| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ปญฺจปกรณ-อฎฺฐกถา • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā |
๗. อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา
7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
๘๔๗. อิทานิ อจฺจนฺตนิยามกถา นาม โหติฯ ตตฺถ เยสํ ‘‘สกิํ นิมุโคฺค นิมุโคฺคว โหตี’’ติ (อ. นิ. ๗.๑๕) สุตฺตํ นิสฺสาย ‘‘อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตา’’ติ ลทฺธิ, เสยฺยถาปิ เอกจฺจานํ อุตฺตราปถกานํ, เต สนฺธาย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฎิญฺญา อิตรสฺสฯ มาตุฆาตโกติอาทิ ‘‘นิยตมิจฺฉาทิฎฺฐิกสฺส จ มาตุฆาตกาทีนญฺจ สมาเน มิจฺฉตฺตนิยาเม มาตุฆาตกาทีหิปิ เต อจฺจนฺตนิยเตหิ ภวิตพฺพ’’นฺติ โจทนตฺถํ วุตฺตํฯ อิตโร ‘‘นิยตมิจฺฉาทิฎฺฐิโก สํสารขาณุโก ภวนฺตเรปิ นิยโตว อิเม ปน เอกสฺมิเญฺญว อตฺตภาเว’’ติ ลทฺธิยา น เหวนฺติ ปฎิกฺขิปติ ฯ
847. Idāni accantaniyāmakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘sakiṃ nimuggo nimuggova hotī’’ti (a. ni. 7.15) suttaṃ nissāya ‘‘atthi puthujjanassa accantaniyāmatā’’ti laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Mātughātakotiādi ‘‘niyatamicchādiṭṭhikassa ca mātughātakādīnañca samāne micchattaniyāme mātughātakādīhipi te accantaniyatehi bhavitabba’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. Itaro ‘‘niyatamicchādiṭṭhiko saṃsārakhāṇuko bhavantarepi niyatova ime pana ekasmiññeva attabhāve’’ti laddhiyā na hevanti paṭikkhipati .
๘๔๘. วิจิกิจฺฉา อุปฺปเชฺชยฺยาติ ‘‘อยํ นิยโต วา โน วา’’ติ เอวํ อุปฺปเชฺชยฺยาติ ปุจฺฉติฯ อิตโร อนุปฺปตฺติการณํ อปสฺสโนฺต ปฎิชานาติฯ นุปฺปเชฺชยฺยาติ ปุโฎฺฐ ปน ยํ ทิฎฺฐิํ อาเสวโนฺต นิยามํ โอกฺกโนฺต, ตตฺถ อนุปฺปตฺติํ สนฺธาย ปฎิชานาติฯ ตโต ปหีนาติ ปุโฎฺฐ มเคฺคน อปฺปหีนตฺตา ปฎิกฺขิปติ, ตํ ทิฎฺฐิํ อารพฺภ อสมุทาจารโต ปฎิชานาติฯ อถ นํ ยสฺมา ปหานํ นาม วินา อริยมเคฺคน นตฺถิ, ตสฺมา ตสฺส วเสน โจเทตุํ โสตาปตฺติมเคฺคนาติอาทิมาหฯ โส เอกมเคฺคนาปิ อปฺปหีนตฺตา ปฎิกฺขิปติฯ ปุน กตเมนาติ ปุโฎฺฐ มิจฺฉามคฺคํ สนฺธาย อกุสเลนาติอาทิมาหฯ
848. Vicikicchā uppajjeyyāti ‘‘ayaṃ niyato vā no vā’’ti evaṃ uppajjeyyāti pucchati. Itaro anuppattikāraṇaṃ apassanto paṭijānāti. Nuppajjeyyāti puṭṭho pana yaṃ diṭṭhiṃ āsevanto niyāmaṃ okkanto, tattha anuppattiṃ sandhāya paṭijānāti. Tato pahīnāti puṭṭho maggena appahīnattā paṭikkhipati, taṃ diṭṭhiṃ ārabbha asamudācārato paṭijānāti. Atha naṃ yasmā pahānaṃ nāma vinā ariyamaggena natthi, tasmā tassa vasena codetuṃ sotāpattimaggenātiādimāha. So ekamaggenāpi appahīnattā paṭikkhipati. Puna katamenāti puṭṭho micchāmaggaṃ sandhāya akusalenātiādimāha.
๘๔๙. อุเจฺฉททิฎฺฐิ อุปฺปเชฺชยฺยาติ ทุติยนิยามุปฺปตฺติํ ปุจฺฉติฯ อิตโร ยสฺมา ‘‘เยปิ เต โอกฺกลา วยภิญฺญา นตฺถิกวาทา อกิริยวาทา อเหตุกวาทา’’ติ (ม. นิ. ๓.๑๔๓) วจนโต ติโสฺสปิ นิยตมิจฺฉาทิฎฺฐิโย เอกสฺส อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺมา ปฎิชานาติฯ
849. Ucchedadiṭṭhi uppajjeyyāti dutiyaniyāmuppattiṃ pucchati. Itaro yasmā ‘‘yepi te okkalā vayabhiññā natthikavādā akiriyavādā ahetukavādā’’ti (ma. ni. 3.143) vacanato tissopi niyatamicchādiṭṭhiyo ekassa uppajjanti, tasmā paṭijānāti.
๘๕๐. อถ นํ ‘‘น จ นาม โส อจฺจนฺตนิยาโม’’ติ โจเทตุํ หญฺจีติอาทิมาหฯ อจฺจนฺตนิยตสฺส หิ ทุติยนิยาโม นิรตฺถโกฯ นุปฺปเชฺชยฺยาติ ปเญฺห ยํ สสฺสตทิฎฺฐิยา สสฺสตนฺติ คหิตํ, ตเทว อุจฺฉิชฺชิสฺสตีติ คเหตฺวา อนุปฺปตฺติํ สนฺธาย ปฎิชานาติฯ ปหีนาติ ปุโฎฺฐ มเคฺคน อปฺปหีนตฺตา ปฎิกฺขิปติ, วุตฺตนเยน อนุปฺปชฺชนโต ปฎิชานาติฯ สสฺสตทิฎฺฐิ อุปฺปเชฺชยฺยาติอาทีสุปิ เอเสว นโยฯ เสสํ วิจิกิจฺฉาวาเร วุตฺตนยเมวฯ
850. Atha naṃ ‘‘na ca nāma so accantaniyāmo’’ti codetuṃ hañcītiādimāha. Accantaniyatassa hi dutiyaniyāmo niratthako. Nuppajjeyyāti pañhe yaṃ sassatadiṭṭhiyā sassatanti gahitaṃ, tadeva ucchijjissatīti gahetvā anuppattiṃ sandhāya paṭijānāti. Pahīnāti puṭṭho maggena appahīnattā paṭikkhipati, vuttanayena anuppajjanato paṭijānāti. Sassatadiṭṭhi uppajjeyyātiādīsupi eseva nayo. Sesaṃ vicikicchāvāre vuttanayameva.
๘๕๑-๘๕๒. น วตฺตพฺพนฺติ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, สุตฺตสฺส อตฺถิตาย ปฎิญฺญา สกวาทิสฺสฯ น ปน โส ภวนฺตเรปิ นิมุโคฺควฯ อิมสฺมิเญฺญว หิ ภเว อภโพฺพ โส ตํ ทิฎฺฐิํ ปชหิตุนฺติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย, ตสฺมา อสาธกเมตนฺติฯ สพฺพกาลํ อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชตีติอาทิ วจนมเตฺต อภินิเวสํ อกตฺวา อโตฺถ ปริเยสิตโพฺพติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตนฺติฯ
851-852. Na vattabbanti pucchā paravādissa, suttassa atthitāya paṭiññā sakavādissa. Na pana so bhavantarepi nimuggova. Imasmiññeva hi bhave abhabbo so taṃ diṭṭhiṃ pajahitunti ayamettha adhippāyo, tasmā asādhakametanti. Sabbakālaṃ ummujjitvā nimujjatītiādi vacanamatte abhinivesaṃ akatvā attho pariyesitabboti dassanatthaṃ vuttanti.
อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนาฯ
Accantaniyāmakathāvaṇṇanā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / อภิธมฺมปิฎก • Abhidhammapiṭaka / กถาวตฺถุปาฬิ • Kathāvatthupāḷi / (๑๙๒) ๗. อจฺจนฺตนิยามกถา • (192) 7. Accantaniyāmakathā
ฎีกา • Tīkā / อภิธมฺมปิฎก (ฎีกา) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ปญฺจปกรณ-มูลฎีกา • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ๗. อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา • 7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
ฎีกา • Tīkā / อภิธมฺมปิฎก (ฎีกา) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ปญฺจปกรณ-อนุฎีกา • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā / ๗. อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา • 7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
