| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪಾಳಿ • Milindapañhapāḷi |
ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾರಮ್ಭಕಥಾ
Meṇḍakapañhārambhakathā
ಅಟ್ಠಮನ್ತಪರಿವಜ್ಜನೀಯಟ್ಠಾನಾನಿ
Aṭṭhamantaparivajjanīyaṭṭhānāni
ಮಿಲಿನ್ದೋ ಞಾಣಭೇದಾಯ, ನಾಗಸೇನಮುಪಾಗಮಿ॥
Milindo ñāṇabhedāya, nāgasenamupāgami.
ವಸನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ, ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ।
Vasanto tassa chāyāya, paripucchaṃ punappunaṃ;
ಪಭಿನ್ನಬುದ್ಧಿ ಹುತ್ವಾನ, ಸೋಪಿ ಆಸಿ ತಿಪೇಟಕೋ॥
Pabhinnabuddhi hutvāna, sopi āsi tipeṭako.
ನವಙ್ಗಂ ಅನುಮಜ್ಜನ್ತೋ, ರತ್ತಿಭಾಗೇ ರಹೋಗತೋ।
Navaṅgaṃ anumajjanto, rattibhāge rahogato;
ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಪಞ್ಹೇ, ದುನ್ನಿವೇಠೇ ಸನಿಗ್ಗಹೇ॥
Addakkhi meṇḍake pañhe, dunniveṭhe saniggahe.
‘‘ಪರಿಯಾಯಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಂ।
‘‘Pariyāyabhāsitaṃ atthi, atthi sandhāyabhāsitaṃ;
ಸಭಾವಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ॥
Sabhāvabhāsitaṃ atthi, dhammarājassa sāsane.
‘‘ತೇಸಮತ್ಥಂ ಅವಿಞ್ಞಾಯ, ಮೇಣ್ಡಕೇ ಜಿನಭಾಸಿತೇ।
‘‘Tesamatthaṃ aviññāya, meṇḍake jinabhāsite;
ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ವಿಗ್ಗಹೋ ತತ್ಥ ಹೇಸ್ಸತಿ॥
Anāgatamhi addhāne, viggaho tattha hessati.
‘‘ಹನ್ದ ಕಥಿಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಛೇಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಮೇಣ್ಡಕೇ।
‘‘Handa kathiṃ pasādetvā, chejjāpessāmi meṇḍake;
ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಮಗ್ಗೇನ, ನಿದ್ದಿಸಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇ’’ತಿ॥
Tassa niddiṭṭhamaggena, niddisissantyanāgate’’ti.
ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಉದ್ಧಸ್ತೇ 3 ಅರುಣೇ ಸೀಸಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ವತ್ತಪದಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ ‘‘ಇತೋ ಮೇ ಅನಾಗತಾನಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಪೋ ಚರಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ , ಸೋಹಂ ಚಿಣ್ಣತಪೋ ಸಮಾನೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಕತಿದುಸ್ಸಯುಗಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಚ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಕಪಟಿಸೀಸಕಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮುನಿಭಾವಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿ ‘‘ಇಮಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಯಾ ನ ರಾಜತ್ಥೋ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ, ನ ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ದೋಸೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ಮೋಹೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇ ಜನೇಪಿ ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಸಿಕಂ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಛಪಿ ಆಯತನಾನಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಮಾನಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತೇಸ್ವೇವ ಅಟ್ಠಸು ಗುಣೇಸು ಮಾನಸಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪಗೇವ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಮಿತಭಾಣೀ ಸುಸಣ್ಠಿತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಹಟ್ಠೇನ ಉದಗ್ಗೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಥೇರಂ ನಾಗಸೇನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಇದಮವೋಚ –
Atha kho milindo rājā pabhātāya rattiyā uddhaste 4 aruṇe sīsaṃ nhatvā sirasi añjaliṃ paggahetvā atītānāgatapaccuppanne sammāsambuddhe anussaritvā aṭṭha vattapadāni samādiyi ‘‘ito me anāgatāni satta divasāni aṭṭha guṇe samādiyitvā tapo caritabbo bhavissati , sohaṃ ciṇṇatapo samāno ācariyaṃ ārādhetvā meṇḍake pañhe pucchissāmī’’ti. Atha kho milindo rājā pakatidussayugaṃ apanetvā ābharaṇāni ca omuñcitvā kāsāvaṃ nivāsetvā muṇḍakapaṭisīsakaṃ sīse paṭimuñcitvā munibhāvamupagantvā aṭṭha guṇe samādiyi ‘‘imaṃ sattāhaṃ mayā na rājattho anusāsitabbo, na rāgūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, na dosūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, na mohūpasañhitaṃ cittaṃ uppādetabbaṃ, dāsakammakaraporise janepi nivātavuttinā bhavitabbaṃ, kāyikaṃ vācasikaṃ anurakkhitabbaṃ, chapi āyatanāni niravasesato anurakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṃ pakkhipitabba’’nti. Ime aṭṭha guṇe samādiyitvā tesveva aṭṭhasu guṇesu mānasaṃ patiṭṭhapetvā bahi anikkhamitvā sattāhaṃ vītināmetvā aṭṭhame divase pabhātāya rattiyā pageva pātarāsaṃ katvā okkhittacakkhu mitabhāṇī susaṇṭhitena iriyāpathena avikkhittena cittena haṭṭhena udaggena vippasannena theraṃ nāgasenaṃ upasaṅkamitvā therassa pāde sirasā vanditvā ekamantaṃ ṭhito idamavoca –
‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಿತಬ್ಬೋ, ನ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ತತಿಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಸುಞ್ಞೇ ಓಕಾಸೇ ಪವಿವಿತ್ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಪಾಗತೇ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇ। ತತ್ಥ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಗುಯ್ಹಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ ನ ರಹಸ್ಸಕಂ, ಅರಹಾಮಹಂ ರಹಸ್ಸಕಂ ಸುಣಿತುಂ ಸುಮನ್ತನೇ ಉಪಗತೇ, ಉಪಮಾಯಪಿ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ಯಥಾ ಕಿಂ ವಿಯ, ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮಹಾಪಥವೀ ನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅರಹತಿ ನಿಕ್ಖೇಪೇ ಉಪಗತೇ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಾಮಹಂ ರಹಸ್ಸಕಂ ಸುಣಿತುಂ ಸುಮನ್ತನೇ ಉಪಗತೇ’’ತಿ। ಗರುನಾ ಸಹ ಪವಿವಿತ್ತಪವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದಮವೋಚ – ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಧ ಪುರಿಸೇನ ಮನ್ತಯಿತುಕಾಮೇನ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ನ ತೇಸು ಠಾನೇಸು ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಂ ಮನ್ತೇತಿ, ಮನ್ತಿತೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಪತತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ। ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ? ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಸಭಯಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಅತಿವಾತಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ದೇವಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಪನ್ಥೋ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯೋ, ಸಙ್ಗಾಮೋ 5 ಪರಿವಜ್ಜನೀಯೋ, ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ। ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಾನೀ’’ತಿ।
‘‘Atthi me, bhante nāgasena, koci attho tumhehi saddhiṃ mantayitabbo, na tattha añño koci tatiyo icchitabbo, suññe okāse pavivitte araññe aṭṭhaṅgupāgate samaṇasāruppe. Tattha so pañho pucchitabbo bhavissati, tattha me guyhaṃ na kātabbaṃ na rahassakaṃ, arahāmahaṃ rahassakaṃ suṇituṃ sumantane upagate, upamāyapi so attho upaparikkhitabbo, yathā kiṃ viya, yathā nāma, bhante nāgasena, mahāpathavī nikkhepaṃ arahati nikkhepe upagate. Evameva kho, bhante nāgasena, arahāmahaṃ rahassakaṃ suṇituṃ sumantane upagate’’ti. Garunā saha pavivittapavanaṃ pavisitvā idamavoca – ‘‘bhante nāgasena, idha purisena mantayitukāmena aṭṭha ṭhānāni parivajjayitabbāni bhavanti, na tesu ṭhānesu viññū puriso atthaṃ manteti, mantitopi attho paripatati na sambhavati. Katamāni aṭṭha ṭhānāni? Visamaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, sabhayaṃ parivajjanīyaṃ, ativātaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, paṭicchannaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, devaṭṭhānaṃ parivajjanīyaṃ, pantho parivajjanīyo, saṅgāmo 6 parivajjanīyo, udakatitthaṃ parivajjanīyaṃ. Imāni aṭṭha ṭhānāni parivajjanīyānī’’ti.
ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಕೋ ದೋಸೋ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ, ಸಭಯೇ, ಅತಿವಾತೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ, ದೇವಟ್ಠಾನೇ, ಪನ್ಥೇ, ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಉದಕತಿತ್ಥೇ’’ತಿ? ‘‘ವಿಸಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ವಿಕಿರತಿ ವಿಧಮತಿ ಪಗ್ಘರತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಸಭಯೇ ಮನೋ ಸನ್ತಸ್ಸತಿ, ಸನ್ತಸ್ಸಿತೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಅತಿವಾತೇ ಸದ್ದೋ ಅವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಉಪಸ್ಸುತಿಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದೇವಟ್ಠಾನೇ ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಗರುಕಂ ಪರಿಣಮತಿ, ಪನ್ಥೇ ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ತುಚ್ಛೋ ಭವತಿ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಚಞ್ಚಲೋ ಭವತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇ ಪಾಕಟೋ ಭವತಿ। ಭವತೀಹ –
Thero āha ‘‘ko doso visamaṭṭhāne, sabhaye, ativāte, paṭicchanne, devaṭṭhāne, panthe, saṅgāme, udakatitthe’’ti? ‘‘Visame, bhante nāgasena, mantito attho vikirati vidhamati paggharati na sambhavati, sabhaye mano santassati, santassito na sammā atthaṃ samanupassati, ativāte saddo avibhūto hoti, paṭicchanne upassutiṃ tiṭṭhanti, devaṭṭhāne mantito attho garukaṃ pariṇamati, panthe mantito attho tuccho bhavati, saṅgāme cañcalo bhavati, udakatitthe pākaṭo bhavati. Bhavatīha –
‘‘‘ವಿಸಮಂ ಸಭಯಂ ಅತಿವಾತೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ದೇವನಿಸ್ಸಿತಂ।
‘‘‘Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ;
ಪನ್ಥೋ ಚ ಸಙ್ಗಾಮೋ ತಿತ್ಥಂ, ಅಟ್ಠೇತೇ ಪರಿವಜ್ಜಿಯಾ’’’ತಿ॥
Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā’’’ti.
ಅಟ್ಠ ಮನ್ತನಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಟ್ಠಾನಾನಿ।
Aṭṭha mantanassa parivajjanīyaṭṭhānāni.
Footnotes:
