| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / संयुत्तनिकाय (टीका) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
४. अरुणवतीसुत्तवण्णना
4. Aruṇavatīsuttavaṇṇanā
१८५. अभिभू सम्भवोति तेसं द्विन्नं महाथेरानं नामानि। तेसं विभागं दस्सेतुं ‘‘तेसू’’तिआदि वुत्तं। एते द्वे तस्स भगवतो अग्गसावकाति दस्सेति। अवज्झायन्तीति हेट्ठा कत्वा चिन्तेन्ति। खिय्यन्ति तं लामकतो चिन्तेतब्बतं पापेन्ति पापकतं करोन्ति। वित्थारयन्ताति तमेव लामकतो चिन्तेतब्बतं वेपुल्लं पापेन्ता। सब्बे पासण्डा अत्तनो अत्तनो समये सिद्धन्ते सब्बे देवमनुस्सा अत्तनो अत्तनो समये पटिलाभे पटिलद्धअत्थे पुरिसकारं वण्णयन्तीति योजना।
185.Abhibhū sambhavoti tesaṃ dvinnaṃ mahātherānaṃ nāmāni. Tesaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘tesū’’tiādi vuttaṃ. Ete dve tassa bhagavato aggasāvakāti dasseti. Avajjhāyantīti heṭṭhā katvā cintenti. Khiyyanti taṃ lāmakato cintetabbataṃ pāpenti pāpakataṃ karonti. Vitthārayantāti tameva lāmakato cintetabbataṃ vepullaṃ pāpentā. Sabbe pāsaṇḍā attano attano samaye siddhante sabbe devamanussā attano attano samaye paṭilābhe paṭiladdhaatthe purisakāraṃ vaṇṇayantīti yojanā.
आरम्भवीरियन्ति मच्चुसेनासङ्खातकिलेसधुनने आरम्भवीरियं, या ‘‘आरम्भधातू’’ति वुच्चति । निक्कमवीरियन्ति कोसज्जपटिपक्खभूतं वीरियं, या ‘‘निक्कमधातू’’ति वुच्चति। पयोगं करोथाति परं परं ठानं अक्कमनतो ततोपि बलवतरं भावनाभियोगं पवत्तेथाति अत्थो। तेनाह ‘‘परक्कमथा’’ति। किलेससेना नाम रागादिकिलेससमूहो, सो मरणपच्चयभावतो ‘‘मच्चुनो सेना’’ति वुच्चति। तञ्हि सन्धाय वुत्तं ‘‘महासेनेन मच्चुना’’ति (म॰ नि॰ ३.२७२, २७५, २७६)। खन्धानं पठमाभिनिब्बत्ति जाति, तदञ्ञं पन तेसं पटिपाटि पवत्तं संसारोति अधिप्पायेनाह ‘‘जातिञ्च संसारञ्चा’’ति। यस्मा ‘‘एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो’’तिआदीसु तस्मिं तस्मिं भवे आदाननिक्खेपपरिच्छिन्नखन्धप्पवत्ति ‘‘जाती’’ति वुच्चति, सा एव याव परिनिब्बाना अपरापरं पवत्तमानो संसारो ‘‘इतो चितो संसरण’’न्ति कत्वा, तस्मा आह ‘‘जातिसङ्खातं वा संसार’’न्ति। परिच्छेदन्ति परियोसानं। ओभासं फरीति सम्बन्धो। आलोकट्ठानेति अत्तना कतआलोकट्ठाने। आलोककिच्चं नत्थीति अन्धकारट्ठाने आलोकदस्सनं विय आलोकट्ठाने आलोकदस्सनकिच्चं नत्थि। तस्मा तेसं सत्तानं ‘‘किं आलोको अयं, कस्स नु खो अयं आलोको’’ति? विचिनन्तानं चिन्तेन्तानं। सब्बेति सहस्सिलोकधातुयं सब्बे देवमनुस्सा। ओसटाय परिसायाति धम्मस्सवनत्थं सब्बोसटाय परिचितपरिच्छिन्नाय परिसाय। सद्दं सुणिंसूति न केवलं सद्दमेव सुणिंसु, अथ खो अत्थोपीति यथाधिप्पेतो तेसं पकतिसवनुपचारे विय पाकटो अहोसि, तिसहस्सिलोकधातुं विञ्ञापेसीति।
Ārambhavīriyanti maccusenāsaṅkhātakilesadhunane ārambhavīriyaṃ, yā ‘‘ārambhadhātū’’ti vuccati . Nikkamavīriyanti kosajjapaṭipakkhabhūtaṃ vīriyaṃ, yā ‘‘nikkamadhātū’’ti vuccati. Payogaṃ karothāti paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanato tatopi balavataraṃ bhāvanābhiyogaṃ pavattethāti attho. Tenāha ‘‘parakkamathā’’ti. Kilesasenā nāma rāgādikilesasamūho, so maraṇapaccayabhāvato ‘‘maccuno senā’’ti vuccati. Tañhi sandhāya vuttaṃ ‘‘mahāsenena maccunā’’ti (ma. ni. 3.272, 275, 276). Khandhānaṃ paṭhamābhinibbatti jāti, tadaññaṃ pana tesaṃ paṭipāṭi pavattaṃ saṃsāroti adhippāyenāha ‘‘jātiñca saṃsārañcā’’ti. Yasmā ‘‘ekampi jātiṃ dvepi jātiyo’’tiādīsu tasmiṃ tasmiṃ bhave ādānanikkhepaparicchinnakhandhappavatti ‘‘jātī’’ti vuccati, sā eva yāva parinibbānā aparāparaṃ pavattamāno saṃsāro ‘‘ito cito saṃsaraṇa’’nti katvā, tasmā āha ‘‘jātisaṅkhātaṃ vā saṃsāra’’nti. Paricchedanti pariyosānaṃ. Obhāsaṃ pharīti sambandho. Ālokaṭṭhāneti attanā kataālokaṭṭhāne. Ālokakiccaṃ natthīti andhakāraṭṭhāne ālokadassanaṃ viya ālokaṭṭhāne ālokadassanakiccaṃ natthi. Tasmā tesaṃ sattānaṃ ‘‘kiṃ āloko ayaṃ, kassa nu kho ayaṃ āloko’’ti? Vicinantānaṃ cintentānaṃ. Sabbeti sahassilokadhātuyaṃ sabbe devamanussā. Osaṭāya parisāyāti dhammassavanatthaṃ sabbosaṭāya paricitaparicchinnāya parisāya. Saddaṃ suṇiṃsūti na kevalaṃ saddameva suṇiṃsu, atha kho atthopīti yathādhippeto tesaṃ pakatisavanupacāre viya pākaṭo ahosi, tisahassilokadhātuṃ viññāpesīti.
अरुणवतीसुत्तवण्णना निट्ठिता।
Aruṇavatīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
तिपिटक (मूल) • Tipiṭaka (Mūla) / सुत्तपिटक • Suttapiṭaka / संयुत्तनिकाय • Saṃyuttanikāya / ४. अरुणवतीसुत्तं • 4. Aruṇavatīsuttaṃ
अट्ठकथा • Aṭṭhakathā / सुत्तपिटक (अट्ठकथा) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / संयुत्तनिकाय (अट्ठकथा) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ४. अरुणवतीसुत्तवण्णना • 4. Aruṇavatīsuttavaṇṇanā
