| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៦. ពេលដ្ឋសីសត្ថេរគាថាវណ្ណនា
6. Belaṭṭhasīsattheragāthāvaṇṇanā
យថាបិ ភទ្ទោ អាជញ្ញោតិ អាយស្មតោ ពេលដ្ឋសីសត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោ ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា អភាវេន វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ នាសក្ខិ។ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បន ពហុំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ វេស្សភុំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា បសន្នចិត្តោ មាតុលុង្គផលំ អទាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវេសុ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតិតោ សុគតិំ ឧបគច្ឆន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តោ ភគវតោ អភិសម្ពោធិយា បុរេតរមេវ ឧរុវេលកស្សបស្ស សន្តិកេ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អគ្គិំ បរិចរន្តោ ឧរុវេលកស្សបទមនេ អាទិត្តបរិយាយទេសនាយ (មហាវ. ៥៤; សំ. និ. ៤.២៨) បុរាណជដិលសហស្សេន សទ្ធិំ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៦៨-៧៣) –
Yathāpibhaddo ājaññoti āyasmato belaṭṭhasīsattherassa gāthā. Kā uppatti? So kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto upanissayasampattiyā abhāvena visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Vivaṭṭūpanissayaṃ pana bahuṃ kusalaṃ upacinitvā devamanussesu saṃsaranto ito ekatiṃse kappe vessabhuṃ bhagavantaṃ passitvā pasannacitto mātuluṅgaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devesu nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā sugatito sugatiṃ upagacchanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatto bhagavato abhisambodhiyā puretarameva uruvelakassapassa santike tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā aggiṃ paricaranto uruvelakassapadamane ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54; saṃ. ni. 4.28) purāṇajaṭilasahassena saddhiṃ arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.51.68-73) –
‘‘កណិការំវ ជោតន្តំ, បុណ្ណមាយេវ ចន្ទិមំ;
‘‘Kaṇikāraṃva jotantaṃ, puṇṇamāyeva candimaṃ;
ជលន្តំ ទីបរុក្ខំវ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ។
Jalantaṃ dīparukkhaṃva, addasaṃ lokanāyakaṃ.
‘‘មាតុលុង្គផលំ គយ្ហ, អទាសិំ សត្ថុនោ អហំ;
‘‘Mātuluṅgaphalaṃ gayha, adāsiṃ satthuno ahaṃ;
ទក្ខិណេយ្យស្ស វីរស្ស, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ។
Dakkhiṇeyyassa vīrassa, pasanno sehi pāṇibhi.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
ឯវំ អធិគតារហត្តោ អាយស្មតោ ធម្មភណ្ឌាគារិកស្ស ឧបជ្ឈាយោ អយំ ថេរោ ឯកទិវសំ ផលសមាបត្តិតោ ឧដ្ឋាយ តំ សន្តំ បណីតំ និរាមិសំ សុខំ អត្តនោ បុព្ពយោគញ្ច បច្ចវេក្ខិត្វា បីតិវេគវសេន ‘‘យថាបិ ភទ្ទោ អាជញ្ញោ’’តិ គាថំ អភាសិ។
Evaṃ adhigatārahatto āyasmato dhammabhaṇḍāgārikassa upajjhāyo ayaṃ thero ekadivasaṃ phalasamāpattito uṭṭhāya taṃ santaṃ paṇītaṃ nirāmisaṃ sukhaṃ attano pubbayogañca paccavekkhitvā pītivegavasena ‘‘yathāpi bhaddo ājañño’’ti gāthaṃ abhāsi.
១៦. តត្ថ យថាបីតិ ឱបម្មបដិបាទនត្ថេ និបាតោ។ ភទ្ទោតិ សុន្ទរោ ថាមពលសមត្ថជវបរក្កមាទិសម្បន្នោ។ អាជញ្ញោតិ អាជានីយោ ជាតិមា ការណាការណានំ អាជាននកោ។ សោ តិវិធោ ឧសភាជញ្ញោ អស្សាជញ្ញោ ហត្ថាជញ្ញោតិ។ តេសុ ឧសភាជញ្ញោ ឥធាធិប្បេតោ។ សោ ច ខោ ឆេកកសនកិច្ចេ និយុត្តោ, តេនាហ ‘‘នង្គលាវត្តនី’’តិ។ នង្គលស្ស ផាលស្ស អាវត្តនកោ, នង្គលំ ឥតោ ចិតោ ច អាវត្តេត្វា ខេត្តេ កសនកោតិ អត្ថោ។ នង្គលំ វា អាវត្តយតិ ឯត្ថាតិ នង្គលាវត្តំ , ខេត្តេ នង្គលបថោ, តស្មិំ នង្គលាវត្តនិ។ គាថាសុខត្ថញ្ហេត្ថ ‘‘វត្តនី’’តិ ទីឃំ កត្វា វុត្តំ។ សិខីតិ មត្ថកេ អវដ្ឋានតោ សិខាសទិសតាយ សិខា, សិង្គំ។ តទស្ស អត្ថីតិ សិខី។ អបរេ បន ‘‘កកុធំ ឥធ ‘សិខា’តិ អធិប្បេត’’ន្តិ វទន្តិ, ឧភយថាបិ បធានង្គកិត្តនមេតំ ‘‘សិខី’’តិ។ អប្បកសិរេនាតិ អប្បកិលមថេន។ រត្តិន្ទិវាតិ រត្តិយោ ទិវា ច, ឯវំ មមំ អប្បកសិរេន គច្ឆន្តីតិ យោជនា។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា ‘‘ភទ្ទោ ឧសភាជានីយោ កសនេ និយុត្តោ ឃនតិណមូលាទិកេបិ នង្គលបថេ តំ អគណេន្តោ អប្បកសិរេន ឥតោ ចិតោ ច បរិវត្តេន្តោ គច្ឆតិ, យាវ កសនតិណានំ បរិស្សមំ ទស្សេតិ, ឯវំ មមំ រត្តិន្ទិវាបិ អប្បកសិរេនេវ គច្ឆន្តិ អតិក្កមន្តី’’តិ។ តត្ថ ការណមាហ ‘‘សុខេ លទ្ធេ និរាមិសេ’’តិ។ យស្មា កាមាមិសលោកាមិសវដ្ដាមិសេហិ អសម្មិស្សំ សន្តំ បណីតំ ផលសមាបត្តិសុខំ លទ្ធំ, តស្មាតិ អត្ថោ។ បច្ចត្តេ ចេតំ ភុម្មវចនំ យថា ‘‘វនប្បគុម្ពេ’’ (ខុ. បា. ៦.១៣; សុ. និ. ២៣៦) ‘‘តេន វត រេ វត្តព្ពេ’’តិ (កថា. ១) ច។ អថ វា តតោ បភុតិ រត្តិន្ទិវា អប្បកសិរេន គច្ឆន្តីតិ វិចារណាយ អាហ – ‘‘សុខេ លទ្ធេ និរាមិសេ’’តិ, និរាមិសេ សុខេ លទ្ធេ សតិ តស្ស លទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយាតិ អត្ថោ។
16. Tattha yathāpīti opammapaṭipādanatthe nipāto. Bhaddoti sundaro thāmabalasamatthajavaparakkamādisampanno. Ājaññoti ājānīyo jātimā kāraṇākāraṇānaṃ ājānanako. So tividho usabhājañño assājañño hatthājaññoti. Tesu usabhājañño idhādhippeto. So ca kho chekakasanakicce niyutto, tenāha ‘‘naṅgalāvattanī’’ti. Naṅgalassa phālassa āvattanako, naṅgalaṃ ito cito ca āvattetvā khette kasanakoti attho. Naṅgalaṃ vā āvattayati etthāti naṅgalāvattaṃ , khette naṅgalapatho, tasmiṃ naṅgalāvattani. Gāthāsukhatthañhettha ‘‘vattanī’’ti dīghaṃ katvā vuttaṃ. Sikhīti matthake avaṭṭhānato sikhāsadisatāya sikhā, siṅgaṃ. Tadassa atthīti sikhī. Apare pana ‘‘kakudhaṃ idha ‘sikhā’ti adhippeta’’nti vadanti, ubhayathāpi padhānaṅgakittanametaṃ ‘‘sikhī’’ti. Appakasirenāti appakilamathena. Rattindivāti rattiyo divā ca, evaṃ mamaṃ appakasirena gacchantīti yojanā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ‘‘bhaddo usabhājānīyo kasane niyutto ghanatiṇamūlādikepi naṅgalapathe taṃ agaṇento appakasirena ito cito ca parivattento gacchati, yāva kasanatiṇānaṃ parissamaṃ dasseti, evaṃ mamaṃ rattindivāpi appakasireneva gacchanti atikkamantī’’ti. Tattha kāraṇamāha ‘‘sukhe laddhe nirāmise’’ti. Yasmā kāmāmisalokāmisavaṭṭāmisehi asammissaṃ santaṃ paṇītaṃ phalasamāpattisukhaṃ laddhaṃ, tasmāti attho. Paccatte cetaṃ bhummavacanaṃ yathā ‘‘vanappagumbe’’ (khu. pā. 6.13; su. ni. 236) ‘‘tena vata re vattabbe’’ti (kathā. 1) ca. Atha vā tato pabhuti rattindivā appakasirena gacchantīti vicāraṇāya āha – ‘‘sukhe laddhe nirāmise’’ti, nirāmise sukhe laddhe sati tassa laddhakālato paṭṭhāyāti attho.
ពេលដ្ឋសីសត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Belaṭṭhasīsattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៦. ពេលដ្ឋសីសត្ថេរគាថា • 6. Belaṭṭhasīsattheragāthā
