| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ធម្មសង្គណី-មូលដីកា • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā |
អរូបាវចរកុសលកថាវណ្ណនា
Arūpāvacarakusalakathāvaṇṇanā
២៦៥. សព្ពាការេនាតិ ឯវំ រូបនិមិត្តំ ទណ្ឌាទានសម្ភវទស្សនាទិនា សព្ពេន រូបរូបនិមិត្តេសុ តទារម្មណជ្ឈានេសុ ទោសទស្សនាការេន, រូបាទីសុ និកន្តិប្បហានអនាវជ្ជិតុកាមតាទិនា វា។ វិរាគាតិ ជិគុច្ឆនា។ អានេញ្ជាភិសង្ខារវចនាទីហិ អានេញ្ជតា ‘‘សន្តា ឥមេ ចុន្ទ អរិយស្ស វិនយេ វិមោក្ខា’’តិអាទិនា សន្តវិមោក្ខតា ច វុត្តា។ ទោសទស្សនបដិបក្ខភាវនាវសេន បដិឃសញ្ញានំ សុប្បហីនត្តា មហតាបិ សទ្ទេន អរូបសមាបត្តិតោ ន វុដ្ឋាតិ។ តថា បន ន សុប្បហីនត្តា សព្ពរូបសមាបត្តិតោ វុដ្ឋានំ សិយា, បឋមជ្ឈានំ បន អប្បកម្បិ សទ្ទំ ន សហតីតិ តំ សមាបន្នស្ស សទ្ទោ កណ្ដកោតិ វុត្តំ។
265. Sabbākārenāti evaṃ rūpanimittaṃ daṇḍādānasambhavadassanādinā sabbena rūparūpanimittesu tadārammaṇajjhānesu dosadassanākārena, rūpādīsu nikantippahānaanāvajjitukāmatādinā vā. Virāgāti jigucchanā. Āneñjābhisaṅkhāravacanādīhi āneñjatā ‘‘santā ime cunda ariyassa vinaye vimokkhā’’tiādinā santavimokkhatā ca vuttā. Dosadassanapaṭipakkhabhāvanāvasena paṭighasaññānaṃ suppahīnattā mahatāpi saddena arūpasamāpattito na vuṭṭhāti. Tathā pana na suppahīnattā sabbarūpasamāpattito vuṭṭhānaṃ siyā, paṭhamajjhānaṃ pana appakampi saddaṃ na sahatīti taṃ samāpannassa saddo kaṇṭakoti vuttaṃ.
អារុប្បភាវនាយ អភាវេ ចុតិតោ ឧទ្ធំ ឧប្បត្តិរហានំ រូបសញ្ញាបដិឃសញ្ញានំ យាវ អត្តនោ វិបាកប្បវត្តិ, តាវ អនុប្បត្តិធម្មតាបាទនេន សមតិក្កមោ អត្ថង្គមោ ច វុត្តោ។ នានត្តសញ្ញាសុ បន យា តស្មិំ ភវេ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, តា អនោកាសតាយ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, ន អារុប្បភាវនាយ និវារិតត្តា។ អនិវារិតត្តា ច កាចិ ឧប្បជ្ជន្តិ។ តស្មា តាសំ អមនសិការោ អនាវជ្ជនំ អបច្ចវេក្ខណំ, ជវនបដិបាទកេន វា ភវង្គមនស្ស អន្តរេ អករណំ អប្បវេសនំ វុត្តំ, តេន ច នានត្តសញ្ញាមនសិការហេតូនំ រូបានំ សមតិក្កមា សមាធិស្ស ថិរភាវំ ទស្សេតិ។ រូបសមតិក្កមាភាវេនេវ ហិ រូបសមាបត្តីសុ ‘‘នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា’’តិ ឯកស្ស អវចនន្តិ។ កោ អានិសំសោ, ន ហិ សព្ពស្សាទវត្ថុរហិតេ អាកាសេ បវត្តិតសញ្ញាយ អានិសំសោ ទិស្សតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ រូបសញ្ញាសមតិក្កមនាទិកំ វចនំ អានិសំសស្ស បកាសនំ, ន អត្ថោ។
Āruppabhāvanāya abhāve cutito uddhaṃ uppattirahānaṃ rūpasaññāpaṭighasaññānaṃ yāva attano vipākappavatti, tāva anuppattidhammatāpādanena samatikkamo atthaṅgamo ca vutto. Nānattasaññāsu pana yā tasmiṃ bhave na uppajjanti, tā anokāsatāya na uppajjanti, na āruppabhāvanāya nivāritattā. Anivāritattā ca kāci uppajjanti. Tasmā tāsaṃ amanasikāro anāvajjanaṃ apaccavekkhaṇaṃ, javanapaṭipādakena vā bhavaṅgamanassa antare akaraṇaṃ appavesanaṃ vuttaṃ, tena ca nānattasaññāmanasikārahetūnaṃ rūpānaṃ samatikkamā samādhissa thirabhāvaṃ dasseti. Rūpasamatikkamābhāveneva hi rūpasamāpattīsu ‘‘nānattasaññānaṃ amanasikārā’’ti ekassa avacananti. Ko ānisaṃso, na hi sabbassādavatthurahite ākāse pavattitasaññāya ānisaṃso dissatīti vuttaṃ hoti. Rūpasaññāsamatikkamanādikaṃ vacanaṃ ānisaṃsassa pakāsanaṃ, na attho.
អញ្ញត្ថាតិ សុត្តេសុ។ តត្ថ ហិ បរិត្តកសិណុគ្ឃាដនេបិ រូបវិវេកមត្តគ្គហណេន បរិច្ឆេទស្ស អគ្គហណតោ អនន្តផរណតា ច វុត្តា, ឥធ បន អនន្តផរណតាសព្ភាវេបិ ឧគ្ឃាដិតកសិណវសេន បរិត្តានន្តតា ហោតីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘អនន្តោ អាកាសោ’’តិ ន វុត្តន្តិ អធិប្បាយោ។ សមយវវត្ថាបនឈានវិសេសនេនេវេត្ថ អត្ថោ, ន បដិបត្តិយាតិ តទវចនំ។
Aññatthāti suttesu. Tattha hi parittakasiṇugghāṭanepi rūpavivekamattaggahaṇena paricchedassa aggahaṇato anantapharaṇatā ca vuttā, idha pana anantapharaṇatāsabbhāvepi ugghāṭitakasiṇavasena parittānantatā hotīti dassanatthaṃ ‘‘ananto ākāso’’ti na vuttanti adhippāyo. Samayavavatthāpanajhānavisesanenevettha attho, na paṭipattiyāti tadavacanaṃ.
២៦៦. បឋមារុប្បវិញ្ញាណំ អត្តនោ ផរណាការេនេវ អនន្តន្តិ មនសិកាតព្ពត្តា ‘‘អនន្ត’’ន្តិ វុត្តំ។ ឧគ្ឃាដភាវោ ឧគ្ឃាដិមំ។
266. Paṭhamāruppaviññāṇaṃ attano pharaṇākāreneva anantanti manasikātabbattā ‘‘ananta’’nti vuttaṃ. Ugghāṭabhāvo ugghāṭimaṃ.
២៦៧. អកិញ្ចនន្តិ វិញ្ញាណស្ស កិញ្ចិ បការំ អគ្គហេត្វា សព្ពេន សព្ពំ វិភាវនំ អាហ។
267. Akiñcananti viññāṇassa kiñci pakāraṃ aggahetvā sabbena sabbaṃ vibhāvanaṃ āha.
២៦៨. យាយាតិ សង្ខារាវសេសសញ្ញាយ។ តំ តាវ បដិបត្តិំ។ អាវជ្ជិស្សាមីតិអាទិនា តន្និន្នាវជ្ជនាទិបវត្តិយា អភាវំ ទស្សេតិ, ន តទតិក្កមនត្ថាយ អាវជ្ជនភាវនាបវត្តិយា។ នាសញ្ញាតិ សញ្ញាភាវោ ច ឯតិស្សា អត្ថីតិ អត្ថោ។ សមូហគហណវសេន បវត្តំ កលាបសម្មសនំ។ ផស្សាទិឯកេកធម្មគហណវសេន បវត្តា អនុបទធម្មវិបស្សនា។
268. Yāyāti saṅkhārāvasesasaññāya. Taṃ tāva paṭipattiṃ. Āvajjissāmītiādinā tanninnāvajjanādipavattiyā abhāvaṃ dasseti, na tadatikkamanatthāya āvajjanabhāvanāpavattiyā. Nāsaññāti saññābhāvo ca etissā atthīti attho. Samūhagahaṇavasena pavattaṃ kalāpasammasanaṃ. Phassādiekekadhammagahaṇavasena pavattā anupadadhammavipassanā.
អាកាសេ បវត្តិតវិញ្ញាណាតិក្កមតោ តតិយា។ តទតិក្កមតោ ហិ តស្សេវ វិភាវនំ ហោតិ។ ទុតិយារុប្បវិញ្ញាណវិភាវនេ ហិ តទេវ អតិក្កន្តំ សិយា, ន តស្ស អារម្មណំ, ន ចារម្មណេ ទោសំ ទិស្វា អនារម្មណស្ស វិភាវនាតិក្កមោ យុជ្ជតិ។ បាឡិយញ្ច ‘‘វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ សតោ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋហិត្វា តញ្ញេវ វិញ្ញាណំ អភាវេតី’’តិ (ចូឡនិ. ឧបសីវមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ៣៩) ត្តំ, ន វុត្តំ ‘‘តញ្ញេវ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ អភាវេតី’’តិ, ‘‘តញ្ញេវ អភាវេតី’’តិ វា។ ‘‘អនន្តំ វិញ្ញាណន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជា’’តិ (វិភ. ៥០៨) ឯត្ថ បន ទ្វយំ វុត្តំ អារម្មណញ្ច វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណញ្ចាយតនញ្ច។ តស្មិំ ទ្វយេ យេន កេនចិ យតោ វា វុដ្ឋិតោ, តេនេវ បដ្ឋាននិទ្ទិដ្ឋេន តំសទ្ទស្ស សម្ពន្ធេ អាបន្នេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនស្ស និវត្តនត្ថំ វិញ្ញាណវចនំ, តស្មា បឋមារុប្បវិញ្ញាណស្សេវ អភាវនាតិក្កមោ វុត្តោ។ តន្និស្សិតន្តិ តេន និស្សិតំ។ តំ មណ្ឌបលគ្គំ អនិស្សាយ តេន វិនាភូតេ វិវិត្តេ ពហិ ឱកាសេ ឋានំ វិយ អាកាសលគ្គវិញ្ញាណស្ស វិវេកេ តទបគមេ តតិយារុប្បស្ស ឋានំ។
Ākāse pavattitaviññāṇātikkamato tatiyā. Tadatikkamato hi tasseva vibhāvanaṃ hoti. Dutiyāruppaviññāṇavibhāvane hi tadeva atikkantaṃ siyā, na tassa ārammaṇaṃ, na cārammaṇe dosaṃ disvā anārammaṇassa vibhāvanātikkamo yujjati. Pāḷiyañca ‘‘viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā taññeva viññāṇaṃ abhāvetī’’ti (cūḷani. upasīvamāṇavapucchāniddesa 39) ttaṃ, na vuttaṃ ‘‘taññeva viññāṇañcāyatanaṃ abhāvetī’’ti, ‘‘taññeva abhāvetī’’ti vā. ‘‘Anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajjā’’ti (vibha. 508) ettha pana dvayaṃ vuttaṃ ārammaṇañca viññāṇaṃ viññāṇañcāyatanañca. Tasmiṃ dvaye yena kenaci yato vā vuṭṭhito, teneva paṭṭhānaniddiṭṭhena taṃsaddassa sambandhe āpanne viññāṇañcāyatanassa nivattanatthaṃ viññāṇavacanaṃ, tasmā paṭhamāruppaviññāṇasseva abhāvanātikkamo vutto. Tannissitanti tena nissitaṃ. Taṃ maṇḍapalaggaṃ anissāya tena vinābhūte vivitte bahi okāse ṭhānaṃ viya ākāsalaggaviññāṇassa viveke tadapagame tatiyāruppassa ṭhānaṃ.
អរូបាវចរកុសលកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Arūpāvacarakusalakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធម្មសង្គណីបាឡិ • Dhammasaṅgaṇīpāḷi / អរូបាវចរកុសលំ • Arūpāvacarakusalaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / ធម្មសង្គណិ-អដ្ឋកថា • Dhammasaṅgaṇi-aṭṭhakathā
អាកាសានញ្ចាយតនំ • Ākāsānañcāyatanaṃ
វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ • Viññāṇañcāyatanaṃ
អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ • Ākiñcaññāyatanaṃ
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ធម្មសង្គណី-អនុដីកា • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā / អរូបាវចរកុសលកថាវណ្ណនា • Arūpāvacarakusalakathāvaṇṇanā
