| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[২০৭] ৭. অস্সকজাতকৰণ্ণনা
[207] 7. Assakajātakavaṇṇanā
অযমস্সকরাজেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি। সো হি ভিক্খু সত্থারা ‘‘সচ্চং কির, ত্ৰং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘পুরাণদুতিযিকাযা’’তি আহ। অথ নং সত্থা ‘‘ন ইদানেৰ তস্সা ভিক্খু ইত্থিযা তযি সিনেহো অত্থি, পুব্বেপি ত্ৰং তং নিস্সায মহাদুক্খং পত্তো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Ayamassakarājenāti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. So hi bhikkhu satthārā ‘‘saccaṃ kira, tvaṃ bhikkhu, ukkaṇṭhitosī’’ti puṭṭho ‘‘sacca’’nti vatvā ‘‘kena ukkaṇṭhāpitosī’’ti vutte ‘‘purāṇadutiyikāyā’’ti āha. Atha naṃ satthā ‘‘na idāneva tassā bhikkhu itthiyā tayi sineho atthi, pubbepi tvaṃ taṃ nissāya mahādukkhaṃ patto’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে কাসিরট্ঠে পাটলিনগরে অস্সকো নাম রাজা রজ্জং কারেসি। তস্স উপরী নাম অগ্গমহেসী পিযা অহোসি মনাপা অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা অতিক্কন্তা মানুসৰণ্ণং, অপত্তা দিব্বৰণ্ণং। সা কালমকাসি, তস্সা কালকিরিযায রাজা সোকাভিভূতো অহোসি দুক্খী দুম্মনো। সো তস্সা সরীরং দোণিযং নিপজ্জাপেত্ৰা তেলকললং পক্খিপাপেত্ৰা হেট্ঠামঞ্চে ঠপাপেত্ৰা নিরাহারো রোদমানো পরিদেৰমানো নিপজ্জি। মাতাপিতরো অৰসেসঞাতকা মিত্তামচ্চব্রাহ্মণগহপতিকাদযোপি ‘‘মা সোচি, মহারাজ, অনিচ্চা সঙ্খারা’’তিআদীনি ৰদন্তা সঞ্ঞাপেতুং নাসক্খিংসু। তস্স ৰিলপন্তস্সেৰ সত্ত দিৰসা অতিক্কন্তা। তদা বোধিসত্তো পঞ্চাভিঞ্ঞঅট্ঠসমাপত্তিলাভী তাপসো হুত্ৰা হিমৰন্তপদেসে ৰিহরন্তো আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা দিব্বেন চক্খুনা জম্বুদীপং ওলোকেন্তো তং রাজানং তথা পরিদেৰমানং দিস্ৰা ‘‘এতস্স মযা অৰস্সযেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ইদ্ধানুভাৰেন আকাসে উপ্পতিত্ৰা রঞ্ঞো উয্যানে ওতরিত্ৰা মঙ্গলসিলাপট্টে কঞ্চনপটিমা ৰিয নিসীদি।
Atīte kāsiraṭṭhe pāṭalinagare assako nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa uparī nāma aggamahesī piyā ahosi manāpā abhirūpā dassanīyā pāsādikā atikkantā mānusavaṇṇaṃ, apattā dibbavaṇṇaṃ. Sā kālamakāsi, tassā kālakiriyāya rājā sokābhibhūto ahosi dukkhī dummano. So tassā sarīraṃ doṇiyaṃ nipajjāpetvā telakalalaṃ pakkhipāpetvā heṭṭhāmañce ṭhapāpetvā nirāhāro rodamāno paridevamāno nipajji. Mātāpitaro avasesañātakā mittāmaccabrāhmaṇagahapatikādayopi ‘‘mā soci, mahārāja, aniccā saṅkhārā’’tiādīni vadantā saññāpetuṃ nāsakkhiṃsu. Tassa vilapantasseva satta divasā atikkantā. Tadā bodhisatto pañcābhiññaaṭṭhasamāpattilābhī tāpaso hutvā himavantapadese viharanto ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā jambudīpaṃ olokento taṃ rājānaṃ tathā paridevamānaṃ disvā ‘‘etassa mayā avassayena bhavitabba’’nti iddhānubhāvena ākāse uppatitvā rañño uyyāne otaritvā maṅgalasilāpaṭṭe kañcanapaṭimā viya nisīdi.
অথেকো পাটলিনগরৰাসী ব্রাহ্মণমাণৰো উয্যানং গতো বোধিসত্তং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদি। বোধিসত্তো তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কিং, মাণৰ, রাজা ধম্মিকো’’তি পুচ্ছি। ‘‘আম, ভন্তে, ধম্মিকো রাজা, ভরিযা পনস্স কালকতা, সো তস্সা সরীরং দোণিযং পক্খিপাপেত্ৰা ৰিলপমানো নিপন্নো, অজ্জ সত্তমো দিৰসো, কিস্স তুম্হে রাজানং এৰরূপা দুক্খা ন মোচেথ, যুত্তং নু খো তুম্হাদিসেসু সীলৰন্তেসু সংৰিজ্জমানেসু রঞ্ঞো এৰরূপং দুক্খং অনুভৰিতু’’ন্তি। ‘‘ন খো অহং , মাণৰ, রাজানং জানামি, সচে পন সো আগন্ত্ৰা মং পুচ্ছেয্য, অহমেৰস্স তস্সা নিব্বত্তট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকেযেৰ তং কথাপেয্য’’ন্তি। ‘‘তেন হি, ভন্তে, যাৰ রাজানং আনেমি, তাৰ ইমেৰ নিসীদথা’’তি মাণৰো বোধিসত্তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘তস্স দিব্বচক্খুকস্স সন্তিকং গন্তুং ৰট্টতী’’তি আহ।
Atheko pāṭalinagaravāsī brāhmaṇamāṇavo uyyānaṃ gato bodhisattaṃ disvā vanditvā nisīdi. Bodhisatto tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ‘‘kiṃ, māṇava, rājā dhammiko’’ti pucchi. ‘‘Āma, bhante, dhammiko rājā, bhariyā panassa kālakatā, so tassā sarīraṃ doṇiyaṃ pakkhipāpetvā vilapamāno nipanno, ajja sattamo divaso, kissa tumhe rājānaṃ evarūpā dukkhā na mocetha, yuttaṃ nu kho tumhādisesu sīlavantesu saṃvijjamānesu rañño evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavitu’’nti. ‘‘Na kho ahaṃ , māṇava, rājānaṃ jānāmi, sace pana so āgantvā maṃ puccheyya, ahamevassa tassā nibbattaṭṭhānaṃ ācikkhitvā rañño santikeyeva taṃ kathāpeyya’’nti. ‘‘Tena hi, bhante, yāva rājānaṃ ānemi, tāva imeva nisīdathā’’ti māṇavo bodhisattassa paṭiññaṃ gahetvā rañño santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘tassa dibbacakkhukassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti āha.
রাজা ‘‘উপরিং কির দট্ঠুং লভিস্সামী’’তি তুট্ঠমানসো রথং অভিরুহিত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো – ‘‘সচ্চং কির তুম্হে দেৰিযা নিব্বত্তট্ঠানং জানাথা’’তি পুচ্ছি। ‘‘আম, মহারাজা’’তি। ‘‘কত্থ নিব্বত্তা’’তি? ‘‘সা খো, মহারাজ, রূপস্মিংযেৰ মত্তা পমাদমাগম্ম কল্যাণকম্মং অকত্ৰা ইমস্মিংযেৰ উয্যানে গোমযপাণকযোনিযং নিব্বত্তা’’তি । ‘‘নাহং সদ্দহামী’’তি। ‘‘তেন হি তে দস্সেত্ৰা কথাপেমী’’তি। ‘‘সাধু কথাপেথা’’তি। বোধিসত্তো অত্তনো আনুভাৰেন ‘‘উভোপি গোমযপিণ্ডং ৰট্টযমানা রঞ্ঞো পুরতো আগচ্ছন্তূ’’তি তেসং আগমনং অকাসি। তে তথেৰ আগমিংসু। বোধিসত্তো তং দস্সেন্তো ‘‘অযং তে , মহারাজ, উপরিদেৰী, তং জহিত্ৰা গোমযপাণকস্স পচ্ছতো পচ্ছতো গচ্ছতি, পস্সথ ন’’ন্তি আহ। ভন্তে ‘‘‘উপরী নাম গোমযপাণকযোনিযং নিব্বত্তিস্সতী’তি ন সদ্দহামহ’’ন্তি। ‘‘কথাপেমি নং, মহারাজা’’তি। ‘‘কথাপেথ, ভন্তে’’তি।
Rājā ‘‘upariṃ kira daṭṭhuṃ labhissāmī’’ti tuṭṭhamānaso rathaṃ abhiruhitvā tattha gantvā bodhisattaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno – ‘‘saccaṃ kira tumhe deviyā nibbattaṭṭhānaṃ jānāthā’’ti pucchi. ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Kattha nibbattā’’ti? ‘‘Sā kho, mahārāja, rūpasmiṃyeva mattā pamādamāgamma kalyāṇakammaṃ akatvā imasmiṃyeva uyyāne gomayapāṇakayoniyaṃ nibbattā’’ti . ‘‘Nāhaṃ saddahāmī’’ti. ‘‘Tena hi te dassetvā kathāpemī’’ti. ‘‘Sādhu kathāpethā’’ti. Bodhisatto attano ānubhāvena ‘‘ubhopi gomayapiṇḍaṃ vaṭṭayamānā rañño purato āgacchantū’’ti tesaṃ āgamanaṃ akāsi. Te tatheva āgamiṃsu. Bodhisatto taṃ dassento ‘‘ayaṃ te , mahārāja, uparidevī, taṃ jahitvā gomayapāṇakassa pacchato pacchato gacchati, passatha na’’nti āha. Bhante ‘‘‘uparī nāma gomayapāṇakayoniyaṃ nibbattissatī’ti na saddahāmaha’’nti. ‘‘Kathāpemi naṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Kathāpetha, bhante’’ti.
বোধিসত্তো অত্তনো আনুভাৰেন তং কথাপেন্তো ‘‘উপরী’’তি আহ। সা মনুস্সভাসায ‘‘কিং, ভন্তে’’তি আহ। ‘‘ত্ৰং অতীতভৰে কা নাম অহোসী’’তি? ‘‘ভন্তে, অস্সকরঞ্ঞো অগ্গমহেসী উপরী নাম অহোসি’’ন্তি। ‘‘কিং পন তে ইদানি অস্সকরাজা পিযো, উদাহু গোমযপাণকো’’তি? ‘‘ভন্তে, সো ময্হং পুরিমজাতিযা সামিকো, তদা অহং ইমস্মিং উয্যানে তেন সদ্ধিং রূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বে অনুভৰমানা ৰিচরিং। ইদানি পন মে ভৰসঙ্খেপগতকালতো পট্ঠায সো কিং হোতি, অহঞ্হি ইদানি অস্সকরাজানং মারেত্ৰা তস্স গললোহিতেন ময্হং সামিকস্স গোমযপাণকস্স পাদে মক্খেয্য’’ন্তি ৰত্ৰা পরিসমজ্ঝে মনুস্সভাসায ইমা গাথা অৰোচ –
Bodhisatto attano ānubhāvena taṃ kathāpento ‘‘uparī’’ti āha. Sā manussabhāsāya ‘‘kiṃ, bhante’’ti āha. ‘‘Tvaṃ atītabhave kā nāma ahosī’’ti? ‘‘Bhante, assakarañño aggamahesī uparī nāma ahosi’’nti. ‘‘Kiṃ pana te idāni assakarājā piyo, udāhu gomayapāṇako’’ti? ‘‘Bhante, so mayhaṃ purimajātiyā sāmiko, tadā ahaṃ imasmiṃ uyyāne tena saddhiṃ rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbe anubhavamānā vicariṃ. Idāni pana me bhavasaṅkhepagatakālato paṭṭhāya so kiṃ hoti, ahañhi idāni assakarājānaṃ māretvā tassa galalohitena mayhaṃ sāmikassa gomayapāṇakassa pāde makkheyya’’nti vatvā parisamajjhe manussabhāsāya imā gāthā avoca –
১১৩.
113.
‘‘অযমস্সকরাজেন , দেসো ৰিচরিতো মযা।
‘‘Ayamassakarājena , deso vicarito mayā;
অনুকাময কামেন, পিযেন পতিনা সহ॥
Anukāmaya kāmena, piyena patinā saha.
১১৪.
114.
‘‘নৰেন সুখদুক্খেন, পোরাণং অপিধীযতি।
‘‘Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyati;
তস্মা অস্সকরঞ্ঞাৰ, কীটো পিযতরো মমা’’তি॥
Tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamā’’ti.
তত্থ অযমস্সকরাজেন, দেসো ৰিচরিতো মযাতি অযং রমণীযো উয্যানপদেসো পুব্বে মযা অস্সকরাজেন সদ্ধিং ৰিচরিতো। অনুকাময কামেনাতি অনূতি নিপাতমত্তং, মযা তং কামযমানায তেন মং কামযমানেন সহাতি অত্থো। পিযেনাতি তস্মিং অত্তভাৰে পিযেন। নৰেন সুখদুক্খেন, পোরাণং অপিধীযতীতি, ভন্তে, নৰেন হি সুখেন পোরাণং সুখং, নৰেন চ দুক্খেন পোরাণং দুক্খং পিধীযতি পটিচ্ছাদীযতি, এসা লোকস্স ধম্মতাতি দীপেতি। তস্মা অস্সকরঞ্ঞাৰ, কীটো পিযতরো মমাতি যস্মা নৰেন পোরাণং পিধীযতি, তস্মা মম অস্সকরাজতো সতগুণেন সহস্সগুণেন কীটোৰ পিযতরোতি।
Tattha ayamassakarājena, deso vicarito mayāti ayaṃ ramaṇīyo uyyānapadeso pubbe mayā assakarājena saddhiṃ vicarito. Anukāmaya kāmenāti anūti nipātamattaṃ, mayā taṃ kāmayamānāya tena maṃ kāmayamānena sahāti attho. Piyenāti tasmiṃ attabhāve piyena. Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyatīti, bhante, navena hi sukhena porāṇaṃ sukhaṃ, navena ca dukkhena porāṇaṃ dukkhaṃ pidhīyati paṭicchādīyati, esā lokassa dhammatāti dīpeti. Tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamāti yasmā navena porāṇaṃ pidhīyati, tasmā mama assakarājato sataguṇena sahassaguṇena kīṭova piyataroti.
তং সুত্ৰা অস্সকরাজা ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা তত্থ ঠিতোৰ কুণপং নীহরাপেত্ৰা সীসং ন্হত্ৰা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিং কত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেসি। বোধিসত্তোপি রাজানং ওৰদিত্ৰা নিস্সোকং কত্ৰা হিমৰন্তমেৰ অগমাসি।
Taṃ sutvā assakarājā vippaṭisārī hutvā tattha ṭhitova kuṇapaṃ nīharāpetvā sīsaṃ nhatvā bodhisattaṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā aññaṃ aggamahesiṃ katvā dhammena rajjaṃ kāresi. Bodhisattopi rājānaṃ ovaditvā nissokaṃ katvā himavantameva agamāsi.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি। ‘‘তদা উপরী পুরাণদুতিযিকা অহোসি, অস্সকরাজা উক্কণ্ঠিতো ভিক্খু, মাণৰো সারিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ‘‘Tadā uparī purāṇadutiyikā ahosi, assakarājā ukkaṇṭhito bhikkhu, māṇavo sāriputto, tāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
অস্সকজাতকৰণ্ণনা সত্তমা।
Assakajātakavaṇṇanā sattamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ২০৭. অস্সকজাতকং • 207. Assakajātakaṃ
