| Library / Tipiṭaka / ཏིཔིཊཀ • Tipiṭaka / མཛྫྷིམནིཀཱཡ (ཨཊྛཀཐཱ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
༥. བོདྷིརཱཛཀུམཱརསུཏྟཝཎྞནཱ
5. Bodhirājakumārasuttavaṇṇanā
༣༢༤. ཨེཝཾ མེ སུཏནྟི བོདྷིརཱཛཀུམཱརསུཏྟཾ། ཏཏྠ ཀོཀནདོཏི ཀོཀནདཾ ཝུཙྩཏི པདུམཾ། སོ ཙ མངྒལཔཱསཱདོ ཨོལོཀནཀཔདུམཾ དསྶེཏྭཱ ཀཏོ, ཏསྨཱ ཀོཀནདོཏི སངྑཾ ལབྷི།
324.Evaṃme sutanti bodhirājakumārasuttaṃ. Tattha kokanadoti kokanadaṃ vuccati padumaṃ. So ca maṅgalapāsādo olokanakapadumaṃ dassetvā kato, tasmā kokanadoti saṅkhaṃ labhi.
༣༢༥. ཡཱཝ པཙྪིམསོཔཱནཀལེ༹ཝརཱཏི ཨེཏྠ པཙྪིམསོཔཱནཀལེ༹ཝརནྟི པཋམཾ སོཔཱནཕལཀཾ ཝུཏྟཾ། ཨདྡསཱ ཁོཏི ཨོལོཀནཏྠཾཡེཝ དྭཱརཀོཊྛཀེ ཋིཏོ ཨདྡས། བྷགཝཱ ཏུཎྷཱི ཨཧོསཱིཏི ‘‘ཀིསྶ ནུ ཁོ ཨཏྠཱཡ རཱཛཀུམཱརེན ཨཡཾ མཧཱསཀྐཱརོ ཀཏོ’’ཏི ཨཱཝཛྫནྟོ པུཏྟཔཏྠནཱཡ ཀཏབྷཱཝཾ ཨཉྙཱསི། སོ ཧི རཱཛཀུམཱརོ ཨཔུཏྟཀོ, སུཏཉྩཱནེན ཨཧོསི – ‘‘བུདྡྷཱནཾ ཀིར ཨདྷིཀཱརཾ ཀཏྭཱ མནསཱ ཨིཙྪིཏཾ ལབྷནྟཱི’’ཏི། སོ – ‘‘སཙཱཧཾ པུཏྟཾ ལབྷིསྶཱམི, སམྨཱསམྦུདྡྷོ མམ ཙེལཔྤཊིཀཾ ཨཀྐམིསྶཏི། ནོ ཙེ ལབྷིསྶཱམི, ན ཨཀྐམིསྶཏཱི’’ཏི པཏྠནཾ ཀཏྭཱ སནྠརཱཔེསི། ཨཐ བྷགཝཱ ‘‘ནིབྦཏྟིསྶཏི ནུ ཁོ ཨེཏསྶ པུཏྟོ’’ཏི ཨཱཝཛྫེཏྭཱ ‘‘ན ནིབྦཏྟིསྶཏཱི’’ཏི ཨདྡས།
325.Yāva pacchimasopānakaḷevarāti ettha pacchimasopānakaḷevaranti paṭhamaṃ sopānaphalakaṃ vuttaṃ. Addasākhoti olokanatthaṃyeva dvārakoṭṭhake ṭhito addasa. Bhagavā tuṇhī ahosīti ‘‘kissa nu kho atthāya rājakumārena ayaṃ mahāsakkāro kato’’ti āvajjanto puttapatthanāya katabhāvaṃ aññāsi. So hi rājakumāro aputtako, sutañcānena ahosi – ‘‘buddhānaṃ kira adhikāraṃ katvā manasā icchitaṃ labhantī’’ti. So – ‘‘sacāhaṃ puttaṃ labhissāmi, sammāsambuddho mama celappaṭikaṃ akkamissati. No ce labhissāmi, na akkamissatī’’ti patthanaṃ katvā santharāpesi. Atha bhagavā ‘‘nibbattissati nu kho etassa putto’’ti āvajjetvā ‘‘na nibbattissatī’’ti addasa.
པུབྦེ ཀིར སོ ཨེཀསྨིཾ དཱིཔེ ཝསམཱནོ སམཙྪནྡེན སཀུཎཔོཏཀེ ཁཱདི། སཙསྶ མཱཏུགཱམོ ཨཉྙོཝ བྷཝེཡྻ, པུཏྟཾ ལབྷེཡྻ། ཨུབྷོཧི པན སམཱནཙྪནྡེཧི ཧུཏྭཱ པཱཔཀམྨཾ ཀཏཾ, ཏེནསྶ པུཏྟོ ན ནིབྦཏྟིསྶཏཱིཏི ཨཉྙཱསི། དུསྶེ པན ཨཀྐནྟེ – ‘‘བུདྡྷཱནཾ ཨདྷིཀཱརཾ ཀཏྭཱ པཏྠིཏཔཏྠིཏཾ ལབྷནྟཱིཏི ལོཀེ ཨནུསྶཝོ, མཡཱ ཙ མཧཱཨབྷིནཱིཧཱརོ ཀཏོ, ན ཙ པུཏྟཾ ལབྷཱམི, ཏུཙྪཾ ཨིདཾ ཝཙན’’ནྟི མིཙྪཱགཧཎཾ གཎྷེཡྻ། ཏིཏྠིཡཱཔི – ‘‘ནཏྠི སམཎཱནཾ ཨཀཏྟབྦཾ ནཱམ, ཙེལཔྤཊིཀཾ མདྡནྟཱ ཨཱཧིཎྜནྟཱི’’ཏི ཨུཛ྄ཛྷཱཡེཡྻུཾ ། ཨེཏརཧི ཙ ཨཀྐམནྟེསུ བཧཱུ བྷིཀྑཱུ པརཙིཏྟཝིདུནོ, ཏེ བྷབྦཾ ཛཱནིཏྭཱ ཨཀྐམིསྶནྟི, ཨབྷབྦཾ ཛཱནིཏྭཱ ན ཨཀྐམིསྶནྟི། ཨནཱགཏེ པན ཨུཔནིསྶཡོ མནྡོ བྷཝིསྶཏི, ཨནཱགཏཾ ན ཛཱནིསྶནྟི། ཏེསུ ཨཀྐམནྟེསུ སཙེ པཏྠིཏཾ ཨིཛ྄ཛྷིསྶཏི, ཨིཙྩེཏཾ ཀུསལཾ ། ནོ ཙེ ཨིཛ྄ཛྷིསྶཏི, – ‘‘པུབྦེ བྷིཀྑུསངྒྷསྶ ཨབྷིནཱིཧཱརཾ ཀཏྭཱ ཨིཙྪིཏིཙྪིཏཾ ལབྷནྟི, ཏཾ ཨིདཱནི ན ལབྷནྟི ། ཏེཡེཝ མཉྙེ བྷིཀྑཱུ པཊིཔཏྟིཔཱུརཀཱ ཨཧེསུཾ, ཨིམེ པཊིཔཏྟིཾ པཱུརེཏུཾ ན སཀྐོནྟཱི’’ཏི མནུསྶཱ ཝིཔྤཊིསཱརིནོ བྷཝིསྶནྟཱིཏི ཨིམེཧི ཀཱརཎེཧི བྷགཝཱ ཨཀྐམིཏུཾ ཨནིཙྪནྟོ ཏུཎྷཱི ཨཧོསི། སིཀྑཱཔདཾ པཉྙཔེསི ‘‘ན, བྷིཀྑཝེ, ཙེལཔྤཊིཀཱ ཨཀྐམིཏབྦཱ’’ཏི (ཙཱུལ༹ཝ॰ ༢༦༨)། མངྒལཏྠཱཡ པཉྙཏྟཾ ཨནཀྐམནྟེསུ པན ཨཀྐམནཏྠཱཡ ཨནུཔཉྙཏྟིཾ ཋཔེསི – ‘‘གིཧཱི, བྷིཀྑཝེ, མངྒལིཀཱ, ཨནུཛཱནཱམི, བྷིཀྑཝེ, གིཧཱིནཾ མངྒལཏྠཱཡཱ’’ཏི (ཙཱུལ༹ཝ॰ ༢༦༨)།
Pubbe kira so ekasmiṃ dīpe vasamāno samacchandena sakuṇapotake khādi. Sacassa mātugāmo aññova bhaveyya, puttaṃ labheyya. Ubhohi pana samānacchandehi hutvā pāpakammaṃ kataṃ, tenassa putto na nibbattissatīti aññāsi. Dusse pana akkante – ‘‘buddhānaṃ adhikāraṃ katvā patthitapatthitaṃ labhantīti loke anussavo, mayā ca mahāabhinīhāro kato, na ca puttaṃ labhāmi, tucchaṃ idaṃ vacana’’nti micchāgahaṇaṃ gaṇheyya. Titthiyāpi – ‘‘natthi samaṇānaṃ akattabbaṃ nāma, celappaṭikaṃ maddantā āhiṇḍantī’’ti ujjhāyeyyuṃ . Etarahi ca akkamantesu bahū bhikkhū paracittaviduno, te bhabbaṃ jānitvā akkamissanti, abhabbaṃ jānitvā na akkamissanti. Anāgate pana upanissayo mando bhavissati, anāgataṃ na jānissanti. Tesu akkamantesu sace patthitaṃ ijjhissati, iccetaṃ kusalaṃ . No ce ijjhissati, – ‘‘pubbe bhikkhusaṅghassa abhinīhāraṃ katvā icchiticchitaṃ labhanti, taṃ idāni na labhanti . Teyeva maññe bhikkhū paṭipattipūrakā ahesuṃ, ime paṭipattiṃ pūretuṃ na sakkontī’’ti manussā vippaṭisārino bhavissantīti imehi kāraṇehi bhagavā akkamituṃ anicchanto tuṇhī ahosi. Sikkhāpadaṃ paññapesi ‘‘na, bhikkhave, celappaṭikā akkamitabbā’’ti (cūḷava. 268). Maṅgalatthāya paññattaṃ anakkamantesu pana akkamanatthāya anupaññattiṃ ṭhapesi – ‘‘gihī, bhikkhave, maṅgalikā, anujānāmi, bhikkhave, gihīnaṃ maṅgalatthāyā’’ti (cūḷava. 268).
༣༢༦. པཙྪིམཾ ཛནཏཾ ཏཐཱགཏོ ཨནུཀམྤཏཱིཏི ཨིདཾ ཐེརོ ཝུཏྟེསུ ཀཱརཎེསུ ཏཏིཡཾ ཀཱརཎཾ སནྡྷཱཡཱཧ། ན ཁོ སུཁེན སུཁནྟི ཀསྨཱ ཨཱཧ? ཀཱམསུཁལླིཀཱནུཡོགསཉྙཱི ཧུཏྭཱ སམྨཱསམྦུདྡྷོ ན ཨཀྐམི, ཏསྨཱ ཨཧམྤི སཏྠཱརཱ སམཱནཙྪནྡོ བྷཝིསྶཱམཱིཏི མཉྙམཱནོ ཨེཝམཱཧ།
326.Pacchimaṃ janataṃ tathāgato anukampatīti idaṃ thero vuttesu kāraṇesu tatiyaṃ kāraṇaṃ sandhāyāha. Na kho sukhena sukhanti kasmā āha? Kāmasukhallikānuyogasaññī hutvā sammāsambuddho na akkami, tasmā ahampi satthārā samānacchando bhavissāmīti maññamāno evamāha.
༣༢༧. སོ ཁོ ཨཧནྟིཨཱདི ‘‘ཡཱཝ རཏྟིཡཱ པཙྪིམེ ཡཱམེ’’ཏི ཏཱཝ མཧཱསཙྩཀེ (མ॰ ནི॰ ༡.༣༦༤ ཨཱདཡོ) ཝུཏྟནཡེན ཝེདིཏབྦཾ། ཏཏོ པརཾ ཡཱཝ པཉྩཝགྒིཡཱནཾ ཨཱསཝཀྑཡཱ པཱསརཱསིསུཏྟེ (མ॰ ནི॰ ༡.༢༧༢ ཨཱདཡོ) ཝུཏྟནཡེན ཝེདིཏབྦཾ།
327.So kho ahantiādi ‘‘yāva rattiyā pacchime yāme’’ti tāva mahāsaccake (ma. ni. 1.364 ādayo) vuttanayena veditabbaṃ. Tato paraṃ yāva pañcavaggiyānaṃ āsavakkhayā pāsarāsisutte (ma. ni. 1.272 ādayo) vuttanayena veditabbaṃ.
༣༤༣. ཨངྐུསགཡ྄ཧེ སིཔྤེཏི ཨངྐུསགཧཎསིཔྤེ། ཀུསལོ ཨཧནྟི ཚེཀོ ཨཧཾ། ཀསྶ པནཱཡཾ སནྟིཀེ སིཔྤཾ ཨུགྒཎྷཱིཏི? པིཏུ སནྟིཀེ, པིཏཱཔིསྶ པིཏུ སནྟིཀེཝ ཨུགྒཎྷི། ཀོསམྦིཡཾ ཀིར པརནྟཔརཱཛཱ ནཱམ རཛྫཾ ཀཱརེསི། རཱཛམཧེསཱི གརུབྷཱརཱ ཨཱཀཱསཏལེ རཉྙཱ སདྡྷིཾ བཱལཱཏཔཾ ཏཔྤམཱནཱ རཏྟཀམྦལཾ པཱརུཔིཏྭཱ ནིསིནྣཱ ཧོཏི, ཨེཀོ ཧཏྠིལིངྒསཀུཎོ ‘‘མཾསཔེསཱི’’ཏི མཉྙམཱནོ གཧེཏྭཱ ཨཱཀཱསཾ པཀྑནྡི། སཱ ‘‘ཚཌྜེཡྻ མ’’ནྟི བྷཡེན ནིསྶདྡཱ ཨཧོསི, སོ ཏཾ པབྦཏཔཱདེ རུཀྑཝིཊཔེ ཋཔེསི། སཱ པཱཎིསྶརཾ ཀརོནྟཱི མཧཱསདྡམཀཱསི། སཀུཎོ པལཱཡི, ཏསྶཱ ཏཏྠེཝ གབྦྷཝུཊྛཱནཾ ཨཧོསི། ཏིཡཱམརཏྟིཾ དེཝེ ཝསྶནྟེ ཀམྦལཾ པཱརུཔིཏྭཱ ནིསཱིདི། ཏཏོ ཙ ཨཝིདཱུརེ ཏཱཔསོ ཝསཏི། སོ ཏསྶཱ སདྡེན ཨརུཎེ ཨུགྒཏེ རུཀྑམཱུལཾ ཨཱགཏོ ཛཱཏིཾ པུཙྪིཏྭཱ ནིསྶེཎིཾ བནྡྷིཏྭཱ ཨོཏཱརེཏྭཱ ཨཏྟནོ ཝསནཊྛཱནཾ ནེཏྭཱ ཡཱགུཾ པཱཡེསི། དཱརཀསྶ མེགྷཨུཏུཉྩ པབྦཏཨུཏུཉྩ གཧེཏྭཱ ཛཱཏཏྟཱ ཨུདེནོཏི ནཱམཾ ཨཀཱསི། ཏཱཔསོ ཕལཱཕལཱནི ཨཱཧརིཏྭཱ དྭེཔི ཛནེ པོསེསི།
343.Aṅkusagayhe sippeti aṅkusagahaṇasippe. Kusalo ahanti cheko ahaṃ. Kassa panāyaṃ santike sippaṃ uggaṇhīti? Pitu santike, pitāpissa pitu santikeva uggaṇhi. Kosambiyaṃ kira parantaparājā nāma rajjaṃ kāresi. Rājamahesī garubhārā ākāsatale raññā saddhiṃ bālātapaṃ tappamānā rattakambalaṃ pārupitvā nisinnā hoti, eko hatthiliṅgasakuṇo ‘‘maṃsapesī’’ti maññamāno gahetvā ākāsaṃ pakkhandi. Sā ‘‘chaḍḍeyya ma’’nti bhayena nissaddā ahosi, so taṃ pabbatapāde rukkhaviṭape ṭhapesi. Sā pāṇissaraṃ karontī mahāsaddamakāsi. Sakuṇo palāyi, tassā tattheva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Tiyāmarattiṃ deve vassante kambalaṃ pārupitvā nisīdi. Tato ca avidūre tāpaso vasati. So tassā saddena aruṇe uggate rukkhamūlaṃ āgato jātiṃ pucchitvā nisseṇiṃ bandhitvā otāretvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā yāguṃ pāyesi. Dārakassa meghautuñca pabbatautuñca gahetvā jātattā udenoti nāmaṃ akāsi. Tāpaso phalāphalāni āharitvā dvepi jane posesi.
སཱ ཨེཀདིཝསཾ ཏཱཔསསྶ ཨཱགམནཝེལཱཡ པཙྩུགྒམནཾ ཀཏྭཱ ཨིཏྠིཀུཏྟཾ དསྶེཏྭཱ ཏཱཔསཾ སཱིལབྷེདཾ ཨཱཔཱདེསི། ཏེསཾ ཨེཀཏོ ཝསནྟཱནཾ ཀཱལེ གཙྪནྟེ པརནྟཔརཱཛཱ ཀཱལཾ ཨཀཱསི། ཏཱཔསོ རཏྟིབྷཱགེ ནཀྑཏྟཾ ཨོལོཀེཏྭཱ རཉྙོ མཏབྷཱཝཾ ཉཏྭཱ – ‘‘ཏུཡ྄ཧཾ རཱཛཱ མཏོ, པུཏྟོ ཏེ ཀིཾ ཨིདྷ ཝསིཏུཾ ཨིཙྪཏི, ཨུདཱཧུ པེཏྟིཀེ རཛྫེ ཚཏྟཾ ཨུསྶཱཔེཏུ’’ནྟི པུཙྪི། སཱ པུཏྟསྶ ཨཱདིཏོ པཊྛཱཡ སབྦཾ པཝཏྟིཾ ཨཱཙིཀྑིཏྭཱ ཚཏྟཾ ཨུསྶཱཔེཏུཀཱམཏཉྩསྶ ཉཏྭཱ ཏཱཔསསྶ ཨཱརོཙེསི། ཏཱཔསོ ཙ ཧཏྠིགནྠསིཔྤཾ ཛཱནཱཏི, ཀུཏོནེན ལདྡྷཾ? སཀྐསྶ སནྟིཀཱ། པུབྦེ ཀིརསྶ སཀྐོ ཨུཔཊྛཱནཾ ཨཱགནྟྭཱ ‘‘ཀེན ཀིལམཐཱ’’ཏི པུཙྪི། སོ ‘‘ཧཏྠིཔརིསྶཡོ ཨཏྠཱི’’ཏི ཨཱརོཙེསི། ཏསྶ སཀྐོ ཧཏྠིགནྠཉྩེཝ ཝཱིཎཀཉྩ དཏྭཱ ‘‘པལཱཔེཏུཀཱམཏཱཡ སཏི ཨིམཾ ཏནྟིཾ ཝཱདེཏྭཱ ཨིམཾ སིལོཀཾ ཝདེཡྻཱཐ, པཀྐོསིཏུཀཱམཏཱཡ སཏི ཨིམཾ སིལོཀཾ ཝདེཡྻཱཐཱ’’ཏི ཨཱཧ། ཏཱཔསོ ཏཾ སིཔྤཾ ཀུམཱརསྶ ཨདཱསི། སོ ཨེཀཾ ཝཊརུཀྑཾ ཨབྷིརུཧིཏྭཱ ཧཏྠཱིསུ ཨཱགཏེསུ ཏནྟིཾ ཝཱདེཏྭཱ སིལོཀཾ ཝདཏི, ཧཏྠཱི བྷཱིཏཱ པལཱཡིཾསུ།
Sā ekadivasaṃ tāpasassa āgamanavelāya paccuggamanaṃ katvā itthikuttaṃ dassetvā tāpasaṃ sīlabhedaṃ āpādesi. Tesaṃ ekato vasantānaṃ kāle gacchante parantaparājā kālaṃ akāsi. Tāpaso rattibhāge nakkhattaṃ oloketvā rañño matabhāvaṃ ñatvā – ‘‘tuyhaṃ rājā mato, putto te kiṃ idha vasituṃ icchati, udāhu pettike rajje chattaṃ ussāpetu’’nti pucchi. Sā puttassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ pavattiṃ ācikkhitvā chattaṃ ussāpetukāmatañcassa ñatvā tāpasassa ārocesi. Tāpaso ca hatthiganthasippaṃ jānāti, kutonena laddhaṃ? Sakkassa santikā. Pubbe kirassa sakko upaṭṭhānaṃ āgantvā ‘‘kena kilamathā’’ti pucchi. So ‘‘hatthiparissayo atthī’’ti ārocesi. Tassa sakko hatthiganthañceva vīṇakañca datvā ‘‘palāpetukāmatāya sati imaṃ tantiṃ vādetvā imaṃ silokaṃ vadeyyātha, pakkositukāmatāya sati imaṃ silokaṃ vadeyyāthā’’ti āha. Tāpaso taṃ sippaṃ kumārassa adāsi. So ekaṃ vaṭarukkhaṃ abhiruhitvā hatthīsu āgatesu tantiṃ vādetvā silokaṃ vadati, hatthī bhītā palāyiṃsu.
སོ སིཔྤསྶ ཨཱནུབྷཱཝཾ ཉཏྭཱ པུནདིཝསེ པཀྐོསནསིཔྤཾ པཡོཛེསི། ཛེཊྛཀཧཏྠཱི ཨཱགནྟྭཱ ཁནྡྷཾ ཨུཔནཱམེསི། སོ ཏསྶ ཁནྡྷགཏོ ཡུདྡྷསམཏྠེ ཏརུཎཧཏྠཱི ཨུཙྩིནིཏྭཱ ཀམྦལཉྩ མུདྡིཀཉྩ གཧེཏྭཱ མཱཏཱཔིཏརོ ཝནྡིཏྭཱ ནིཀྑནྟོ ཨནུཔུབྦེན ཏཾ ཏཾ གཱམཾ པཝིསིཏྭཱ – ‘‘ཨཧཾ རཉྙོ པུཏྟོ, སམྤཏྟིཾ ཨཏྠིཀཱ ཨཱགཙྪནྟཱུ’’ཏི ཛནསངྒཧཾ ཀཏྭཱ ནགརཾ པརིཝཱརེཏྭཱ – ‘‘ཨཧཾ རཉྙོ པུཏྟོ, མཡ྄ཧཾ ཚཏྟཾ དེཐཱ’’ཏི ཨསདྡཧནྟཱནཾ ཀམྦལཉྩ མུདྡིཀཉྩ དསྶེཏྭཱ ཚཏྟཾ ཨུསྶཱཔེསི། སོ ཧཏྠིཝིཏྟཀོ ཧུཏྭཱ ‘‘ཨསུཀཊྛཱནེ སུནྡརོ ཧཏྠཱི ཨཏྠཱི’’ཏི ཝུཏྟེ གནྟྭཱ གཎྷཱཏི། ཙཎྜཔཛྫོཏོ ‘‘ཏསྶ སནྟིཀེ སིཔྤཾ གཎྷིསྶཱམཱི’’ཏི ཀཊྛཧཏྠིཾ པཡོཛེཏྭཱ ཏསྶ ཨནྟོ ཡོདྷེ ནིསཱིདཱཔེཏྭཱ ཏཾ ཧཏྠིཾ གཧཎཏྠཱཡ ཨཱགཏཾ གཎྷིཏྭཱ ཏསྶ སནྟིཀེ སིཔྤཾ གཧཎཏྠཱཡ དྷཱིཏརཾ ཨུཡྻོཛེསི། སོ ཏཱཡ སདྡྷིཾ སཾཝཱསཾ ཀཔྤེཏྭཱ ཏཾ གཧེཏྭཱ ཨཏྟནོ ནགརཾཡེཝ ཨགམཱསི། ཏསྶཱ ཀུཙྪིཡཾ ཨུཔྤནྣོ ཨཡཾ བོདྷིརཱཛཀུམཱརོ ཨཏྟནོ པིཏུ སནྟིཀེ སིཔྤཾ ཨུགྒཎྷི།
So sippassa ānubhāvaṃ ñatvā punadivase pakkosanasippaṃ payojesi. Jeṭṭhakahatthī āgantvā khandhaṃ upanāmesi. So tassa khandhagato yuddhasamatthe taruṇahatthī uccinitvā kambalañca muddikañca gahetvā mātāpitaro vanditvā nikkhanto anupubbena taṃ taṃ gāmaṃ pavisitvā – ‘‘ahaṃ rañño putto, sampattiṃ atthikā āgacchantū’’ti janasaṅgahaṃ katvā nagaraṃ parivāretvā – ‘‘ahaṃ rañño putto, mayhaṃ chattaṃ dethā’’ti asaddahantānaṃ kambalañca muddikañca dassetvā chattaṃ ussāpesi. So hatthivittako hutvā ‘‘asukaṭṭhāne sundaro hatthī atthī’’ti vutte gantvā gaṇhāti. Caṇḍapajjoto ‘‘tassa santike sippaṃ gaṇhissāmī’’ti kaṭṭhahatthiṃ payojetvā tassa anto yodhe nisīdāpetvā taṃ hatthiṃ gahaṇatthāya āgataṃ gaṇhitvā tassa santike sippaṃ gahaṇatthāya dhītaraṃ uyyojesi. So tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappetvā taṃ gahetvā attano nagaraṃyeva agamāsi. Tassā kucchiyaṃ uppanno ayaṃ bodhirājakumāro attano pitu santike sippaṃ uggaṇhi.
༣༤༤. པདྷཱནིཡངྒཱནཱིཏི པདྷཱནཾ ཝུཙྩཏི པདཧནབྷཱཝོ, པདྷཱནམསྶ ཨཏྠཱིཏི པདྷཱནིཡོ། པདྷཱནིཡསྶ བྷིཀྑུནོ ཨངྒཱནཱིཏི པདྷཱནིཡངྒཱནི། སདྡྷོཏི སདྡྷཱཡ སམནྣཱགཏོ། སཱ པནེསཱ ཨཱགམནསདྡྷཱ ཨདྷིགམསདྡྷཱ ཨོཀཔྤནསདྡྷཱ པསཱདསདྡྷཱཏི ཙཏུབྦིདྷཱ། ཏཏྠ སབྦཉྙུབོདྷིསཏྟཱནཾ སདྡྷཱ ཨབྷིནཱིཧཱརཏོ པཊྛཱཡ ཨཱགཏཏྟཱ ཨཱགམནསདྡྷཱ ནཱམ། ཨརིཡསཱཝཀཱནཾ པཊིཝེདྷེན ཨདྷིགཏཏྟཱ ཨདྷིགམསདྡྷཱ ནཱམ། བུདྡྷོ དྷམྨོ སངྒྷོཏི ཝུཏྟེ ཨཙལབྷཱཝེན ཨོཀཔྤནཾ ཨོཀཔྤནསདྡྷཱ ནཱམ། པསཱདུཔྤཏྟི པསཱདསདྡྷཱ ནཱམ, ཨིདྷ པན ཨོཀཔྤནསདྡྷཱ ཨདྷིཔྤེཏཱ། བོདྷིནྟི ཙཏུམགྒཉཱཎཾ། ཏཾ སུཔྤཊིཝིདྡྷཾ ཏཐཱགཏེནཱཏི སདྡཧཏི, དེསནཱསཱིསམེཝ ཙེཏཾ, ཨིམིནཱ པན ཨངྒེན ཏཱིསུཔི རཏནེསུ སདྡྷཱ ཨདྷིཔྤེཏཱ། ཡསྶ ཧི བུདྡྷཱདཱིསུ པསཱདོ བལཝཱ, ཏསྶ པདྷཱནཾ ཝཱིརིཡཾ ཨིཛ྄ཛྷཏི།
344.Padhāniyaṅgānīti padhānaṃ vuccati padahanabhāvo, padhānamassa atthīti padhāniyo. Padhāniyassa bhikkhuno aṅgānīti padhāniyaṅgāni. Saddhoti saddhāya samannāgato. Sā panesā āgamanasaddhā adhigamasaddhā okappanasaddhā pasādasaddhāti catubbidhā. Tattha sabbaññubodhisattānaṃ saddhā abhinīhārato paṭṭhāya āgatattā āgamanasaddhā nāma. Ariyasāvakānaṃ paṭivedhena adhigatattā adhigamasaddhā nāma. Buddho dhammo saṅghoti vutte acalabhāvena okappanaṃ okappanasaddhā nāma. Pasāduppatti pasādasaddhā nāma, idha pana okappanasaddhā adhippetā. Bodhinti catumaggañāṇaṃ. Taṃ suppaṭividdhaṃ tathāgatenāti saddahati, desanāsīsameva cetaṃ, iminā pana aṅgena tīsupi ratanesu saddhā adhippetā. Yassa hi buddhādīsu pasādo balavā, tassa padhānaṃ vīriyaṃ ijjhati.
ཨཔྤཱབཱདྷོཏི ཨརོགོ། ཨཔྤཱཏངྐོཏི ནིདྡུཀྑོ། སམཝེཔཱཀིནིཡཱཏི སམཝིཔཱཙནིཡཱ། གཧཎིཡཱཏི ཀམྨཛཏེཛོདྷཱཏུཡཱ། ནཱཏིསཱིཏཱཡ ནཱཙྩུཎྷཱཡཱཏི ཨཏིསཱིཏགཧཎིཀོ ཧི སཱིཏབྷཱིརཱུ ཧོཏི, ཨཙྩུཎྷགཧཎིཀོ ཨུཎྷབྷཱིརཱུ, ཏེསཾ པདྷཱནཾ ན ཨིཛ྄ཛྷཏི། མཛ྄ཛྷིམགཧཎིཀསྶ ཨིཛ྄ཛྷཏི། ཏེནཱཧ ‘‘མཛ྄ཛྷིམཱཡ པདྷཱནཀྑམཱཡཱ’’ཏི། ཡཐཱབྷཱུཏཾ ཨཏྟཱནཾ ཨཱཝིཀཏྟཱཏི ཡཐཱབྷཱུཏཾ ཨཏྟནོ ཨགུཎཾ པཀཱསེཏཱ། ཨུདཡཏྠགཱམིནིཡཱཏི ཨུདཡཉྩ ཨཏྠཉྩ གནྟུཾ པརིཙྪིནྡིཏུཾ སམཏྠཱཡ, ཨེཏེན པཉྙཱསལཀྑཎཔརིགྒཱཧིཀཾ ཨུདཡབྦཡཉཱཎཾ ཝུཏྟཾ། ཨརིཡཱཡཱཏི པརིསུདྡྷཱཡ། ནིབྦེདྷིཀཱཡཱཏི ཨནིབྦིདྡྷཔུབྦེ ལོབྷཀྑནྡྷཱདཡོ ནིབྦིཛ྄ཛྷིཏུཾ སམཏྠཱཡ། སམྨཱདུཀྑཀྑཡགཱམིནིཡཱཏི ཏདངྒཝསེན ཀིལེསཱནཾ པཧཱིནཏྟཱ ཡཾ དུཀྑཾ ཁཱིཡཏི, ཏསྶ དུཀྑསྶ ཁཡགཱམིནིཡཱ། ཨིཏི སབྦེཧིཔི ཨིམེཧི པདེཧི ཝིཔསྶནཱཔཉྙཱཝ ཀཐིཏཱ། དུཔྤཉྙསྶ ཧི པདྷཱནཾ ན ཨིཛ྄ཛྷཏི། ཨིམཱནི ཙ པཉྩ པདྷཱནིཡངྒཱནི ལོཀིཡཱནེཝ ཝེདིཏབྦཱནི།
Appābādhoti arogo. Appātaṅkoti niddukkho. Samavepākiniyāti samavipācaniyā. Gahaṇiyāti kammajatejodhātuyā. Nātisītāya nāccuṇhāyāti atisītagahaṇiko hi sītabhīrū hoti, accuṇhagahaṇiko uṇhabhīrū, tesaṃ padhānaṃ na ijjhati. Majjhimagahaṇikassa ijjhati. Tenāha ‘‘majjhimāya padhānakkhamāyā’’ti. Yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattāti yathābhūtaṃ attano aguṇaṃ pakāsetā. Udayatthagāminiyāti udayañca atthañca gantuṃ paricchindituṃ samatthāya, etena paññāsalakkhaṇapariggāhikaṃ udayabbayañāṇaṃ vuttaṃ. Ariyāyāti parisuddhāya. Nibbedhikāyāti anibbiddhapubbe lobhakkhandhādayo nibbijjhituṃ samatthāya. Sammādukkhakkhayagāminiyāti tadaṅgavasena kilesānaṃ pahīnattā yaṃ dukkhaṃ khīyati, tassa dukkhassa khayagāminiyā. Iti sabbehipi imehi padehi vipassanāpaññāva kathitā. Duppaññassa hi padhānaṃ na ijjhati. Imāni ca pañca padhāniyaṅgāni lokiyāneva veditabbāni.
༣༤༥. སཱཡམནུསིཊྛོ པཱཏོ ཝིསེསཾ ཨདྷིགམིསྶཏཱིཏི ཨཏྠངྒཏེ སཱུརིཡེ ཨནུསིཊྛོ ཨརུཎུགྒམནེ ཝིསེསཾ ཨདྷིགམིསྶཏི། པཱཏམནུསིཊྛོ སཱཡནྟི ཨརུཎུགྒམནེ ཨནུསིཊྛོ སཱུརིཡཏྠངྒམནཝེལཱཡཾ། ཨཡཉྩ པན དེསནཱ ནེཡྻཔུགྒལཝསེན ཝུཏྟཱ། དནྡྷཔཉྙོ ཧི ནེཡྻཔུགྒལོ སཏྟཧི དིཝསེཧི ཨརཧཏྟཾ པཱཔུཎཱཏི, ཏིཀྑཔཉྙོ ཨེཀདིཝསེན, སེསདིཝསེ མཛ྄ཛྷིམཔཉྙཱཝསེན ཝེདིཏབྦཾ། ཨཧོ བུདྡྷོ ཨཧོ དྷམྨོ ཨཧོ དྷམྨསྶ སྭཱཀྑཱཏཏཱཏི ཡསྨཱ བུདྡྷདྷམྨཱནཾ ཨུལཱ༹རཏཱཡ དྷམྨསྶ ཙ སྭཱཀྑཱཏཏཱཡ པཱཏོ ཀམྨཊྛཱནཾ ཀཐཱཔེཏྭཱ སཱཡཾ ཨརཧཏྟཾ པཱཔུཎཱཏི, ཏསྨཱ པསཾསནྟོ ཨེཝམཱཧ། ཡཏྲ ཧི ནཱམཱཏི ཝིམྷཡཏྠེ ནིཔཱཏོ།
345.Sāyamanusiṭṭhopāto visesaṃ adhigamissatīti atthaṅgate sūriye anusiṭṭho aruṇuggamane visesaṃ adhigamissati. Pātamanusiṭṭho sāyanti aruṇuggamane anusiṭṭho sūriyatthaṅgamanavelāyaṃ. Ayañca pana desanā neyyapuggalavasena vuttā. Dandhapañño hi neyyapuggalo sattahi divasehi arahattaṃ pāpuṇāti, tikkhapañño ekadivasena, sesadivase majjhimapaññāvasena veditabbaṃ. Aho buddho aho dhammo aho dhammassa svākkhātatāti yasmā buddhadhammānaṃ uḷāratāya dhammassa ca svākkhātatāya pāto kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā sāyaṃ arahattaṃ pāpuṇāti, tasmā pasaṃsanto evamāha. Yatra hi nāmāti vimhayatthe nipāto.
༣༤༦. ཀུཙྪིམཏཱིཏི ཨཱཔནྣསཏྟཱ། ཡོ མེ ཨཡཾ, བྷནྟེ, ཀུཙྪིགཏོཏི ཀིཾ པནེཝཾ སརཎཾ གཧིཏཾ ཧོཏཱིཏི། ན ཧོཏི། ཨཙིཏྟཀསརཎགམནཾ ནཱམ ནཏྠི, ཨཱརཀྑོ པནསྶ པཙྩུཔཊྛིཏོཝ ཧོཏི། ཨཐ ནཾ ཡདཱ མཧལླཀཀཱལེ མཱཏཱཔིཏརོ, – ‘‘ཏཱཏ, ཀུཙྪིགཏམེཝ ཏཾ སརཎཾ གཎྷཱཔཡིམྷཱ’’ཏི སཱརེནྟི, སོ ཙ སལླཀྑེཏྭཱ ‘‘ཨཧཾ སརཎཾ གཏོ ཨུཔཱསཀོ’’ཏི སཏིཾ ཨུཔྤཱདེཏི, ཏདཱ སརཎཾ གཧིཏཾ ནཱམ ཧོཏི། སེསཾ སབྦཏྠ ཨུཏྟཱནམེཝཱཏི།
346.Kucchimatīti āpannasattā. Yo me ayaṃ, bhante, kucchigatoti kiṃ panevaṃ saraṇaṃ gahitaṃ hotīti. Na hoti. Acittakasaraṇagamanaṃ nāma natthi, ārakkho panassa paccupaṭṭhitova hoti. Atha naṃ yadā mahallakakāle mātāpitaro, – ‘‘tāta, kucchigatameva taṃ saraṇaṃ gaṇhāpayimhā’’ti sārenti, so ca sallakkhetvā ‘‘ahaṃ saraṇaṃ gato upāsako’’ti satiṃ uppādeti, tadā saraṇaṃ gahitaṃ nāma hoti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
པཔཉྩསཱུདནིཡཱ མཛ྄ཛྷིམནིཀཱཡཊྛཀཐཱཡ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
བོདྷིརཱཛཀུམཱརསུཏྟཝཎྞནཱ ནིཊྛིཏཱ།
Bodhirājakumārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ཏིཔིཊཀ (མཱུལ) • Tipiṭaka (Mūla) / སུཏྟཔིཊཀ • Suttapiṭaka / མཛྫྷིམནིཀཱཡ • Majjhimanikāya / ༥. བོདྷིརཱཛཀུམཱརསུཏྟཾ • 5. Bodhirājakumārasuttaṃ
ཊཱིཀཱ • Tīkā / སུཏྟཔིཊཀ (ཊཱིཀཱ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / མཛྫྷིམནིཀཱཡ (ཊཱིཀཱ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ༥. བོདྷིརཱཛཀུམཱརསུཏྟཝཎྞནཱ • 5. Bodhirājakumārasuttavaṇṇanā
