| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
။ နမော တသ္သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသ္သ။
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
သံယုတ္တနိကာယေ
Saṃyuttanikāye
သဠာယတနဝဂ္ဂဋီကာ
Saḷāyatanavaggaṭīkā
၁. သဠာယတနသံယုတ္တံ
1. Saḷāyatanasaṃyuttaṃ
၁. အနိစ္စဝဂ္ဂော
1. Aniccavaggo
၁. အဇ္ဈတ္တာနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ
1. Ajjhattāniccasuttavaṇṇanā
၁. စက္ခတီတိ စက္ခု, ဉာဏံ, ယထာသဘာဝတော အာရမ္မဏသ္သ ဇာနနေန သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ တထာ မံသစက္ခု။ တမ္ပိ ဟိ ရူပဒသ္သနေ စက္ခတီတိ စက္ခု။ ဗုဒ္ဓာနံယေဝ စက္ခူတိ ဗုဒ္ဓစက္ခု, အသာဓာရဏတော ဟိ သတ္တသန္တာနေသု သသ္သတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အနုလောမိကဉာဏယထာဘူတဉာဏာနဉ္စေဝ ကာမရာဂာနုသယာဒီနဉ္စ ယာထာဝတော ဝိဘာဝိတဉာဏံ အာသယာနုသယဉာဏံ ဣန္ဒ္ရိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စ။ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂာ စတုသစ္စဓမ္မေသု ဝုတ္တာကာရေန ပဝတ္တိယာ ဓမ္မေ စက္ခူတိ ဓမ္မစက္ခု, တထာ တေသံ ဖလာနိ တံတံပဋိပက္ခေသု ပဋိပ္ပသ္သဒ္ဓိပဟာနဝသေန ပဝတ္တနတော။ သမန္တတော သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုကိစ္စသာဓနတော သမန္တစက္ခု, သဗ္ဗညုတညာဏံ။ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိသ္သယေန လဒ္ဓဗ္ဗတော ဒေဝာနံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိယာတိ တံ ဒိဗ္ဗစက္ခု, အဘိညာဝိသေသော။ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတ္ဝာ ရူပဒသ္သနတော ‘‘အာလောကဖရဏေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုသ္သုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပာဒီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၅) နယေန အာဂတတ္တာ စတုသစ္စပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ‘‘ပညာစက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ။ တဒိဒံ ‘‘ဝိပသ္သနာဉာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ‘‘ဝိပသ္သနာမဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနီ’’တိ အပရေ။
1. Cakkhatīti cakkhu, ñāṇaṃ, yathāsabhāvato ārammaṇassa jānanena samavisamaṃ ācikkhantaṃ viya pavattatīti attho. Tathā maṃsacakkhu. Tampi hi rūpadassane cakkhatīti cakkhu. Buddhānaṃyeva cakkhūti buddhacakkhu, asādhāraṇato hi sattasantānesu sassatucchedadiṭṭhi anulomikañāṇayathābhūtañāṇānañceva kāmarāgānusayādīnañca yāthāvato vibhāvitañāṇaṃ āsayānusayañāṇaṃ indriyaparopariyattañāṇañca. Heṭṭhimā tayo maggā catusaccadhammesu vuttākārena pavattiyā dhamme cakkhūti dhammacakkhu, tathā tesaṃ phalāni taṃtaṃpaṭipakkhesu paṭippassaddhipahānavasena pavattanato. Samantato sabbadhammesu cakkhukiccasādhanato samantacakkhu, sabbaññutaññāṇaṃ. Dibbavihārasannissayena laddhabbato devānaṃ dibbacakkhu viyāti taṃ dibbacakkhu, abhiññāviseso. Ālokaṃ vaḍḍhetvā rūpadassanato ‘‘ālokapharaṇenā’’ti vuttaṃ. ‘‘Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādī’’tiādinā (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 15) nayena āgatattā catusaccaparicchedakañāṇaṃ ‘‘paññācakkhū’’ti vuttaṃ. Tadidaṃ ‘‘vipassanāñāṇa’’nti vadanti, ‘‘vipassanāmaggaphalapaccavekkhaṇañāṇānī’’ti apare.
ပစ္စယဘူတေဟိ ဧတေဟိ အဘိသမ္ဘရီယန္တီတိ သမ္ဘာရာ, ဥပတ္ထမ္ဘဘူတာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပာ။ သဟ သမ္ဘာရေဟီတိ သသမ္ဘာရံ။ မဟာဘူတာနံ ဥပာဒာယ ပသီဒတီတိ ပသာဒော။ အက္ခိကူပကေ အက္ခိပဋလေဟီတိ ဥဘောဟိ အက္ခိဒလေဟိ။ သမ္ဘဝောတိ အာပောဓာတုမေဝ သမ္ဘဝဘူတမာဟ။ ဣဓ ‘‘တေရသ သမ္ဘာရာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၉၆) ပန သဏ္ဌာနေန သဒ္ဓိံ ‘‘စုဒ္ဒသ သမ္ဘာရာ’’တိ အာဂတံ။ တတ္ထ သဏ္ဌာနန္တိ ဝဏ္ဏာယတနမေဝ ပရိမဏ္ဍလာဒိသဏ္ဌာနဘူတံ။ ဝိသုံ ဝစနံ ပန နေသံ တထာဘူတာနံ အတထာဘူတာနဉ္စ အာပောဓာတုဝဏ္ဏာယတနာနံ ယထာဝုတ္တေ မံသပိဏ္ဍေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ သမ္ဘဝသ္သ စတုဓာတုနိသ္သိတေဟိ သဟ ဝုတ္တသ္သ ဓာတုတ္တယနိသ္သိတတာ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ဒိဋ္ဌိမဏ္ဍလေတိ အဘိမုခံ ဌိတာနံ ပဋိဗိမ္ဗပညာယနဋ္ဌာနဘူတေ စက္ခုသညိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတေ မဏ္ဍလေ။ သန္နိဝိဋ္ဌန္တိ ဧတေန စက္ခုပသာဒသ္သ အနေကကလာပဂတဘာဝော ဒသ္သိတော။ တထာ ဟိ သော သတ္တ အက္ခိပဋလာနိ အဘိဗ္ယာပေတ္ဝာ ဝတ္တတိ။ ယသ္မာ သော သတ္တ အက္ခိပဋလာနိ ဗ္ယာပေတ္ဝာ ဌိတေဟိ အတ္တနော နိသ္သယဘူတေဟိ ကတူပကာရံ တံနိသ္သိတေဟေဝ အာယုဝဏ္ဏာဒီဟိ အနုပာလိတပရိဝာရိတံ တိသန္တတိရူပသမုဋ္ဌာပကေဟိ ဥတုစိတ္တာဟာရေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိယမာနံ ဟုတ္ဝာ တိဋ္ဌတိ။ ရူပဒသ္သနသမတ္ထန္တိ အတ္တာနံ နိသ္သာယ ပဝတ္တဝိညာဏသ္သ ဝသေန ရူပာယတနဒသ္သနသမတ္ထံ။ ဝိတ္ထာရကထာတိ တသ္သ စက္ခုနော သောတာဒီနဉ္စ ဟေတုပစ္စယာဒိဝသေန စေဝ လက္ခဏာဒိဝသေန စ ဝိတ္ထာရကထာ။
Paccayabhūtehi etehi abhisambharīyantīti sambhārā, upatthambhabhūtā catusamuṭṭhānikarūpā. Saha sambhārehīti sasambhāraṃ. Mahābhūtānaṃ upādāya pasīdatīti pasādo. Akkhikūpake akkhipaṭalehīti ubhohi akkhidalehi. Sambhavoti āpodhātumeva sambhavabhūtamāha. Idha ‘‘terasa sambhārā’’ti vuttaṃ. Aṭṭhasāliniyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 596) pana saṇṭhānena saddhiṃ ‘‘cuddasa sambhārā’’ti āgataṃ. Tattha saṇṭhānanti vaṇṇāyatanameva parimaṇḍalādisaṇṭhānabhūtaṃ. Visuṃ vacanaṃ pana nesaṃ tathābhūtānaṃ atathābhūtānañca āpodhātuvaṇṇāyatanānaṃ yathāvutte maṃsapiṇḍe vijjamānattā. Sambhavassa catudhātunissitehi saha vuttassa dhātuttayanissitatā yojetabbā. Diṭṭhimaṇḍaleti abhimukhaṃ ṭhitānaṃ paṭibimbapaññāyanaṭṭhānabhūte cakkhusaññitāya diṭṭhiyā pavattiṭṭhānabhūte maṇḍale. Sanniviṭṭhanti etena cakkhupasādassa anekakalāpagatabhāvo dassito. Tathā hi so satta akkhipaṭalāni abhibyāpetvā vattati. Yasmā so satta akkhipaṭalāni byāpetvā ṭhitehi attano nissayabhūtehi katūpakāraṃ taṃnissiteheva āyuvaṇṇādīhi anupālitaparivāritaṃ tisantatirūpasamuṭṭhāpakehi utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ hutvā tiṭṭhati. Rūpadassanasamatthanti attānaṃ nissāya pavattaviññāṇassa vasena rūpāyatanadassanasamatthaṃ. Vitthārakathāti tassa cakkhuno sotādīnañca hetupaccayādivasena ceva lakkhaṇādivasena ca vitthārakathā.
သမ္မသနစာရစိတ္တန္တိ ဝိပသ္သနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ ဝိပသ္သိတဗ္ဗံ စိတ္တံ။ ကေစိ ‘‘ဝိပသ္သနုပဂတကိရိယမယစိတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ။ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဒသ္သေတ္ဝာ ဝိပသ္သနံ ဥသ္သုက္ကာပေတ္ဝာ အရဟတ္တသ္သ ပာပနဝသေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ။
Sammasanacāracittanti vipassanāya pavattiṭṭhānabhūtaṃ vipassitabbaṃ cittaṃ. Keci ‘‘vipassanupagatakiriyamayacitta’’nti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ. Tīṇi lakkhaṇāni dassetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattassa pāpanavasena desanāya pavattattā.
အဇ္ဈတ္တာနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Ajjhattāniccasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၁. အဇ္ဈတ္တာနိစ္စသုတ္တံ • 1. Ajjhattāniccasuttaṃ
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / သုတ္တပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ၁. အဇ္ဈတ္တာနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 1. Ajjhattāniccasuttavaṇṇanā
