| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಥೇರೀಗಾಥಾ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Therīgāthā-aṭṭhakathā |
೩. ತಿಕನಿಪಾತೋ
3. Tikanipāto
೧. ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
1. Aparāsāmātherīgāthāvaṇṇanā
ತಿಕನಿಪಾತೇ ಪಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಾನೀತಿಆದಿಕಾ ಅಪರಾಯ ಸಾಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸಾ ತತ್ಥ ಕಿನ್ನರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳಾಪಸುತಾ ವಿಚರತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಸಲಬೀಜರೋಪನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಚಙ್ಕಮಿ। ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸಳಲಪುಪ್ಫಾನಿ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ। ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮತಕಾಲೇ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಕಾಲೇ ಸುಗತೋವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೨೨-೨೯) –
Tikanipāte paṇṇavīsativassānītiādikā aparāya sāmāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti. Sā tattha kinnarehi saddhiṃ kīḷāpasutā vicarati. Athekadivasaṃ satthā tassā kusalabījaropanatthaṃ tattha gantvā nadītīre caṅkami. Sā bhagavantaṃ disvā haṭṭhatuṭṭhā saḷalapupphāni ādāya satthu santikaṃ gantvā vanditvā tehi pupphehi bhagavantaṃ pūjesi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kosambiyaṃ kulaghare nibbattitvā vayappattā sāmāvatiyā sahāyikā hutvā tassā matakāle saṃvegajātā pabbajitvā pañcavīsati vassāni cittasamādhānaṃ alabhitvā mahallikākāle sugatovādaṃ labhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.2.22-29) –
‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ।
‘‘Candabhāgānadītīre, ahosiṃ kinnarī tadā;
ಅದ್ದಸಾಹಂ ದೇವದೇವಂ, ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ನರಾಸಭಂ॥
Addasāhaṃ devadevaṃ, caṅkamantaṃ narāsabhaṃ.
‘‘ಓಚಿನಿತ್ವಾನ ಸಳಲಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ।
‘‘Ocinitvāna saḷalaṃ, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ;
ಉಪಸಿಙ್ಘಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಸಳಲಂ ದೇವಗನ್ಧಿಕಂ॥
Upasiṅghi mahāvīro, saḷalaṃ devagandhikaṃ.
‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಲೋಕನಾಯಕೋ।
‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, vipassī lokanāyako;
ಉಪಸಿಙ್ಘಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಪೇಕ್ಖಮಾನಾಯ ಮೇ ತದಾ॥
Upasiṅghi mahāvīro, pekkhamānāya me tadā.
‘‘ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮಂ।
‘‘Añjaliṃ paggahetvāna, vanditvā dvipaduttamaṃ;
ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ತತೋ ಪಬ್ಬತಮಾರುಹಿಂ॥
Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, tato pabbatamāruhiṃ.
‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮದದಿಂ ತದಾ।
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamadadiṃ tadā;
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
೩೯.
39.
‘‘ಪಣ್ಣವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಯತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾಯ ಮೇ।
‘‘Paṇṇavīsati vassāni, yato pabbajitāya me;
ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಸಮಂ ಲದ್ಧಂ ಕುದಾಚನಂ॥
Nābhijānāmi cittassa, samaṃ laddhaṃ kudācanaṃ.
೪೦.
40.
‘‘ಅಲದ್ಧಾ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಿಂ, ಚಿತ್ತೇ ಅವಸವತ್ತಿನೀ।
‘‘Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī;
ತತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿಂ, ಸರಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಸನಂ॥
Tato saṃvegamāpādiṃ, saritvā jinasāsanaṃ.
೪೧.
41.
‘‘ಬಹೂಹಿ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇಹಿ, ಅಪ್ಪಮಾದರತಾಯ ಮೇ।
‘‘Bahūhi dukkhadhammehi, appamādaratāya me;
ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ।
Taṇhakkhayo anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;
ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸತ್ತಮೀ ರತ್ತಿ, ಯತೋ ತಣ್ಹಾ ವಿಸೋಸಿತಾ’’ತಿ॥ –
Ajja me sattamī ratti, yato taṇhā visositā’’ti. –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
Imā gāthā abhāsi.
ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ, ಚೇತೋಸಮಥಮಗ್ಗಫಲಸಮಾಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha cittassa samanti cittassa vūpasamaṃ, cetosamathamaggaphalasamādhīti attho.
ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತವಸಂ ವತ್ತೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವತೋ। ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿನ್ತಿ ಸತ್ಥರಿ ಧರನ್ತೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪಚ್ಛಾ ಕಥಂ ಪಾಪಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಂವೇಗಂ ಞಾಣುತ್ರಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿಂ। ಸರಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಸನನ್ತಿ ಕಾಣಕಚ್ಛಪೋಪಮಾದಿಸತ್ಥುಓವಾದಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೧೧೭; ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೨) ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
Tatoti tasmā cittavasaṃ vattetuṃ asamatthabhāvato. Saṃvegamāpādinti satthari dharantepi pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetuṃ asakkontī pacchā kathaṃ pāpayissāmīti saṃvegaṃ ñāṇutrāsaṃ āpajjiṃ. Saritvā jinasāsananti kāṇakacchapopamādisatthuovādaṃ (saṃ. ni. 5.1117; ma. ni. 3.252) anussaritvā. Sesaṃ vuttanayameva.
ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Aparāsāmātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಥೇರೀಗಾಥಾಪಾಳಿ • Therīgāthāpāḷi / ೧. ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾ • 1. Aparāsāmātherīgāthā
