| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / जातक-अट्ठकथा • Jātaka-aṭṭhakathā |
[४९६] १३. भिक्खापरम्परजातकवण्णना
[496] 13. Bhikkhāparamparajātakavaṇṇanā
सुखुमालरूपं दिस्वाति इदं सत्था जेतवने विहरन्तो अञ्ञतरं कुटुम्बिकं आरब्भ कथेसि। सो किर सद्धो अहोसि पसन्नो, तथागतस्स चेव सङ्घस्स च निबद्धं महासक्कारं करोति। अथेकदिवसं चिन्तेसि ‘‘अहं बुद्धरतनस्स चेव सङ्घरतनस्स च पणीतानि खादनीयभोजनीयानि चेव सुखुमवत्थानि च देन्तो निच्चं महासक्कारं करोमि, इदानि धम्मरतनस्सपि करिस्सामि, कथं नु खो तस्स सक्कारं करोन्तेन कत्तब्ब’’न्ति। सो बहूनि गन्धमालादीनि आदाय जेतवनं गन्त्वा सत्थारं वन्दित्वा पुच्छि ‘‘अहं, भन्ते, धम्मरतनस्स सक्कारं कत्तुकामोम्हि, कथं नु खो तस्स सक्कारं करोन्तेन कत्तब्ब’’न्ति। अथ नं सत्था आह – ‘‘सचे धम्मरतनस्स सक्कारं कत्तुकामो, धम्मभण्डागारिकस्स आनन्दस्स सक्कारं करोही’’ति। सो ‘‘साधू’’ति पटिस्सुणित्वा थेरं निमन्तेत्वा पुनदिवसे महन्तेन सक्कारेन अत्तनो गेहं नेत्वा महारहे आसने निसीदापेत्वा गन्धमालादीहि पूजेत्वा नानग्गरसभोजनं दत्वा महग्घे तिचीवरप्पहोनके साटके अदासि। थेरोपि ‘‘अयं सक्कारो धम्मरतनस्स कतो, न मय्हं अनुच्छविको, अग्गसावकस्स धम्मसेनापतिस्स अनुच्छविको’’ति चिन्तेत्वा पिण्डपातञ्च वत्थानि च विहारं हरित्वा सारिपुत्तत्थेरस्स अदासि। सोपि ‘‘अयं सक्कारो धम्मरतनस्स कतो, एकन्तेन धम्मस्सामिनो सम्मासम्बुद्धस्सेव अनुच्छविको’’ति चिन्तेत्वा दसबलस्स अदासि। सत्था अत्तनो उत्तरितरं अदिस्वा पिण्डपातं परिभुञ्जि, चीवरसाटके अग्गहेसि।
Sukhumālarūpaṃdisvāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. So kira saddho ahosi pasanno, tathāgatassa ceva saṅghassa ca nibaddhaṃ mahāsakkāraṃ karoti. Athekadivasaṃ cintesi ‘‘ahaṃ buddharatanassa ceva saṅgharatanassa ca paṇītāni khādanīyabhojanīyāni ceva sukhumavatthāni ca dento niccaṃ mahāsakkāraṃ karomi, idāni dhammaratanassapi karissāmi, kathaṃ nu kho tassa sakkāraṃ karontena kattabba’’nti. So bahūni gandhamālādīni ādāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pucchi ‘‘ahaṃ, bhante, dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmomhi, kathaṃ nu kho tassa sakkāraṃ karontena kattabba’’nti. Atha naṃ satthā āha – ‘‘sace dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmo, dhammabhaṇḍāgārikassa ānandassa sakkāraṃ karohī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā theraṃ nimantetvā punadivase mahantena sakkārena attano gehaṃ netvā mahārahe āsane nisīdāpetvā gandhamālādīhi pūjetvā nānaggarasabhojanaṃ datvā mahagghe ticīvarappahonake sāṭake adāsi. Theropi ‘‘ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato, na mayhaṃ anucchaviko, aggasāvakassa dhammasenāpatissa anucchaviko’’ti cintetvā piṇḍapātañca vatthāni ca vihāraṃ haritvā sāriputtattherassa adāsi. Sopi ‘‘ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato, ekantena dhammassāmino sammāsambuddhasseva anucchaviko’’ti cintetvā dasabalassa adāsi. Satthā attano uttaritaraṃ adisvā piṇḍapātaṃ paribhuñji, cīvarasāṭake aggahesi.
भिक्खू धम्मसभायं कथं समुट्ठापेसुं ‘‘आवुसो, असुको नाम कुटुम्बिको ‘धम्मरतनस्स सक्कारं करोमी’ति धम्मभण्डागारिकस्स आनन्दत्थेरस्स अदासि। थेरो ‘नायं मय्हं अनुच्छविको’ति धम्मसेनापतिनो अदासि, सोपि ‘नायं मय्हं अनुच्छविको’ति तथागतस्स अदासि। तथागतो अञ्ञं उत्तरितरं अपस्सन्तो अत्तनो धम्मस्सामिताय ‘मय्हमेवेसो अनुच्छविको’ति तं पिण्डपातं परिभुञ्जि, चीवरसाटकेपि गण्हि, एवं सो पिण्डपातो यथानुच्छविकताय धम्मस्सामिनोव पादमूलं गतो’’ति। सत्था आगन्त्वा ‘‘काय नुत्थ, भिक्खवे, एतरहि कथाय सन्निसिन्ना’’ति पुच्छित्वा ‘‘इमाय नामा’’ति वुत्ते ‘‘न, भिक्खवे, इदानेव पिण्डपातो परम्परा यथानुच्छविकं गच्छति, पुब्बेपि अनुप्पन्ने बुद्धे अगमासियेवा’’ति वत्वा अतीतं आहरि।
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, asuko nāma kuṭumbiko ‘dhammaratanassa sakkāraṃ karomī’ti dhammabhaṇḍāgārikassa ānandattherassa adāsi. Thero ‘nāyaṃ mayhaṃ anucchaviko’ti dhammasenāpatino adāsi, sopi ‘nāyaṃ mayhaṃ anucchaviko’ti tathāgatassa adāsi. Tathāgato aññaṃ uttaritaraṃ apassanto attano dhammassāmitāya ‘mayhameveso anucchaviko’ti taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji, cīvarasāṭakepi gaṇhi, evaṃ so piṇḍapāto yathānucchavikatāya dhammassāminova pādamūlaṃ gato’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva piṇḍapāto paramparā yathānucchavikaṃ gacchati, pubbepi anuppanne buddhe agamāsiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
अतीते बाराणसियं ब्रह्मदत्तो अगतिगमनं पहाय दस राजधम्मे अकोपेन्तो धम्मेन रज्जं कारेसि। एवं सन्तेपिस्स विनिच्छयो सुञ्ञो विय अहोसि। राजा अत्तनो अगुणगवेसको हुत्वा अन्तोनिवेसनादीनि परिग्गण्हन्तो अन्तेपुरे च अन्तोनगरे च द्वारगामेसु च अत्तनो अगुणं कथेन्तं अदिस्वा ‘‘जनपदे गवेसिस्सामी’’ति अमच्चानं रज्जं निय्यादेत्वा पुरोहितेन सद्धिं अञ्ञातकवेसेनेव कासिरट्ठे चरन्तो कञ्चि अगुणं कथेन्तं अदिस्वा पच्चन्ते एकं निगमं पत्वा बहिद्वारसालायं निसीदि। तस्मिं खणे निगमवासी असीतिकोटिविभवो कुटुम्बिको महन्तेन परिवारेन न्हानतित्थं गच्छन्तो सालायं निसिन्नं सुवण्णवण्णं सुखुमालसरीरं राजानं दिस्वा उप्पन्नसिनेहो सालं पविसित्वा पटिसन्थारं कत्वा ‘‘इधेव होथा’’ति वत्वा गेहं गन्त्वा नानग्गरसभोजनं सम्पादेत्वा महन्तेन परिवारेन भत्तभाजनानि गाहापेत्वा अगमासि। तस्मिं खणे हिमवन्तवासी पञ्चाभिञ्ञो तापसो आगन्त्वा तत्थेव निसीदि। नन्दमूलकपब्भारतो पच्चेकबुद्धोपि आगन्त्वा तत्थेव निसीदि।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto agatigamanaṃ pahāya dasa rājadhamme akopento dhammena rajjaṃ kāresi. Evaṃ santepissa vinicchayo suñño viya ahosi. Rājā attano aguṇagavesako hutvā antonivesanādīni pariggaṇhanto antepure ca antonagare ca dvāragāmesu ca attano aguṇaṃ kathentaṃ adisvā ‘‘janapade gavesissāmī’’ti amaccānaṃ rajjaṃ niyyādetvā purohitena saddhiṃ aññātakaveseneva kāsiraṭṭhe caranto kañci aguṇaṃ kathentaṃ adisvā paccante ekaṃ nigamaṃ patvā bahidvārasālāyaṃ nisīdi. Tasmiṃ khaṇe nigamavāsī asītikoṭivibhavo kuṭumbiko mahantena parivārena nhānatitthaṃ gacchanto sālāyaṃ nisinnaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sukhumālasarīraṃ rājānaṃ disvā uppannasineho sālaṃ pavisitvā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘idheva hothā’’ti vatvā gehaṃ gantvā nānaggarasabhojanaṃ sampādetvā mahantena parivārena bhattabhājanāni gāhāpetvā agamāsi. Tasmiṃ khaṇe himavantavāsī pañcābhiñño tāpaso āgantvā tattheva nisīdi. Nandamūlakapabbhārato paccekabuddhopi āgantvā tattheva nisīdi.
कुटुम्बिको रञ्ञो हत्थधोवनउदकं दत्वा नानग्गरसेहि सूपब्यञ्जनेहि भत्तपातिं सज्जेत्वा रञ्ञो उपनेसि। राजा नं गहेत्वा पुरोहितस्स ब्राह्मणस्स अदासि। ब्राह्मणो गहेत्वा तापसस्स अदासि। तापसो पच्चेकबुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा वामहत्थेन भत्तपातिं, दक्खिणहत्थेन कमण्डलुं गहेत्वा दक्खिणोदकं दत्वा पत्ते भत्तं पक्खिपि। सो कञ्चि अनिमन्तेत्वा अनापुच्छित्वा परिभुञ्जि। तस्स भत्तकिच्चपरियोसाने कुटुम्बिको चिन्तेसि ‘‘मया रञ्ञो भत्तं दिन्नं, रञ्ञा ब्राह्मणस्स, ब्राह्मणेन तापसस्स, तापसेन पच्चेकबुद्धस्स, पच्चेकबुद्धो कञ्चि अनापुच्छित्वा परिभुञ्जि, किं नु खो इमेसं एत्तकं दानकारणं, किं इमस्स कञ्चि अनापुच्छित्वाव भुञ्जनकारणं, अनुपुब्बेन ते पुच्छिस्सामी’’ति। सो एकेकं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा पुच्छि। तेपिस्स कथेसुं –
Kuṭumbiko rañño hatthadhovanaudakaṃ datvā nānaggarasehi sūpabyañjanehi bhattapātiṃ sajjetvā rañño upanesi. Rājā naṃ gahetvā purohitassa brāhmaṇassa adāsi. Brāhmaṇo gahetvā tāpasassa adāsi. Tāpaso paccekabuddhassa santikaṃ gantvā vāmahatthena bhattapātiṃ, dakkhiṇahatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā dakkhiṇodakaṃ datvā patte bhattaṃ pakkhipi. So kañci animantetvā anāpucchitvā paribhuñji. Tassa bhattakiccapariyosāne kuṭumbiko cintesi ‘‘mayā rañño bhattaṃ dinnaṃ, raññā brāhmaṇassa, brāhmaṇena tāpasassa, tāpasena paccekabuddhassa, paccekabuddho kañci anāpucchitvā paribhuñji, kiṃ nu kho imesaṃ ettakaṃ dānakāraṇaṃ, kiṃ imassa kañci anāpucchitvāva bhuñjanakāraṇaṃ, anupubbena te pucchissāmī’’ti. So ekekaṃ upasaṅkamitvā vanditvā pucchi. Tepissa kathesuṃ –
२७०.
270.
‘‘सुखुमालरूपं दिस्वा, रट्ठा विवनमागतं।
‘‘Sukhumālarūpaṃ disvā, raṭṭhā vivanamāgataṃ;
कुटागारवरूपेतं, महासयनमुपासितं॥
Kuṭāgāravarūpetaṃ, mahāsayanamupāsitaṃ.
२७१.
271.
‘‘तस्स ते पेमकेनाहं, अदासिं वड्ढमोदनं।
‘‘Tassa te pemakenāhaṃ, adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ;
सालीनं विचितं भत्तं, सुचिं मंसूपसेचनं॥
Sālīnaṃ vicitaṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
२७२.
272.
‘‘तं त्वं भत्तं पटिग्गय्ह, ब्राह्मणस्स अदासयि।
‘‘Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, brāhmaṇassa adāsayi;
अत्तानं अनसित्वान, कोयं धम्मो नमत्थु ते॥
Attānaṃ anasitvāna, koyaṃ dhammo namatthu te.
२७३.
273.
‘‘आचरियो ब्राह्मणो मय्हं, किच्चाकिच्चेसु ब्यावटो।
‘‘Ācariyo brāhmaṇo mayhaṃ, kiccākiccesu byāvaṭo;
गरु च आमन्तनीयो च, दातुमरहामि भोजनं॥
Garu ca āmantanīyo ca, dātumarahāmi bhojanaṃ.
२७४.
274.
‘‘ब्राह्मणं दानि पुच्छामि, गोतमं राजपूजितं।
‘‘Brāhmaṇaṃ dāni pucchāmi, gotamaṃ rājapūjitaṃ;
राजा ते भत्तं पादासि, सुचिं मंसूपसेचनं॥
Rājā te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
२७५.
275.
‘‘तं त्वं भत्तं पटिग्गय्ह, इसिस्स भोजनं अदा।
‘‘Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, isissa bhojanaṃ adā;
अखेत्तञ्ञूसि दानस्स, कोयं धम्मो नमत्थु ते॥
Akhettaññūsi dānassa, koyaṃ dhammo namatthu te.
२७६.
276.
‘‘भरामि पुत्तदारे च, घरेसु गधितो अहं।
‘‘Bharāmi puttadāre ca, gharesu gadhito ahaṃ;
भुञ्जे मानुसके कामे, अनुसासामि राजिनो॥
Bhuñje mānusake kāme, anusāsāmi rājino.
२७७.
277.
‘‘आरञ्ञिकस्स इसिनो, चिररत्तं तपस्सिनो।
‘‘Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino;
वुड्ढस्स भावितत्तस्स, दातुमरहामि भोजनं॥
Vuḍḍhassa bhāvitattassa, dātumarahāmi bhojanaṃ.
२७८.
278.
‘‘इसिञ्च दानि पुच्छामि, किसं धमनिसन्थतं।
‘‘Isiñca dāni pucchāmi, kisaṃ dhamanisanthataṃ;
परूळ्हकच्छनखलोमं, पङ्कदन्तं रजस्सिरं॥
Parūḷhakacchanakhalomaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ.
२७९.
279.
‘‘एको अरञ्ञे विहरसि, नावकङ्खसि जीवितं।
‘‘Eko araññe viharasi, nāvakaṅkhasi jīvitaṃ;
भिक्खु केन तया सेय्यो, यस्स त्वं भोजनं अदा॥
Bhikkhu kena tayā seyyo, yassa tvaṃ bhojanaṃ adā.
२८०.
280.
‘‘खणन्तालुकलम्बानि, बिलालितक्कलानि च।
‘‘Khaṇantālukalambāni, bilālitakkalāni ca;
धुनं सामाकनीवारं, सङ्घारियं पसारियं॥
Dhunaṃ sāmākanīvāraṃ, saṅghāriyaṃ pasāriyaṃ.
२८१.
281.
‘‘साकं भिसं मधुं मंसं, बदरामलकानि च।
‘‘Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ, badarāmalakāni ca;
तानि आहरित्वा भुञ्जामि, अत्थि मे सो परिग्गहो॥
Tāni āharitvā bhuñjāmi, atthi me so pariggaho.
२८२.
282.
‘‘पचन्तो अपचन्तस्स, अममस्स सकिञ्चनो।
‘‘Pacanto apacantassa, amamassa sakiñcano;
अनादानस्स सादानो, दातुमरहामि भोजनं॥
Anādānassa sādāno, dātumarahāmi bhojanaṃ.
२८३.
283.
‘‘भिक्खुञ्च दानि पुच्छामि, तुण्हीमासीन सुब्बतं।
‘‘Bhikkhuñca dāni pucchāmi, tuṇhīmāsīna subbataṃ;
इसि ते भत्तं पादासि, सुचिं मंसूपसेचनं॥
Isi te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
२८४.
284.
‘‘तं त्वं भत्तं पटिग्गय्ह, तुण्ही भुञ्जसि एकको।
‘‘Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, tuṇhī bhuñjasi ekako;
नाञ्ञं कञ्चि निमन्तेसि, कोयं धम्मो नमत्थु ते॥
Nāññaṃ kañci nimantesi, koyaṃ dhammo namatthu te.
२८५.
285.
‘‘न पचामि न पाचेमि, न छिन्दामि न छेदये।
‘‘Na pacāmi na pācemi, na chindāmi na chedaye;
तं मं अकिञ्चनं ञत्वा, सब्बपापेहि आरतं॥
Taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā, sabbapāpehi ārataṃ.
२८६.
286.
‘‘वामेन भिक्खमादाय, दक्खिणेन कमण्डलुं।
‘‘Vāmena bhikkhamādāya, dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ;
इसि मे भत्तं पादासि, सुचिं मंसूपसेचनं॥
Isi me bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ.
२८७.
287.
‘‘एते हि दातुमरहन्ति, सममा सपरिग्गहा।
‘‘Ete hi dātumarahanti, samamā sapariggahā;
पच्चनीकमहं मञ्ञे, यो दातारं निमन्तये’’ति॥
Paccanīkamahaṃ maññe, yo dātāraṃ nimantaye’’ti.
तत्थ विवनन्ति निरुदकारञ्ञसदिसं इमं पच्चन्तं आगतं। कूटागारवरूपेतन्ति कूटागारवरेन उपगतं, एकं वरकूटागारवासिनन्ति अत्थो। महासयनमुपासितन्ति तत्थेव सुपञ्ञत्तं सिरिसयनं उपासितं। तस्स तेति एवरूपं तं दिस्वा अहं पेममकासिं, तस्स ते पेमकेन। वड्ढमोदनन्ति उत्तमोदनं। विचितन्ति अपगतखण्डकाळकेहि विचिततण्डुलेहि कतं। अदासयीति अदासि। अत्तानन्ति अत्तना, अयमेव वा पाठो। अनसित्वानाति अभुञ्जित्वा। कोयं धम्मोति महाराज, को एस तुम्हाकं सभावो। नमत्थु तेति नमो तव अत्थु, यो त्वं अत्तना अभुञ्जित्वा परस्स अदासि।
Tattha vivananti nirudakāraññasadisaṃ imaṃ paccantaṃ āgataṃ. Kūṭāgāravarūpetanti kūṭāgāravarena upagataṃ, ekaṃ varakūṭāgāravāsinanti attho. Mahāsayanamupāsitanti tattheva supaññattaṃ sirisayanaṃ upāsitaṃ. Tassa teti evarūpaṃ taṃ disvā ahaṃ pemamakāsiṃ, tassa te pemakena. Vaḍḍhamodananti uttamodanaṃ. Vicitanti apagatakhaṇḍakāḷakehi vicitataṇḍulehi kataṃ. Adāsayīti adāsi. Attānanti attanā, ayameva vā pāṭho. Anasitvānāti abhuñjitvā. Koyaṃ dhammoti mahārāja, ko esa tumhākaṃ sabhāvo. Namatthu teti namo tava atthu, yo tvaṃ attanā abhuñjitvā parassa adāsi.
आचरियोति कुटुम्बिक एस मय्हं आचारसिक्खापको आचरियो। ब्यावटोति उस्सुको। आमन्तनीयोति आमन्तेतब्बयुत्तको मया दिन्नं भत्तं गहेतुं अनुरूपो। दातुमरहामीति ‘‘अहं एवरूपस्स आचरियस्स भोजनं दातुं अरहामी’’ति राजा ब्राह्मणस्स गुणं वण्णेसि। अखेत्तञ्ञूसीति नाहं दानस्स खेत्तं, मयि दिन्नं महप्फलं न होतीति एवं अत्तानं दानस्स अखेत्तं जानासि मञ्ञेति। अनुसासामीति अत्तनो अत्थं पहाय रञ्ञो अत्थञ्च धम्मञ्च अनुसासामि।
Ācariyoti kuṭumbika esa mayhaṃ ācārasikkhāpako ācariyo. Byāvaṭoti ussuko. Āmantanīyoti āmantetabbayuttako mayā dinnaṃ bhattaṃ gahetuṃ anurūpo. Dātumarahāmīti ‘‘ahaṃ evarūpassa ācariyassa bhojanaṃ dātuṃ arahāmī’’ti rājā brāhmaṇassa guṇaṃ vaṇṇesi. Akhettaññūsīti nāhaṃ dānassa khettaṃ, mayi dinnaṃ mahapphalaṃ na hotīti evaṃ attānaṃ dānassa akhettaṃ jānāsi maññeti. Anusāsāmīti attano atthaṃ pahāya rañño atthañca dhammañca anusāsāmi.
एवं अत्तनो अगुणं कथेत्वा आरञ्ञिकस्साति इसिनो गुणं कथेसि। इसिनोति सीलादिगुणपरियेसकस्स। तपस्सिनोति तपनिस्सितस्स। वुड्ढस्साति पण्डितस्स गुणवुड्ढस्स। नावकङ्खसीति सयं दुल्लभभोजनो हुत्वा एवरूपं भोजनं अञ्ञस्स देसि, किं अत्तनो जीवितं न कङ्खसि। भिक्खु केनाति अयं भिक्खु कतरेन गुणेन तया सेट्ठतरो।
Evaṃ attano aguṇaṃ kathetvā āraññikassāti isino guṇaṃ kathesi. Isinoti sīlādiguṇapariyesakassa. Tapassinoti tapanissitassa. Vuḍḍhassāti paṇḍitassa guṇavuḍḍhassa. Nāvakaṅkhasīti sayaṃ dullabhabhojano hutvā evarūpaṃ bhojanaṃ aññassa desi, kiṃ attano jīvitaṃ na kaṅkhasi. Bhikkhu kenāti ayaṃ bhikkhu katarena guṇena tayā seṭṭhataro.
खणन्तालुकलम्बानीति खणन्तो आलूनि चेव तालकन्दानि च। बिलालितक्कलानि चाति बिलालिकन्दतक्कलकन्दानि च। धुनं सामाकनीवारन्ति सामाकञ्च नीवारञ्च धुनित्वा। सङ्घारियं पसारियन्ति एते सामाकनीवारे धुनन्तो सङ्घारेत्वा पुन सुक्खापिते पसारेत्वा सुप्पेन पप्फोटेत्वा कोट्टेत्वा तण्डुले आदाय पचित्वा भुञ्जामीति वदति। साकन्ति यं किञ्चि सूपेय्यपण्णं। मंसन्ति सीहब्यग्घविघासादिमंसं। तानि आहरित्वाति तानि साकादीनि आहरित्वा। अममस्साति तण्हादिट्ठिममत्तरहितस्स। सकिञ्चनोति सपलिबोधो। अनादानस्साति निग्गहणस्स। दातुमरहामीति एवरूपस्स पच्चेकबुद्धस्स अत्तना लद्धभोजनं दातुं अरहामि।
Khaṇantālukalambānīti khaṇanto ālūni ceva tālakandāni ca. Bilālitakkalāni cāti bilālikandatakkalakandāni ca. Dhunaṃ sāmākanīvāranti sāmākañca nīvārañca dhunitvā. Saṅghāriyaṃ pasāriyanti ete sāmākanīvāre dhunanto saṅghāretvā puna sukkhāpite pasāretvā suppena papphoṭetvā koṭṭetvā taṇḍule ādāya pacitvā bhuñjāmīti vadati. Sākanti yaṃ kiñci sūpeyyapaṇṇaṃ. Maṃsanti sīhabyagghavighāsādimaṃsaṃ. Tāni āharitvāti tāni sākādīni āharitvā. Amamassāti taṇhādiṭṭhimamattarahitassa. Sakiñcanoti sapalibodho. Anādānassāti niggahaṇassa. Dātumarahāmīti evarūpassa paccekabuddhassa attanā laddhabhojanaṃ dātuṃ arahāmi.
तुण्हीमासीनन्ति किञ्चि अवत्वा निसिन्नं। अकिञ्चनन्ति रागकिञ्चनादीहि रहितं। आरतन्ति विरतं सब्बपापानि पहाय ठितं। कमण्डलुन्ति कुण्डिकं। एते हीति एते राजादयो तयो जनाति हत्थं पसारेत्वा ते निद्दिसन्तो एवमाह। दातुमरहन्तीति मादिसस्स दातुं अरहन्ति। पच्चनीकन्ति पच्चनीकपटिपदं। दायकस्स हि निमन्तनं एकवीसतिया अनेसनासु अञ्ञतराय पिण्डपातपरियेसनाय जीविककप्पनसङ्खाता मिच्छाजीवपटिपत्ति नाम होति।
Tuṇhīmāsīnanti kiñci avatvā nisinnaṃ. Akiñcananti rāgakiñcanādīhi rahitaṃ. Āratanti virataṃ sabbapāpāni pahāya ṭhitaṃ. Kamaṇḍalunti kuṇḍikaṃ. Ete hīti ete rājādayo tayo janāti hatthaṃ pasāretvā te niddisanto evamāha. Dātumarahantīti mādisassa dātuṃ arahanti. Paccanīkanti paccanīkapaṭipadaṃ. Dāyakassa hi nimantanaṃ ekavīsatiyā anesanāsu aññatarāya piṇḍapātapariyesanāya jīvikakappanasaṅkhātā micchājīvapaṭipatti nāma hoti.
तस्स वचनं सुत्वा कुटुम्बिको अत्तमनो द्वे ओसानगाथा अभासि –
Tassa vacanaṃ sutvā kuṭumbiko attamano dve osānagāthā abhāsi –
२८८.
288.
‘‘अत्थाय वत मे अज्ज, इधागच्छि रथेसभो।
‘‘Atthāya vata me ajja, idhāgacchi rathesabho;
सोहं अज्ज पजानामि, यत्थ दिन्नं महप्फलं॥
Sohaṃ ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
२८९.
289.
‘‘रट्ठेसु गिद्धा राजानो, किच्चाकिच्चेसु ब्राह्मणा।
‘‘Raṭṭhesu giddhā rājāno, kiccākiccesu brāhmaṇā;
इसी मूलफले गिद्धा, विप्पमुत्ता च भिक्खवो’’ति॥
Isī mūlaphale giddhā, vippamuttā ca bhikkhavo’’ti.
तत्थ रथेसभोति राजानं सन्धायाह। किच्चाकिच्चेसूति रञ्ञो किच्चकरणीयेसु। भिक्खवोति पच्चेकबुद्धा भिक्खवो पन सब्बभवेहि विप्पमुत्ता।
Tattha rathesabhoti rājānaṃ sandhāyāha. Kiccākiccesūti rañño kiccakaraṇīyesu. Bhikkhavoti paccekabuddhā bhikkhavo pana sabbabhavehi vippamuttā.
पच्चेकबुद्धो तस्स धम्मं देसेत्वा सकट्ठानमेव गतो, तथा तापसो। राजा पन कतिपाहं तस्स सन्तिके वसित्वा बाराणसिमेव गतो।
Paccekabuddho tassa dhammaṃ desetvā sakaṭṭhānameva gato, tathā tāpaso. Rājā pana katipāhaṃ tassa santike vasitvā bārāṇasimeva gato.
सत्था इमं धम्मदेसनं आहरित्वा ‘‘न, भिक्खवे, इदानेव पिण्डपातो यथानुच्छविकं गच्छति , पुब्बेपि गतोयेवा’’ति वत्वा जातकं समोधानेसि – ‘‘तदा कुटुम्बिको धम्मरतनस्स सक्कारकारको कुटुम्बिको अहोसि, राजा आनन्दो, पुरोहितो सारिपुत्तो, हिमवन्ततापसो पन अहमेव अहोसि’’न्ति।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva piṇḍapāto yathānucchavikaṃ gacchati , pubbepi gatoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā kuṭumbiko dhammaratanassa sakkārakārako kuṭumbiko ahosi, rājā ānando, purohito sāriputto, himavantatāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
भिक्खापरम्परजातकवण्णना तेरसमा।
Bhikkhāparamparajātakavaṇṇanā terasamā.
जातकुद्दानं –
Jātakuddānaṃ –
केदारं चन्दकिन्नरी, उक्कुसुद्दालभिसकं।
Kedāraṃ candakinnarī, ukkusuddālabhisakaṃ;
सुरुचि पञ्चुपोसथं, महामोरञ्च तच्छकं॥
Suruci pañcuposathaṃ, mahāmorañca tacchakaṃ.
महावाणिज साधिनं, दसब्राह्मणजातकं।
Mahāvāṇija sādhinaṃ, dasabrāhmaṇajātakaṃ;
भिक्खापरम्परापि च, तेरसानि पकिण्णके॥
Bhikkhāparamparāpi ca, terasāni pakiṇṇake.
पकिण्णकनिपातवण्णना निट्ठिता।
Pakiṇṇakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
तिपिटक (मूल) • Tipiṭaka (Mūla) / सुत्तपिटक • Suttapiṭaka / खुद्दकनिकाय • Khuddakanikāya / जातकपाळि • Jātakapāḷi / ४९६. भिक्खापरम्परजातकं • 496. Bhikkhāparamparajātakaṃ
