| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
១១. ឯកាទសមវគ្គោ
11. Ekādasamavaggo
១. ពេលដ្ឋានិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា
1. Belaṭṭhānikattheragāthāvaṇṇanā
ហិត្វា គិហិត្តំ អនវោសិតត្តោតិអាទិកា អាយស្មតោ ពេលដ្ឋានិកត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ វេស្សភុស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ព្រាហ្មណសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គន្ត្វា ឃរាវាសំ បហាយ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ឥសីហិ បរិវុតោ វិចរន្តោ ឯកទិវសំ វេស្សភុំ ភគវន្តំ ទិស្វា បីតិសោមនស្សជាតោ សត្ថុ ញាណសម្បត្តិំ និស្សាយ បសន្នមានសោ ញាណំ ឧទ្ទិស្ស បុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ពេលដ្ឋានិកោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា កោសលរដ្ឋេ អរញ្ញេ វិហរន្តោ អលសោ កាយទឡ្ហិពហុលោ ផរុសវាចោ អហោសិ, សមណធម្មេ ចិត្តំ ន ឧប្បាទេសិ។ អថ នំ ភគវា ញាណបរិបាកំ ឱលោកេត្វា –
Hitvāgihittaṃ anavositattotiādikā āyasmato belaṭṭhānikattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro ito ekatiṃse kappe vessabhussa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gantvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā isīhi parivuto vicaranto ekadivasaṃ vessabhuṃ bhagavantaṃ disvā pītisomanassajāto satthu ñāṇasampattiṃ nissāya pasannamānaso ñāṇaṃ uddissa pupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā belaṭṭhānikoti laddhanāmo viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā kosalaraṭṭhe araññe viharanto alaso kāyadaḷhibahulo pharusavāco ahosi, samaṇadhamme cittaṃ na uppādesi. Atha naṃ bhagavā ñāṇaparipākaṃ oloketvā –
១០១.
101.
‘‘ហិត្វា គិហិត្តំ អនវោសិតត្តោ, មុខនង្គលី ឱទរិកោ កុសីតោ;
‘‘Hitvā gihittaṃ anavositatto, mukhanaṅgalī odariko kusīto;
មហាវរាហោវ និវាបបុដ្ឋោ, បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ’’តិ។ –
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti. –
ឥមាយ ឱភាសគាថាយ សំវេជេសិ។ សោ សត្ថារំ បុរតោ និសិន្នំ វិយ ទិស្វា តញ្ច គាថំ សុត្វា សំវេគជាតោ ញាណស្ស បរិបាកំ គតត្តា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៤.៤១-៤៦) –
Imāya obhāsagāthāya saṃvejesi. So satthāraṃ purato nisinnaṃ viya disvā tañca gāthaṃ sutvā saṃvegajāto ñāṇassa paripākaṃ gatattā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.14.41-46) –
‘‘កណិការំវ ជោតន្តំ, និសិន្នំ បព្ពតន្តរេ;
‘‘Kaṇikāraṃva jotantaṃ, nisinnaṃ pabbatantare;
ឱភាសេន្តំ ទិសា សព្ពា, ឱសធិំ វិយ តារកំ។
Obhāsentaṃ disā sabbā, osadhiṃ viya tārakaṃ.
‘‘តយោ មាណវកា អាសុំ, សកេ សិប្បេ សុសិក្ខិតា;
‘‘Tayo māṇavakā āsuṃ, sake sippe susikkhitā;
ខារិភារំ គហេត្វាន, អន្វេន្តិ មម បច្ឆតោ។
Khāribhāraṃ gahetvāna, anventi mama pacchato.
‘‘បុដកេ សត្ត បុប្ផានិ, និក្ខិត្តានិ តបស្សិនា;
‘‘Puṭake satta pupphāni, nikkhittāni tapassinā;
គហេត្វា តានិ ញាណម្ហិ, វេស្សភុស្សាភិរោបយិំ។
Gahetvā tāni ñāṇamhi, vessabhussābhiropayiṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ញាណបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, ñāṇapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ឯកូនតិំសកប្បម្ហិ, វិបុលាភសនាមកោ;
‘‘Ekūnatiṃsakappamhi, vipulābhasanāmako;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា សត្ថុ ឱវាទំ បដិបូជេន្តោ ព្យតិរេកមុខេន ច អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ តមេវ គាថំ បច្ចុទាហាសិ។
Arahattaṃ pana patvā satthu ovādaṃ paṭipūjento byatirekamukhena ca aññaṃ byākaronto tameva gāthaṃ paccudāhāsi.
តត្ថ ហិត្វា គិហិត្តន្តិ គហដ្ឋភាវំ បរិច្ចជិត្វា បព្ពជិត្វាតិ អត្ថោ។ អនវោសិតត្តោតិ អនុរូបំ អវោសិតត្តោ, យទត្ថំ សាសនេ បព្ពជន្តស្ស អនុរូបបរិញ្ញាទីនំ អតីរិតត្តា អបរិយោសិតភាវោ អកតករណីយោតិ អត្ថោ។ អថ វា អនវោសិតត្តោតិ អនុអវោសិតសភាវោ, វិសុទ្ធីនំ មគ្គានញ្ច អនុបដិបាដិយា វសិតព្ពវាសស្ស អកតាវី, ទសសុ អរិយវាសេសុ អវុសិតវាតិ អត្ថោ។ មុខសង្ខាតំ នង្គលំ ឥមស្ស អត្ថីតិ មុខនង្គលី។ នង្គលេន វិយ បថវិំ បរេសុ ផរុសវាចប្បយោគេន អត្តានំ ខនន្តោតិ អត្ថោ។ ឱទរិកោតិ ឧទរេ បសុតោ ឧទរបោសនតប្បរោ។ កុសីតោតិ អលសោ, ភាវនំ អននុយុញ្ជន្តោ។ ឯវំភូតស្ស និប្ផត្តិំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មហាវរាហោវ និវាបបុដ្ឋោ, បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ’’តិ។ តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ។ ឯត្ថ ច យថា បព្ពជិត្វា អនវោសិតាទិសភាវតាយ បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ, ន ឯវំ មាទិសោ បណ្ឌិតោ។ តព្ពិបរីតសភាវតាយ បន សម្មាបដិបត្តិយា មត្ថកំ បាបិតត្តា បរិនិព្ពាយតីតិ ព្យតិរេកមុខេន អញ្ញំ ព្យាកាសីតិ ទដ្ឋព្ពន្តិ។
Tattha hitvā gihittanti gahaṭṭhabhāvaṃ pariccajitvā pabbajitvāti attho. Anavositattoti anurūpaṃ avositatto, yadatthaṃ sāsane pabbajantassa anurūpapariññādīnaṃ atīritattā apariyositabhāvo akatakaraṇīyoti attho. Atha vā anavositattoti anuavositasabhāvo, visuddhīnaṃ maggānañca anupaṭipāṭiyā vasitabbavāsassa akatāvī, dasasu ariyavāsesu avusitavāti attho. Mukhasaṅkhātaṃ naṅgalaṃ imassa atthīti mukhanaṅgalī. Naṅgalena viya pathaviṃ paresu pharusavācappayogena attānaṃ khanantoti attho. Odarikoti udare pasuto udaraposanatapparo. Kusītoti alaso, bhāvanaṃ ananuyuñjanto. Evaṃbhūtassa nipphattiṃ dassento āha ‘‘mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti. Tassattho heṭṭhā vuttoyeva. Ettha ca yathā pabbajitvā anavositādisabhāvatāya punappunaṃ gabbhamupeti mando, na evaṃ mādiso paṇḍito. Tabbiparītasabhāvatāya pana sammāpaṭipattiyā matthakaṃ pāpitattā parinibbāyatīti byatirekamukhena aññaṃ byākāsīti daṭṭhabbanti.
ពេលដ្ឋានិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Belaṭṭhānikattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១. ពេលដ្ឋានិកត្ថេរគាថា • 1. Belaṭṭhānikattheragāthā
