| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
៥. សឡាយតនវគ្គោ
5. Saḷāyatanavaggo
១. អនាថបិណ្ឌិកោវាទសុត្តវណ្ណនា
1. Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā
៣៨៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ អនាថបិណ្ឌិកោវាទសុត្តំ។ តត្ថ ពាឡ្ហគិលានោតិ អធិមត្តគិលានោ មរណសេយ្យំ ឧបគតោ។ អាមន្តេសីតិ គហបតិស្ស កិរ យាវ បាទា វហិំសុ, តាវ ទិវសេ សកិំ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា តិក្ខត្តុំ វា ពុទ្ធុបដ្ឋានំ អខណ្ឌំ អកាសិ។ យត្តកញ្ចស្ស សត្ថុ ឧបដ្ឋានំ អហោសិ, តត្តកំយេវ មហាថេរានំ។ សោ អជ្ជ គមនបាទស្ស បច្ឆិន្នត្តា អនុដ្ឋានសេយ្យំ ឧបគតោ សាសនំ បេសេតុកាមោ អញ្ញតរំ បុរិសំ អាមន្តេសិ។ តេនុបសង្កមីតិ ភគវន្តំ អាបុច្ឆិត្វា សូរិយត្ថង្គមនវេលាយ ឧបសង្កមិ។
383.Evaṃme sutanti anāthapiṇḍikovādasuttaṃ. Tattha bāḷhagilānoti adhimattagilāno maraṇaseyyaṃ upagato. Āmantesīti gahapatissa kira yāva pādā vahiṃsu, tāva divase sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā buddhupaṭṭhānaṃ akhaṇḍaṃ akāsi. Yattakañcassa satthu upaṭṭhānaṃ ahosi, tattakaṃyeva mahātherānaṃ. So ajja gamanapādassa pacchinnattā anuṭṭhānaseyyaṃ upagato sāsanaṃ pesetukāmo aññataraṃ purisaṃ āmantesi. Tenupasaṅkamīti bhagavantaṃ āpucchitvā sūriyatthaṅgamanavelāya upasaṅkami.
៣៨៤. បដិក្កមន្តីតិ ឱសក្កន្តិ, តនុកា ភវន្តិ។ អភិក្កមន្តីតិ អភិវឌ្ឍន្តិ ឱត្ថរន្តិ, ពលវតិយោ ហោន្តិ។
384.Paṭikkamantīti osakkanti, tanukā bhavanti. Abhikkamantīti abhivaḍḍhanti ottharanti, balavatiyo honti.
អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ នោ បដិក្កមោតិ យស្មិញ្ហិ សមយេ មារណន្តិកា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, ឧបរិវាតេ ជលិតគ្គិ វិយ ហោតិ, យាវ ឧស្មា ន បរិយាទិយតិ, តាវ មហតាបិ ឧបក្កមេន ន សក្កា វូបសមេតុំ, ឧស្មាយ បន បរិយាទិន្នាយ វូបសម្មតិ។
Abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamoti yasmiñhi samaye māraṇantikā vedanā uppajjati, uparivāte jalitaggi viya hoti, yāva usmā na pariyādiyati, tāva mahatāpi upakkamena na sakkā vūpasametuṃ, usmāya pana pariyādinnāya vūpasammati.
៣៨៥. អថាយស្មា សារិបុត្តោ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ មហាសេដ្ឋិស្ស វេទនា មារណន្តិកា, ន សក្កា បដិពាហិតុំ, អវសេសា កថា និរត្ថកា, ធម្មកថមស្ស កថេស្សាមី’’តិ។ អថ នំ តំ កថេន្តោ តស្មាតិហាតិអាទិមាហ។ តត្ថ តស្មាតិ យស្មា ចក្ខុំ តីហិ គាហេហិ គណ្ហន្តោ ឧប្បន្នំ មារណន្តិកំ វេទនំ បដិពាហិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, តស្មា។ ន ចក្ខុំ ឧបាទិយិស្សាមីតិ ចក្ខុំ តីហិ គាហេហិ ន គណ្ហិស្សាមិ។ ន ច មេ ចក្ខុនិស្សិតំ វិញ្ញាណន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាបិ មេ ចក្ខុនិស្សិតំ ន ភវិស្សតិ។ ន រូបន្តិ ហេដ្ឋា អាយតនរូបំ កថិតំ, ឥមស្មិំ ឋានេ សព្ពម្បិ កាមភវរូបំ កថេន្តោ ឯវមាហ។
385. Athāyasmā sāriputto cintesi – ‘‘ayaṃ mahāseṭṭhissa vedanā māraṇantikā, na sakkā paṭibāhituṃ, avasesā kathā niratthakā, dhammakathamassa kathessāmī’’ti. Atha naṃ taṃ kathento tasmātihātiādimāha. Tattha tasmāti yasmā cakkhuṃ tīhi gāhehi gaṇhanto uppannaṃ māraṇantikaṃ vedanaṃ paṭibāhituṃ samattho nāma natthi, tasmā. Na cakkhuṃ upādiyissāmīti cakkhuṃ tīhi gāhehi na gaṇhissāmi. Na ca me cakkhunissitaṃ viññāṇanti viññāṇañcāpi me cakkhunissitaṃ na bhavissati. Na rūpanti heṭṭhā āyatanarūpaṃ kathitaṃ, imasmiṃ ṭhāne sabbampi kāmabhavarūpaṃ kathento evamāha.
៣៨៦. ន ឥធលោកន្តិ វសនដ្ឋានំ វា ឃាសច្ឆាទនំ វា ន ឧបាទិយិស្សាមីតិ អត្ថោ។ ឥទញ្ហិ បច្ចយេសុ អបរិតស្សនត្ថំ កថិតំ។ ន បរលោកន្តិ ឯត្ថ បន មនុស្សលោកំ ឋបេត្វា សេសា បរលោកា នាម។ ឥទំ – ‘‘អសុកទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អសុកដ្ឋានេ ភវិស្សាមិ, ឥទំ នាម ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមិ និវាសេស្សាមិ បារុបិស្សាមី’’តិ ឯវរូបាយ បរិតស្សនាយ បហានត្ថំ វុត្តំ។ តម្បិ ន ឧបាទិយិស្សាមិ, ន ច មេ តន្និស្សិតំ វិញ្ញាណំ ភវិស្សតីតិ ឯវំ តីហិ គាហេហិ បរិមោចេត្វា ថេរោ ទេសនំ អរហត្តនិកូដេន និដ្ឋបេសិ។
386.Na idhalokanti vasanaṭṭhānaṃ vā ghāsacchādanaṃ vā na upādiyissāmīti attho. Idañhi paccayesu aparitassanatthaṃ kathitaṃ. Na paralokanti ettha pana manussalokaṃ ṭhapetvā sesā paralokā nāma. Idaṃ – ‘‘asukadevaloke nibbattitvā asukaṭṭhāne bhavissāmi, idaṃ nāma khādissāmi bhuñjissāmi nivāsessāmi pārupissāmī’’ti evarūpāya paritassanāya pahānatthaṃ vuttaṃ. Tampi na upādiyissāmi, na ca me tannissitaṃ viññāṇaṃ bhavissatīti evaṃ tīhi gāhehi parimocetvā thero desanaṃ arahattanikūṭena niṭṭhapesi.
៣៨៧. ឱលីយសីតិ អត្តនោ សម្បត្តិំ ទិស្វា អារម្មណេសុ ពជ្ឈសិ អល្លីយសីតិ។ ឥតិ អាយស្មា អានន្ទោ – ‘‘អយម្បិ នាម គហបតិ ឯវំ សទ្ធោ បសន្នោ មរណភយស្ស ភាយតិ, អញ្ញោ កោ ន ភាយិស្សតី’’តិ មញ្ញមានោ តស្ស គាឡ្ហំ កត្វា ឱវាទំ ទេន្តោ ឯវមាហ។ ន ច មេ ឯវរូបី ធម្មីកថា សុតបុព្ពាតិ អយំ ឧបាសកោ – ‘‘សត្ថុ សន្តិកាបិ មេ ឯវរូបី ធម្មកថា ន សុតបុព្ពា’’តិ វទតិ, កិំ សត្ថា ឯវរូបិ សុខុមំ គម្ភីរកថំ ន កថេតីតិ? នោ ន កថេតិ។ ឯវំ បន ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ ឆ ពាហិរានិ ឆ វិញ្ញាណកាយេ ឆ ផស្សកាយេ ឆ វេទនាកាយេ ឆ ធាតុយោ បញ្ចក្ខន្ធេ ចត្តារោ អរូបេ ឥធលោកញ្ច បរលោកញ្ច ទស្សេត្វា ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតវសេន អរហត្តេ បក្ខិបិត្វា កថិតកថា ឯតេន ន សុតបុព្ពា, តស្មា ឯវំ វទតិ។
387.Olīyasīti attano sampattiṃ disvā ārammaṇesu bajjhasi allīyasīti. Iti āyasmā ānando – ‘‘ayampi nāma gahapati evaṃ saddho pasanno maraṇabhayassa bhāyati, añño ko na bhāyissatī’’ti maññamāno tassa gāḷhaṃ katvā ovādaṃ dento evamāha. Na ca me evarūpī dhammīkathā sutapubbāti ayaṃ upāsako – ‘‘satthu santikāpi me evarūpī dhammakathā na sutapubbā’’ti vadati, kiṃ satthā evarūpi sukhumaṃ gambhīrakathaṃ na kathetīti? No na katheti. Evaṃ pana cha ajjhattikāni āyatanāni cha bāhirāni cha viññāṇakāye cha phassakāye cha vedanākāye cha dhātuyo pañcakkhandhe cattāro arūpe idhalokañca paralokañca dassetvā diṭṭhasutamutaviññātavasena arahatte pakkhipitvā kathitakathā etena na sutapubbā, tasmā evaṃ vadati.
អបិចាយំ ឧបាសកោ ទានាធិមុត្តោ ទានាភិរតោ ពុទ្ធានំ សន្តិកំ គច្ឆន្តោ តុច្ឆហត្ថោ ន គតបុព្ពោ។ បុរេភត្តំ គច្ឆន្តោ យាគុខជ្ជកាទីនិ គាហាបេត្វា គច្ឆតិ, បច្ឆាភត្តំ សប្បិមធុផាណិតាទីនិ។ តស្មិំ អសតិ វាលិកំ គាហាបេត្វា គន្ធកុដិបរិវេណេ ឱកិរាបេតិ, ទានំ ទត្វា សីលំ រក្ខិត្វា គេហំ គតោ។ ពោធិសត្តគតិកោ កិរេស ឧបាសកោ, តស្មា ភគវា ចតុវីសតិ សំវច្ឆរានិ ឧបាសកស្ស យេភុយ្យេន ទានកថមេវ កថេសិ – ‘‘ឧបាសក, ឥទំ ទានំ នាម ពោធិសត្តានំ គតមគ្គោ, មយ្ហម្បិ គតមគ្គោ, មយា សតសហស្សកប្បាធិកានិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ ទានំ ទិន្នំ, ត្វំ មយា គតមគ្គមេវ អនុគច្ឆសី’’តិ។ ធម្មសេនាបតិអាទយោ មហាសាវកាបិ អត្តនោ អត្តនោ សន្តិកំ អាគតកាលេ ទានកថមេវស្ស កថេន្តិ។ តេនេវាហ ន ខោ គហបតិ គិហីនំ ឱទាតវសនានំ ឯវរូបី ធម្មីកថា បដិភាតីតិ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – គហបតិ គិហីនំ នាម ខេត្តវត្ថុហិរញ្ញសុវណ្ណទាសីទាសបុត្តភរិយាទីសុ តិព្ពោ អាលយោ តិព្ពំ និកន្តិបរិយុដ្ឋានំ , តេសំ – ‘‘ឯត្ថ អាលយោ ន កាតព្ពោ, និកន្តិ ន កាតព្ពា’’តិ កថា ន បដិភាតិ ន រុច្ចតីតិ។
Apicāyaṃ upāsako dānādhimutto dānābhirato buddhānaṃ santikaṃ gacchanto tucchahattho na gatapubbo. Purebhattaṃ gacchanto yāgukhajjakādīni gāhāpetvā gacchati, pacchābhattaṃ sappimadhuphāṇitādīni. Tasmiṃ asati vālikaṃ gāhāpetvā gandhakuṭipariveṇe okirāpeti, dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā gehaṃ gato. Bodhisattagatiko kiresa upāsako, tasmā bhagavā catuvīsati saṃvaccharāni upāsakassa yebhuyyena dānakathameva kathesi – ‘‘upāsaka, idaṃ dānaṃ nāma bodhisattānaṃ gatamaggo, mayhampi gatamaggo, mayā satasahassakappādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni dānaṃ dinnaṃ, tvaṃ mayā gatamaggameva anugacchasī’’ti. Dhammasenāpatiādayo mahāsāvakāpi attano attano santikaṃ āgatakāle dānakathamevassa kathenti. Tenevāha na kho gahapati gihīnaṃ odātavasanānaṃ evarūpī dhammīkathā paṭibhātīti. Idaṃ vuttaṃ hoti – gahapati gihīnaṃ nāma khettavatthuhiraññasuvaṇṇadāsīdāsaputtabhariyādīsu tibbo ālayo tibbaṃ nikantipariyuṭṭhānaṃ , tesaṃ – ‘‘ettha ālayo na kātabbo, nikanti na kātabbā’’ti kathā na paṭibhāti na ruccatīti.
យេន ភគវា តេនុបសង្កមីតិ កស្មា ឧបសង្កមិ? តុសិតភវនេ កិរស្ស និព្ពត្តមត្តស្សេវ តិគាវុតប្បមាណំ សុវណ្ណក្ខន្ធំ វិយ វិជ្ជោតមានំ អត្តភាវំ ឧយ្យានវិមានាទិសម្បត្តិញ្ច ទិស្វា – ‘‘មហតី អយំ មយ្ហំ សម្បត្តិ, កិំ នុ ខោ មេ មនុស្សបថេ កម្មំ កត’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ តីសុ រតនេសុ អធិការំ ទិស្វា ចិន្តេសិ ‘‘បមាទដ្ឋានមិទំ ទេវត្តំ នាម, ឥមាយ ហិ មេ សម្បត្តិយា មោទមានស្ស សតិសម្មោសោបិ សិយា, ហន្ទាហំ គន្ត្វា មម ជេតវនស្ស ចេវ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច តថាគតស្ស ច អរិយមគ្គស្ស ច សារិបុត្តត្ថេរស្ស ច វណ្ណំ កថេត្វា តតោ អាគន្ត្វា សម្បត្តិំ អនុភវិស្សាមី’’តិ។ សោ តថា អកាសិ។ តំ ទស្សេតុំ អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោតិអាទិ វុត្តំ។
Yena bhagavā tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami? Tusitabhavane kirassa nibbattamattasseva tigāvutappamāṇaṃ suvaṇṇakkhandhaṃ viya vijjotamānaṃ attabhāvaṃ uyyānavimānādisampattiñca disvā – ‘‘mahatī ayaṃ mayhaṃ sampatti, kiṃ nu kho me manussapathe kammaṃ kata’’nti olokento tīsu ratanesu adhikāraṃ disvā cintesi ‘‘pamādaṭṭhānamidaṃ devattaṃ nāma, imāya hi me sampattiyā modamānassa satisammosopi siyā, handāhaṃ gantvā mama jetavanassa ceva bhikkhusaṅghassa ca tathāgatassa ca ariyamaggassa ca sāriputtattherassa ca vaṇṇaṃ kathetvā tato āgantvā sampattiṃ anubhavissāmī’’ti. So tathā akāsi. Taṃ dassetuṃ atha kho anāthapiṇḍikotiādi vuttaṃ.
តត្ថ ឥសិសង្ឃនិសេវិតន្តិ ភិក្ខុសង្ឃនិសេវិតំ។ ឯវំ បឋមគាថាយ ជេតវនស្ស វណ្ណំ កថេត្វា ឥទានិ អរិយមគ្គស្ស វណ្ណំ កថេន្តោ កម្មំ វិជ្ជា ចាតិអាទិមាហ។ តត្ថ កម្មន្តិ មគ្គចេតនា។ វិជ្ជាតិ មគ្គបញ្ញា។ ធម្មោតិ សមាធិបក្ខិកោ ធម្មោ។ សីលំ ជីវិតមុត្តមន្តិ សីលេ បតិដ្ឋិតស្ស ជីវិតំ ឧត្តមន្តិ ទស្សេតិ។ អថ វា វិជ្ជាតិ ទិដ្ឋិសង្កប្បោ។ ធម្មោតិ វាយាមសតិសមាធយោ។ សីលន្តិ វាចាកម្មន្តាជីវា។ ជីវិតមុត្តមន្តិ ឯតស្មិំ សីលេ បតិដ្ឋិតស្ស ជីវិតំ នាម ឧត្តមំ។ ឯតេន មច្ចា សុជ្ឈន្តីតិ ឯតេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ។
Tattha isisaṅghanisevitanti bhikkhusaṅghanisevitaṃ. Evaṃ paṭhamagāthāya jetavanassa vaṇṇaṃ kathetvā idāni ariyamaggassa vaṇṇaṃ kathento kammaṃ vijjā cātiādimāha. Tattha kammanti maggacetanā. Vijjāti maggapaññā. Dhammoti samādhipakkhiko dhammo. Sīlaṃ jīvitamuttamanti sīle patiṭṭhitassa jīvitaṃ uttamanti dasseti. Atha vā vijjāti diṭṭhisaṅkappo. Dhammoti vāyāmasatisamādhayo. Sīlanti vācākammantājīvā. Jīvitamuttamanti etasmiṃ sīle patiṭṭhitassa jīvitaṃ nāma uttamaṃ. Etena maccā sujjhantīti etena aṭṭhaṅgikena maggena sattā visujjhanti.
តស្មាតិ យស្មា មគ្គេន សុជ្ឈន្តិ, ន គោត្តធនេហិ, តស្មា។ យោនិសោ វិចិនេ ធម្មន្តិ ឧបាយេន សមាធិបក្ខិយំ ធម្មំ វិចិនេយ្យ។ ឯវំ តត្ថ វិសុជ្ឈតីតិ ឯវំ តស្មិំ អរិយមគ្គេ វិសុជ្ឈតិ ។ អថ វា យោនិសោ វិចិនេ ធម្មន្តិ ឧបាយេន បញ្ចក្ខន្ធធម្មំ វិចិនេយ្យ។ ឯវំ តត្ថ វិសុជ្ឈតីតិ ឯវំ តេសុ ចតូសុ សច្ចេសុ វិសុជ្ឈតិ។
Tasmāti yasmā maggena sujjhanti, na gottadhanehi, tasmā. Yoniso vicine dhammanti upāyena samādhipakkhiyaṃ dhammaṃ vicineyya. Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tasmiṃ ariyamagge visujjhati . Atha vā yoniso vicine dhammanti upāyena pañcakkhandhadhammaṃ vicineyya. Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tesu catūsu saccesu visujjhati.
ឥទានិ សារិបុត្តត្ថេរស្ស វណ្ណំ កថេន្តោ សារិបុត្តោ វាតិអាទិមាហ។ តត្ថ សារិបុត្តោ វាតិ អវធារណវចនំ។ ឯតេហិ បញ្ញាទីហិ សារិបុត្តោវ សេយ្យោតិ វទតិ។ ឧបសមេនាតិ កិលេសឧបសមេន។ បារង្គតោតិ និព្ពានំ គតោ។ យោ កោចិ និព្ពានំ បត្តោ ភិក្ខុ, សោ ឯតាវបរមោ សិយា, ន ថេរេន ឧត្តរិតរោ នាម អត្ថីតិ វទតិ។ សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ។
Idāni sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathento sāriputto vātiādimāha. Tattha sāriputto vāti avadhāraṇavacanaṃ. Etehi paññādīhi sāriputtova seyyoti vadati. Upasamenāti kilesaupasamena. Pāraṅgatoti nibbānaṃ gato. Yo koci nibbānaṃ patto bhikkhu, so etāvaparamo siyā, na therena uttaritaro nāma atthīti vadati. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
អនាថបិណ្ឌិកោវាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ១. អនាថបិណ្ឌិកោវាទសុត្តំ • 1. Anāthapiṇḍikovādasuttaṃ
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ១. អនាថបិណ្ឌិកោវាទសុត្តវណ្ណនា • 1. Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā
