| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪಾಳಿ • Milindapañhapāḷi |
೬. ಅಕಾಲಮರಣಪಞ್ಹೋ
6. Akālamaraṇapañho
೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇಪಿ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲೇಪಿ ಮರಣಂ, ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ಮರಣ’’ನ್ತಿ।
6. ‘‘Bhante nāgasena, ye te sattā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, udāhu akālepi marantī’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, kālepi maraṇaṃ, atthi akālepi maraṇa’’nti.
‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇ ಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ, ಕೇ ಅಕಾಲೇ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಾ ವಾ ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖಾ ವಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಾ ವಾ ಪನ ಫಲರುಕ್ಖಾ ಫಲಾನಿ ಪತನ್ತಾನಿ ಆಮಾನಿ ಚ ಪಕ್ಕಾನಿ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಫಲಾನಿ ರುಕ್ಖತೋ ಪತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಪತನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇಪೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಫಲಾನಿ ಪರಿಪಕ್ಕಾನಿ ವಿಲೀನಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಕಾಲೇ ಪತನ್ತಿ। ಯಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಅವಸೇಸಾನಿ ಫಲಾನಿ ತೇಸು ಕಾನಿಚಿ ಕಿಮಿವಿದ್ಧಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿ ಲಗುಳಹತಾನಿ 1 ಪತನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿ ವಾತಪ್ಪಹತಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿ ಅನ್ತೋಪೂತಿಕಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಪತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಅಕಾಲೇ ಪತನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಜರಾವೇಗಹತಾ ಮರನ್ತಿ, ತೇ ಯೇವ ಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಕೇಚಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಗತಿಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಕಿರಿಯಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ।
‘‘Bhante nāgasena, ke kāle maranti, ke akāle marantī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbā pana, mahārāja, tayā ambarukkhā vā jamburukkhā vā, aññasmā vā pana phalarukkhā phalāni patantāni āmāni ca pakkāni cā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Yāni tāni, mahārāja, phalāni rukkhato patanti, sabbāni tāni kāle yeva patanti, udāhu akālepī’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante nāgasena, phalāni paripakkāni vilīnāni patanti, sabbāni tāni kāle patanti. Yāni pana tāni avasesāni phalāni tesu kānici kimividdhāni patanti, kānici laguḷahatāni 2 patanti, kānici vātappahatāni patanti, kānici antopūtikāni hutvā patanti, sabbāni tāni akāle patantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ye te jarāvegahatā maranti, te yeva kāle maranti, avasesā keci kammappaṭibāḷhā maranti, keci gatippaṭibāḷhā maranti, keci kiriyappaṭibāḷhā marantī’’ti.
‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೇ ತೇ ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ತೇ ಗತಿಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ತೇ ಕಿರಿಯಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ತೇ ಜರಾವೇಗಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರನ್ತಿ, ಯೋಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಗತೋ ಮರತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಕಾಲೇ ಯೇವ ಸೋ ಮರತಿ। ಯೋಪಿ ವಿಜಾತಘರೇ ಮರತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ , ಸೋಪಿ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರತಿ। ಯೋಪಿ ಮಾಸಿಕೋ ಮರತಿ…ಪೇ॰… ಯೋಪಿ ವಸ್ಸಸತಿಕೋ ಮರತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಕಾಲೇ ಯೇವ ಸೋ ಮರತಿ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ।
‘‘Bhante nāgasena, ye te kammappaṭibāḷhā maranti, yepi te gatippaṭibāḷhā maranti, yepi te kiriyappaṭibāḷhā maranti, yepi te jarāvegappaṭibāḷhā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, yopi mātukucchigato marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati. Yopi vijātaghare marati, so tassa kālo , sopi kāle yeva marati. Yopi māsiko marati…pe… yopi vassasatiko marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati, tena hi, bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ nāma na hoti, ye keci maranti, sabbe te kāle yeva marantī’’ti.
‘‘ಸತ್ತಿಮೇ , ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ। ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಜಿಘಚ್ಛಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಉಪಹತಬ್ಭನ್ತರೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಪಿಪಾಸಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾನೀಯಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಪರಿಸುಕ್ಖಹದಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸವೇಗಾಭಿಹತೋ ತಿಕಿಚ್ಛಕಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ವಿಸಮಾಸಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಡಯ್ಹನ್ತೇಸು ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಸು ಅಗದಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಅಗ್ಗಿಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಝಾಯಮಾನೋ ನಿಬ್ಬಾಪನಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಉದಕಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸತ್ತಿಹತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಬಾಧಿಕೋ ಭಿಸಕ್ಕಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ। ತತ್ರಾಪಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂಸೇನ ವದಾಮಿ।
‘‘Sattime , mahārāja, vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Katame satta? Jighacchito, mahārāja, bhojanaṃ alabhamāno upahatabbhantaro vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, pipāsito, mahārāja, pānīyaṃ alabhamāno parisukkhahadayo vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ahinā daṭṭho, mahārāja, visavegābhihato tikicchakaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, visamāsito, mahārāja, ḍayhantesu aṅgapaccaṅgesu agadaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, aggigato, mahārāja, jhāyamāno nibbāpanaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, udakagato, mahārāja, patiṭṭhaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, sattihato, mahārāja, ābādhiko bhisakkaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ime kho, mahārāja, satta vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Tatrāpāhaṃ, mahārāja, ekaṃsena vadāmi.
‘‘ಅಟ್ಠವಿಧೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ, ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ಉತುವಿಪರಿಣಾಮೇನ ವಿಸಮಪರಿಹಾರೇನ ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ। ತತ್ರ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿದಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ, ಸಾ ಯೇವ ತತ್ಥ ಸಾಮಯಿಕಾ 3 ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ, ಅವಸೇಸಾ ಅಸಾಮಯಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾತಿ। ಭವತಿ ಚ –
‘‘Aṭṭhavidhena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti, vātasamuṭṭhānena pittasamuṭṭhānena semhasamuṭṭhānena sannipātikena utuvipariṇāmena visamaparihārena opakkamikena kammavipākena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti. Tatra, mahārāja, yadidaṃ kammavipākena kālaṅkiriyā, sā yeva tattha sāmayikā 4 kālaṅkiriyā, avasesā asāmayikā kālaṅkiriyāti. Bhavati ca –
ಅಗ್ಗಿಉದಕಸತ್ತೀಹಿ, ಅಕಾಲೇ ತತ್ಥ ಮೀಯತಿ।
Aggiudakasattīhi, akāle tattha mīyati;
ವಾತಪಿತ್ತೇನ ಸೇಮ್ಹೇನ, ಸನ್ನಿಪಾತೇನುತೂಹಿ ಚ।
Vātapittena semhena, sannipātenutūhi ca;
ವಿಸಮೋಪಕ್ಕಮಕಮ್ಮೇಹಿ, ಅಕಾಲೇ ತತ್ಥ ಮೀಯತೀ’ತಿ॥
Visamopakkamakammehi, akāle tattha mīyatī’ti.
‘‘ಕೇಚಿ , ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ತೇನ ತೇನ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಮರನ್ತಿ। ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪರಿಪೀಳಿತೋ ಛಾತೋ ಪರಿಕಿಲನ್ತೋ ಸುಕ್ಖಮಿಲಾತಹದಯೋ ಬುಭುಕ್ಖಿತೋ 7 ವಿಸುಕ್ಖಿತೋ ಝಾಯನ್ತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಪರಿಡಯ್ಹನ್ತೋ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ।
‘‘Keci , mahārāja, sattā pubbe katena tena tena akusalakammavipākena maranti. Idha, mahārāja, yo pubbe pare jighacchāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni jighacchāya paripīḷito chāto parikilanto sukkhamilātahadayo bubhukkhito 8 visukkhito jhāyanto abbhantaraṃ pariḍayhanto jighacchāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಪಿಪಾಸಾಯ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪೇತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಜ್ಝಾಮತಣ್ಹಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಲೂಖೋ ಕಿಸೋ ಪರಿಸುಕ್ಖಿತಹದಯೋ ಪಿಪಾಸಾಯ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ।
‘‘Yo pubbe pare pipāsāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni peto hutvā nijjhāmataṇhiko samāno lūkho kiso parisukkhitahadayo pipāsāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಅಹಿನಾ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಜಗರಮುಖೇನೇವ ಅಜಗರಮುಖಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಮುಖೇನೇವ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಮುಖಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಖಾಯಿತಖಾಯಿತೋ ಅಹೀಹಿ ದಟ್ಠೋ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ।
‘‘Yo pubbe pare ahinā ḍaṃsāpetvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ajagaramukheneva ajagaramukhaṃ kaṇhasappamukheneva kaṇhasappamukhaṃ parivattitvā tehi khāyitakhāyito ahīhi daṭṭho yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ವಿಸಂ ದತ್ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಡಯ್ಹನ್ತೇಹಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಸರೀರೇನ ಕುಣಪಗನ್ಧಂ ವಾಯನ್ತೋ ವಿಸೇನೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ।
‘‘Yo pubbe pare visaṃ datvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ḍayhantehi aṅgapaccaṅgehi bhijjamānena sarīrena kuṇapagandhaṃ vāyanto viseneva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಅಗ್ಗಿನಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತೇನೇವ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತಂ ಯಮವಿಸಯೇನೇವ ಯಮವಿಸಯಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ದಡ್ಢವಿದಡ್ಢಗತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಲಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ।
‘‘Yo pubbe pare agginā māreti, so bahūni vassasatasahassāni aṅgārapabbateneva aṅgārapabbataṃ yamavisayeneva yamavisayaṃ parivattitvā daḍḍhavidaḍḍhagatto agginā yeva marati daharopi majjhimopi malallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಸತ್ತಿಯಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಕೋಟ್ಟಿತವಿಕೋಟ್ಟಿತೋ ಸತ್ತಿಮುಖಸಮಾಹತೋ ಸತ್ತಿಯಾ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ’’।
‘‘Yo pubbe pare sattiyā māreti, so bahūni vassasatasahassāni chinnabhinnakoṭṭitavikoṭṭito sattimukhasamāhato sattiyā yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ’’.
‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಂ ವದೇತಿ, ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಅತಿದಿಸಾತಿ’’। ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಆದಿನ್ನತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಭಕ್ಖೋ ಉಪಾದಾನಸಙ್ಖಯಾ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ನಿಬ್ಬುತೋ ನಾಮಾ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಹೂನಿ ದಿವಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ।
‘‘Bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ atthīti yaṃ vadeti, iṅgha me tvaṃ tattha kāraṇaṃ atidisāti’’. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso pariyādinnabhakkho upādānasaṅkhayā nibbāyati, so aggi vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye nibbuto nāmā’ti, evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಆದಿನ್ನತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸೋ ಅಸ್ಸ, ತಂ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನೇ ಯೇವ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸೇ ಮಹತಿಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿಪ್ಪವಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮಯೇ ನಿಬ್ಬುತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪುರಿಮಕೇನ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಮೇಘೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಸಮಯೇ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ವಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜೇನ ವಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜೇನ ವಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ವಾ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ವಾ ಪಿಪಾಸಾಯ ವಾ ಸಪ್ಪದಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಸಮಾಸಿತೇನ ವಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso assa, taṃ apariyādinne yeva tiṇakaṭṭhasākhāpalāse mahatimahāmegho abhippavassitvā nibbāpeyya, api nu kho, mahārāja, mahāaggikkhandho samaye nibbuto nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo aggikkhandho purimakena aggikkhandhena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, meghena paṭipīḷito so aggikkhandho asamaye nibbuto’’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthi.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಗನೇ ಮಹತಿಮಹಾವಲಾಹಕೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿನ್ನಞ್ಚ ಥಲಞ್ಚ ಪರಿಪೂರಯನ್ತೋ ಅಭಿವಸ್ಸತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಮೇಘೋ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ವಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā ninnañca thalañca paripūrayanto abhivassati, so vuccati ‘megho anītiko anupaddavo vassatī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಗನೇ ಮಹತಿಮಹಾವಲಾಹಕೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಮಹತಾ ವಾತೇನ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾವಲಾಹಕೋ ಸಮಯೇ ವಿಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಲಾಹಕೋ ಪುರಿಮೇನ ವಲಾಹಕೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ವಾತೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೋ ವಲಾಹಕೋ ಅಸಮಯಪ್ಪತ್ತೋ ಯೇವ ವಿಗತೋ’’ತಿ । ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā antarāyeva mahatā vātena abbhatthaṃ gaccheyya, api nu kho so, mahārāja, mahāvalāhako samaye vigato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo valāhako purimena valāhakena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, vātena paṭipīḷito so valāhako asamayappatto yeva vigato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಲವಾ ಆಸೀವಿಸೋ ಕುಪಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪುರಿಸಂ ಡಂಸೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಸಂ ಅನೀತಿಕಂ ಅನುಪದ್ದವಂ ಮರಣಂ ಪಾಪೇಯ್ಯ, ತಂ ವಿಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕಮನುಪದ್ದವಂ ಕೋಟಿಗತ’ನ್ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಜೀವಿತಕೋಟಿಗತೋ ಸಾಮಯಿಕಂ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavā āsīviso kupito kiñcideva purisaṃ ḍaṃseyya, tassa taṃ visaṃ anītikaṃ anupaddavaṃ maraṇaṃ pāpeyya, taṃ visaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ koṭigata’nti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo jīvitakoṭigato sāmayikaṃ maraṇamupagato’ti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಲವತಾ ಆಸೀವಿಸೇನ ದಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಆಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಅಗದಂ ದತ್ವಾ ಅವಿಸಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸಂ ಸಮಯೇ ವಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಿಸಂ ಪುರಿಮಕೇನ ವಿಸೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕಂ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಅಗದೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತಂ ವಿಸಂ ಅಕೋಟಿಗತಂ ಯೇವ ವಿಗತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavatā āsīvisena daṭṭhassa antarāyeva āhituṇḍiko agadaṃ datvā avisaṃ kareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, visaṃ samaye vigataṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ visaṃ purimakena visena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, agadena paṭipīḷitaṃ visaṃ akoṭigataṃ yeva vigata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ಸರಂ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಸಚೇ ಸೋ ಸರೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಸರೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, sace so saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saro vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ಸರಂ ಪಾತೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಂ ಸರಂ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಖಣೇ ಕೋಚಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸರೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸರೋ ಪುರಿಮಕೇನ ಸರೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಣೇನ ತಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಗಮನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, tassa taṃ saraṃ tasmiṃ yeva khaṇe koci gaṇheyya, api nu kho so, mahārāja, saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo saro purimakena sarena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, gahaṇena tassa sarassa gamanaṃ upacchinna’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಲೋಹಮಯಂ ಭಾಜನಂ ಆಕೋಟೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಆಕೋಟನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಹೂನಿ ದಿವಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಾಗತೋ’ತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbattitvā yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saddo vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupāgato’ti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಲೋಹಮಯಂ ಭಾಜನಂ ಆಕೋಟೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಆಕೋಟನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಸದ್ದೇ ಅದೂರಗತೇ ಕೋಚಿ ಆಮಸೇಯ್ಯ, ಸಹ ಆಮಸನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ , ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಕೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಆಮಸನೇನ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಉಪರತೋ’’ತಿ । ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ ಮಹಾರಾಜ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbatteyya, nibbatte sadde adūragate koci āmaseyya, saha āmasanena saddo nirujjheyya , api nu kho so, mahārāja, saddo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, pacchimo saddo purimakena saddena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, āmasanena so saddo uparato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha mahārāja kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೇತ್ತೇ ಸುವಿರೂಳ್ಹಂ ಧಞ್ಞಬೀಜಂ ಸಮ್ಮಾ ಪವತ್ತಮಾನೇನ ವಸ್ಸೇನ ಓತತವಿತತಆಕಿಣ್ಣಬಹುಫಲಂ ಹುತ್ವಾ 13 ಸಸ್ಸುಟ್ಠಾನಸಮಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಂ ಧಞ್ಞಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕಮನುಪದ್ದವಂ ಸಮಯಸಮ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಹೂನಿ ದಿವಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ sammā pavattamānena vassena otatavitataākiṇṇabahuphalaṃ hutvā 14 sassuṭṭhānasamayaṃ pāpuṇāti, taṃ dhaññaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ samayasampattaṃ nāma hotī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೇತ್ತೇ ಸುವಿರೂಳ್ಹಂ ಧಞ್ಞಬೀಜಂ ಉದಕೇನ ವಿಕಲಂ ಮರೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಞ್ಞಂ ಅಸಮಯಸಮ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಧಞ್ಞಂ ಪುರಿಮಕೇನ ಧಞ್ಞೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕಂ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಉಣ್ಹೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತಂ ತಂ ಧಞ್ಞಂ ಮತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ udakena vikalaṃ mareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, dhaññaṃ asamayasampattaṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ dhaññaṃ purimakena dhaññena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, uṇhena paṭipīḷitaṃ taṃ dhaññaṃ mata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಸಮ್ಪನ್ನತರುಣಸಸ್ಸಂ ಕಿಮಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮೂಲಂ ನಾಸೇನ್ತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಞ್ಚಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಸ್ಸಂ ಕಾಲೇ ನಟ್ಠಂ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇ ನಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿ ಖೋ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಸ್ಸಂ ಕಿಮಯೋ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ, ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗನ್ತುಕೇನ ಉಪಘಾತೇನ ಸಸ್ಸಂ ವಿನಸ್ಸತಿ, ನಿರುಪಘಾತಂ ಸಸ್ಸಂ ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಮರತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ।
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampannataruṇasassaṃ kimayo uṭṭhahitvā samūlaṃ nāsentī’’’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ kimayo na khādeyyuṃ, sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸಸ್ಸೇ ಫಲಭಾರನಮಿತೇ ಮಞ್ಚರಿತಪತ್ತೇ ಕರಕವಸ್ಸಂ ನಾಮ ವಸ್ಸಜಾತಿ ನಿಪತಿತ್ವಾ ವಿನಾಸೇತಿ ಅಫಲಂ ಕರೋತೀ’ತಿ? ‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಞ್ಚಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಸ್ಸಂ ಕಾಲೇ ನಟ್ಠಂ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇ ನಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿ ಖೋ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಸ್ಸಂ ಕರಕವಸ್ಸಂ ನ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗನ್ತುಕೇನ ಉಪಘಾತೇನ ಸಸ್ಸಂ ವಿನಸ್ಸತಿ, ನಿರುಪಘಾತಂ ಸಸ್ಸಂ ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ವಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜೇನ ವಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜೇನ ವಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ವಾ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ವಾ ಪಿಪಾಸಾಯ ವಾ ಸಪ್ಪದಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಸಮಾಸಿತೇನ ವಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ। ಯದಿ ಪನ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಮಯೇವ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ। ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ।
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampanne sasse phalabhāranamite mañcaritapatte karakavassaṃ nāma vassajāti nipatitvā vināseti aphalaṃ karotī’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ karakavassaṃ na vasseyya sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Yadi pana āgantukena rogena paṭipīḷito na bhaveyya, samayeva maraṇaṃ pāpuṇeyya. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthī’’ti.
‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ , ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುದಸ್ಸಿತಂ ಕಾರಣಂ, ಸುದಸ್ಸಿತಂ ಓಪಮ್ಮಂ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಸ್ಸ ಪರಿದೀಪನಾಯ, ‘ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇ ಮರಣ’ನ್ತಿ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತಂ ವಿಭೂತಂ ಕತಂ, ಅಚಿತ್ತವಿಕ್ಖಿತ್ತಕೋಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮನುಜೋ ಏಕಮೇಕೇನಪಿ ತಾವ ಓಪಮ್ಮೇನ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇ ಮರಣ’ನ್ತಿ , ಕಿಂ ಪನ ಮನುಜೋ ಸಚೇತನೋ? ಪಠಮೋಪಮ್ಮೇನೇವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಞ್ಞತ್ತೋ ‘ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇ ಮರಣ’ನ್ತಿ, ಅಪಿ ಚ ಅಪರಾಪರಂ ನಿಬ್ಬಾಹನಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ’’ನ್ತಿ।
‘‘Acchariyaṃ , bhante nāgasena, abbhutaṃ bhante nāgasena, sudassitaṃ kāraṇaṃ, sudassitaṃ opammaṃ akāle maraṇassa paridīpanāya, ‘atthi akāle maraṇa’nti uttānīkataṃ pākaṭaṃ kataṃ vibhūtaṃ kataṃ, acittavikkhittakopi, bhante nāgasena, manujo ekamekenapi tāva opammena niṭṭhaṃ gaccheyya ‘atthi akāle maraṇa’nti , kiṃ pana manujo sacetano? Paṭhamopammenevāhaṃ, bhante, saññatto ‘atthi akāle maraṇa’nti, api ca aparāparaṃ nibbāhanaṃ sotukāmo na sampaṭicchi’’nti.
ಅಕಾಲಮರಣಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ।
Akālamaraṇapañho chaṭṭho.
Footnotes:
