| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / पेतवत्थु-अट्ठकथा • Petavatthu-aṭṭhakathā |
१३. अक्खरुक्खपेतवत्थुवण्णना
13. Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā
यं ददाति न तं होतीति इदं अक्खदायकपेतवत्थु। तस्स का उप्पत्ति? भगवति सावत्थियं विहरन्ते अञ्ञतरो सावत्थिवासी उपासको सकटेहि भण्डस्स पूरेत्वा वणिज्जाय विदेसं गन्त्वा तत्थ अत्तनो भण्डं विक्किणित्वा पटिभण्डं सकटेसु आरोपेत्वा सावत्थिं उद्दिस्स मग्गं पटिपज्जि। तस्स मग्गं गच्छन्तस्स अटवियं एकस्स सकटस्स अक्खो भिज्जि। अथ अञ्ञतरो पुरिसो रुक्खगहणत्थं कुठारिफरसुं गाहापेत्वा अत्तनो गामतो निक्खमित्वा अरञ्ञे विचरन्तो तं ठानं पत्वा तं उपासकं अक्खभञ्जनेन दोमनस्सप्पत्तं दिस्वा ‘‘अयं वाणिजो अक्खभञ्जनेन अटवियं किलमती’’ति अनुकम्पं उपादाय रुक्खदण्डं छिन्दित्वा दळ्हं अक्खं कत्वा सकटे योजेत्वा अदासि।
Yaṃ dadāti na taṃ hotīti idaṃ akkhadāyakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante aññataro sāvatthivāsī upāsako sakaṭehi bhaṇḍassa pūretvā vaṇijjāya videsaṃ gantvā tattha attano bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā sāvatthiṃ uddissa maggaṃ paṭipajji. Tassa maggaṃ gacchantassa aṭaviyaṃ ekassa sakaṭassa akkho bhijji. Atha aññataro puriso rukkhagahaṇatthaṃ kuṭhāripharasuṃ gāhāpetvā attano gāmato nikkhamitvā araññe vicaranto taṃ ṭhānaṃ patvā taṃ upāsakaṃ akkhabhañjanena domanassappattaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāṇijo akkhabhañjanena aṭaviyaṃ kilamatī’’ti anukampaṃ upādāya rukkhadaṇḍaṃ chinditvā daḷhaṃ akkhaṃ katvā sakaṭe yojetvā adāsi.
सो अपरेन समयेन कालं कत्वा तस्मिंयेव अटविपदेसे भुम्मदेवता हुत्वा निब्बत्तो। अत्तनो कम्मं पच्चवेक्खित्वा रत्तियं तस्स उपासकस्स गेहं गन्त्वा गेहद्वारे ठत्वा –
So aparena samayena kālaṃ katvā tasmiṃyeva aṭavipadese bhummadevatā hutvā nibbatto. Attano kammaṃ paccavekkhitvā rattiyaṃ tassa upāsakassa gehaṃ gantvā gehadvāre ṭhatvā –
८००.
800.
‘‘यं ददाति न तं होति, देथेव दानं दत्वा उभयं तरति।
‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, detheva dānaṃ datvā ubhayaṃ tarati;
उभयं तेन दानेन गच्छति, जागरथ मा पमज्जथा’’ति॥ –
Ubhayaṃ tena dānena gacchati, jāgaratha mā pamajjathā’’ti. –
गाथमाह। तत्थ यं ददाति न तं होतीति यं देय्यधम्मं दायको देति, न तदेव परलोके तस्स दानस्स फलभावेन होति, अथ खो अञ्ञं बहुं इट्ठं कन्तं फलं होतियेव। तस्मा देथेव दानन्ति यथा तथा दानं देथ एव। तत्थ कारणमाह ‘‘दत्वा उभयं तरती’’ति , दानं दत्वा दिट्ठधम्मिकम्पि सम्परायिकम्पि दुक्खं अनत्थञ्च अतिक्कमति। उभयं तेन दानेन गच्छतीति दिट्ठधम्मिकं सम्परायिकञ्चाति उभयम्पि सुखं तेन दानेन उपगच्छति पापुणाति, अत्तनो परेसञ्च हितसुखवसेनापि अयमत्थो योजेतब्बो। जागरथ मा पमज्जथाति एवं उभयानत्थनिवारणं उभयहितसाधनं दानं सम्पादेतुं जागरथ, दानूपकरणानि सज्जेत्वा तत्थ च अप्पमत्ता होथाति अत्थो। आदरदस्सनत्थं चेत्थ आमेडितवसेन वुत्तं।
Gāthamāha. Tattha yaṃ dadāti na taṃ hotīti yaṃ deyyadhammaṃ dāyako deti, na tadeva paraloke tassa dānassa phalabhāvena hoti, atha kho aññaṃ bahuṃ iṭṭhaṃ kantaṃ phalaṃ hotiyeva. Tasmā detheva dānanti yathā tathā dānaṃ detha eva. Tattha kāraṇamāha ‘‘datvā ubhayaṃ taratī’’ti , dānaṃ datvā diṭṭhadhammikampi samparāyikampi dukkhaṃ anatthañca atikkamati. Ubhayaṃ tena dānena gacchatīti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañcāti ubhayampi sukhaṃ tena dānena upagacchati pāpuṇāti, attano paresañca hitasukhavasenāpi ayamattho yojetabbo. Jāgaratha mā pamajjathāti evaṃ ubhayānatthanivāraṇaṃ ubhayahitasādhanaṃ dānaṃ sampādetuṃ jāgaratha, dānūpakaraṇāni sajjetvā tattha ca appamattā hothāti attho. Ādaradassanatthaṃ cettha āmeḍitavasena vuttaṃ.
वाणिजो अत्तनो किच्चं तीरेत्वा पटिनिवत्तित्वा अनुक्कमेन सावत्थिं पत्वा दुतियदिवसे सत्थारं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा एकमन्तं निसिन्नो तं पवत्तिं भगवतो आरोचेसि। सत्था तमत्थं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा सम्पत्तपरिसाय धम्मं देसेसि। सा देसना महाजनस्स सात्थिका अहोसीति।
Vāṇijo attano kiccaṃ tīretvā paṭinivattitvā anukkamena sāvatthiṃ patvā dutiyadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
अक्खरुक्खपेतवत्थुवण्णना निट्ठिता।
Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
तिपिटक (मूल) • Tipiṭaka (Mūla) / सुत्तपिटक • Suttapiṭaka / खुद्दकनिकाय • Khuddakanikāya / पेतवत्थुपाळि • Petavatthupāḷi / १३. अक्खरुक्खपेतवत्थु • 13. Akkharukkhapetavatthu
