| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
৫. অত্তনিপাতনপঞ্হো
5. Attanipātanapañho
৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৰতা ‘ন, ভিক্খৰে, অত্তানং পাতেতব্বং, যো পাতেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’তি। পুন চ তুম্হে ভণথ ‘যত্থ কত্থচি ভগৰা সাৰকানং ধম্মং দেসযমানো অনেকপরিযাযেন জাতিযা জরায ব্যাধিনো মরণস্স সমুচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, যো হি কোচি জাতিজরাব্যাধিমরণং সমতিক্কমতি, তং পরমায পসংসায পসংসতী’তি। যদি, ভন্তে নাগসেন, ভগৰতা ভণিতং ‘ন, ভিক্খৰে, অত্তানং পাতেতব্বং, যো পাতেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’তি, তেন হি ‘জাতিযা জরায ব্যাধিনো মরণস্স সমুচ্ছেদায ধম্মং দেসেতী’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা। যদি জাতিযা জরায ব্যাধিনো মরণস্স সমুচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন হি ‘ন, ভিক্খৰে, অত্তানং পাতেতব্বং, যো পাতেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’’তি তম্পি ৰচনং মিচ্ছা। অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৰানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি।
5. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Puna ca tumhe bhaṇatha ‘yattha katthaci bhagavā sāvakānaṃ dhammaṃ desayamāno anekapariyāyena jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ deseti, yo hi koci jātijarābyādhimaraṇaṃ samatikkamati, taṃ paramāya pasaṃsāya pasaṃsatī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti, tena hi ‘jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ desetī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ deseti, tena hi ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
‘‘ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা ‘ন, ভিক্খৰে, অত্তানং পাতেতব্বং, যো পাতেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’তি। যত্থ কত্থচি ভগৰতা সাৰকানং ধম্মং দেসযামানেন চ অনেকপরিযাযেন জাতিযা জরায ব্যাধিনো মরণস্স সমুচ্ছেদায ধম্মো দেসিতো, তত্থ পন কারণং অত্থি, যেন ভগৰা কারণেন পটিক্খিপি সমাদপেসি চা’’তি।
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Yattha katthaci bhagavatā sāvakānaṃ dhammaṃ desayāmānena ca anekapariyāyena jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammo desito, tattha pana kāraṇaṃ atthi, yena bhagavā kāraṇena paṭikkhipi samādapesi cā’’ti.
‘‘কিং পনেত্থ, ভন্তে নাগসেন, কারণং, যেন ভগৰা কারণেন পটিক্খিপি সমাদপেসি চা’’তি? ‘‘সীলৰা, মহারাজ, সীলসম্পন্নো অগদসমো সত্তানং কিলেসৰিসৰিনাসনে, ওসধসমো সত্তানং কিলেসব্যাধিৰূপসমে, উদকসমো সত্তানং কিলেসরজোজল্লাপহরণে, মণিরতনসমো সত্তানং সব্বসম্পত্তিদানে, নাৰাসমো সত্তানং চতুরোঘপারগমনে, সত্থৰাহসমো সত্তানং জাতিকন্তারতারণে, ৰাতসমো সত্তানং তিৰিধগ্গিসন্তাপনিব্বাপনে, মহামেঘসমো সত্তানং মানসপরিপূরণে, আচরিযসমো সত্তানং কুসলসিক্খাপনে, সুদেসকসমো সত্তানং খেমপথমাচিক্খণে। এৰরূপো, মহারাজ, বহুগুণো অনেকগুণো অপ্পমাণগুণো গুণরাসি গুণপুঞ্জো সত্তানং ৰড্ঢিকরো সীলৰা ‘মা ৰিনস্সী’তি সত্তানং অনুকম্পায ভগৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি ‘ন, ভিক্খৰে, অত্তানং পাতেতব্বং, যো পাতেয্য, যথাধম্মো কারেতব্বো’তি। ইদমেত্থ, মহারাজ, কারণং, যেন কারণেন ভগৰা পটিক্খিপি। ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, থেরেন কুমারকস্সপেন ৰিচিত্রকথিকেন পাযাসিরাজঞ্ঞস্স পরলোকং দীপযমানেন ‘যথা যথা খো রাজঞ্ঞ সমণব্রাহ্মণা সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা চিরং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠন্তি, তথা তথা বহুং পুঞ্ঞং পসৰন্তি, বহুজনহিতায চ পটিপজ্জন্তি বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি।
‘‘Kiṃ panettha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ, yena bhagavā kāraṇena paṭikkhipi samādapesi cā’’ti? ‘‘Sīlavā, mahārāja, sīlasampanno agadasamo sattānaṃ kilesavisavināsane, osadhasamo sattānaṃ kilesabyādhivūpasame, udakasamo sattānaṃ kilesarajojallāpaharaṇe, maṇiratanasamo sattānaṃ sabbasampattidāne, nāvāsamo sattānaṃ caturoghapāragamane, satthavāhasamo sattānaṃ jātikantāratāraṇe, vātasamo sattānaṃ tividhaggisantāpanibbāpane, mahāmeghasamo sattānaṃ mānasaparipūraṇe, ācariyasamo sattānaṃ kusalasikkhāpane, sudesakasamo sattānaṃ khemapathamācikkhaṇe. Evarūpo, mahārāja, bahuguṇo anekaguṇo appamāṇaguṇo guṇarāsi guṇapuñjo sattānaṃ vaḍḍhikaro sīlavā ‘mā vinassī’ti sattānaṃ anukampāya bhagavā sikkhāpadaṃ paññapesi ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena bhagavā paṭikkhipi. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena kumārakassapena vicitrakathikena pāyāsirājaññassa paralokaṃ dīpayamānena ‘yathā yathā kho rājañña samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti, tathā tathā bahuṃ puññaṃ pasavanti, bahujanahitāya ca paṭipajjanti bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti.
‘‘কেন পন কারণেন ভগৰা সমাদপেসি? জাতিপি, মহারাজ, দুক্খা, জরাপি দুক্খা, ব্যাধিপি দুক্খো, মরণম্পি দুক্খং, সোকোপি দুক্খো, পরিদেৰোপি দুক্খো, দুক্খম্পি দুক্খং, দোমনস্সম্পি দুক্খং, উপাযাসোপি দুক্খো, অপ্পিযেহি সম্পযোগোপি দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগোপি দুক্খো, মাতুমরণম্পি দুক্খং, পিতুমরণম্পি দুক্খং, ভাতুমরণম্পি দুক্খং, ভগিনিমরণম্পি দুক্খং, পুত্তমরণম্পি দুক্খং, দারমরণম্পি দুক্খং, দাসমরণম্পি দুক্খং 1, ঞাতিমরণম্পি দুক্খং, ঞাতিব্যসনম্পি দুক্খং, রোগব্যসনম্পি দুক্খং, ভোগব্যসনম্পি দুক্খং, সীলব্যসনম্পি দুক্খং, দিট্ঠিব্যসনম্পি দুক্খং, রাজভযম্পি দুক্খং, চোরভযম্পি দুক্খং, ৰেরিভযম্পি দুক্খং, দুব্ভিক্খভযম্পি দুক্খং, অগ্গিভযম্পি দুক্খং, উদকভযম্পি দুক্খং, ঊমিভযম্পি দুক্খং, আৰট্টভযম্পি দুক্খং, কুম্ভীলভযম্পি দুক্খং, সুসুকাভযম্পি দুক্খং, অত্তানুৰাদভযম্পি দুক্খং, পরানুৰাদভযম্পি দুক্খং, দণ্ডভযম্পি দুক্খং, দুগ্গতিভযম্পি দুক্খং, পরিসাসারজ্জভযম্পি দুক্খং, আজীৰকভযম্পি দুক্খং, মরণভযম্পি দুক্খং, ৰেত্তেহি তাল়নম্পি দুক্খং, কসাহি তাল়নম্পি দুক্খং, অদ্ধদণ্ডকেহি তাল়নম্পি দুক্খং, হত্থচ্ছেদনম্পি দুক্খং, পাদচ্ছেদনম্পি দুক্খং, হত্থপাদচ্ছেদনম্পি দুক্খং, কণ্ণচ্ছেদনম্পি দুক্খং, নাসচ্ছেদনম্পি দুক্খং, কণ্ণনাসচ্ছেদনম্পি দুক্খং, বিলঙ্গথালিকম্পি দুক্খং, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি দুক্খং, রাহুমুখম্পি দুক্খং, জোতিমালিকম্পি দুক্খং, হত্থপজ্জোতিকম্পি দুক্খং, এরকৰত্তিকম্পি দুক্খং, চীরকৰাসিকম্পি দুক্খং, এণেয্যকম্পি দুক্খং , বল়িসমংসিকম্পি দুক্খং, কহাপণিকম্পি দুক্খং, খারাপতচ্ছিকম্পি দুক্খং, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি দুক্খং, পলালপীঠকম্পি দুক্খং, তত্তেন তেলেন ওসিঞ্চনম্পি দুক্খং, সুনখেহি খাদাপনম্পি দুক্খং, জীৰসূলারোপনম্পি দুক্খং, অসিনা সীসচ্ছেদনম্পি দুক্খং, এৰরূপানি, মহারাজ, বহুৰিধানি অনেকৰিধানি দুক্খানি সংসারগতো অনুভৰতি।
‘‘Kena pana kāraṇena bhagavā samādapesi? Jātipi, mahārāja, dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, sokopi dukkho, paridevopi dukkho, dukkhampi dukkhaṃ, domanassampi dukkhaṃ, upāyāsopi dukkho, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, mātumaraṇampi dukkhaṃ, pitumaraṇampi dukkhaṃ, bhātumaraṇampi dukkhaṃ, bhaginimaraṇampi dukkhaṃ, puttamaraṇampi dukkhaṃ, dāramaraṇampi dukkhaṃ, dāsamaraṇampi dukkhaṃ 2, ñātimaraṇampi dukkhaṃ, ñātibyasanampi dukkhaṃ, rogabyasanampi dukkhaṃ, bhogabyasanampi dukkhaṃ, sīlabyasanampi dukkhaṃ, diṭṭhibyasanampi dukkhaṃ, rājabhayampi dukkhaṃ, corabhayampi dukkhaṃ, veribhayampi dukkhaṃ, dubbhikkhabhayampi dukkhaṃ, aggibhayampi dukkhaṃ, udakabhayampi dukkhaṃ, ūmibhayampi dukkhaṃ, āvaṭṭabhayampi dukkhaṃ, kumbhīlabhayampi dukkhaṃ, susukābhayampi dukkhaṃ, attānuvādabhayampi dukkhaṃ, parānuvādabhayampi dukkhaṃ, daṇḍabhayampi dukkhaṃ, duggatibhayampi dukkhaṃ, parisāsārajjabhayampi dukkhaṃ, ājīvakabhayampi dukkhaṃ, maraṇabhayampi dukkhaṃ, vettehi tāḷanampi dukkhaṃ, kasāhi tāḷanampi dukkhaṃ, addhadaṇḍakehi tāḷanampi dukkhaṃ, hatthacchedanampi dukkhaṃ, pādacchedanampi dukkhaṃ, hatthapādacchedanampi dukkhaṃ, kaṇṇacchedanampi dukkhaṃ, nāsacchedanampi dukkhaṃ, kaṇṇanāsacchedanampi dukkhaṃ, bilaṅgathālikampi dukkhaṃ, saṅkhamuṇḍikampi dukkhaṃ, rāhumukhampi dukkhaṃ, jotimālikampi dukkhaṃ, hatthapajjotikampi dukkhaṃ, erakavattikampi dukkhaṃ, cīrakavāsikampi dukkhaṃ, eṇeyyakampi dukkhaṃ , baḷisamaṃsikampi dukkhaṃ, kahāpaṇikampi dukkhaṃ, khārāpatacchikampi dukkhaṃ, palighaparivattikampi dukkhaṃ, palālapīṭhakampi dukkhaṃ, tattena telena osiñcanampi dukkhaṃ, sunakhehi khādāpanampi dukkhaṃ, jīvasūlāropanampi dukkhaṃ, asinā sīsacchedanampi dukkhaṃ, evarūpāni, mahārāja, bahuvidhāni anekavidhāni dukkhāni saṃsāragato anubhavati.
‘‘যথা, মহারাজ, হিমৰন্তপব্বতে অভিৰুট্ঠং উদকং গঙ্গায নদিযা পাসাণ সক্খর খর মরুম্ব আৰট্ট গগ্গলক ঊমিকৰঙ্কচদিক আৰরণনীৰরণমূলকসাখাসু পরিযোত্থরতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, এৰরূপানি বহুৰিধানি অনেকৰিধানি দুক্খানি সংসারগতো অনুভৰতি। পৰত্তং, মহারাজ, দুক্খং, অপ্পৰত্তং সুখং। অপ্পৰত্তস্স গুণং পৰত্তস্স 3 চ ভযং দীপযমানো, মহারাজ, ভগৰা অপ্পৰত্তস্স সচ্ছিকিরিযায জাতিজরাব্যাধিমরণসমতিক্কমায সমাদপেসি, ইদমেত্থ, মহারাজ, কারণং, যেন কারণেন ভগৰা সমাদপেসী’’তি। ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, সুনিব্বেঠিতো পঞ্হো, সুকথিতং কারণং, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি।
‘‘Yathā, mahārāja, himavantapabbate abhivuṭṭhaṃ udakaṃ gaṅgāya nadiyā pāsāṇa sakkhara khara marumba āvaṭṭa gaggalaka ūmikavaṅkacadika āvaraṇanīvaraṇamūlakasākhāsu pariyottharati, evameva kho, mahārāja, evarūpāni bahuvidhāni anekavidhāni dukkhāni saṃsāragato anubhavati. Pavattaṃ, mahārāja, dukkhaṃ, appavattaṃ sukhaṃ. Appavattassa guṇaṃ pavattassa 4 ca bhayaṃ dīpayamāno, mahārāja, bhagavā appavattassa sacchikiriyāya jātijarābyādhimaraṇasamatikkamāya samādapesi, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena bhagavā samādapesī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho, sukathitaṃ kāraṇaṃ, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
অত্তনিপাতনপঞ্হো পঞ্চমো।
Attanipātanapañho pañcamo.
Footnotes:
