭṭhapayogassa, duddamassāti attho. Sakkā hoti esā gāhayitunti aññāpohananayena sakkā gāhayitunti adhippāyo. Adukkhamasukhāya cetovimuttiyāti idameva catutthaṃ jhānaṃ daṭṭhabbaṃ. Paccayadassanatthanti adhigamassa upāyabhūtapaccayadassanatthaṃ. Tenāha ‘‘dukkhappahānādayo hi tassā paccayā’’ti. Dukkhappahānādayoti ca sopacārā paṭhamajjhānādayovettha adhippetā. Pahīnāti vuttāti ‘‘pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā’’ti (ma. ni. 3.147; saṃ. ni. 5.1021) vuttattā. Etāti sukhādayo vedanā. Sukhaṃsomanassassa paccayoti vasanagandhālepanapupphābharaṇasamālepanādinibbattaṃ kāyikasukhaṃ somanassassa paccayo. ‘‘Sukhāya kho, āvuso visākha vedanāya, rāgānusayo anusetī’’ti (ma. ni. 1.465) vacanato āha ‘‘somanassaṃ rāgassa paccayo’’ti. ‘‘Dukkhāya kho, āvuso visākha, vedanāya paṭighānusayo anusetī’’ti vacanato vuttaṃ ‘‘domanassaṃ dosassa paccayo’’ti. Sukhādighātenāti sukhādīnaṃ pahānena.
અદુક્ખમસુખન્તિ એત્થ ન દુક્ખન્તિ અદુક્ખં, દુક્ખવિદૂરં. યસ્મા તત્થ દુક્ખં નત્થિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘દુક્ખાભાવેના’’તિ. અસુખન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. એતેનાતિ દુક્ખસુખપટિક્ખેપવચનેન. પટિપક્ખભૂતન્તિ ઇદં ઇધ તતિયવેદનાય દુક્ખાદીનં સમતિક્કમવસેન પત્તબ્બત્તા વુત્તં, ન કુસલાકુસલાનં વિય ઉજુવિપચ્ચનીકતાય. ઇટ્ઠાનિટ્ઠવિપરીતાનુભવનલક્ખણાતિ ઇટ્ઠાનિટ્ઠવિપરીતસ્સ મજ્ઝત્તારમ્મણસ્સ, ઇટ્ઠાનિટ્ઠવિપરીતં વા મજ્ઝત્તાકારેન અનુભવનલક્ખણા. તતો એવ મજ્ઝત્તરસા. અવિભૂતપચ્ચુપટ્ઠાનાતિ સુખદુક્ખાનિ વિય ન વિભૂતાકારા પિટ્ઠિપાસાણે મિગગતમગ્ગો વિય તેહિ અનુમાતબ્બાવિભૂતાકારોપટ્ઠાના. સુખનિરોધો નામ ઇધ ચતુત્થજ્ઝાનૂપચારો, સો પદટ્ઠાનં એતિસ્સાતિ સુખનિરોધપદટ્ઠાના. ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિન્તિ પુરિમપદે ઉત્તરપદલોપેનેતં સમાસપદન્તિ આહ ‘‘ઉપેક્ખાય જનિતસતિપારિસુદ્ધિ’’ન્તિ. સબ્બપચ્ચનીકધમ્મપરિસુદ્ધાય પચ્ચનીકસમનેપિ અબ્યાવટાય પારિસુદ્ધુપેક્ખાય વત્તમાનાય ચતુત્થજ્ઝાને સતિ સમ્પહંસનપઞ્ઞા વિય સુપરિસુદ્ધા સુવિસદા ચ હોતીતિ આહ ‘‘સતિયા પારિસુદ્ધિ, સા ઉપેક્ખાય કતા ન અઞ્ઞેના’’તિ. યદિ તત્રમજ્ઝત્તતા ઇધ ‘‘ઉપેક્ખા’’તિ અધિપ્પેતા, કથં સતિયેવ પારિસુદ્ધાતિ વુત્તાતિ આહ ‘‘ન કેવલ’’ન્તિઆદિ. સતિસીસેનાતિ સતિં ઉત્તમઙ્ગં કત્વા, પધાનં કત્વાતિ વુત્તં હોતિ.
Adukkhamasukhanti ettha na dukkhanti adukkhaṃ, dukkhavidūraṃ. Yasmā tattha dukkhaṃ natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘dukkhābhāvenā’’ti. Asukhanti etthāpi eseva nayo. Etenāti dukkhasukhapaṭikkhepavacanena. Paṭipakkhabhūtanti idaṃ idha tatiyavedanāya dukkhādīnaṃ samatikkamavasena pattabbattā vuttaṃ, na kusalākusalānaṃ viya ujuvipaccanīkatāya. Iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇāti iṭṭhāniṭṭhaviparītassa majjhattārammaṇassa, iṭṭhāniṭṭhaviparītaṃ vā majjhattākārena anubhavanalakkhaṇā. Tato eva majjhattarasā. Avibhūtapaccupaṭṭhānāti sukhadukkhāni viya na vibhūtākārā piṭṭhipāsāṇe migagatamaggo viya tehi anumātabbāvibhūtākāropaṭṭhānā. Sukhanirodho nāma idha catutthajjhānūpacāro, so padaṭṭhānaṃ etissāti sukhanirodhapadaṭṭhānā. Upekkhāsatipārisuddhinti purimapade uttarapadalopenetaṃ samāsapadanti āha ‘‘upekkhāya janitasatipārisuddhi’’nti. Sabbapaccanīkadhammaparisuddhāya paccanīkasamanepi abyāvaṭāya pārisuddhupekkhāya vattamānāya catutthajjhāne sati sampahaṃsanapaññā viya suparisuddhā suvisadā ca hotīti āha ‘‘satiyā pārisuddhi, sā upekkhāya katā na aññenā’’ti. Yadi tatramajjhattatā idha ‘‘upekkhā’’ti adhippetā, kathaṃ satiyeva pārisuddhāti vuttāti āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Satisīsenāti satiṃ uttamaṅgaṃ katvā, padhānaṃ katvāti vuttaṃ hoti.
એવમપિ કસ્મા ઇધેવ સતિ ‘‘ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધી’’તિ વુત્તાતિ અનુયોગં સન્ધાય ‘‘તત્થ કિઞ્ચાપી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ હેટ્ઠા તીસુ ઝાનેસુ વિજ્જમાનાયપિ તત્રમજ્ઝત્તતાય પચ્ચનીકાભિભવનતો સહાયપચ્ચયવેકલ્લતો ચ અપારિસુદ્ધિ, તથા તંસમ્પયુત્તાનં તદભાવતો ઇધ પારિસુદ્ધીતિ ઇમમત્થં ઉપમાવસેન દસ્સેતું ‘‘યથા પના’’તિઆદિ વુત્તં. સૂરિયપ્પભાભિભવાતિ સૂરિયપ્પભાય અભિભુય્યમાનત્તા. અતિક્ખતાય ચન્દલેખા વિય રત્તિપિ સોમ્મસભાવા સભાગાય રત્તિયમેવ ચ ચન્દલેખા સમુજ્જલતીતિ સા તસ્સા સઙ્ગય્હતીતિ દસ્સેન્તો ‘‘સોમ્મભાવેન ચ અત્તનો ઉપકારકત્તેન વા સભાગાય રત્તિયા’’તિ આહ. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવ.
Evamapi kasmā idheva sati ‘‘upekkhāsatipārisuddhī’’ti vuttāti anuyogaṃ sandhāya ‘‘tattha kiñcāpī’’tiādi vuttaṃ. Tattha heṭṭhā tīsu jhānesu vijjamānāyapi tatramajjhattatāya paccanīkābhibhavanato sahāyapaccayavekallato ca apārisuddhi, tathā taṃsampayuttānaṃ tadabhāvato idha pārisuddhīti imamatthaṃ upamāvasena dassetuṃ ‘‘yathā panā’’tiādi vuttaṃ. Sūriyappabhābhibhavāti sūriyappabhāya abhibhuyyamānattā. Atikkhatāya candalekhā viya rattipi sommasabhāvā sabhāgāya rattiyameva ca candalekhā samujjalatīti sā tassā saṅgayhatīti dassento ‘‘sommabhāvena ca attano upakārakattena vā sabhāgāya rattiyā’’ti āha. Sesamettha uttānatthameva.
ચતુત્થજ્ઝાનકથા નિટ્ઠિતા.
Catutthajjhānakathā niṭṭhitā.
