Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā)

၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Cakkavattisuttavaṇṇanā

၂၂၃. ဒုတိယေ ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိသ္သာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိယာ ရာဇတိ, စတူဟိ ဝာ သင္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ, တသ္သ ရညော။ ‘‘ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ ပုညာနုဘာဝေန အဗ္ဘုဂ္ဂတာယ ဝာစာယ စောဒေန္တော စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, တသ္သ စက္ကဝတ္တိသ္သ။ ပာတုဘာဝာတိ ပာတုဘာဝေန။ သတ္တန္နန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒော။ ရတနာနန္တိ ပရိစ္ဆိန္နအတ္ထဒသ္သနံ။ ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ။ အပိစ –

223. Dutiye rañño, bhikkhave, cakkavattissāti ettha attano sirisampattiyā rājati, catūhi vā saṅgahavatthūhi lokaṃ rañjetīti rājā, tassa rañño. ‘‘Pavattatu bhavaṃ cakkaratana’’nti puññānubhāvena abbhuggatāya vācāya codento cakkaṃ vattetīti cakkavattī, tassa cakkavattissa. Pātubhāvāti pātubhāvena. Sattannanti gaṇanaparicchedo. Ratanānanti paricchinnaatthadassanaṃ. Vacanattho panettha ratijananaṭṭhena ratanaṃ. Apica –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒသ္သနံ။

‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ။

Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti.

စက္ကရတနသ္သ စ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ အညံ ဒေဝဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ, သဗ္ဗေဝ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ တသ္သေဝ ပူဇဉ္စ အဘိဝာဒနာဒီနိ စ ကရောန္တီတိ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ။ စက္ကရတနသ္သ စ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ အဂ္ဃတီ’’တိ အဂ္ဃော နတ္ထိ, ဣတိ မဟဂ္ဃဋ္ဌေနာပိ ရတနံ။ စက္ကရတနဉ္စ အညေဟိ လောကေ ဝိဇ္ဇမာနရတနေဟိ အသဒိသန္တိ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ။ ယသ္မာ ပန ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ , တသ္မိံယေဝ စက္ကဝတ္တိနော, ဗုဒ္ဓာ စ ကဒာစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဒုလ္လဘဒသ္သနဋ္ဌေန ရတနံ။ တဒေတံ ဇာတိရူပကုလဣသ္သရိယာဒီဟိ အနောမသ္သ ဥဠာရသတ္တသ္သေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အညသ္သာတိ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေနာပိ ရတနံ။ ယထာ စ စက္ကရတနံ, ဧဝံ သေသာနိပီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

Cakkaratanassa ca nibbattakālato paṭṭhāya aññaṃ devaṭṭhānaṃ nāma na hoti, sabbeva gandhapupphādīhi tasseva pūjañca abhivādanādīni ca karontīti cittīkataṭṭhena ratanaṃ. Cakkaratanassa ca ‘‘ettakaṃ nāma dhanaṃ agghatī’’ti aggho natthi, iti mahagghaṭṭhenāpi ratanaṃ. Cakkaratanañca aññehi loke vijjamānaratanehi asadisanti atulaṭṭhena ratanaṃ. Yasmā pana yasmiṃ kappe buddhā uppajjanti , tasmiṃyeva cakkavattino, buddhā ca kadāci karahaci uppajjanti, tasmā dullabhadassanaṭṭhena ratanaṃ. Tadetaṃ jātirūpakulaissariyādīhi anomassa uḷārasattasseva uppajjati, na aññassāti anomasattaparibhogaṭṭhenāpi ratanaṃ. Yathā ca cakkaratanaṃ, evaṃ sesānipīti. Tena vuttaṃ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒသ္သနံ။

‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ။

Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti.

ပာတုဘာဝော ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ။ တတ္ရာယံ ယောဇနာ – စက္ကဝတ္တိသ္သ ပာတုဘာဝာ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပာတုဘာဝောတိ အယုတ္တံ။ ဥပ္ပန္နဉ္ဟိ စက္ကံ ဝတ္တေတ္ဝာ သော စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတီတိ နာယုတ္တံ။ ကသ္မာ? စက္ကဝတ္တနနိယမာပေက္ခတာယ။ ယော ဟိ နိယမေန စက္ကံ ဝတ္တေသ္သတိ, သော ပဋိသန္ဓိတော ပဘုတိ ‘‘စက္ကဝတ္တိ ပာတုဘူတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ လဒ္ဓနာမသ္သ စ ပုရိသသ္သ မူလုပ္ပတ္တိဝစနတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ။ ယော ဟိ ဧသ စက္ကဝတ္တီတိ လဒ္ဓနာမော သတ္တဝိသေသော, တသ္သ ပဋိသန္ဓိသင္ခာတော ပာတုဘာဝောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ တသ္သ ဟိ ပာတုဘာဝာ ရတနာနိ ပာတုဘဝန္တိ။ ပာတုဘူတေဟိ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပက္ကေ ပုညသမ္ဘာရေ သော သံယုဇ္ဇတိ, တဒာ လောကသ္သ တေသု ပာတုဘာဝစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဗဟုလဝစနတော စာပိ ယုတ္တမေဝေတံ။ ယဒာ ဟိ လောကသ္သ တေသု ပာတုဘာဝသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒာ ဧကမေဝ ပဌမံ, ပစ္ဆာ ဣတရာနိ ဆ ပာတုဘဝန္တီတိ ဗဟုလဝစနတော စာပိ ဧတံ ယုတ္တံ။ ပာတုဘာဝသ္သ စ အတ္ထဘေဒတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ။ န ကေဝလဉ္ဟိ ပာတုဘူတမေဝ ပာတုဘာဝော, ပာတုဘာဝယတီတိ ပာတုဘာဝော။ အယံ ပာတုဘာဝသ္သ အတ္ထဘေဒော။ ယသ္မာ ယော သော ပုညသမ္ဘာရော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပာတုဘာဝယတိ, တသ္မာ ရညော စက္ကဝတ္တိသ္သ ပာတုဘာဝာ။ န ကေဝလဉ္ဟိ စက္ကဝတ္တိယေဝ, ဣမာနိ ပန သတ္တ ရတနာနိပိ ပာတုဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ယထေဝ ဟိ သော ပုညသမ္ဘာရော ရညော ဇနကဟေတု, ဧဝံ ရတနာနမ္ပိ ပရိယာယေန ဥပနိသ္သယဟေတူတိ ယုတ္တမေဝေတံ ‘‘ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိသ္သ ပာတုဘာဝာ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပာတုဘာဝော ဟောတီ’’တိ။

Pātubhāvo hotīti nibbatti hoti. Tatrāyaṃ yojanā – cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvoti ayuttaṃ. Uppannañhi cakkaṃ vattetvā so cakkavattī nāma hotīti nāyuttaṃ. Kasmā? Cakkavattananiyamāpekkhatāya. Yo hi niyamena cakkaṃ vattessati, so paṭisandhito pabhuti ‘‘cakkavatti pātubhūto’’ti vattabbataṃ āpajjati. Laddhanāmassa ca purisassa mūluppattivacanatopi yuttamevetaṃ. Yo hi esa cakkavattīti laddhanāmo sattaviseso, tassa paṭisandhisaṅkhāto pātubhāvoti ayamettha attho. Tassa hi pātubhāvā ratanāni pātubhavanti. Pātubhūtehi pana tehi saddhiṃ paripakke puññasambhāre so saṃyujjati, tadā lokassa tesu pātubhāvacittaṃ uppajjati. Bahulavacanato cāpi yuttamevetaṃ. Yadā hi lokassa tesu pātubhāvasaññā uppajjati, tadā ekameva paṭhamaṃ, pacchā itarāni cha pātubhavantīti bahulavacanato cāpi etaṃ yuttaṃ. Pātubhāvassa ca atthabhedatopi yuttamevetaṃ. Na kevalañhi pātubhūtameva pātubhāvo, pātubhāvayatīti pātubhāvo. Ayaṃ pātubhāvassa atthabhedo. Yasmā yo so puññasambhāro rājānaṃ cakkavattiṃ paṭisandhivasena pātubhāvayati, tasmā rañño cakkavattissa pātubhāvā. Na kevalañhi cakkavattiyeva, imāni pana satta ratanānipi pātubhavantīti ayamettha attho. Yatheva hi so puññasambhāro rañño janakahetu, evaṃ ratanānampi pariyāyena upanissayahetūti yuttamevetaṃ ‘‘rañño, bhikkhave, cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo hotī’’ti.

ဣဒာနိ တေသံ ရတနာနံ သရူပဝသေန ဒသ္သနတ္ထံ ကတမေသံ သတ္တန္နံ စက္ကရတနသ္သာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စက္ကရတနသ္သာတိအာဒီသု အယံ သင္ခေပာဓိပ္ပာယော – ဒ္ဝိသဟသ္သဒီပပရိဝာရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပာနံ သိရိဝိဘဝံ ဂဟေတ္ဝာ ဒာတုံ သမတ္ထသ္သ စက္ကရတနသ္သ ပာတုဘာဝော ဟောတိ, တထာ ပုရေဘတ္တမေဝ သာဂရပရိယန္တံ ပထဝိံ အနုပရိယာယနသမတ္ထသ္သ ဝေဟာသင္ဂမသ္သ ဟတ္ထိရတနသ္သ, တာဒိသသ္သေဝ အသ္သရတနသ္သ, စတုရင္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ယောဇနပ္ပမာဏံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတ္ဝာ အာလောကဒသ္သနသမတ္ထသ္သ မဏိရတနသ္သ, ဆဗ္ဗိဓံ ဒောသံ ဝိဝဇ္ဇေတ္ဝာ မနာပစာရိနော ဣတ္ထိရတနသ္သ, ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အန္တောပထဝိဂတာနံ နိဓီနံ ဒသ္သနသမတ္ထသ္သ ဂဟပတိရတနသ္သ, အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမ္ဟိ နိဗ္ဗတ္တိတ္ဝာ သကလရဇ္ဇာနုသာသနသမတ္ထသ္သ ဇေဋ္ဌပုတ္တသင္ခာတသ္သ ပရိဏာယကရတနသ္သ စ ပာတုဘာဝော ဟောတီတိ ။ အယမေတ္ထ သင္ခေပော။ ဝိတ္ထာရတော ပန တေသံ စက္ကရတနာဒီနံ ပာတုဘာဝဝိဓာနံ မဟာသုဒသ္သနာဒီသု သုတ္တေသု အာဂတမေဝ။ အတ္ထောပိသ္သ တေသံ ဝဏ္ဏနာယ သံဝဏ္ဏိတောယေဝ။

Idāni tesaṃ ratanānaṃ sarūpavasena dassanatthaṃ katamesaṃ sattannaṃ cakkaratanassātiādimāha. Tattha cakkaratanassātiādīsu ayaṃ saṅkhepādhippāyo – dvisahassadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ sirivibhavaṃ gahetvā dātuṃ samatthassa cakkaratanassa pātubhāvo hoti, tathā purebhattameva sāgarapariyantaṃ pathaviṃ anupariyāyanasamatthassa vehāsaṅgamassa hatthiratanassa, tādisasseva assaratanassa, caturaṅgasamannāgatepi andhakāre yojanappamāṇaṃ andhakāraṃ vidhamitvā ālokadassanasamatthassa maṇiratanassa, chabbidhaṃ dosaṃ vivajjetvā manāpacārino itthiratanassa, yojanappamāṇe padese antopathavigatānaṃ nidhīnaṃ dassanasamatthassa gahapatiratanassa, aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā sakalarajjānusāsanasamatthassa jeṭṭhaputtasaṅkhātassa pariṇāyakaratanassa ca pātubhāvo hotīti . Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana tesaṃ cakkaratanādīnaṃ pātubhāvavidhānaṃ mahāsudassanādīsu suttesu āgatameva. Atthopissa tesaṃ vaṇṇanāya saṃvaṇṇitoyeva.

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနသ္သာတိအာဒီသု သရိက္ခကတာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထေဝ ဟိ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနံ သဗ္ဗရတနာနံ ပုရေစရံ, ဧဝံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ သဗ္ဗေသံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ပုရေစရန္တိ, ပုရေစရဏဋ္ဌေန စက္ကဝတ္တိရညော စက္ကရတနသဒိသံ ဟောတိ။ စက္ကဝတ္တိနော စ ရတနေသု မဟာကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တံ ဟတ္ထိရတနံ, ဣဒမ္ပိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ မဟန္တံ ဓမ္မကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ ဟတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ။ စက္ကဝတ္တိနော အသ္သရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝံ, ဣဒမ္ပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝန္တိ ဣမာယ သီဃလဟုဇဝတာယ အသ္သရတနသဒိသံ ဟောတိ။ စက္ကဝတ္တိနော မဏိရတနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ဒသ္သေတိ, ဣဒမ္ပိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ တာယ ဧကန္တကုသလတ္တာ ကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေန ဉာဏာလောကံ ဒသ္သေတီတိ ဣမိနာ အန္ဓကာရဝိဓမနအာလောကဒသ္သနဘာဝေန မဏိရတနသဒိသံ ဟောတိ။

Satisambojjhaṅgaratanassātiādīsu sarikkhakatā evaṃ veditabbā – yatheva hi cakkavattino cakkaratanaṃ sabbaratanānaṃ purecaraṃ, evaṃ satisambojjhaṅgaratanaṃ sabbesaṃ catubhūmakadhammānaṃ purecaranti, purecaraṇaṭṭhena cakkavattirañño cakkaratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino ca ratanesu mahākāyūpapannaṃ accuggataṃ vipulaṃ mahantaṃ hatthiratanaṃ, idampi dhammavicayasambojjhaṅgaratanaṃ mahantaṃ dhammakāyūpapannaṃ accuggataṃ vipulaṃ mahantanti hatthiratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino assaratanaṃ sīghaṃ lahu javaṃ, idampi vīriyasambojjhaṅgaratanaṃ sīghaṃ lahu javanti imāya sīghalahujavatāya assaratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino maṇiratanaṃ andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ dasseti, idampi pītisambojjhaṅgaratanaṃ tāya ekantakusalattā kilesandhakāraṃ vidhamati, sahajātapaccayādivasena ñāṇālokaṃ dassetīti iminā andhakāravidhamanaālokadassanabhāvena maṇiratanasadisaṃ hoti.

စက္ကဝတ္တိနော ဣတ္ထိရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပသ္သမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတိ။ ဣဒမ္ပိ ပသ္သဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပသ္သမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတီတိ ဣတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ။ စက္ကဝတ္တိနော ဂဟပတိရတနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဓနဒာနေန ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတ္ဝာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတိ, ဣဒမ္ပိ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ ယထိစ္ဆိတာဒိဝသေန အပ္ပနံ သမ္ပာဒေတိ, ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတ္ဝာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတီတိ ဂဟပတိရတနသဒိသံ ဟောတိ။ စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိဏာယကရတနံ သဗ္ဗတ္ထကိစ္စသမ္ပာဒနေန အပ္ပောသ္သုက္ကတံ ကရောတိ။ ဣဒမ္ပိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင္ဂရတနံ စိတ္တုပ္ပာဒံ လီနုဒ္ဓစ္စတော မောစေတ္ဝာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ ဌပယမာနံ အပ္ပောသ္သုက္ကတံ ကရောတီတိ ပရိဏာယကရတနသဒိသံ ဟောတိ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုဘူမကော သဗ္ဗသင္ဂာဟိကဓမ္မပရိစ္ဆေဒော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

Cakkavattino itthiratanaṃ kāyacittadarathaṃ paṭipassambheti, pariḷāhaṃ vūpasameti. Idampi passaddhisambojjhaṅgaratanaṃ kāyacittadarathaṃ paṭipassambheti, pariḷāhaṃ vūpasametīti itthiratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino gahapatiratanaṃ icchiticchitakkhaṇe dhanadānena vikkhepaṃ pacchinditvā cittaṃ ekaggaṃ karoti, idampi samādhisambojjhaṅgaratanaṃ yathicchitādivasena appanaṃ sampādeti, vikkhepaṃ pacchinditvā cittaṃ ekaggaṃ karotīti gahapatiratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino ca pariṇāyakaratanaṃ sabbatthakiccasampādanena appossukkataṃ karoti. Idampi upekkhāsambojjhaṅgaratanaṃ cittuppādaṃ līnuddhaccato mocetvā payogamajjhatte ṭhapayamānaṃ appossukkataṃ karotīti pariṇāyakaratanasadisaṃ hoti. Iti imasmiṃ sutte catubhūmako sabbasaṅgāhikadhammaparicchedo kathitoti veditabbo.







Related texts:



တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တံ • 2. Cakkavattisuttaṃ

ဋီကာ • Tīkā / သုတ္တပိဋက (ဋီကာ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 2. Cakkavattisuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact