| Library / Tipiṭaka / திபிடக • Tipiṭaka / மிலிந்த³பஞ்ஹபாளி • Milindapañhapāḷi |
7. சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³பஞ்ஹோ
7. Cakkhuviññāṇādipañho
7. ராஜா ஆஹ ‘‘ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதீ’’தி? ‘‘ஆம, மஹாராஜ, யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதீ’’தி.
7. Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjatī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjatī’’ti.
‘‘கிங் நு கோ², ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, பட²மங் சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, பச்சா² மனோவிஞ்ஞாணங், உதா³ஹு மனோவிஞ்ஞாணங் பட²மங் உப்பஜ்ஜதி, பச்சா² சக்கு²விஞ்ஞாண’’ந்தி? ‘‘பட²மங், மஹாராஜ, சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, பச்சா² மனோவிஞ்ஞாண’’ந்தி.
‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, paṭhamaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, pacchā manoviññāṇaṃ, udāhu manoviññāṇaṃ paṭhamaṃ uppajjati, pacchā cakkhuviññāṇa’’nti? ‘‘Paṭhamaṃ, mahārāja, cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, pacchā manoviññāṇa’’nti.
‘‘கிங் நு கோ², ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, சக்கு²விஞ்ஞாணங் மனோவிஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்தா²ஹங் உப்பஜ்ஜாமி, த்வம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜாஹீ’தி, உதா³ஹு மனோவிஞ்ஞாணங் சக்கு²விஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்த² த்வங் உப்பஜ்ஜிஸ்ஸஸி, அஹம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’’தி? ‘‘ந ஹி, மஹாராஜ, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹீ’’தி.
‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yatthāhaṃ uppajjāmi, tvampi tattha uppajjāhī’ti, udāhu manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yattha tvaṃ uppajjissasi, ahampi tattha uppajjissāmī’’’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, anālāpo tesaṃ aññamaññehī’’ti.
‘‘கத²ங் , ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதீ’’தி? ‘‘நின்னத்தா ச, மஹாராஜ, த்³வாரத்தா ச சிண்ணத்தா ச ஸமுதா³சரிதத்தா சா’’தி.
‘‘Kathaṃ , bhante nāgasena, yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjatī’’ti? ‘‘Ninnattā ca, mahārāja, dvārattā ca ciṇṇattā ca samudācaritattā cā’’ti.
‘‘கத²ங், ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, நின்னத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி? ஓபம்மங் கரோஹீ’’தி. ‘‘தங் கிங் மஞ்ஞஸி, மஹாராஜ, தே³வே வஸ்ஸந்தே கதமேன உத³கங் க³ச்செ²ய்யா’’தி? ‘‘யேன, ப⁴ந்தே, நின்னங், தேன க³ச்செ²ய்யா’’தி. ‘‘அதா²பரேன ஸமயேன தே³வோ வஸ்ஸெய்ய, கதமேன தங் உத³கங் க³ச்செ²ய்யா’’தி. ‘‘யேன, ப⁴ந்தே, புரிமங் உத³கங் க³தங், தம்பி தேன க³ச்செ²ய்யா’’தி.
‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, ninnattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati? Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, deve vassante katamena udakaṃ gaccheyyā’’ti? ‘‘Yena, bhante, ninnaṃ, tena gaccheyyā’’ti. ‘‘Athāparena samayena devo vasseyya, katamena taṃ udakaṃ gaccheyyā’’ti. ‘‘Yena, bhante, purimaṃ udakaṃ gataṃ, tampi tena gaccheyyā’’ti.
‘‘கிங் நுங் கோ², மஹாராஜ, புரிமங் உத³கங் பச்சி²மங் உத³கங் ஆணாபேதி ‘யேனாஹங் க³ச்சா²மி, த்வம்பி தேன க³ச்சா²ஹீ’தி, பச்சி²மங் வா உத³கங் புரிமங் உத³கங் ஆணாபேதி ‘யேன த்வங் க³ச்சி²ஸ்ஸஸி, அஹம்பி தேன க³ச்சி²ஸ்ஸாமீ’’’தி. ‘‘ந ஹி, ப⁴ந்தே, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, நின்னத்தா க³ச்ச²ந்தீ’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, நின்னத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி, ந சக்கு²விஞ்ஞாணங் மனோவிஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்தா²ஹங் உப்பஜ்ஜாமி, த்வம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜாஹீ’தி, நாபி மனோவிஞ்ஞாணங் சக்கு²விஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்த² த்வங் உப்பஜ்ஜிஸ்ஸஸி, அஹம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’தி, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, நின்னத்தா உப்பஜ்ஜந்தீ’’’தி.
‘‘Kiṃ nuṃ kho, mahārāja, purimaṃ udakaṃ pacchimaṃ udakaṃ āṇāpeti ‘yenāhaṃ gacchāmi, tvampi tena gacchāhī’ti, pacchimaṃ vā udakaṃ purimaṃ udakaṃ āṇāpeti ‘yena tvaṃ gacchissasi, ahampi tena gacchissāmī’’’ti. ‘‘Na hi, bhante, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, ninnattā gacchantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ninnattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati, na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yatthāhaṃ uppajjāmi, tvampi tattha uppajjāhī’ti, nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yattha tvaṃ uppajjissasi, ahampi tattha uppajjissāmī’ti, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, ninnattā uppajjantī’’’ti.
‘‘கத²ங், ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, த்³வாரத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி? அபேபம்மங் கரோஹீ’’தி. ‘‘தங் கிங் மஞ்ஞஸி, மஹாராஜ, ரஞ்ஞோ பச்சந்திமங் நக³ரங் அஸ்ஸ த³ள்ஹபாகாரதோரணங் ஏகத்³வாரங், ததோ புரிஸோ நிக்க²மிதுகாமோ ப⁴வெய்ய, கதமேன நிக்க²மெய்யா’’தி? ‘‘த்³வாரேன, ப⁴ந்தே, நிக்க²மெய்யா’’தி. ‘‘அதா²பரோ புரிஸோ நிக்க²மிதுகாமோ ப⁴வெய்ய, கதமேன ஸோ நிக்க²மெய்யா’’தி? ‘‘யேன, ப⁴ந்தே, புரிமோ புரிஸோ நிக்க²ந்தோ, ஸோபி தேன நிக்க²மெய்யா’’தி.
‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, dvārattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati? Apepammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, rañño paccantimaṃ nagaraṃ assa daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ, tato puriso nikkhamitukāmo bhaveyya, katamena nikkhameyyā’’ti? ‘‘Dvārena, bhante, nikkhameyyā’’ti. ‘‘Athāparo puriso nikkhamitukāmo bhaveyya, katamena so nikkhameyyā’’ti? ‘‘Yena, bhante, purimo puriso nikkhanto, sopi tena nikkhameyyā’’ti.
‘‘கிங் நு கோ², மஹாராஜ, புரிமோ புரிஸோ பச்சி²மங் புரிஸங் ஆணாபேதி ‘யேனாஹங் க³ச்சா²மி, த்வம்பி தேன க³ச்சா²ஹீ’தி, பச்சி²மோ வா புரிஸோ புரிமங் புரிஸங் ஆணாபேதி ‘யேன த்வங் க³ச்சி²ஸ்ஸஸி, அஹம்பி தேன க³ச்சி²ஸ்ஸாமீ’தி. ‘‘ந ஹி, ப⁴ந்தே, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, த்³வாரத்தா க³ச்ச²ந்தீ’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, த்³வாரத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி, ந சக்கு²விஞ்ஞாணங் மனோவிஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்தா²ஹங் உப்பஜ்ஜாமி , த்வம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜாஹீ’தி, நாபி மனோவிஞ்ஞாணங் சக்கு²விஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்த² த்வங் உப்பஜ்ஜிஸ்ஸஸி, அஹம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’தி, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, த்³வாரத்தா உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி.
‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, purimo puriso pacchimaṃ purisaṃ āṇāpeti ‘yenāhaṃ gacchāmi, tvampi tena gacchāhī’ti, pacchimo vā puriso purimaṃ purisaṃ āṇāpeti ‘yena tvaṃ gacchissasi, ahampi tena gacchissāmī’ti. ‘‘Na hi, bhante, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, dvārattā gacchantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dvārattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati, na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yatthāhaṃ uppajjāmi , tvampi tattha uppajjāhī’ti, nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yattha tvaṃ uppajjissasi, ahampi tattha uppajjissāmī’ti, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, dvārattā uppajjantī’’ti.
‘‘கத²ங், ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, சிண்ணத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி?ஓபம்மங் கரோஹீ’’தி. ‘‘தங் கிங் மஞ்ஞஸி, மஹாராஜ, பட²மங் ஏகங் ஸகடங் க³ச்செ²ய்ய, அத² து³தியங் ஸகடங் கதமேன க³ச்செ²ய்யா’’தி? ‘‘யேன, ப⁴ந்தே, புரிமங் ஸகடங் க³தங், தம்பி தேன க³ச்செ²ய்யா’’தி.
‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, ciṇṇattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati?Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, paṭhamaṃ ekaṃ sakaṭaṃ gaccheyya, atha dutiyaṃ sakaṭaṃ katamena gaccheyyā’’ti? ‘‘Yena, bhante, purimaṃ sakaṭaṃ gataṃ, tampi tena gaccheyyā’’ti.
‘‘கிங் நு கோ², மஹாராஜ, புரிமங் ஸகடங் பச்சி²மங் ஸகடங் ஆணாபேதி ‘யேனாஹங் க³ச்சா²மி, த்வம்பி தேன க³ச்சா²ஹீ’தி, பச்சி²மங் வா ஸகடங் புரிமங் ஸகடங் ஆணாபேதி ‘யேன த்வங் க³ச்சி²ஸ்ஸஸி, அஹம்பி தேன க³ச்சி²ஸ்ஸாமீ’’’தி. ‘‘ந ஹி, ப⁴ந்தே, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, சிண்ணத்தா க³ச்ச²ந்தீ’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, சிண்ணத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி, ந சக்கு²விஞ்ஞாணங் மனோவிஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்தா²ஹங் உப்பஜ்ஜாமி, த்வம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜாஹீ’தி, நாபி மனோவிஞ்ஞாணங் சக்கு²விஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்த² த்வங் உப்பஜ்ஜிஸ்ஸஸி, அஹம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’தி, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, சிண்ணத்தா உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி.
‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, purimaṃ sakaṭaṃ pacchimaṃ sakaṭaṃ āṇāpeti ‘yenāhaṃ gacchāmi, tvampi tena gacchāhī’ti, pacchimaṃ vā sakaṭaṃ purimaṃ sakaṭaṃ āṇāpeti ‘yena tvaṃ gacchissasi, ahampi tena gacchissāmī’’’ti. ‘‘Na hi, bhante, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, ciṇṇattā gacchantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ciṇṇattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati, na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yatthāhaṃ uppajjāmi, tvampi tattha uppajjāhī’ti, nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yattha tvaṃ uppajjissasi, ahampi tattha uppajjissāmī’ti, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, ciṇṇattā uppajjantī’’ti.
‘‘கத²ங், ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, ஸமுதா³சரிதத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி? ஓபம்மங் கரோஹீ’’தி. ‘‘யதா², மஹாராஜ, முத்³தா³க³ணனாஸங்க்²யாலேகா²ஸிப்பட்டா²னேஸு ஆதி³கம்மிகஸ்ஸ த³ந்தா⁴யனா ப⁴வதி, அதா²பரேன ஸமயேன நிஸம்மகிரியாய ஸமுதா³சரிதத்தா அத³ந்தா⁴யனா ப⁴வதி. ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, ஸமுதா³சரிதத்தா யத்த² சக்கு²விஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதி, ந சக்கு²விஞ்ஞாணங் மனோவிஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்தா²ஹங் உப்பஜ்ஜாமி, த்வம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜாஹீ’தி, நாபி மனோவிஞ்ஞாணங் சக்கு²விஞ்ஞாணங் ஆணாபேதி ‘யத்த² த்வங் உப்பஜ்ஜிஸ்ஸஸி, அஹம்பி தத்த² உப்பஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’தி, அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, ஸமுதா³சரிதத்தா உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி.
‘‘Kathaṃ, bhante nāgasena, samudācaritattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati? Opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, muddāgaṇanāsaṅkhyālekhāsippaṭṭhānesu ādikammikassa dandhāyanā bhavati, athāparena samayena nisammakiriyāya samudācaritattā adandhāyanā bhavati. Evameva kho, mahārāja, samudācaritattā yattha cakkhuviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjati, na cakkhuviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yatthāhaṃ uppajjāmi, tvampi tattha uppajjāhī’ti, nāpi manoviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ āṇāpeti ‘yattha tvaṃ uppajjissasi, ahampi tattha uppajjissāmī’ti, anālāpo tesaṃ aññamaññehi, samudācaritattā uppajjantī’’ti.
‘‘ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, யத்த² ஸோதவிஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதீதி…பே॰… யத்த² கா⁴னவிஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி…பே॰… யத்த² ஜிவ்ஹாவிஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி …பே॰… யத்த² காயவிஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதீ’’தி? ‘‘ஆம, மஹாராஜ, யத்த² காயவிஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, தத்த² மனோவிஞ்ஞாணம்பி உப்பஜ்ஜதீ’’தி.
‘‘Bhante nāgasena, yattha sotaviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjatīti…pe… yattha ghānaviññāṇaṃ uppajjati…pe… yattha jivhāviññāṇaṃ uppajjati …pe… yattha kāyaviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjatī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, yattha kāyaviññāṇaṃ uppajjati, tattha manoviññāṇampi uppajjatī’’ti.
‘‘கிங் நு கோ², ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, பட²மங் காயவிஞ்ஞாணங் உப்பஜ்ஜதி, பச்சா² மனோவிஞ்ஞாணங், உதா³ஹு மனோவிஞ்ஞாணங் பட²மங் உப்பஜ்ஜதி, பச்சா² காயவிஞ்ஞாண’’ந்தி? ‘‘காயவிஞ்ஞாணங், மஹாராஜ, பட²மங் உப்பஜ்ஜதி, பச்சா² மனோவிஞ்ஞாண’’ந்தி.
‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, paṭhamaṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati, pacchā manoviññāṇaṃ, udāhu manoviññāṇaṃ paṭhamaṃ uppajjati, pacchā kāyaviññāṇa’’nti? ‘‘Kāyaviññāṇaṃ, mahārāja, paṭhamaṃ uppajjati, pacchā manoviññāṇa’’nti.
‘‘கிங் நு கோ², ப⁴ந்தே நாக³ஸேன,…பே॰… அனாலாபோ தேஸங் அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி, ஸமுதா³சரிதத்தா உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி.
‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena,…pe… anālāpo tesaṃ aññamaññehi, samudācaritattā uppajjantī’’ti.
‘‘கல்லோஸி, ப⁴ந்தே நாக³ஸேனா’’தி.
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³பஞ்ஹோ ஸத்தமோ.
Cakkhuviññāṇādipañho sattamo.
