| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀ-ಟೀಕಾ • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Ācariyaparamparakathāvaṇṇanā
‘‘ಕೇನಾಭತ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ತಾವ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಯಾವ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿ, ತಾವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತಿಯಸಙ್ಗಹತೋ ಪನ ಉದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಇಮಂ ದೀಪನ್ತಿ ಇಮಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ। ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ। ಪೋರಾಣಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ। ಭದ್ದನಾಮೋತಿ ಭದ್ದಸಾಲತ್ಥೇರೋ। ನಾಮಸ್ಸ ಏಕದೇಸೇನಪಿ ಹಿ ವೋಹಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ದತ್ತೋ’’ತಿ ಯಥಾ। ಆಗುಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ನಾಗಾ। ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಾಚಯಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ನಿಕಾಯೇ ಪಞ್ಚ ವಾಚೇಸುನ್ತಿ ವಿನಯಾಭಿಧಮ್ಮವಜ್ಜೇ ದೀಘನಿಕಾಯಾದಿಕೇ ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯೇ ಚ ವಾಚೇಸುಂ। ಸತ್ತ ಚೇವ ಪಕರಣೇತಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀವಿಭಙ್ಗಾದಿಕೇ ಸತ್ತ ಅಭಿಧಮ್ಮಪ್ಪಕರಣೇ ಚ ವಾಚೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸನಿ ವಿಯ ಸಿಲುಚ್ಚಯೇ ಕಿಲೇಸೇ ಮೇಧತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಮೇಧಾ, ಖಿಪ್ಪಂ ಗಹಣಧಾರಣಟ್ಠೇನ ವಾ ಮೇಧಾ, ಪಞ್ಞಾ, ಸಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇಧಾವೀ। ತಿಪೇಟಕೋತಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಿಪೇಟಕೋ, ತೇಪಿಟಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಧರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಾರಕಾನಂ ರಾಜಾತಿ ತಾರಕರಾಜಾ, ಚನ್ದಿಮಾ। ಅತಿರೋಚಥಾತಿ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ। ಪುಪ್ಫನಾಮೋತಿ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ। ಸದ್ಧಮ್ಮವಂಸಕೋವಿದೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮತನ್ತಿಯಾ ಕೋವಿದೋ। ಪುಪ್ಫನಾಮೋತಿ ಸುಮನತ್ಥೇರೋ। ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸುಮನತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸೀಹಳದೀಪಮ್ಹಿ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕಮಾನೇ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಮಗ್ಗಕೋವಿದಾತಿ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗೇಸು ಕೋವಿದಾ।
‘‘Kenābhata’’nti imaṃ pañhaṃ visajjentena jambudīpe tāva ācariyaparamparā yāva tatiyasaṅgīti, tāva dassetvā idāni sīhaḷadīpe ācariyaparamparaṃ dassetuṃ ‘‘tatiyasaṅgahato pana uddha’’ntiādi āraddhaṃ. Imaṃ dīpanti imaṃ tambapaṇṇidīpaṃ. Kañci kālanti kismiñci kāle. Porāṇāti aṭṭhakathācariyā. Bhaddanāmoti bhaddasālatthero. Nāmassa ekadesenapi hi vohāro dissati ‘‘devadatto datto’’ti yathā. Āguṃ na karontīti nāgā. Vinayapiṭakaṃ vācayiṃsūti sambandho. Tambapaṇṇiyāti bhummavacanaṃ. Nikāye pañca vācesunti vinayābhidhammavajje dīghanikāyādike pañca nikāye ca vācesuṃ. Satta ceva pakaraṇeti dhammasaṅgaṇīvibhaṅgādike satta abhidhammappakaraṇe ca vācesunti attho. Asani viya siluccaye kilese medhati hiṃsatīti medhā, khippaṃ gahaṇadhāraṇaṭṭhena vā medhā, paññā, sā etassa atthīti medhāvī. Tipeṭakoti tīṇi piṭakāni etassa atthīti tipeṭako, tepiṭakoti vuttaṃ hoti, tipiṭakapariyattidharoti attho. Tārakānaṃ rājāti tārakarājā, candimā. Atirocathāti ativiya virocittha. Pupphanāmoti mahāpadumatthero. Saddhammavaṃsakovidoti saddhammatantiyā kovido. Pupphanāmoti sumanatthero. Jambudīpe patiṭṭhitoti sumanatthero kira ekasmiṃ samaye sīhaḷadīpamhi sāsane osakkamāne jambudīpaṃ gantvā uggaṇhitvā sāsanaṃ anurakkhanto tattheva patiṭṭhāsi. Maggakovidāti saggamaggamokkhamaggesu kovidā.
ಭಾರಂ ಕತ್ವಾತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಸನಂ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರಂ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರರಟ್ಠಂ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿಆದಿ। ಮಹಿಂಸಕಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಅನ್ಧಕರಟ್ಠಂ ವದನ್ತಿ। ವನವಾಸಿನ್ತಿ ವನವಾಸಿರಟ್ಠಂ। ಅತ್ತಾ ಪಞ್ಚಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತಪಞ್ಚಮಾ, ತಂ ತಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಗಮಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Bhāraṃkatvāti tesaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ sāsanaṃ bhāraṃ katvā, paṭibaddhaṃ katvāti attho. ‘‘Te te bhikkhū tattha tattha pesesī’’ti saṅkhepato vuttamevatthaṃ vitthāretvā dassento āha ‘‘majjhantikattheraṃ kasmīragandhāraraṭṭhaṃ pesesī’’tiādi. Mahiṃsakamaṇḍalanti andhakaraṭṭhaṃ vadanti. Vanavāsinti vanavāsiraṭṭhaṃ. Attā pañcamo etesanti attapañcamā, taṃ taṃ disābhāgaṃ pañca pañceva bhikkhū agamaṃsūti vuttaṃ hoti.
ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗತಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಕಿಚ್ಚಾನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಕಿಚ್ಚಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಕರಕವಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿಮಪಾತನಕವಸ್ಸಂ। ಹರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಉದಕೋಘೇನ ಹರಾಪೇತ್ವಾ। ಅರವಾಳದಹಪಿಟ್ಠಿಯನ್ತಿ ಅರವಾಳದಹಸ್ಸ ಉದಕಪಿಟ್ಠಿಯಂ। ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪಟಧರೋತಿ ಸತ್ಥಕೇನ ಛಿನ್ನಂ ರಙ್ಗೇನ ಭಿನ್ನಂ ವಣ್ಣವಿಕಾರಮಾಪನ್ನಂ ಪಟಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪಟಧರೋ। ಅಥ ವಾ ಸತ್ಥಕೇನ ಛಿನ್ನಾನಂ ಗಿಹಿವತ್ಥವಿಸಭಾಗಾನಂ ಕಾಸಾವಾನಂ ಧಾರಣತೋ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪಟಧರೋ। ಭಣ್ಡೂತಿ ಮುಣ್ಡಕೋ। ಕಾಸಾವವಸನೋತಿ ಕಾಸಾವವತ್ಥನಿವತ್ಥೋ। ಮಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನೋತಿ ಥೇರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರೇಸಂ ಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣಂ ಮಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನೋ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಧಿಸಹಿತುಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ। ಭಿಂಸನಕಾನೀತಿ ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಾನಿ। ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತೋ ತತೋ ಭುಸಾ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಭುಸಾ ವಾತಾತಿ ರುಕ್ಖಭೇದನಪಬ್ಬತಕೂಟನಿಪಾತನಸಮತ್ಥಾ ಬಲವವಾತಾ। ಅಸನಿಯೋ ಫಲನ್ತೀತಿ ಅಸನಿಯೋ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಪತನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಹರಣವುಟ್ಠಿಯೋತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಆವುಧವುಟ್ಠಿಯೋ। ನಿದ್ಧಮಥಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪನೇಥ। ಭಿಂಸನಕನ್ತಿ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಪಯೋಗಜನಿತಭಯನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ।
Idāni tattha tattha gatānaṃ therānaṃ kiccānubhāvaṃ dassetukāmo majjhantikattherassa gataṭṭhāne kiccaṃ tāva dassento ‘‘tena kho pana samayena kasmīragandhāraraṭṭhe’’tiādimāha. Karakavassanti himapātanakavassaṃ. Harāpetvāti udakoghena harāpetvā. Aravāḷadahapiṭṭhiyanti aravāḷadahassa udakapiṭṭhiyaṃ. Chinnabhinnapaṭadharoti satthakena chinnaṃ raṅgena bhinnaṃ vaṇṇavikāramāpannaṃ paṭaṃ dhāretīti chinnabhinnapaṭadharo. Atha vā satthakena chinnānaṃ gihivatthavisabhāgānaṃ kāsāvānaṃ dhāraṇato chinnabhinnapaṭadharo. Bhaṇḍūti muṇḍako. Kāsāvavasanoti kāsāvavatthanivattho. Makkhaṃ asahamānoti theraṃ paṭicca attano santāne uppannaṃ paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇaṃ makkhaṃ asahamāno sandhāretuṃ adhisahituṃ vūpasametuṃ asakkonto. Bhiṃsanakānīti bheravārammaṇāni. Tāni dassetuṃ ‘‘tato tato bhusā vātā vāyantī’’tiādimāha. Bhusā vātāti rukkhabhedanapabbatakūṭanipātanasamatthā balavavātā. Asaniyo phalantīti asaniyo bhijjanti, patantīti vuttaṃ hoti. Paharaṇavuṭṭhiyoti anekappakārā āvudhavuṭṭhiyo. Niddhamathāti gahetvā apanetha. Bhiṃsanakanti nāgarājassa kāyikavācasikapayogajanitabhayanimittaṃ vippakāraṃ.
ಮೇ ಭಯಭೇರವಂ ಜನೇತುಂ ಪಟಿಬಲೋ ನ ಅಸ್ಸ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಭಯಭೇರವಂ ನಾಮ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಂ ಭಯಂ। ಅಥ ವಾ ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯಂ, ಪಟಿಘಭಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಭೇರವನ್ತಿ ಭಯಜನಕಮಾರಮ್ಮಣಂ। ಸಚೇಪಿ ತ್ವಂ ಮಹಿಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಚೇಪಿ ತ್ವಂ ಮಹಾನಾಗ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಿಂ ಸಮುದ್ದೇನ ಸಹ ಸಸಮುದ್ದಂ ಪಬ್ಬತೇನ ಸಹ ಸಪಬ್ಬತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಮೂಪರಿ ಮಯ್ಹಂ ಸೀಸೋಪರಿ ಖಿಪೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೇ ಭಯಭೇರವಂ ಜನೇತುಂ ನೇವ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸೇನ। ತವೇವಸ್ಸ ವಿಘಾತೋ ಉರಗಾಧಿಪಾತಿ ಉರಗಾನಂ ನಾಗಾನಂ ಅಧಿಪತಿ ರಾಜ ತವ ಏವ ವಿಘಾತೋ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹಿಂಸಾ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Me bhayabheravaṃ janetuṃ paṭibalo na assa na bhaveyyāti sambandho. Tattha bhayabheravaṃ nāma khuddānukhuddakaṃ bhayaṃ. Atha vā bhayanti cittutrāsabhayaṃ, paṭighabhayassetaṃ adhivacanaṃ. Bheravanti bhayajanakamārammaṇaṃ. Sacepi tvaṃ mahiṃ sabbanti sacepi tvaṃ mahānāga sabbaṃ mahiṃ samuddena saha sasamuddaṃ pabbatena saha sapabbataṃ ukkhipitvā mamūpari mayhaṃ sīsopari khipeyyāsīti attho. Me bhayabheravaṃ janetuṃ neva sakkuṇeyyāsīti sambandho. Aññadatthūti ekaṃsena. Tavevassa vighāto uragādhipāti uragānaṃ nāgānaṃ adhipati rāja tava eva vighāto dukkhaṃ vihiṃsā assa bhaveyyāti attho.
ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿಆದೀಸು ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚ ನಂ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ತಾಯ ಚ ಸಉಸ್ಸಾಹತಾಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಥೇರೇನ ಕತಂ ನಾಗಾನುಸಾಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಯಥಾ ಪುರೇತಿ ಯಥಾ ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಪುರೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನುಪ್ಪತ್ತಿವಿರಹಿತಕಾಲೇ ಪರಸ್ಸ ಕೋಧಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿತ್ಥ, ಇದಾನಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಅನಾಗತೇ ಕೋಧಞ್ಚ ಮಾ ಜನಯಿತ್ಥ, ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಪುತ್ತೇ ಸಿನೇಹಚ್ಛೇದನಂ ಸಬ್ಬವಿನಾಸಮೂಲಕಂ ಸಸ್ಸಘಾತಕಞ್ಚ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಖಕಾಮಾ ಹಿ ಪಾಣಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಕಾರಣೋಪದೇಸೇ, ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸುಖಕಾಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಹಿತಸುಖಉಪಚ್ಛೇದಕರಂ ಸಸ್ಸಘಾತಞ್ಚ ಮಾ ಕರೋಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Dhammiyā kathāya sandassetvātiādīsu taṅkhaṇānurūpāya dhammadesanāya diṭṭhadhammasamparāyikaṃ atthaṃ sandassetvā kusale dhamme samādapetvā gaṇhāpetvā tattha ca naṃ samuttejetvā saussāhaṃ katvā tāya ca saussāhatāya aññehi ca vijjamānaguṇehi sampahaṃsetvā tosetvāti attho. Therena kataṃ nāgānusāsanaṃ dassento ‘‘athāyasmā’’tiādimāha. Tattha ito uddhaṃ yathā pureti yathā tumhe ito pure saddhammasavanuppattivirahitakāle parassa kodhaṃ uppādayittha, idāni ito paṭṭhāya uddhaṃ anāgate kodhañca mā janayittha, vijātamātuyāpi putte sinehacchedanaṃ sabbavināsamūlakaṃ sassaghātakañca mā karitthāti attho. Sukhakāmā hi pāṇinoti ettha hi-saddo kāraṇopadese, yasmā sabbe sattā sukhakāmā, tasmā hitasukhaupacchedakaraṃ sassaghātañca mā karothāti vuttaṃ hoti.
ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ, ಅನುಸಿಟ್ಠಂ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ವಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ, ಥೇರೇನ ದಿನ್ನೋವಾದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಕುಲಸತಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರಾತಿ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರರಟ್ಠವಾಸಿನೋ। ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿವತ್ಥಪಾರುತಕಾಸಾವವತ್ಥೇಹಿ ಓಭಾಸಿತಾ। ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನವಾತೇನ ಚೇವ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣಾದಿವಾತೇನ ಚ ಸಮನ್ತತೋ ಬೀಜಿಯಮಾನಾ ಅಹೇಸುಂ। ದುಟ್ಠನ್ತಿ ಕುಪಿತಂ। ಬನ್ಧನಾತಿ ಸಂಸಾರಬನ್ಧನತೋ।
Yathānusiṭṭhanti yaṃ yaṃ anusiṭṭhaṃ yathānusiṭṭhaṃ, anusiṭṭhaṃ anatikkamma vā yathānusiṭṭhaṃ, therena dinnovādaṃ anatikkammāti vuttaṃ hoti. Dhammābhisamayo ahosīti paṭhamamaggaphalādhigamo ahosīti vadanti. Kulasatasahassanti iminā purisānaṃ satasahassaṃ dasseti. Kasmīragandhārāti kasmīragandhāraraṭṭhavāsino. Kāsāvapajjotāti bhikkhūnaṃ nivatthapārutakāsāvavatthehi obhāsitā. Isivātapaṭivātāti bhikkhūnaṃ nivāsanapārupanavātena ceva hatthapādānaṃ samiñjanapasāraṇādivātena ca samantato bījiyamānā ahesuṃ. Duṭṭhanti kupitaṃ. Bandhanāti saṃsārabandhanato.
ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಮಗ್ಗತ್ತಯೇ ಞಾಣಂ। ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪಠಮಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ತೇ ಪಟಿಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇವದೂತೇಹೀತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೨೬೩ ಆದಯೋ) ದೇವದೂತಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾವಸೇನ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೬೧ ಆದಯೋ) ದಹರಕುಮಾರೋ ಜರಾಜಿಣ್ಣಸತ್ತೋ ಗಿಲಾನಸತ್ತೋ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಿಕಾ ವಾ ಮತಸತ್ತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದೇವದೂತೇಹಿ ಚೋದೇತ್ವಾ ಓವದಿತ್ವಾ, ಸಂವೇಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಹರಕುಮಾರಾದಯೋ ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ದೇವದೂತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ದಹರಕುಮಾರೋ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಯ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಕೇ ಪನಮ್ಹಿ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ಪಲಿಪನ್ನೋ, ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಹಾಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ‘ಅಹಂ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ, ನಹಾಪೇಥ ಮ’ನ್ತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಜಾತಿತೋಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಜಾತಿತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ। ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇತಿ ತಸ್ಸಾ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇನೇಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ।
Dhammacakkhunti heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ. Keci panettha ‘‘paṭhamamaggañāṇameva te paṭilabhiṃsū’’ti vadanti. Codetvā devadūtehīti (ma. ni. aṭṭha. 3.263 ādayo) devadūtasuttantadesanāvasena (ma. ni. 3.261 ādayo) daharakumāro jarājiṇṇasatto gilānasatto kammakāraṇā kammakāraṇikā vā matasattoti imehi pañcahi devadūtehi codetvā ovaditvā, saṃvegaṃ uppādetvāti attho. Daharakumārādayo hi tattha ‘‘devadūtā’’ti vuccanti. Tathā hi daharakumāro atthato evaṃ vadati nāma ‘‘passatha bho mayhampi tumhākaṃ viya hatthapādā atthi, sake panamhi muttakarīse palipanno, attano dhammatāya uṭṭhahitvā nahāyituṃ na sakkomi, ‘ahaṃ kiliṭṭho, nahāpetha ma’nti vattumpi na sakkomi, jātitomhi aparimuttatāya ediso jāto, na kho panāhameva, tumhepi jātito aparimuttāva. Yatheva hi mayhaṃ, evaṃ tumhākampi jāti āgamissati, iti tassā pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā’’ti. Tenesa devadūto nāma jāto.
ಜರಾಜಿಣ್ಣಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ತರುಣೋ ಅಹೋಸಿಂ ಊರುಬಲಬಾಹುಬಲಜವಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ತಾ ಬಲಜವಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನ್ತರಹಿತಾ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಹತ್ಥಪಾದಕಿಚ್ಚಞ್ಚ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಜರಾಯಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಜರಾಯ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ। ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಜರಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇತಿ ತಸ್ಸಾ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇನೇಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ।
Jarājiṇṇasattopi atthato evaṃ vadati nāma ‘‘passatha bho ahampi tumhe viya taruṇo ahosiṃ ūrubalabāhubalajavasampanno, tassa me tā balajavasampattiyo antarahitā, hatthapādā hatthapādakiccañca na karonti, jarāyamhi aparimuttatāya ediso jāto, na kho panāhameva, tumhepi jarāya aparimuttāva. Yatheva hi mayhaṃ, evaṃ tumhākampi jarā āgamissati, iti tassā pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā’’ti. Tenesa devadūto nāma jāto.
ಗಿಲಾನಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ನಿರೋಗೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಸೋಮ್ಹಿ ಏತರಹಿ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಹತೋ ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ಪಲಿಪನ್ನೋ, ಉಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಮೇ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಹತ್ಥಪಾದಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಧಿತೋಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಬ್ಯಾಧಿತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ। ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಧಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇತಿ ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇನೇಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ।
Gilānasattopi atthato evaṃ vadati nāma ‘‘passatha bho ahampi tumhe viya nirogo ahosiṃ, somhi etarahi byādhinā abhihato sake muttakarīse palipanno, uṭṭhātumpi na sakkomi, vijjamānāpi me hatthapādā hatthapādakiccaṃ na karonti, byādhitomhi aparimuttatāya ediso jāto, na kho panāhameva, tumhepi byādhito aparimuttāva. Yatheva hi mayhaṃ, evaṃ tumhākampi byādhi āgamissati, iti tassa pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā’’ti. Tenesa devadūto nāma jāto.
ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಿಕಾ ವಾ ಚತುತ್ಥೋ ದೇವದೂತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಕಾರಣಪಕ್ಖೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ತಾವ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ನಾಮ ‘‘ಮಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾ ನ ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಪಾಸಾಣೇ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಮ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸರೀರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಮ, ಇತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇನೇತಾ ದೇವದೂತಾ ನಾಮ ಜಾತಾ। ಕಮ್ಮಕಾರಣಿಕಾಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ನಾಮ ‘‘ಮಯಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕರೋನ್ತಾ ನ ರುಕ್ಖಾದೀಸು ಕರೋಮ, ತುಮ್ಹಾದಿಸೇಸು ಸತ್ತೇಸುಯೇವ ಕರೋಮ, ಇತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತುಮ್ಹೇಸು ಪುರೇ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಕಾರಣತೋವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇನೇತೇಪಿ ದೇವದೂತಾ ನಾಮ ಜಾತಾ।
Kammakāraṇā kammakāraṇikā vā catuttho devadūtoti veditabbā. Tattha kammakāraṇapakkhe dvattiṃsa tāva kammakāraṇā atthato evaṃ vadanti nāma ‘‘mayaṃ nibbattamānā na rukkhe vā pāsāṇe vā nibbattāma, tumhādisānaṃ sarīre nibbattāma, iti amhākaṃ pure nibbattitova kalyāṇaṃ karothā’’ti. Tenetā devadūtā nāma jātā. Kammakāraṇikāpi atthato evaṃ vadanti nāma ‘‘mayaṃ dvattiṃsa kammakāraṇā karontā na rukkhādīsu karoma, tumhādisesu sattesuyeva karoma, iti amhākaṃ tumhesu pure kammakāraṇākāraṇatova kalyāṇaṃ karothā’’ti. Tenetepi devadūtā nāma jātā.
ಮತಕಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಏವಂ ವದತಿ ನಾಮ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಮಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಭಾವಂ ಪತ್ತಂ, ಮರಣತೋಮ್ಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತತಾಯ ಏದಿಸೋ ಜಾತೋ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಮೇವ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮರಣತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ। ಯಥೇವ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಮರಣಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇತಿ ತಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾವ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇನೇಸ ದೇವದೂತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ। ತಸ್ಮಾ ದಹರಕುಮಾರಾದಯೋ ಏತ್ಥ ‘‘ದೇವದೂತಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
Matakasattopi atthato evaṃ vadati nāma ‘‘passatha bho maṃ āmakasusāne chaḍḍitaṃ uddhumātakādibhāvaṃ pattaṃ, maraṇatomhi aparimuttatāya ediso jāto, na kho panāhameva, tumhepi maraṇato aparimuttāva. Yatheva hi mayhaṃ, evaṃ tumhākampi maraṇaṃ āgamissati, iti tassa pure āgamanāva kalyāṇaṃ karothā’’ti. Tenesa devadūto nāma jāto. Tasmā daharakumārādayo ettha ‘‘devadūtā’’ti veditabbā.
ಅನಮತಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೪)। ಧಮ್ಮಾಮತಂ ಪಾಯೇಸೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾಮತಂ ಪಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಕರಣವಸೇನ ಪಾಯೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಧಿಕಾನೀತಿ ಸಹಾಧಿಕಾನಿ। ಸಹತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ಸಂಸದ್ದೋ। ಇಸೀತಿ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೇ ಏಸಿ ಗವೇಸಿ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಇಸೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಞ್ಚ ರಟ್ಠಾನೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಚೀನರಟ್ಠಾನಿ। ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಯಕ್ಖಸೇನಂ ಪಸಾದಯೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
Anamataggiyanti anamataggasaṃyuttaṃ (saṃ. ni. 2.124). Dhammāmataṃ pāyesīti lokuttaradhammāmataṃ pānaṃ paṭilābhakaraṇavasena pāyesīti attho. Samadhikānīti sahādhikāni. Sahattho hettha saṃsaddo. Isīti sīlakkhandhādayo dhammakkhandhe esi gavesi pariyesīti isīti vuccati. Pañca raṭṭhānīti pañcavidhacīnaraṭṭhāni. Himavantaṃ gantvā dhammacakkappavattanaṃ pakāsento yakkhasenaṃ pasādayīti yojetabbaṃ.
ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತೇಸಂ ಗಮನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗಕಾಲೇ। ಲದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವೇಸ್ಸವಣಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ವೇಗಸಾತಿ ವೇಗೇನ। ಸಮನ್ತತೋ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸೀತಿ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಪವಿಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಸಮನ್ತಾ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ। ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಅಡ್ಢೇನ ಚತುತ್ಥಾನಿ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ, ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಸತಾನಿ ತೀಣಿ ಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅಡ್ಢೇನ ದುತಿಯಂ ದಿಯಡ್ಢಂ, ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಸತಂ ಏಕಂ ಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋಣುತ್ತರಾತಿ ಸೋಣೋ ಚ ಉತ್ತರೋ ಚ ಸೋಣುತ್ತರಾ। ನಿದ್ಧಮೇತ್ವಾನಾತಿ ಪಲಾಪೇತ್ವಾನ। ಅದೇಸಿಸುನ್ತಿ ಅದೇಸಯುಂ।
Tena ca samayenāti tasmiṃ samaye tesaṃ gamanato pubbabhāgakāle. Laddhaṃ bhavissatīti vessavaṇasantikā laddhaṃ bhavissati. Vegasāti vegena. Samantato ārakkhaṃ ṭhapesīti ‘‘ito paṭṭhāya mā pavisantū’’ti adhiṭṭhānavasena samantā ārakkhaṃ ṭhapesi. Aḍḍhuḍḍhāni sahassānīti aḍḍhena catutthāni aḍḍhuḍḍhāni, atirekapañcasatāni tīṇi sahassānīti vuttaṃ hoti. Diyaḍḍhasahassanti aḍḍhena dutiyaṃ diyaḍḍhaṃ, atirekapañcasataṃ ekaṃ sahassanti attho. Soṇuttarāti soṇo ca uttaro ca soṇuttarā. Niddhametvānāti palāpetvāna. Adesisunti adesayuṃ.
ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ಆಣತ್ತೋ। ಪುನ ದಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದಾನೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಪುನ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ ವಾ ನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಾಜಗಹನಗರಪರಿವತ್ತಕೇನಾತಿ ರಾಜಗಹನಗರಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತೋ ಬಹಿ ತಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತಮಗ್ಗೇನ ಗಮನೇನ ವಾ। ಇದಾನಿ ಥೇರಮಾತುಯಾ ವೇಟಿಸನಗರೇ ನಿವಾಸಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ತಸ್ಸಾ ಜಾತಿಭೂಮಿಭಾವಂ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸೋಕೋ ಕಿರ ಕುಮಾರಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
Ajjhiṭṭhoti āṇatto. Puna dānīti ettha dānīti nipātamattaṃ, puna āgaccheyyāma vā na vāti attho. Rājagahanagaraparivattakenāti rājagahanagaraṃ parivajjetvā tato bahi taṃ padakkhiṇaṃ katvā gatamaggena gamanena vā. Idāni theramātuyā veṭisanagare nivāsakāraṇaṃ dassetuṃ tassa nagarassa tassā jātibhūmibhāvaṃ therassa ca aṭṭhuppattiṃ dassento ‘‘asoko kira kumārakāle’’tiādimāha.
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಮೋರಿಯವಂಸೇ ಜಾತಸ್ಸ ಚನ್ದಗುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಬಿನ್ದುಸಾರೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಮ್ಹಿ ನಗರೇ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಸಉದರಿಯಾ ಅಹೇಸುಂ, ತೇಸಂ ಏಕೂನಸತಮತ್ತಾ ವೇಮಾತಿಕಭಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ। ರಾಜಾ ಪನ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಅಸೋಕಕುಮಾರಸ್ಸ ಉಪರಜ್ಜಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠಞ್ಚ ದತ್ವಾ ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಉಪರಾಜ, ತವ ರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಜ್ಜೇನೀನಗರೇ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಪಿತು ವಚನೇನ ತಂ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವೇಟಿಸಗಿರಿನಗರೇ ವೇಟಿಸನಾಮಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಘರೇ ನಿವಾಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಧೀತರಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಯೋಬ್ಬನಪ್ಪತ್ತಂ ವೇಟಿಸಗಿರಿಂ ನಾಮ ಕುಮಾರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾಯ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ತೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಸಾ ತೇನ ಸಂವಾಸೇನ ಸಞ್ಜಾತಗಬ್ಭಾ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ನೀತಾ ಮಹಿನ್ದಕುಮಾರಂ ಜನಯಿ। ತತೋ ವಸ್ಸದ್ವಯೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತಞ್ಚ ಧೀತರಂ ಉಪಲಭಿತ್ವಾ ಉಪರಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ವಸತಿ। ಉಪರಾಜಸ್ಸ ಪನ ಪಿತಾ ಬಿನ್ದುಸಾರೋ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪುತ್ತಂ ಅಸೋಕಕುಮಾರಂ ಸರಿತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತುಂ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇ ತತೋ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸೋಕಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಸೋ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ತುರಿತಗಮನೇನಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವೇಟಿಸಗಿರಿನಗರಮ್ಹಿ ಪುತ್ತದಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಕಾಲಕತಸ್ಸ ಪಿತುನೋ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಏಕೂನಸತಮತ್ತೇ ವೇಮಾತಿಕಭಾತರೋ ಚ ಘಾತಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹತಕಣ್ಟಕೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಂ ಗಣ್ಹಿ। ತದಾಪಿ ಥೇರಮಾತಾ ದಾರಕೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತತ್ಥೇವ ವೇಟಿಸಗಿರಿನಗರೇ ವಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಞಾತಿಘರೇ ವಸೀ’’ತಿ।
Ayaṃ panettha anupubbikathā – pubbe kira moriyavaṃse jātassa candaguttassa nāma rañño putto bindusāro nāma kumāro pitu accayena pāṭaliputtamhi nagare rājā ahosi. Tassa dve puttā saudariyā ahesuṃ, tesaṃ ekūnasatamattā vemātikabhātaro ahesuṃ. Rājā pana tesaṃ sabbajeṭṭhakassa asokakumārassa uparajjaṭṭhānañca avantiraṭṭhañca datvā athekadivasaṃ attano upaṭṭhānaṃ āgataṃ disvā ‘‘tāta, uparāja, tava raṭṭhaṃ gantvā tattha ujjenīnagare vasāhī’’ti āṇāpesi. So pitu vacanena taṃ ujjeniṃ gacchanto antarāmagge veṭisagirinagare veṭisanāmakassa seṭṭhissa ghare nivāsaṃ upagantvā tassa seṭṭhissa dhītaraṃ lakkhaṇasampannaṃ yobbanappattaṃ veṭisagiriṃ nāma kumāriṃ disvā tāya paṭibaddhacitto mātāpitūnaṃ kathāpetvā taṃ tehi dinnaṃ paṭilabhitvā tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi. Sā tena saṃvāsena sañjātagabbhā hutvā tato ujjeniṃ nītā mahindakumāraṃ janayi. Tato vassadvaye atikkante saṅghamittañca dhītaraṃ upalabhitvā uparājena saddhiṃ tattha vasati. Uparājassa pana pitā bindusāro maraṇamañce nipanno puttaṃ asokakumāraṃ saritvā taṃ pakkosāpetuṃ ujjeniṃ manusse pesesi. Te tato ujjeniṃ gantvā asokassa taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Tesaṃ vacanena so pitu santikaṃ turitagamanenāgacchanto antarāmagge veṭisagirinagaramhi puttadāre ṭhapetvā pitu santakaṃ pāṭaliputtanagaraṃ gantvā gatasamanantarameva kālakatassa pituno sarīrakiccaṃ kārāpetvā tato ekūnasatamatte vemātikabhātaro ca ghātāpetvā vihatakaṇṭako hutvā tattha chattaṃ ussāpetvā abhisekaṃ gaṇhi. Tadāpi theramātā dārake rañño santikaṃ pesetvā sayaṃ tattheva veṭisagirinagare vasi. Tena vuttaṃ ‘‘sā tassa mātā tena samayena ñātighare vasī’’ti.
ಆರೋಪೇಸೀತಿ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಮಾತು ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಕತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಅನುಭವತು ತಾವ ಮೇ ಪಿತರಾ ಪೇಸಿತಂ ಅಭಿಸೇಕನ್ತಿಆದೀಸು ಅಭಿಸೇಕಪೇಸನಾದಿಕಥಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಉತ್ತರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಛಣತ್ಥನ್ತಿ ಛಣನಿಮಿತ್ತಂ, ಛಣಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಯಂ ಛಣಕೀಳಂ ಅಕಾತುಕಾಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತದಾ ಕಿರ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಮಾಸಪುಣ್ಣಮಿಯಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಲಿಲಕೀಳಾಛಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಿಗವಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತನ್ತಿ ಪಂಸುಪಾಸಾಣಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಂ ಪಬ್ಬತಂ। ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚೋತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚೋ, ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೇನ ಅತ್ತನೋ ಮಾತುದೇವಿಯಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ, ಸೋ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತುದೇವಿಯಾ ಭಗಿನೀ ತಸ್ಸಾ ಧೀತಾ, ತಸ್ಸಾ ಅಯಂ ಪುತ್ತೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Āropesīti paṭipādesi. Amhākaṃ idha kattabbakiccaṃ niṭṭhitanti mātu dassanassa katabhāvaṃ sandhāyāha. Anubhavatu tāva me pitarā pesitaṃ abhisekantiādīsu abhisekapesanādikathā vitthārena uttarato āvi bhavissati. Chaṇatthanti chaṇanimittaṃ, chaṇahetūti attho, sayaṃ chaṇakīḷaṃ akātukāmoti vuttaṃ hoti. Tadā kira devānaṃpiyatisso jeṭṭhamūlamāsapuṇṇamiyaṃ nakkhattaṃ ghosāpetvā ‘‘salilakīḷāchaṇaṃ karothā’’ti amacce āṇāpetvā sayaṃ migavaṃ kīḷitukāmo missakapabbataṃ agamāsi. Missakapabbatanti paṃsupāsāṇamissakattā evaṃladdhanāmaṃ pabbataṃ. Diṭṭhasaccoti anāgāmimaggena paṭividdhasacco, anāgāmiphalaṃ pattoti vuttaṃ hoti. So kira therena attano mātudeviyā desitaṃ dhammaṃ sutvā anāgāmiphalaṃ sacchākāsi, so ca therassa bhāgineyyoti veditabbo. Tathā hi therassa mātudeviyā bhaginī tassā dhītā, tassā ayaṃ putto. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
‘‘ದೇವಿಯಾ ಭಗಿನೀ ಧೀತು, ಪುತ್ತೋ ಭಣ್ಡುಕನಾಮಕೋ।
‘‘Deviyā bhaginī dhītu, putto bhaṇḍukanāmako;
ಥೇರೇನ ದೇವಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ, ಸುತ್ವಾ ದೇಸಿತಮೇವ ತು।
Therena deviyā dhammaṃ, sutvā desitameva tu;
ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ, ವಸಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ॥
Anāgāmiphalaṃ patvā, vasi therassa santike’’ti.
ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಏವ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನಾಗತೇ ತಸ್ಸ ದೀಪಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಮಹಿನ್ದೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಪಸಾದೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಮ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕತಾ। ತತ್ಥ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪನ್ತಿ ದೀಪವಾಸಿನೋ ವುತ್ತಾ। ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಂ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಞ್ಚ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಾದಿಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಟ್ಠುನ್ತಿ ‘‘ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ವೋಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಮಹಿನ್ದೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಪಸಾದೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ।
Sammāsambuddhena ca tumhe byākatāti bodhimūle eva buddhacakkhunā lokaṃ voloketvā tambapaṇṇidīpaṃ disvā anāgate tassa dīpassa sampattiṃ diṭṭhena sammāsambuddhena ‘‘anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatī’’ti tumhe byākatā. Tattha tambapaṇṇidīpanti dīpavāsino vuttā. Indriyaparopariyattañāṇaṃ āsayānusayañāṇañca ‘‘buddhacakkhū’’ti vuccati. Tena pana indriyaparoparādiṃ vinā aññaṃ na sakkā daṭṭhunti ‘‘volokento’’ti avatvā ‘‘voloketvā’’ti vuttaṃ. Etamatthanti ‘‘anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatī’’ti imamatthaṃ.
ವೇಟಿಸಗಿರಿಮ್ಹಿ ರಾಜಗಹೇತಿ ದೇವಿಯಾ ಕತವಿಹಾರೇ। ಕಾಲೋವ ಗಮನಸ್ಸ, ಗಚ್ಛಾಮ ದೀಪಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇದಞ್ಚ ತೇಸಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಿದಸ್ಸನಂ। ಪಳಿನಾತಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು। ಅಮ್ಬರೇತಿ ಆಕಾಸೇ। ಏವಮಾಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಕಿಂ ತೇ ಅಕಂಸೂತಿ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ನಿಪತಿಂಸೂತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏವಮುಪ್ಪತಿತಾ ಥೇರಾ, ನಿಪತಿಂಸು ನಗುತ್ತಮೇ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಥೇರಾನಞ್ಚ ತತ್ಥ ನಿಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುರತೋ ಪುರಸೇಟ್ಠಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ। ಪುರತೋತಿ ಪಾಚೀನದಿಸಾಭಾಗೇ। ಪುರಸೇಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಅನುರಾಧಪುರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪುರವರಸ್ಸ। ಮೇಘಸನ್ನಿಭೇತಿ ಸಮನ್ತತೋ ನೀಲವಣ್ಣತ್ತಾ ನೀಲಮಹಾಮೇಘಸದಿಸೇ। ಸೀಲಕೂಟಮ್ಹೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇ। ಹಂಸಾವ ನಗಮುದ್ಧನೀತಿ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿ ಹಂಸಾ ವಿಯ।
Veṭisagirimhi rājagaheti deviyā katavihāre. Kālova gamanassa, gacchāma dīpamuttamanti yojetabbaṃ. Idañca tesaṃ parivitakkanidassanaṃ. Paḷināti ākāsaṃ pakkhandiṃsu. Ambareti ākāse. Evamākāsaṃ pakkhanditvā kiṃ te akaṃsūti cetiyapabbate nipatiṃsūti dassento āha ‘‘evamuppatitā therā, nipatiṃsu naguttame’’ti. Idāni tassa pabbatassa patiṭṭhitaṭṭhānaṃ therānañca tattha nipatitaṭṭhānaṃ dassetuṃ ‘‘purato puraseṭṭhassā’’tiādigāthamāha. Puratoti pācīnadisābhāge. Puraseṭṭhassāti anurādhapurasaṅkhātassa puravarassa. Meghasannibheti samantato nīlavaṇṇattā nīlamahāmeghasadise. Sīlakūṭamhīti evaṃnāmake pabbatakūṭe. Haṃsāva nagamuddhanīti pabbatamuddhani haṃsā viya.
ತತ್ಥ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಕದಾ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಇಟ್ಟಿಯಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸ್ಸತೋ ತಂ ಅವಧಿಭೂತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಉಪರಿ ಛತ್ತಿಂಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಥಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಸ್ಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ದಿವಸೇ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ದಿವಸೇ ವಿಜಯಕುಮಾರೋ ಇಮಂ ದೀಪಮಾಗತೋತಿ ವದನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
Tattha pana patiṭṭhahanto kadā patiṭṭhahīti āha ‘‘evaṃ iṭṭiyādīhi saddhi’’ntiādi. Parinibbānatoti parinibbānavassato taṃ avadhibhūtaṃ muñcitvā tato uddhaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari chattiṃsatime vasseti attho gahetabbo. Kathaṃ veditabboti āha ‘‘ajātasattussa hī’’tiādi. Tasmiṃyeva vasseti ettha yasmiṃ saṃvacchare yasmiñca divase bhagavā parinibbuto, tasmiṃ saṃvacchare tasmiṃyeva ca divase vijayakumāro imaṃ dīpamāgatoti vadanti. Vuttañhetaṃ –
‘‘ಲಙ್ಕಾಯಂ ವಿಜಯಸನಾಮಕೋ ಕುಮಾರೋ,
‘‘Laṅkāyaṃ vijayasanāmako kumāro,
ಓತಿಣ್ಣೋ ಥಿರಮತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ।
Otiṇṇo thiramati tambapaṇṇidīpe;
ಸಾಲಾನಂ ಯಮಕಗುಣಾನಮನ್ತರಸ್ಮಿಂ,
Sālānaṃ yamakaguṇānamantarasmiṃ,
ನಿಬ್ಬಾತುಂ ಸಯಿತದಿನೇ ತಥಾಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ॥
Nibbātuṃ sayitadine tathāgatassā’’ti.
ಸೀಹಕುಮಾರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲಿಙ್ಗರಾಜಧೀತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಸೀಹಸ್ಸ ಜಾತೋ ಕುಮಾರೋ ಸೀಹಕುಮಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಮನುಸ್ಸಾವಾಸತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾವಾಸಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ। ಚುದ್ದಸಮೇ ವಸ್ಸೇತಿ ಚುದ್ದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ। ಇಧ ವಿಜಯೋ ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ವಿಜಯರಾಜಕುಮಾರೋ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅಜಾತಸತ್ತು ರಾಜಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಉದಯಭದ್ದೋ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮವಸ್ಸಂ ಇಧ ವಿಜಯಸ್ಸ ಪಠಮವಸ್ಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಚತುವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಉದಯಭದ್ದಸ್ಸ ಚುದ್ದಸ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ವಿಜಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪೂರಿಂಸು। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –
Sīhakumārassa puttoti ettha kāliṅgarājadhītu kucchismiṃ sīhassa jāto kumāro sīhakumāroti veditabbo, pubbe amanussāvāsattā āha ‘‘manussāvāsaṃ akāsī’’ti. Cuddasame vasseti cuddasame vasse sampatte. Idha vijayo kālamakāsīti imasmiṃ tambapaṇṇidīpe vijayarājakumāro aṭṭhatiṃsa vassāni rajjaṃ kāretvā kālamakāsi. Tathā hi ajātasattu rājā dvattiṃsa vassāni rajjaṃ kāresi, udayabhaddo soḷasa vassāni, tasmā ajātasattussa aṭṭhamavassaṃ idha vijayassa paṭhamavassanti katvā tato uddhaṃ ajātasattussa catuvīsati vassāni udayabhaddassa cuddasa vassānīti vijayassa aṭṭhatiṃsa vassāni paripūriṃsu. Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ವಿಜಯೋ ಲಙ್ಕಮಾಗಮ್ಮ, ಸತ್ಥು ನಿಬ್ಬಾನವಾಸರೇ।
‘‘Vijayo laṅkamāgamma, satthu nibbānavāsare;
ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಸಮಾಕಾಸಿ, ರಜ್ಜಂ ಯಕ್ಖವಿಮದ್ದಕೋ’’ತಿ॥
Aṭṭhatiṃsa samākāsi, rajjaṃ yakkhavimaddako’’ti.
‘‘ಉದಯಭದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವೋ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉದಯಭದ್ದಸ್ಸ ಚುದ್ದಸಮವಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ವಿಜಯಸ್ಸ ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಸೀಹಳಂ ಅರಾಜಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಸ್ಸೇ ವಿಜಯರಾಜಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಾ ಉಪತಿಸ್ಸಂ ನಾಮ ಅಮಚ್ಚಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಾಮೇನ ಕತೇ ಉಪತಿಸ್ಸಗಾಮೇ ವಸನ್ತಾ ಅರಾಜಿಕಂ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸಿಂಸು। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘Udayabhaddassa pañcadasame vasse paṇḍuvāsudevo nāma imasmiṃ dīpe rajjaṃ pāpuṇī’’ti vuttattā udayabhaddassa cuddasamavassasaṅkhātaṃ ekaṃ vassaṃ imasmiṃ dīpe vijayassa paṇḍuvāsudevassa ca antare sīhaḷaṃ arājikaṃ hutvā ṭhitanti veditabbaṃ. Tasmiñhi vasse vijayarājassa amaccā upatissaṃ nāma amaccaṃ jeṭṭhakaṃ katvā tassa nāmena kate upatissagāme vasantā arājikaṃ rajjamanusāsiṃsu. Vuttañhetaṃ –
‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ಅಮಚ್ಚಾ ತೇ, ಪೇಕ್ಖನ್ತಾ ಖತ್ತಿಯಾಗಮಂ।
‘‘Tasmiṃ mate amaccā te, pekkhantā khattiyāgamaṃ;
ಉಪತಿಸ್ಸಗಾಮೇ ಠತ್ವಾನ, ರಟ್ಠಂ ಸಮನುಸಾಸಿಸುಂ॥
Upatissagāme ṭhatvāna, raṭṭhaṃ samanusāsisuṃ.
‘‘ಮತೇ ವಿಜಯರಾಜಮ್ಹಿ, ಖತ್ತಿಯಾಗಮನಾ ಪುರಾ।
‘‘Mate vijayarājamhi, khattiyāgamanā purā;
ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ ಅಯಂ ಲಙ್ಕಾ-ದೀಪೋ ಆಸಿ ಅರಾಜಿಕೋ’’ತಿ॥
Ekaṃ vassaṃ ayaṃ laṅkā-dīpo āsi arājiko’’ti.
ತತ್ಥಾತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ। ಇಧ ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವೋ ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವೋ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಥಾ ಹಿ ಉದಯಭದ್ದಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಮುಣ್ಡೋ ಚ ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸಿಂಸು, ತದನನ್ತರಂ ನಾಗದಾಸಕೋ ಚತುವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಉದಯಭದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚದಸಮಸೋಳಸಮವಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಾನಿ, ನಾಗದಾಸಕಸ್ಸ ಚ ಚತುವೀಸತಿವಸ್ಸೇಸು ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪೂರಿಂಸು। ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ –
Tatthāti jambudīpe. Idha paṇḍuvāsudevo kālamakāsīti imasmiṃ sīhaḷadīpe paṇḍuvāsudevo tiṃsa vassāni rajjamanusāsitvā kālamakāsi. Tathā hi udayabhaddassa anantaraṃ anuruddho ca muṇḍo ca aṭṭha vassāni rajjamanusāsiṃsu, tadanantaraṃ nāgadāsako catuvīsati vassāni, tasmā udayabhaddassa pañcadasamasoḷasamavassehi saddhiṃ anuruddhassa ca muṇḍassa ca aṭṭha vassāni, nāgadāsakassa ca catuvīsativassesu vīsati vassānīti paṇḍuvāsudevassa rañño tiṃsa vassāni paripūriṃsu. Teneva vuttaṃ –
‘‘ತತೋ ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವೋ, ರಜ್ಜಂ ತಿಂಸ ಸಮಾ ಅಕಾ’’ತಿ।
‘‘Tato paṇḍuvāsudevo, rajjaṃ tiṃsa samā akā’’ti;
ತತ್ಥಾತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ। ಸತ್ತರಸಮೇ ವಸ್ಸೇತಿ ಸತ್ತರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ। ತಥಾ ಹಿ ನಾಗದಾಸಕಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸುಸುನಾಗೋ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಗದಾಸಕಸ್ಸ ಚತುವೀಸತಿವಸ್ಸೇಸು ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ ಚತೂಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಸುನಾಗಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ವಸ್ಸೇಸು ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಇಧ ಅಭಯರಞ್ಞೋ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪೂರಿಂಸು। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
Tatthāti jambudīpe. Sattarasame vasseti sattarasame vasse sampatte. Tathā hi nāgadāsakassa anantarā susunāgo aṭṭhārasa vassāni rajjaṃ kāresi, tasmā nāgadāsakassa catuvīsativassesu vīsati vassāni ṭhapetvā sesehi catūhi vassehi saddhiṃ susunāgassa aṭṭhārasasu vassesu soḷasa vassānīti idha abhayarañño vīsati vassāni paripūriṃsu. Vuttañhetaṃ –
‘‘ಅಭಯೋ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಲಙ್ಕಾರಜ್ಜಮಕಾರಯೀ’’ತಿ।
‘‘Abhayo vīsati vassāni, laṅkārajjamakārayī’’ti;
ದಾಮರಿಕೋತಿ ಯುದ್ಧಕಾರಕೋ ಚೋರೋ। ಪಣ್ಡುಕಾಭಯೋ ಪನ ಅಭಯಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ರಾಜಾಯೇವ, ನ ಚೋರೋ, ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ದಾಮರಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ರಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಅಭಯಸ್ಸ ಹಿ ವೀಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ನ ತಾವ ಸಬ್ಬಂ ರಜ್ಜಮಗ್ಗಹೇಸೀತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವೀಸತಿಮವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಭಯಸ್ಸ ನವ ಭಾತಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ಮಾತುಲೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಘಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತ್ತರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು, ತತೋಯೇವ ಚ ತಾನಿ ರಾಜಸುಞ್ಞಾನಿ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –
Dāmarikoti yuddhakārako coro. Paṇḍukābhayo pana abhayassa bhāgineyyo rājāyeva, na coro, balakkārena pana rajjassa gahitattā ‘‘dāmariko’’ti vuttaṃ. Rajjaṃ aggahesīti ekadesassa gahitattā vuttaṃ. Abhayassa hi vīsatime vasse na tāva sabbaṃ rajjamaggahesīti. Tathā hi vīsatimavassato paṭṭhāya abhayassa nava bhātike attano mātule tattha tattha yuddhaṃ katvā ghātentassa anabhisittasseva sattarasa vassāni atikkamiṃsu, tatoyeva ca tāni rājasuññāni nāma ahesuṃ. Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ಪಣ್ಡುಕಾಭಯರಞ್ಞೋ ಚ, ಅಭಯಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ।
‘‘Paṇḍukābhayarañño ca, abhayassa ca antare;
ರಾಜಸುಞ್ಞಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಅಹೇಸುಂ ದಸ ಸತ್ತ ಚಾ’’ತಿ॥
Rājasuññāni vassāni, ahesuṃ dasa satta cā’’ti.
ತತ್ಥಾತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ। ಪಣ್ಡುಕಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡುಕಾಭಯಸ್ಸ। ಭವತಿ ಹಿ ಏಕದೇಸೇನಪಿ ವೋಹಾರೋ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ದತ್ತೋ’’ತಿ ಯಥಾ। ಸತ್ತರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪೂರಿಂಸೂತಿ ಅನಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಪರಿಪೂರಿಂಸು। ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಳಾಸೋಕಸ್ಸ ಸೋಳಸಮವಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ್ನರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಸುಸುನಾಗಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಮಅಟ್ಠಾರಸಮವಸ್ಸಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಣಿತಬ್ಬಾನಿ। ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕೇನ ವಸ್ಸೇನ ಸಹ ಅಟ್ಠಾರಸ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ರಾಜಸುಞ್ಞಾನಿ ಸತ್ತರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಜಯಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವರಾಜೂನಮನ್ತರೇ ಅರಾಜಿಕೇನ ಏಕೇನ ವಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ರಾಜಸುಞ್ಞವಸ್ಸಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
Tatthāti jambudīpe. Paṇḍukassāti paṇḍukābhayassa. Bhavati hi ekadesenapi vohāro ‘‘devadatto datto’’ti yathā. Sattarasa vassāni paripūriṃsūti anabhisittasseva paripūriṃsu. Ettha ca kāḷāsokassa soḷasamavassaṃ ṭhapetvā pannarasa vassāni heṭṭhā susunāgassa sattarasamaaṭṭhārasamavassāni ca dve gahetvā sattarasa vassāni gaṇitabbāni. Tāni heṭṭhā ekena vassena saha aṭṭhārasa hontīti tāni rājasuññāni sattarasa vassāni heṭṭhā vijayapaṇḍuvāsudevarājūnamantare arājikena ekena vassena saddhiṃ aṭṭhārasa rājasuññavassāni nāma honti.
ಚನ್ದಗುತ್ತಸ್ಸ ಚುದ್ದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಇಧ ಪಣ್ಡುಕಾಭಯೋ ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ ಚನ್ದಗುತ್ತಸ್ಸ ಚುದ್ದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಪಣ್ಡುಕಾಭಯೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಸತ್ತತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಥಾ ಹಿ ಸುಸುನಾಗಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಕಾಳಾಸೋಕೋ ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ಭಾತುಕಾ ದ್ವೇವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸುಂ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಛಾ ನವ ನನ್ದಾ ದ್ವೇವೀಸತಿ, ಚನ್ದಗುತ್ತೋ ಚತುವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತತ್ಥ ಕಾಳಾಸೋಕಸ್ಸ ಅಟ್ಠವೀಸತಿವಸ್ಸೇಸು ಪನ್ನರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಾನೀತಿ ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ತೇರಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ದಸಭಾತುಕಾನಂ ದ್ವೇವೀಸತಿ, ತಥಾ ನವನನ್ದಾನಂ ದ್ವೇವೀಸತಿ, ಚನ್ದಗುತ್ತಸ್ಸ ಚುದ್ದಸಮವಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇರಸ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಣ್ಡುಕಾಭಯಸ್ಸ ಸತ್ತತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪೂರಿಂಸು। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –
Candaguttassacuddasame vasse idha paṇḍukābhayo kālamakāsīti candaguttassa cuddasame vasse imasmiṃ tambapaṇṇidīpe paṇḍukābhayo nāma rājā sattati vassāni rajjamanusāsitvā kālamakāsi. Tathā hi susunāgassa putto kāḷāsoko aṭṭhavīsati vassāni rajjaṃ kāresi. Tato tassa puttā dasa bhātukā dvevīsati vassāni rajjaṃ kāresuṃ, tesaṃ pacchā nava nandā dvevīsati, candagutto catuvīsati vassāni rajjaṃ kāresi. Tattha kāḷāsokassa aṭṭhavīsativassesu pannarasa vassāni heṭṭhā gahitānīti tāni ṭhapetvā sesāni terasa vassāni, dasabhātukānaṃ dvevīsati, tathā navanandānaṃ dvevīsati, candaguttassa cuddasamavassaṃ ṭhapetvā terasa vassānīti paṇḍukābhayassa sattati vassāni paripūriṃsu. Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ಪಣ್ಡುಕಾಭಯನಾಮಸ್ಸ, ರಞ್ಞೋ ವಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತತೀ’’ತಿ।
‘‘Paṇḍukābhayanāmassa, rañño vassāni sattatī’’ti;
ತತ್ಥ ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಇಧ ಮುಟಸಿವರಾಜಾ ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಇಧ ಮುಟಸಿವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ । ತಥಾ ಹಿ ಚನ್ದಗುತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಬಿನ್ದುಸಾರೋ ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿ, ತಸ್ಮಾ ಚನ್ದಗುತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಸು ಚತುವೀಸತಿವಸ್ಸೇಸು ತೇರಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಏಕಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಬಿನ್ದುಸಾರಸ್ಸ ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಅಸೋಕಸ್ಸ ಅನಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಅಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತರಸ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಇಧ ಮುಟಸಿವಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಿಂಸು। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –
Tattha asokadhammarājassa sattarasame vasse idha muṭasivarājā kālamakāsīti tasmiṃ jambudīpe asokadhammarājassa sattarasame vasse idha muṭasivo nāma rājā saṭṭhi vassāni rajjamanusāsitvā kālamakāsi . Tathā hi candaguttassa putto bindusāro aṭṭhavīsati vassāni rajjaṃ kāresi, tato tassa putto asokadhammarājā rajjaṃ pāpuṇi, tasmā candaguttassa heṭṭhā vuttesu catuvīsativassesu terasa vassāni gahitānīti tāni ṭhapetvā sesāni ekādasa vassāni, bindusārassa aṭṭhavīsati vassāni, asokassa anabhisittassa cattāri vassāni, abhisittassa sattarasa vassānīti evaṃ saṭṭhi vassāni idha muṭasivassa paripūriṃsu. Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ಮುಟಸಿವೋ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಲಙ್ಕಾರಜ್ಜಮಕಾರಯೀ’’ತಿ।
‘‘Muṭasivo saṭṭhi vassāni, laṅkārajjamakārayī’’ti;
ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಪಾಪುಣಿ। ಇದಾನಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಆದೀನಂ ವಸ್ಸಗಣನಾವಸೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಉಪರಿ ಛತ್ತಿಂಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಏಕತೋ ಗಣೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಚ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಚತುವೀಸತೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಂ ಅಟ್ಠಮವಸ್ಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಅಸೋಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಕಾ ದಸ ಭಾತುಕರಾಜಾನೋತಿ ಕಾಳಾಸೋಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಭದ್ದಸೇನೋ ಕೋರಣ್ಡವಣ್ಣೋ ಮಙ್ಕುರೋ ಸಬ್ಬಞ್ಜಹೋ ಜಾಲಿಕೋ ಉಭಕೋ ಸಞ್ಚಯೋ ಕೋರಬ್ಯೋ ನನ್ದಿವಡ್ಢನೋ ಪಞ್ಚಮಕೋತಿ ಇಮೇ ದಸ ಭಾತುಕರಾಜಾನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಗ್ಗಸೇನನನ್ದೋ ಪಣ್ಡುಕನನ್ದೋ ಪಣ್ಡುಗತಿನನ್ದೋ ಭೂತಪಾಲನನ್ದೋ ರಟ್ಠಪಾಲನನ್ದೋ ಗೋವಿಸಾಣಕನನ್ದೋ ಸವಿದ್ಧಕನನ್ದೋ ಕೇವಟ್ಟಕನನ್ದೋ ಧನನನ್ದೋತಿ ಇಮೇ ನವ ನನ್ದಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಏತೇನ ರಾಜವಂಸಾನುಸಾರೇನಾತಿ ಏತೇನ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿರಾಜೂನಂ ವಂಸಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
Devānaṃpiyatisso rajjaṃ pāpuṇīti asokadhammarājassa aṭṭhārasame vasse pāpuṇi. Idāni parinibbute bhagavati ajātasattuādīnaṃ vassagaṇanāvasena parinibbānato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari chattiṃsati vassāni ekato gaṇetvā dassento āha ‘‘parinibbute ca sammāsambuddhe’’tiādi. Tattha ajātasattussa catuvīsatīti parinibbānavassasaṅkhātaṃ aṭṭhamavassaṃ muñcitvā vuttaṃ. Asokassa puttakā dasa bhātukarājānoti kāḷāsokassa puttā bhaddaseno koraṇḍavaṇṇo maṅkuro sabbañjaho jāliko ubhako sañcayo korabyo nandivaḍḍhano pañcamakoti ime dasa bhātukarājānoti veditabbā. Uggasenanando paṇḍukanando paṇḍugatinando bhūtapālanando raṭṭhapālanando govisāṇakanando saviddhakanando kevaṭṭakanando dhananandoti ime nava nandāti veditabbā. Etena rājavaṃsānusārenāti etena jambudīpavāsirājūnaṃ vaṃsānusārena veditabbametanti attho.
ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪವಾಸೀನಮ್ಪಿ ಪುನ ರಾಜೂನಂ ವಸೇನ ಏವಂ ಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸ್ಸಂ ಇಧ ವಿಜಯಸ್ಸ ಪಠಮಂ ವಸ್ಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸ್ಸತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಜಯಸ್ಸ ಸತ್ತತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ತತೋ ಅರಾಜಿಕಮೇಕವಸ್ಸಂ, ಪಣ್ಡುವಾಸುದೇವಸ್ಸ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಅಭಯಸ್ಸ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಪಣ್ಡುಕಾಭಯಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸತ್ತರಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಅಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಮುಟಸಿವಸ್ಸ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಪಠಮಂ ವಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಉಪರಿ ಛತ್ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
Tambapaṇṇidīpavāsīnampi puna rājūnaṃ vasena evaṃ gaṇanā veditabbā – sammāsambuddhassa parinibbānavassaṃ idha vijayassa paṭhamaṃ vassanti katvā taṃ apanetvā parinibbānavassato uddhaṃ vijayassa sattatiṃsa vassāni, tato arājikamekavassaṃ, paṇḍuvāsudevassa tiṃsa vassāni, abhayassa vīsati vassāni, paṇḍukābhayassa abhisekato pubbe sattarasa vassāni, abhisittassa sattati vassāni, muṭasivassa saṭṭhi vassāni, devānaṃpiyatissassa paṭhamaṃ vassanti evaṃ parinibbānato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari chattiṃsa vassāni veditabbāni.
ಜೇಟ್ಠಮಾಸಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಿಯಂ ಜೇಟ್ಠನಕ್ಖತ್ತಂ ಮೂಲನಕ್ಖತ್ತಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಛಣಮ್ಪಿ ತನ್ನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ತಮೇವ ನಾಮಂ ಲಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಿಗವನ್ತಿ ಮಿಗಾನಂ ವಾನನತೋ ಹೇಸನತೋ ಬಾಧನತೋ ಮಿಗವನ್ತಿ ಲದ್ಧಸಮಞ್ಞಂ ಮಿಗವಂ। ರೋಹಿತಮಿಗರೂಪನ್ತಿ ಗೋಕಣ್ಣಮಿಗವೇಸಂ। ಜಿಯನ್ತಿ ಧನುಜಿಯಂ। ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋತಿ ಪದಸಾ ಅನುಧಾವನ್ತೋ। ಮಮಂಯೇವ ರಾಜಾ ಪಸ್ಸತೂತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಬಹೂಸು ದಿಟ್ಠೇಸು ರಾಜಾ ಅತಿವಿಯ ಭಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಅತ್ತಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಮಂಯೇವ ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚಿನ್ತನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಜಾತೋ’’ತಿಆದಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಸಮಣಾ ಮಯಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಮಹಾರಾಜ ಮಯಂ ಸಮಣಾ ನಾಮ, ತ್ವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತವೇವ ಅನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ತವ ಅನುಕಮ್ಪತ್ಥಾಯ ಏವ ಆಗತಾ, ನ ವಿಮುಖಭಾವತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಇಮೇ ಸಮಣಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಸಮಣಾ ಮಯಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಆಹಾತಿ ಚೇ? ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಾಜೇನ ಪೇಸಿತಸಾಸನೇನೇವ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಸಮಣಸಞ್ಞಂ ಸಾರೇತುಂ ಏವಮಾಹಾತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
Jeṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ jeṭṭhanakkhattaṃ mūlanakkhattaṃ vā hotīti āha ‘‘jeṭṭhamūlanakkhattaṃ nāma hotī’’ti. Tasmiṃ pana nakkhatte kattabbachaṇampi tannissayattā tameva nāmaṃ labhatīti veditabbaṃ. Migavanti migānaṃ vānanato hesanato bādhanato migavanti laddhasamaññaṃ migavaṃ. Rohitamigarūpanti gokaṇṇamigavesaṃ. Jiyanti dhanujiyaṃ. Anubandhantoti padasā anudhāvanto. Mamaṃyeva rājā passatūti ettha ‘‘amhesu bahūsu diṭṭhesu rājā ativiya bhāyissatī’’ti iminā kāraṇena attānameva dassetuṃ ‘‘mamaṃyeva passatū’’ti adhiṭṭhāsīti veditabbaṃ. ‘‘Cintesī’’ti vatvā tassa cintanākāraṃ dassento āha ‘‘imasmiṃ dīpe jāto’’tiādi. Thero tassa parivitakkaṃ jānitvā attano sabhāvaṃ kathetvā taṃ assāsetukāmo ‘‘samaṇā mayaṃ mahārājā’’tiādimāha. Mahārāja mayaṃ samaṇā nāma, tvaṃ parivitakkaṃ mā akāsīti vuttaṃ hoti. Taveva anukampāyāti tava anukampatthāya eva āgatā, na vimukhabhāvatthāyāti adhippāyo. ‘‘Ime samaṇā nāmā’’ti ajānantassa ‘‘samaṇā mayaṃ, mahārājā’’ti kasmā thero āhāti ce? Asokadhammarājena pesitasāsaneneva pubbe gahitasamaṇasaññaṃ sāretuṃ evamāhāti. Imamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tena ca samayenā’’tiādi vuttaṃ.
ಅದಿಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಾತಿ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯಕಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಸಹಾಯಕಭಾವಂ ಉಪಗತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಛಾತಪಬ್ಬತಪಾದೇತಿ ಛಾತವಾಹಸ್ಸ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಾದೇ। ತಂ ಕಿರ ಪಬ್ಬತಂ ಅನುರಾಧಪುರಾ ಪುಬ್ಬದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇ ಅತಿರೇಕಯೋಜನದ್ವಯಮತ್ಥಕೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ತಮ್ಹಿ ಠಾನೇ ಪಚ್ಛಾ ಸದ್ಧಾತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಮಹಾರಾಜಾ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ತಂ ‘‘ಛಾತವಿಹಾರ’’ನ್ತಿ ವೋಹರಿಂಸು। ‘‘ರಥಯಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಆಯಾಮತೋ ಚ ಆವಟ್ಟತೋ ಚ ರಥಪತೋದೇನ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಮಹಾವಂಸೇಪಿ ವುತ್ತಂ –
Adiṭṭhā hutvā sahāyakāti adiṭṭhasahāyakā, aññamaññaṃ adisvāva sahāyakabhāvaṃ upagatāti vuttaṃ hoti. Chātapabbatapādeti chātavāhassa nāma pabbatassa pāde. Taṃ kira pabbataṃ anurādhapurā pubbadakkhiṇadisābhāge atirekayojanadvayamatthake tiṭṭhati. Tamhi ṭhāne pacchā saddhātisso nāma mahārājā vihāraṃ kārāpesi, taṃ ‘‘chātavihāra’’nti vohariṃsu. ‘‘Rathayaṭṭhippamāṇāti āyāmato ca āvaṭṭato ca rathapatodena samappamāṇā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Mahāvaṃsepi vuttaṃ –
‘‘ಛಾತಪಬ್ಬತಪಾದಮ್ಹಿ , ತಿಸ್ಸೋ ಚ ವೇಳುಯಟ್ಠಿಯೋ।
‘‘Chātapabbatapādamhi , tisso ca veḷuyaṭṭhiyo;
ಜಾತಾ ರಥಪತೋದೇನ, ಸಮಾನಾ ಪರಿಮಾಣತೋ’’ತಿ॥
Jātā rathapatodena, samānā parimāṇato’’ti.
ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ರಥಯಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ರಥಸ್ಸ ಧಜಯಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ತಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕಸಮಕಾಲಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು। ಏವಮುತ್ತರಿಪಿ ವಕ್ಖಮಾನಾನಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Gaṇṭhipade pana ‘‘rathayaṭṭhippamāṇāti rathassa dhajayaṭṭhippamāṇā’’ti vuttaṃ. Uppajjiṃsūti tassa abhisekasamakālameva uppajjiṃsu. Evamuttaripi vakkhamānānaṃ acchariyānaṃ pātubhāvo veditabbo. Tathā ca vuttaṃ mahāvaṃse –
‘‘ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋ ಸೋ, ರಾಜಾಸಿ ಪಿತುಅಚ್ಚಯೇ।
‘‘Devānaṃpiyatisso so, rājāsi pituaccaye;
ತಸ್ಸಾಭಿಸೇಕೇನ ಸಮಂ, ಬಹೂನಚ್ಛರಿಯಾನಹೂ’’ತಿ॥
Tassābhisekena samaṃ, bahūnacchariyānahū’’ti.
ಏಕಾ ಲತಾ ಯಟ್ಠಿ ನಾಮಾತಿ ಕಞ್ಚನಲತಾಯ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಾ ಏಕಾ ಯಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಲತಾತಿ ತಂ ರಜತವಣ್ಣಂ ಯಟ್ಠಿಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಾ ವಿಯ ಉಪ್ಪನ್ನಲತಾ। ಖಾಯತೀತಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ಕಿಞ್ಜಕ್ಖಾನೀತಿ ಕೇಸರಾನಿ। ಏತಾನಿ ಚ ಪುಪ್ಫಯಟ್ಠಿಯಂ ನೀಲಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಸಕುಣಯಟ್ಠಿಯಞ್ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ತತ್ಥೇವ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇತಾ ರಜತಯಟ್ಠೀವಾತಿ ರಜತಮಯಯಟ್ಠಿ ವಿಯ ಏಕಾ ಯಟ್ಠಿ ಸೇತವಣ್ಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲತಾತಿ ತತ್ಥೇವ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸಮಾನಲತಾ। ನೀಲಾದಿ ಯಾದಿಸಂ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಯಾದಿಸಂ ಲೋಕೇ ನೀಲಾದಿಪುಪ್ಫಂ ಅತ್ಥಿ, ತಾದಿಸಂ ಪುಪ್ಫಯಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಖಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Ekā latā yaṭṭhi nāmāti kañcanalatāya paṭimaṇḍitattā evaṃladdhanāmā ekā yaṭṭhi ahosi. Taṃ alaṅkaritvā uppannalatāti taṃ rajatavaṇṇaṃ yaṭṭhiṃ alaṅkaritvā tattheva cittakammakatā viya uppannalatā. Khāyatīti dissati. Kiñjakkhānīti kesarāni. Etāni ca pupphayaṭṭhiyaṃ nīlapupphādīni sakuṇayaṭṭhiyañca nānappakārā migapakkhino tattheva cittakammakatā viya paññāyantīti daṭṭhabbaṃ. Setā rajatayaṭṭhīvāti rajatamayayaṭṭhi viya ekā yaṭṭhi setavaṇṇāti attho. Latāti tattheva cittakammakatā viya dissamānalatā. Nīlādi yādisaṃ pupphanti yādisaṃ loke nīlādipupphaṃ atthi, tādisaṃ pupphayaṭṭhimhi khāyatīti attho.
ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ರತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ರತನಂ ಸಮುದ್ದತೋ ಸಯಮೇವ ತೀರಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ವೇಲನ್ತೇ ಊಮಿವೇಗಾಭಿಜಾತಮರಿಯಾದವಟ್ಟಿ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಂ ಪನ ಅಟ್ಠ ಮುತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಂ ಸಮುದ್ದತೋ ಸಯಮೇವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಜಾತಿತೋ ಅಟ್ಠ ಮುತ್ತಾ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಠಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Anekavihitaṃ ratanaṃ uppajjīti anekappakāraṃ ratanaṃ samuddato sayameva tīraṃ āruhitvā velante ūmivegābhijātamariyādavaṭṭi viya uppajji, uṭṭhahitvā aṭṭhāsīti attho. Tambapaṇṇiyaṃ pana aṭṭha muttā uppajjiṃsūti etthāpi tambapaṇṇiyaṃ samuddato sayameva uṭṭhahitvā jātito aṭṭha muttā samuddatīre vuttanayeneva ṭhitāti veditabbā. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
‘‘ಲಙ್ಕಾದೀಪಮ್ಹಿ ಸಕಲೇ, ನಿಧಯೋ ರತನಾನಿ ಚ।
‘‘Laṅkādīpamhi sakale, nidhayo ratanāni ca;
ಅನ್ತೋಠಿತಾನಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ, ಪಥವೀತಲಮಾರುಹುಂ॥
Antoṭhitāni uggantvā, pathavītalamāruhuṃ.
‘‘ಲಙ್ಕಾದೀಪಸಮೀಪಮ್ಹಿ, ಭಿನ್ನನಾವಾಗತಾನಿ ಚ।
‘‘Laṅkādīpasamīpamhi, bhinnanāvāgatāni ca;
ತತ್ರ ಜಾತಾನಿ ಚ ಥಲಂ, ರತನಾನಿ ಸಮಾರುಹುಂ॥
Tatra jātāni ca thalaṃ, ratanāni samāruhuṃ.
‘‘ಹಯಗಜಾ ರಥಾಮಲಕಾ, ವಲಯಙ್ಗುಲಿವೇಠಕಾ।
‘‘Hayagajā rathāmalakā, valayaṅguliveṭhakā;
ಕಕುಧಫಲಾ ಪಾಕತಿಕಾ, ಇಚ್ಚೇತಾ ಅಟ್ಠ ಜಾತಿತೋ॥
Kakudhaphalā pākatikā, iccetā aṭṭha jātito.
‘‘ಮುತ್ತಾ ಸಮುದ್ದಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ, ತೀರೇ ವಟ್ಟಿ ವಿಯ ಠಿತಾ।
‘‘Muttā samuddā uggantvā, tīre vaṭṭi viya ṭhitā;
ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಪುಞ್ಞವಿಜಮ್ಭಿತ’’ನ್ತಿ॥
Devānaṃpiyatissassa, sabbapuññavijambhita’’nti.
ಹಯಮುತ್ತಾತಿ ಅಸ್ಸರೂಪಸಣ್ಠಾನಮುತ್ತಾ। ಗಜಮುತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಿರೂಪಸಣ್ಠಾನಾ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತಂತಂಸಣ್ಠಾನವಸೇನ ಮುತ್ತಾಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಙ್ಗುಲಿವೇಠಕಮುತ್ತಾತಿ ಅಙ್ಗುಲೀಯಕಸಣ್ಠಾನಾ, ಮುದ್ದಿಕಾಸಣ್ಠಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಕುಧಫಲಮುತ್ತಾತಿ ಕಕುಧರುಕ್ಖಫಲಾಕಾರಾ ಬಹೂ ಅಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಮುತ್ತಾ। ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನೀತಿ ರಾಜಾರಹಉತ್ತಮಭಣ್ಡಾನಿ। ತಾನಿ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಛತ್ತಂ ಚಾಮರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಬಹುವಿಧಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಹಿಣೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಖನ್ತಿ ಅಭಿಸೇಕಾಸಿಞ್ಚನಕಂ ಸಾಮುದ್ದಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಂ ಸಙ್ಖಂ। ಅನೋತತ್ತೋದಕಮೇವ ‘‘ಗಙ್ಗೋದಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಡ್ಢಮಾನನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಚುಣ್ಣಂ। ‘‘ನಹಾನಚುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ವಟಂಸಕನ್ತಿ ಕಣ್ಣಪಿಳನ್ಧನವಟಂಸಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ವಟಂಸಕಂ ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಟ್ಠಾನೇ ಓಲಮ್ಬಕ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಭಿಙ್ಗಾರನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ಮಹಾಭಿಙ್ಗಾರಂ। ‘‘ಮಕರಮುಖಸಣ್ಠಾನಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಕತಾ ಭಾಜನವಿಕತೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟನ್ತಿ ಕಾಕಪದಸಣ್ಠಾನಾ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಂ ಕತಾ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನವಿಕತಿ। ಕಞ್ಞನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಿಂ। ಅಧೋವಿಮಂ ದುಸ್ಸಯುಗನ್ತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠೇ ಜಾತೇ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಮುಪಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಧೋವಿಮಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ। ಹತ್ಥಪುಞ್ಛನನ್ತಿ ಪೀತವಣ್ಣಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಹತ್ಥಪುಞ್ಛನಪಟಂ। ಹರಿಚನ್ದನನ್ತಿ ಹರಿವಣ್ಣಚನ್ದನಂ, ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಚನ್ದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ವಾ, ಗೋಸಿತಚನ್ದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಕಿರ ಉದ್ಧನೇ ಕುಥಿತತೇಲಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ತೇಲಂ ಅಗ್ಗಿಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾಪನಸಮತ್ಥಂ ಚನ್ದನಂ। ತೇನೇವ ‘‘ಗೋಸಿತಚನ್ದನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಗೋಸದ್ದೇನ ಹಿ ಜಲಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ವಿಯ ಸಿತಂ ಚನ್ದನಂ ಗೋಸಿತಚನ್ದನಂ। ನಾಗಭವನಸಮ್ಭವಂ ಅರುಣವಣ್ಣಮತ್ತಿಕಂ। ಹರೀತಕಂ ಆಮಲಕನ್ತಿ ಅಗದಹರೀತಕಂ ಅಗದಾಮಲಕಂ। ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸರೀರಮಲಸೋಧನಾದಿಕರಣಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ।
Hayamuttāti assarūpasaṇṭhānamuttā. Gajamuttāti hatthirūpasaṇṭhānā. Evaṃ sabbattha taṃtaṃsaṇṭhānavasena muttābhedo veditabbo. Aṅguliveṭhakamuttāti aṅgulīyakasaṇṭhānā, muddikāsaṇṭhānāti attho. Kakudhaphalamuttāti kakudharukkhaphalākārā bahū asāmuddikā muttā. Rājakakudhabhaṇḍānīti rājārahauttamabhaṇḍāni. Tāni sarūpena dassento āha ‘‘chattaṃ cāmara’’ntiādi. Aññañca bahuvidhaṃ paṇṇākāraṃ pahiṇīti sambandho. Saṅkhanti abhisekāsiñcanakaṃ sāmuddikaṃ dakkhiṇāvaṭṭaṃ saṅkhaṃ. Anotattodakameva ‘‘gaṅgodaka’’nti vuttaṃ. Vaḍḍhamānanti alaṅkāracuṇṇaṃ. ‘‘Nahānacuṇṇa’’nti keci. Vaṭaṃsakanti kaṇṇapiḷandhanavaṭaṃsakanti vuttaṃ hoti. ‘‘Vaṭaṃsakaṃ kaṇṇacūḷikaṭṭhāne olambaka’’ntipi vadanti. Bhiṅgāranti suvaṇṇamayaṃ mahābhiṅgāraṃ. ‘‘Makaramukhasaṇṭhānā balikammādikaraṇatthaṃ katā bhājanavikatī’’tipi vadanti. Nandiyāvaṭṭanti kākapadasaṇṭhānā maṅgalatthaṃ katā suvaṇṇabhājanavikati. Kaññanti khattiyakumāriṃ. Adhovimaṃ dussayuganti kiliṭṭhe jāte aggimhi pakkhittamatte parisuddhabhāvamupagacchantaṃ adhovimaṃ dussayugaṃ. Hatthapuñchananti pītavaṇṇaṃ mahagghaṃ hatthapuñchanapaṭaṃ. Haricandananti harivaṇṇacandanaṃ, suvaṇṇavaṇṇacandananti attho. Lohitacandanaṃ vā, gositacandananti attho. Taṃ kira uddhane kuthitatelamhi pakkhittamattaṃ sakalampi telaṃ aggiñca nibbāpanasamatthaṃ candanaṃ. Teneva ‘‘gositacandana’’nti vuccati. Gosaddena hi jalaṃ vuccati, taṃ viya sitaṃ candanaṃ gositacandanaṃ. Nāgabhavanasambhavaṃ aruṇavaṇṇamattikaṃ. Harītakaṃ āmalakanti agadaharītakaṃ agadāmalakaṃ. Taṃ khippameva sarīramalasodhanādikaraṇasamatthaṃ hoti.
ಉಣ್ಹೀಸನ್ತಿ ಉಣ್ಹೀಸಪಟ್ಟಂ। ವೇಠನನ್ತಿ ಸೀಸವೇಠನಂ। ಸಾರಪಾಮಙ್ಗನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ ರತನಪಾಮಙ್ಗಸುತ್ತಂ। ವತ್ಥಕೋಟಿಕನ್ತಿ ವತ್ಥಯುಗಮೇವ। ನಾಗಮಾಹಟನ್ತಿ ನಾಗೇಹಿ ಆಹಟಂ। ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ಅಮತೋಸಧನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾ ಗುಳಿಕಜಾತಿ, ಅಮತಸದಿಸಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ಕಿರ ಪರಿಪನ್ಥಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಾಧೇನ್ತೇಹಿ ಅಗದೋಸಧಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಂ ಗುಳಿಕಂ। ತಂ ಪನ ರಾಜೂನಂ ಮುಖಸೋಧನನಹಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹತಾ ಪರಿಹಾರೇನ ಉಪನೇನ್ತಿ। ತೇನ ತೇ ಅಙ್ಗರಾಗಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತಿ, ಕರೋನ್ತಾ ಚ ಯಥಾರಹಂ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ಅಗದೋಸಧರಙ್ಗತಿಲಕಾಹಿ ನಲಾಟಕಅಂಸಕೂಟಉರಮಜ್ಝಸಙ್ಖಾತಂ ಅಙ್ಗಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗರಾಗಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಾ ಪನ ಗುಳಿಕಾ ಅಹಿವಿಚ್ಛಿಕಾದೀನಮ್ಪಿ ವಿಸಂ ಹನತಿ, ತೇನಪಿ ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಮತೋಸಧ’’ನ್ತಿ।
Uṇhīsanti uṇhīsapaṭṭaṃ. Veṭhananti sīsaveṭhanaṃ. Sārapāmaṅganti uttamaṃ ratanapāmaṅgasuttaṃ. Vatthakoṭikanti vatthayugameva. Nāgamāhaṭanti nāgehi āhaṭaṃ. Ma-kāro padasandhikaro. Amatosadhanti evaṃnāmikā guḷikajāti, amatasadisakiccattā evaṃ vuccati. Taṃ kira paripanthaṃ vidhametvā sabbattha sādhentehi agadosadhasambhārehi yojetvā vaṭṭetvā kataṃ guḷikaṃ. Taṃ pana rājūnaṃ mukhasodhananahānapariyosāne mahatā parihārena upanenti. Tena te aṅgarāgaṃ nāma karonti, karontā ca yathārahaṃ dvīhi tīhi agadosadharaṅgatilakāhi nalāṭakaaṃsakūṭauramajjhasaṅkhātaṃ aṅgaṃ sajjetvā aṅgarāgaṃ karontīti veditabbaṃ. Sā pana guḷikā ahivicchikādīnampi visaṃ hanati, tenapi taṃ vuccati ‘‘amatosadha’’nti.
ಅಹಂ ಬುದ್ಧಞ್ಚಾತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಅಬುಜ್ಝಿ ಪಟಿಬುಜ್ಝೀತಿ ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಞ್ಚ, ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚ ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಞ್ಚ, ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಂಹತತ್ತಾ ಸಙ್ಘೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ ಅರಿಯಸಾವಕಸಙ್ಘಞ್ಚ ಅಹಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಪರಾಯಣನ್ತಿ ಉಪಗತೋ, ಭಜಿಂ ಸೇವಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಹಿಂಸತಿ ತಪ್ಪಸಾದತಗ್ಗರುಕತಾಹಿ ವಿಹತಕಿಲೇಸೇನ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಸರಣಗತಾನಂ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನೇನ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ಪರಿಕಿಲೇಸಂ ಹನತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಸರಣಂ, ರತನತ್ತಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಪಿಚ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹಿತೇ ಪವತ್ತನೇನ ಅಹಿತಾ ಚ ನಿವತ್ತನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಧಮ್ಮೋಪಿ ಭವಕನ್ತಾರಾ ಉತ್ತಾರಣೇನ ಅಸ್ಸಾಸದಾನೇನ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಙ್ಘೋಪಿ ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಕಾರಾನಂ ವಿಪುಲಫಲಪಟಿಲಾಭಕರಣೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಸರಣಭೂತಂ ರತನತ್ತಯಂ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಸರಣನ್ತಿ ಗತೋ ಅವಗತೋ, ಜಾನಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿನ್ತಿ ರತನತ್ತಯಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಉಪಾಸಕಭಾವಂ ಮಯಿ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ವಾಚಾಯ ಪಕಾಸೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಉಪಾಸಕೋಹಂ ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಪಟಿವೇದೇಸಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇತಿ ಸಕ್ಯಸ್ಸ ಸುದ್ಧೋದನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸದ್ಧಾತಿ ಸದ್ಧಾಯ, ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಯಕಾರಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಉಪೇಹೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛ।
Ahaṃ buddhañcātiādīsu sabbadhamme yāthāvato abujjhi paṭibujjhīti buddhoti saṅkhyaṃ gataṃ sammāsambuddhañca, adhigatamagge sacchikatanirodhe yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne ca apāyesu apatamāne dhāretīti dhammoti saṅkhyaṃ gataṃ pariyattiyā saddhiṃ nava lokuttaradhammañca, diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatattā saṅghoti saṅkhyaṃ gataṃ ariyasāvakasaṅghañca ahaṃ saraṇaṃ gato parāyaṇanti upagato, bhajiṃ sevinti attho. Atha vā hiṃsati tappasādataggarukatāhi vihatakilesena tapparāyaṇatākārappavattena cittuppādena saraṇagatānaṃ teneva saraṇagamanena bhayaṃ santāsaṃ dukkhaṃ duggatiṃ parikilesaṃ hanati vināsetīti saraṇaṃ, ratanattayassetaṃ adhivacanaṃ. Apica sammāsambuddho hite pavattanena ahitā ca nivattanena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti saraṇanti vuccati. Dhammopi bhavakantārā uttāraṇena assāsadānena ca sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti saraṇanti vuccati. Saṅghopi appakānampi kārānaṃ vipulaphalapaṭilābhakaraṇena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti saraṇanti vuccati. Iminā atthena saraṇabhūtaṃ ratanattayaṃ teneva kāraṇena saraṇanti gato avagato, jāninti attho. Upāsakattaṃ desesinti ratanattayaṃ upāsatīti upāsakoti evaṃ dassitaṃ upāsakabhāvaṃ mayi abhiniviṭṭhaṃ vācāya pakāsesinti attho, ‘‘upāsakohaṃ ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gato’’ti evaṃ upāsakattaṃ paṭivedesinti vuttaṃ hoti. Sakyaputtassa sāsaneti sakyassa suddhodanassa putto so bhagavā sakyaputto, tassa sakyaputtassa sāsaneti attho. Saddhāti saddhāya, ‘‘sayaṃ abhiññā sacchikatvā’’tiādīsu viya yakāralopo daṭṭhabbo. Upehīti upagaccha.
ಅಸೋಕರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತೇನ ಅಭಿಸೇಕೇನಾತಿ ಅಸೋಕರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತೇನ ಅಭಿಸೇಕುಪಕರಣೇನ। ಯದಾ ಹಿ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಸೋಕರಞ್ಞೋ ಇತೋ ವೇಳುಯಟ್ಠಿಯಾದಯೋ ಮಹಾರಹೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರೇ ಪೇಸೇಸಿ। ತದಾ ಸೋಪಿ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ತುಟ್ಠೋ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರಂ ಕಿಂ ನಾಮ ಮಹಗ್ಘಂ ಪಟಿಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಮೇ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಅಭಿಸೇಕಪರಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತತ್ಥ ಈದಿಸೋ ಅಭಿಸೇಕಪರಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು ವತ ಮೇ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕಪರಿಹಾರಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾಮುದ್ದಿಕಸಙ್ಖಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಸಙ್ಖಾನಿ ಚ ಗಙ್ಗೋದಕಞ್ಚ ಅರುಣವಣ್ಣಮತ್ತಿಕಞ್ಚ ಅಟ್ಠಟ್ಠ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಞ್ಞಾಯೋ ಚ ಸುವಣ್ಣರಜತಲೋಹಮತ್ತಿಕಾಮಯಘಟೇ ಚ ಅಟ್ಠಹಿ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠ ಅಮಚ್ಚಕುಲಾನಿ ಚಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ಇಧ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮೇ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಪುನ ಅಭಿಸೇಕಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಅಭಿಸೇಕತ್ಥಾಯ ಬಹುಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸೋಕರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತೇನ ಅಭಿಸೇಕೇನಾ’’ತಿ। ಏಕೋ ಮಾಸೋ ಅಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಏಕಮಾಸಾಭಿಸಿತ್ತೋ। ಕಥಂ ಪನ ತಸ್ಸ ತದಾ ಏಕಮಾಸಾಭಿಸಿತ್ತತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಹಿಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕಮಕಂಸೂ’’ತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾಭಿಸೇಕಸ್ಸಪಿ ಅಸೋಕರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತೇನ ಅನಗ್ಘೇನ ಪರಿಹಾರೇನ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಪುನ ಅಭಿಸೇಕಮಕಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Asokaraññā pesitena abhisekenāti asokaraññā pesitena abhisekupakaraṇena. Yadā hi devānaṃpiyatisso mahārājā attano sahāyassa dhammāsokarañño ito veḷuyaṭṭhiyādayo mahārahe paṇṇākāre pesesi. Tadā sopi te disvā pasīditvā ativiya tuṭṭho ‘‘imehi atirekataraṃ kiṃ nāma mahagghaṃ paṭipaṇṇākāraṃ sahāyassa me pesessāmī’’ti amaccehi saddhiṃ mantetvā laṅkādīpe abhisekaparihāraṃ pucchitvā ‘‘na tattha īdiso abhisekaparihāro atthī’’ti sutvā ‘‘sādhu vata me sahāyassa abhisekaparihāraṃ pesessāmī’’ti vatvā sāmuddikasaṅkhādīni tīṇi saṅkhāni ca gaṅgodakañca aruṇavaṇṇamattikañca aṭṭhaṭṭha khattiyabrāhmaṇagahapatikaññāyo ca suvaṇṇarajatalohamattikāmayaghaṭe ca aṭṭhahi seṭṭhikulehi saddhiṃ aṭṭha amaccakulāni cāti evaṃ sabbaṭṭhakaṃ nāma idha pesesi ‘‘imehi me sahāyassa puna abhisekaṃ karothā’’ti, aññañca abhisekatthāya bahuṃ paṇṇākāraṃ pesesi. Tena vuttaṃ ‘‘asokaraññā pesitena abhisekenā’’ti. Eko māso abhisittassa assāti ekamāsābhisitto. Kathaṃ pana tassa tadā ekamāsābhisittatā viññāyatīti āha ‘‘visākhapuṇṇamāyaṃ hissa abhisekamakaṃsū’’ti, pubbe katābhisekassapi asokaraññā pesitena anagghena parihārena visākhapuṇṇamāyaṃ puna abhisekamakaṃsūti attho. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
‘‘ತೇ ಮಿಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸ, ಆದಿಚನ್ದೋದಯಂ ದಿನೇ।
‘‘Te migasiramāsassa, ādicandodayaṃ dine;
ಅಭಿಸಿತ್ತಞ್ಚ ಲಙ್ಕಿನ್ದಂ, ಅಮಚ್ಚಾ ಸಾಮಿಭತ್ತಿನೋ॥
Abhisittañca laṅkindaṃ, amaccā sāmibhattino.
‘‘ಧಮ್ಮಾಸೋಕಸ್ಸ ವಚನಂ, ಸುತ್ವಾ ಸಾಮಿಹಿತೇ ರತಾ।
‘‘Dhammāsokassa vacanaṃ, sutvā sāmihite ratā;
ಪುನಾಪಿ ಅಭಿಸೇಚಿಂಸು, ಲಙ್ಕಾಹಿತಸುಖೇ ರತ’’ನ್ತಿ॥
Punāpi abhiseciṃsu, laṅkāhitasukhe rata’’nti.
ದೀಪವಂಸೇಪಿ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ –
Dīpavaṃsepi cetaṃ vuttaṃ –
‘‘ವಿಸಾಖಮಾಸೇ ದ್ವಾದಸಿಯಂ, ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ಇಧಾಗತಾ।
‘‘Visākhamāse dvādasiyaṃ, jambudīpā idhāgatā;
ಅಭಿಸೇಕಂ ಸಪರಿವಾರಂ, ಅಸೋಕಧಮ್ಮೇನ ಪೇಸಿತಂ॥
Abhisekaṃ saparivāraṃ, asokadhammena pesitaṃ.
‘‘ದುತಿಯಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ಥ, ರಾಜಾನಂ ದೇವಾನಂಪಿಯಂ।
‘‘Dutiyaṃ abhisiñcittha, rājānaṃ devānaṃpiyaṃ;
ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ದುತಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ, ವಿಸಾಖಮಾಸೇ ಉಪೋಸಥೇ॥
Abhisitto dutiyābhisekena, visākhamāse uposathe.
‘‘ತತೋ ಮಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಜೇಟ್ಠಮಾಸೇ ಉಪೋಸಥೇ।
‘‘Tato māse atikkamma, jeṭṭhamāse uposathe;
ಮಹಿನ್ದೋ ಸತ್ತಮೋ ಹುತ್ವಾ, ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ಇಧಾಗತೋ’’ತಿ॥
Mahindo sattamo hutvā, jambudīpā idhāgato’’ti.
ತದಾ ಪನ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯ ಅಭಿಸೇಕಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ತತೋ ಪಭುತಿ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯಮೇವ ಅಭಿಸೇಕಕರಣಮಾಚಿಣ್ಣಂ। ಅಭಿಸೇಕವಿಧಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲತ್ಥಂ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತಸ್ಸ ಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕತಸ್ಸ ಉದುಮ್ಬರಸಾಖಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಉದುಮ್ಬರಭದ್ದಪೀಠಮ್ಹಿ ಅಭಿಸೇಕಾರಹಂ ಅಭಿಜಚ್ಚಂ ಖತ್ತಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಮಙ್ಗಲಾಭರಣಭೂಸಿತಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾ ಗಙ್ಗೋದಕಪುಣ್ಣಂ ಸಾಮುದ್ದಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಸಙ್ಖಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಸೋಪರಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಸೇಕೋದಕಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ, ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ ‘‘ದೇವ, ತಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಖತ್ತಿಯಗಣಾ ಅತ್ತಾನಮಾರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸೇಕಿಕಂ ಮಹಾರಾಜಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತ್ವಂ ರಾಜಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೋ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ, ಏತೇಸು ಖತ್ತಿಯಗಣೇಸು ತ್ವಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಸಹಿತಚಿತ್ತೋ ಹಿತಸಮಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ಚ ಭವ, ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ರಕ್ಖಿತೋ ಚ ಭವಾಹೀ’’ತಿ।
Tadā pana tassa rañño visākhapuṇṇamāya abhisekassa katattā tato pabhuti yāvajjatanā visākhapuṇṇamāyameva abhisekakaraṇamāciṇṇaṃ. Abhisekavidhānañcettha evaṃ veditabbaṃ – abhisekamaṅgalatthaṃ alaṅkatappaṭiyattassa maṇḍapassa anto katassa udumbarasākhamaṇḍapassa majjhe suppatiṭṭhite udumbarabhaddapīṭhamhi abhisekārahaṃ abhijaccaṃ khattiyaṃ nisīdāpetvā paṭhamaṃ tāva maṅgalābharaṇabhūsitā jātisampannā khattiyakaññā gaṅgodakapuṇṇaṃ sāmuddikaṃ dakkhiṇāvaṭṭasaṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati, evañca vadeti ‘‘deva, taṃ sabbepi khattiyagaṇā attānamārakkhaṇatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti, tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi, etesu khattiyagaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto hitasamamettacitto ca bhava, rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī’’ti.
ತತೋ ಪುನ ಪುರೋಹಿತೋಪಿ ಪುರೋಹಿಚ್ಚಟ್ಠಾನಾನುರೂಪಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತೋ ಗಙ್ಗೋದಕಪುಣ್ಣಂ ರಜತಮಯಸಙ್ಖಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸೋಪರಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಸೇಕೋದಕಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ, ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ ‘‘ದೇವ, ತಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಣಾ ಅತ್ತಾನಮಾರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸೇಕಿಕಂ ಮಹಾರಾಜಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತ್ವಂ ರಾಜಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೋ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ, ಏತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ತ್ವಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಸಹಿತಚಿತ್ತೋ ಹಿತಸಮಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ಚ ಭವ, ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ರಕ್ಖಿತೋ ಚ ಭವಾಹೀ’’ತಿ।
Tato puna purohitopi purohiccaṭṭhānānurūpālaṅkārehi alaṅkatappaṭiyatto gaṅgodakapuṇṇaṃ rajatamayasaṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā tassa sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati, evañca vadeti ‘‘deva, taṃ sabbepi brāhmaṇagaṇā attānamārakkhaṇatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti, tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi, etesu brāhmaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto hitasamamettacitto ca bhava, rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī’’ti.
ತತೋ ಪುನ ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನುರೂಪಭೂಸನಭೂಸಿತೋ ಗಙ್ಗೋದಕಪುಣ್ಣಂ ರತನಮಯಸಙ್ಖಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸೋಪರಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಸೇಕೋದಕಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ, ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ ‘‘ದೇವ ತಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಗಹಪತಿಗಣಾ ಅತ್ತಾನಮಾರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸೇಕಿಕಂ ಮಹಾರಾಜಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತ್ವಂ ರಾಜಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೋ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ, ಏತೇಸು ಗಹಪತಿಗಣೇಸು ತ್ವಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಸಹಿತಚಿತ್ತೋ ಹಿತಸಮಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ಚ ಭವ, ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ತೇಸಂ ರಕ್ಖಿತೋ ಚ ಭವಾಹೀ’’ತಿ।
Tato puna seṭṭhipi seṭṭhiṭṭhānānurūpabhūsanabhūsito gaṅgodakapuṇṇaṃ ratanamayasaṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā tassa sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati, evañca vadeti ‘‘deva taṃ sabbepi gahapatigaṇā attānamārakkhaṇatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti, tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi, etesu gahapatigaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto hitasamamettacitto ca bhava, rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī’’ti.
ತೇ ಪನ ತಸ್ಸ ಏವಂ ವದನ್ತಾ ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಾನುರೂಪೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸಸಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ। ನೋ ಚೇ ಕಾರೇಸ್ಸಸಿ, ತವ ಮುದ್ಧಾ ಸತ್ತಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿಸಪನ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದೀಪೇ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಮುದ್ಧನಿ ಧಮ್ಮಾಸೋಕೇನೇವ ಇಧ ಪೇಸಿತಾ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾಯೇವ ಅನೋತತ್ತೋದಕಪುಣ್ಣೇನ ಸಾಮುದ್ದಿಕದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಸಙ್ಖೇನ ಅಭಿಸೇಕೋದಕಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಇದಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅಭಿಸೇಕವಿಧಾನಂ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಚೂಳಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಪಠಮಂ ತಾವ ಅಭಿಸೇಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಸುವಣ್ಣಮಯಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಸಙ್ಖಾನಿ ಚ ಗಙ್ಗೋದಕಞ್ಚ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಞ್ಚ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ।
Te pana tassa evaṃ vadantā ‘‘sace tvaṃ amhākaṃ vacanānurūpena rajjaṃ kāressasi, iccetaṃ kusalaṃ. No ce kāressasi, tava muddhā sattadhā phalatū’’ti evaṃ rañño abhisapanti viyāti daṭṭhabbaṃ. Imasmiṃ pana dīpe devānaṃpiyatissassa muddhani dhammāsokeneva idha pesitā khattiyakaññāyeva anotattodakapuṇṇena sāmuddikadakkhiṇāvaṭṭasaṅkhena abhisekodakaṃ abhisiñcīti vadanti. Idañca yathāvuttaṃ abhisekavidhānaṃ majjhimanikāye cūḷasīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ sīhaḷaṭṭhakathāyampi ‘‘paṭhamaṃ tāva abhisekaṃ gaṇhantānaṃ rājūnaṃ suvaṇṇamayādīni tīṇi saṅkhāni ca gaṅgodakañca khattiyakaññañca laddhuṃ vaṭṭatī’’tiādinā vuttanti vadanti.
ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥಯಮಾನೋತಿ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಸಮ್ಮೋದಜನನತೋ ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಭಾವತೋ ಚ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಭನ್ತೇ ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ವೋ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಥಂ ಕಥಯಮಾನೋ। ಛ ಜನೇ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾನಂ ‘‘ನ ಇಮೇ ಯಕ್ಖಾ, ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮೇ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ ಭಣ್ಡುಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಆನೀತತ್ತಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಛ ಜನೇ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತೇವಿಜ್ಜಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಇದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ ಪತ್ತಾ। ಚೇತೋಪರಿಯಕೋವಿದಾತಿ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರೇ ಕುಸಲಾ। ಏವಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತಾ, ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ಪನ ತಾಸಂ ವಸೇನ ಆಗತಮೇವ ಹೋತಿ। ಬಹೂತಿ ಏವರೂಪಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಬಹೂ ಗಣನಪಥಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೀತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ಚ ಖೀಣಾಸವಾ ಚೇತೋಪರಿಯಕೋವಿದಾ ಕೇಚಿ ಖೀಣಾಸವಾತಿ ವಿಸುಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
Sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamānoti pītipāmojjasaṅkhātasammodajananato sammodituṃ yuttabhāvato ca sammodanīyaṃ ‘‘kacci bhante khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci vo appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāro’’ti evamādikathaṃ kathayamāno. Cha jane dassesīti raññā saddhiṃ āgatānaṃ ‘‘na ime yakkhā, manussā ime’’ti sañjānanatthaṃ bhaṇḍukassa upāsakassa ānītattā tena saddhiṃ cha jane dassesi. Tevijjāti pubbenivāsadibbacakkhuāsavakkhayasaṅkhātāhi tīhi vijjāhi samannāgatā. Iddhippattāti iddhividhañāṇaṃ pattā. Cetopariyakovidāti paresaṃ cittācāre kusalā. Evamettha pañca abhiññā sarūpena vuttā, dibbasotaṃ pana tāsaṃ vasena āgatameva hoti. Bahūti evarūpā chaḷabhiññā buddhasāvakā bahū gaṇanapathaṃ atikkantā sakalajambudīpaṃ kāsāvapajjotaṃ katvā vicarantīti. Keci pana ‘‘tevijjā iddhippattā ca khīṇāsavā cetopariyakovidā keci khīṇāsavāti visuṃ yojetvā ‘arahanto’ti iminā sukkhavipassakā vuttā’’ti vadanti.
ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪಾಟವಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಸನ್ನನ್ತಿ ಆಸನ್ನೇ ಠಿತಂ। ಸಾಧು ಮಹಾರಾಜ ಪಣ್ಡಿತೋಸೀತಿ ರಾಜಾನಂ ಪಸಂಸತಿ। ಪುನ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇಸೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ‘ಇಮೇ ಸಮಣಾ ನಾಮ ಈದಿಸಾ, ಸೀಲಾದಿಪಟಿಪತ್ತಿ ಚ ತೇಸಂ ಈದಿಸೀ’ತಿ ಚ ನ ಜಾನಾತಿ, ಹನ್ದ ನಂ ಇಮಾಯ ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ ಸಮಣಭಾವೂಪಗಮನಂ ಸಮಣಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ತತ್ಥ ಹಿ –
Paññāveyyattiyanti paññāpāṭavaṃ, paññāya tikkhavisadabhāvanti attho. Āsannanti āsanne ṭhitaṃ. Sādhu mahārāja paṇḍitosīti rājānaṃ pasaṃsati. Puna vīmaṃsanto ‘‘atthi pana te mahārājā’’tiādimāha. Cūḷahatthipadopamasuttantaṃ kathesīti ‘‘ayaṃ rājā ‘ime samaṇā nāma īdisā, sīlādipaṭipatti ca tesaṃ īdisī’ti ca na jānāti, handa naṃ imāya cūḷahatthipadopamasuttantadesanāya samaṇabhāvūpagamanaṃ samaṇapaṭipattiñca viññāpessāmī’’ti cintetvā paṭhamaṃ cūḷahatthipadopamasuttantaṃ kathesi. Tattha hi –
‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ॰… ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ, ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ, ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ ‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜೋಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ, ಯನ್ನೂನಾಹಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ। ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ।
‘‘Evameva kho, brāhmaṇa, idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno…pe… sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti, taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto, so taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati, so tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati ‘sambādho gharāvāso rajopatho, abbhokāso pabbajjā, nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ, yannūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.
‘‘ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ನಿಹಿತದಣ್ಡೋ ನಿಹಿತಸತ್ಥೋ, ಲಜ್ಜೀ ದಯಾಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ವಿಹರತಿ।
‘‘So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho, lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.
‘‘ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ದಿನ್ನಾದಾಯೀ ದಿನ್ನಪಾಟಿಕಙ್ಖೀ, ಅಥೇನೇನ ಸುಚಿಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯೧-೨೯೨) –
‘‘Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharatī’’ti (ma. ni. 1.291-292) –
ಏವಮಾದಿನಾ ಸಾಸನೇ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭಂ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೇಹಿ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಗಮನಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಪಕಾಸಿತಾ।
Evamādinā sāsane saddhāpaṭilābhaṃ paṭiladdhasaddhehi ca pabbajjupagamanaṃ pabbajitehi ca paṭipajjitabbā sīlakkhandhādayo dhammā pakāsitā.
ರಾಜಾ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಸುಣನ್ತೋಯೇವ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ‘‘ಸೋ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಭತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ ರತ್ತುಪರತೋ ವಿರತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತನ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯೩) ಆಗತತ್ತಾ ತಂ ಸುಣನ್ತೋಯೇವ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನ ತಾವ ರತ್ತಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಅನಾಗತವಚನಮಕಾಸಿ। ಆಗತಫಲೋತಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಸಮ್ಪತ್ತಅನಾಗಾಮಿಫಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋಯೇವ ಚ ವಿಸೇಸತೋ ಅವಿಪರೀತವಿದಿತಸತ್ಥುಸಾಸನತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ। ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇನ ಆನೀತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವಮಾಹ। ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋತಿ ರಞ್ಞೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅನ್ತೋತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಸಮಾಗತಾ ಸುಣನ್ತೂತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ।
Rājā suttantaṃ suṇantoyeva aññāsīti ‘‘so bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti, ekabhattiko hoti rattuparato virato vikālabhojanā’’ti evaṃ tasmiṃ suttante (ma. ni. 1.293) āgatattā taṃ suṇantoyeva aññāsi. Idheva vasissāmāti na tāva rattiyā upaṭṭhitattā anāgatavacanamakāsi. Āgataphaloti anāgāmiphalaṃ sandhāyāha, sampattaanāgāmiphaloti attho. Tatoyeva ca visesato aviparītaviditasatthusāsanattā viññātasāsano. Idāni pabbajissatīti gihiliṅgena ānītakiccassa niṭṭhitattā evamāha. Acirapakkantassa raññoti raññe acirapakkanteti attho. Adhiṭṭhahitvāti antotambapaṇṇidīpe samāgatā suṇantūti adhiṭṭhahitvā.
ಭೂಮತ್ಥರಣಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಭೂಮತ್ಥರಣಾಕಾರೇನ। ಉಪ್ಪಾತಪಾಠಕಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಪಾಠಕಾ, ನೇಮಿತ್ತಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಹಿತಾ ದಾನಿ ಇಮೇಹಿ ಪಥವೀತಿ ಆಸನಾನಂ ಪಥವಿಯಂ ಅತ್ಥತತ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು। ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಾಸನಪತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅವಸ್ಸಂ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಮಿದನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪಣೀತೇನಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ। ಸಹತ್ಥಾತಿ ಸಹತ್ಥೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ತಪ್ಪೇತ್ವಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸುಹಿತಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೇತವತ್ಥುಂ ವಿಮಾನವತ್ಥುಂ ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಞ್ಚ ಕಥೇಸೀತಿ ದೇಸನಾವಿಧಿಕುಸಲೋ ಥೇರೋ ಜನಸ್ಸ ಸಂವೇಗಂ ಜನೇತುಂ ಪಠಮಂ ಪೇತವತ್ಥುಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಸಂವೇಗಜಾತಂ ಜನಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಂ ಸಗ್ಗಕಥಾವಸೇನ ವಿಮಾನವತ್ಥುಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸಾಸಾನಂ ‘‘ಮಾ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಂ ಕರೋಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿನಾ ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಧುವಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಮಸ್ಸಾಸಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಮಧಿಗನ್ತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಅನ್ತೇ ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Bhūmattharaṇasaṅkhepenāti bhūmattharaṇākārena. Uppātapāṭhakāti nimittapāṭhakā, nemittakāti attho. Gahitā dāni imehi pathavīti āsanānaṃ pathaviyaṃ atthatattā evamāhaṃsu. Patiṭṭhahissatīti cintentoti ettha tena kāraṇena sāsanapatiṭṭhānassa abhāvato avassaṃ patiṭṭhahantassa sāsanassa pubbanimittamidanti evaṃ pubbanimittabhāvena sallakkhesīti veditabbaṃ. Paṇītenāti uttamena. Sahatthāti sahatthena santappetvāti suṭṭhu tappetvā, paripuṇṇaṃ suhitaṃ yāvadatthaṃ katvāti attho. Petavatthuṃ vimānavatthuṃ saccasaṃyuttañca kathesīti desanāvidhikusalo thero janassa saṃvegaṃ janetuṃ paṭhamaṃ petavatthuṃ kathetvā tadanantaraṃ saṃvegajātaṃ janaṃ assāsetuṃ saggakathāvasena vimānavatthuñca kathetvā tadanantaraṃ paṭiladdhassāsānaṃ ‘‘mā ettha assādaṃ karotha nibbānaṃ vinā na aññaṃ kiñci saṅkhāragataṃ dhuvaṃ nāma atthi, tasmā paramassāsakaṃ nibbānamadhigantuṃ vāyamathā’’ti saccapaṭivedhatthāya ussāhaṃ janento ante saccasaṃyuttaṃ kathesīti veditabbaṃ.
ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾತಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಥೇರಾನಂ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ। ರಞ್ಞೋ ಸಂವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇದನಂ ಕತ್ವಾ, ರಾಜಾನಂ ಪಟಿವೇದಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಲಂ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ಪುರಸ್ಸ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನತ್ತಾ ಸಾರುಪ್ಪಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ। ಮೇಘವನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನಂ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಅಕಾಲಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತಳಾಕಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ ಗಿಮ್ಹಾಭಿಹತರುಕ್ಖಲತಾದೀನಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋವ ಪಾವಸ್ಸಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಮಹಾಮೇಘವನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ ಜಾತಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Tesaṃ sutvāti tesaṃ santikā therānaṃ guṇakathaṃ sutvā. Rañño saṃviditaṃ katvāti rañño nivedanaṃ katvā, rājānaṃ paṭivedayitvāti attho. Alaṃ gacchāmāti purassa accāsannattā sāruppaṃ na hotīti paṭipakkhipanto āha. Meghavanaṃ nāma uyyānanti mahāmeghavanuyyānaṃ. Tassa kira uyyānassa bhūmiggahaṇadivase akālamahāmegho uṭṭhahitvā sabbataḷākapokkharaṇiyo pūrento gimhābhihatarukkhalatādīnaṃ anuggaṇhantova pāvassi, tena kāraṇena taṃ mahāmeghavanaṃ nāma uyyānaṃ jātaṃ. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
‘‘ಉಯ್ಯಾನಟ್ಠಾನಗ್ಗಹಣೇ, ಮಹಾಮೇಘೋ ಅಕಾಲಜೋ।
‘‘Uyyānaṭṭhānaggahaṇe, mahāmegho akālajo;
ಪಾವಸ್ಸಿ ತೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ, ಮಹಾಮೇಘವನಂ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Pāvassi tena uyyānaṃ, mahāmeghavanaṃ ahū’’ti.
ಸುಖಸಯಿತಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಧ ಸುಖಂ ಸಯಿತ್ಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಧ ನಿವಾಸೋ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸುಖಸಯಿತಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತೋ ಥೇರೇನ ‘‘ಸುಖಸಯಿತಮ್ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುಕಮಿದಂ ಉಯ್ಯಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಏವಂ ಸತಿ ಇದಂ ನೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರಾಮೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಇಮಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವೇಳುವನಾರಾಮಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ವುತ್ತಮಿಮಂ ಸುತ್ತಂ। ಉದಕನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ। ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನಂ ಅದಾಸೀತಿ ‘‘ಇಮಂ ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಮಾಸಸ್ಸ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಅದಾಸಿ। ಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಪಾತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವೇಪಿ ನ ತಾವ ತತ್ಥ ವಿಹಾರಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಠಮಂ ವಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಪುನದಿವಸೇಪೀತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಸ್ಸ ದುತಿಯದಿವಸೇಯೇವ। ಅಡ್ಢನವಮಾನಂ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಅಡ್ಢೇನ ನವಮಾನಂ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ, ಪಞ್ಚಸತಾಧಿಕಾನಂ ಅಟ್ಠಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜೋತಿಪಾತುಭಾವಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಞಾಣಾಲೋಕಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಟ್ಠಾನಂ। ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ ಮಹಾಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಂ, ರಾಜೋವಾದಸುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Sukhasayitabhāvaṃ pucchitvāti ‘‘kacci, bhante, idha sukhaṃ sayittha, tumhākaṃ idha nivāso sukha’’nti evaṃ sukhasayitabhāvaṃ pucchitvā tato therena ‘‘sukhasayitamhi, mahārāja, bhikkhūnaṃ phāsukamidaṃ uyyāna’’nti vutte ‘‘evaṃ sati idaṃ no uyyānaṃ dassāmī’’ti cintetvā ‘‘kappati, bhante, bhikkhusaṅghassa ārāmo’’ti pucchi. Imaṃ suttanti veḷuvanārāmapaṭiggahaṇe vuttamimaṃ suttaṃ. Udakanti dakkhiṇodakaṃ. Mahāmeghavanuyyānaṃ adāsīti ‘‘imaṃ mahāmeghavanuyyānaṃ saṅghassa dammī’’ti vatvā jeṭṭhamāsassa kāḷapakkhe dutiyadivase adāsi. Mahāvihārassa dakkhiṇodakapāteneva saddhiṃ patiṭṭhitabhāvepi na tāva tattha vihārakammaṃ niṭṭhitanti āha ‘‘idañca paṭhamaṃ vihāraṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti. Punadivasepīti kāḷapakkhassa dutiyadivaseyeva. Aḍḍhanavamānaṃ pāṇasahassānanti aḍḍhena navamānaṃ pāṇasahassānaṃ, pañcasatādhikānaṃ aṭṭhasahassānanti attho. Jotipātubhāvaṭṭhānanti ñāṇālokassa pātubhāvaṭṭhānaṃ. Appamādasuttanti aṅguttaranikāye mahāappamādasuttaṃ, rājovādasuttanti vuttaṃ hoti.
ಮಹಚ್ಚನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತುಮ್ಹೇ ಜಾನನತ್ಥನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅರಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಮಚ್ಚೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಅರಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಮಚ್ಚೋ। ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚತುಪಣ್ಣಾಸಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ‘‘ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಸಮೇತಿ। ತೇನೇವ ಚ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ ಲಿಖಿತೇ ಮಹಾವಂಸೇ ‘‘ಚತುಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ದಸಭಾತಿಕಸಮಾಕುಲಂ ರಾಜಕುಲನ್ತಿ ಮುಟಸಿವಸ್ಸ ಪುತ್ತೇಹಿ ಅಭಯೋ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋ ಮಹಾನಾಗೋ ಉತ್ತಿಯೋ ಮತ್ತಾಭಯೋ ಸೂರತಿಸ್ಸೋತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಭಾತಿಕೇಹಿ ಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ ರಾಜಕುಲಂ। ಚೇತಿಯಗಿರಿಮ್ಹಿ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಂಸೂತಿ ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನವಿಹಾರೇಯೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಂಸು। ಪವಾರೇತ್ವಾತಿ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತ್ವಾ। ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯನ್ತಿ ಅಪರಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ। ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ಹಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಂ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅರಿಯಗಣಪರಿವುತೋ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭೋಜನಾವಸಾನೇ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚಿರದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿವಚನಮಬ್ರ್ವಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಮಹಾವೀರೋ, ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾ ಇಧಾ’’ತಿ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾತಿ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾ ಪವಾರಣಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಠಮಪವಾರಣಾಯ ವಾ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮಾಸಂ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಿಯಂ ಅವೋಚ, ಅಞ್ಞಥಾ ‘ಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಮಹಾವೀರೋ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾ ಪವಾರಣಾಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ನ ಹಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸೂಪಗತಾ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಂ ಪವಾರೇನ್ತಿ। ಚಿರದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಸತ್ಥುಸ್ಸ ಸರೀರಾವಯವೋ ಚ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅವಯವೇ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರವಸೇನ ಏವಮಾಹಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಯಥಾ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ।
Mahaccanti karaṇatthe paccattavacanaṃ, mahatā rājānubhāvenāti attho. Tumhe jānanatthanti sambandho. Ariṭṭho nāma amaccoti rañño bhāgineyyo ariṭṭho nāma amacco. Pañcapaṇṇāsāyāti ettha ‘‘catupaṇṇāsāyā’’ti vattabbaṃ. Evañhi sati upari vuccamānaṃ ‘‘dvāsaṭṭhi arahanto’’ti vacanaṃ sameti. Teneva ca sīhaḷabhāsāya likhite mahāvaṃse ‘‘catupaṇṇāsāya saddhi’’nti vuttaṃ. Dasabhātikasamākulaṃ rājakulanti muṭasivassa puttehi abhayo devānaṃpiyatisso mahānāgo uttiyo mattābhayo sūratissoti evamādīhi dasahi bhātikehi samākiṇṇaṃ rājakulaṃ. Cetiyagirimhi vassaṃ vasiṃsūti āsāḷhīpuṇṇamadivase raññā dinnavihāreyeva paṭiggahetvā pāṭipadadivase vassaṃ vasiṃsu. Pavāretvāti mahāpavāraṇāya pavāretvā. Kattikapuṇṇamāyanti aparakattikapuṇṇamāyaṃ. Mahāmahindatthero hi purimikāyaṃ upagantvā vutthavasso mahāpavāraṇāya pavāretvā tato ekamāsaṃ atikkamma cātumāsiniyaṃ puṇṇamadivase ariyagaṇaparivuto rājakulaṃ gantvā bhojanāvasāne ‘‘mahārāja, amhehi ciradiṭṭho sammāsambuddho’’tiādivacanamabrvi. Evañca katvā vakkhati ‘‘puṇṇamāyaṃ mahāvīro, cātumāsiniyā idhā’’ti. Yaṃ panettha kenaci vuttaṃ ‘‘vutthavasso pavāretvāti cātumāsiniyā pavāraṇāyāti attho, paṭhamapavāraṇāya vā pavāretvā ekamāsaṃ tattheva vasitvā kattikapuṇṇamiyaṃ avoca, aññathā ‘puṇṇamāyaṃ mahāvīro’ti vuttattā na sakkā gahetu’’nti, tattha cātumāsiniyā pavāraṇāyāti ayamatthavikappo na yujjati. Na hi purimikāya vassūpagatā cātumāsiniyaṃ pavārenti. Ciradiṭṭho sammāsambuddhoti satthussa sarīrāvayavo ca sammāsambuddhoyevāti katvā avayave samudāyavohāravasena evamāhāti daṭṭhabbaṃ yathā ‘‘samuddo diṭṭho’’ti.
ಥೇರೇನ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಗಮನಕಾರಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಧ ವಾಸೇ ಪಯೋಜನಮೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಮನಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಕಾಮೋ ಆಹ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿಆದಿ। ಅಭಿವಾದನಾದೀಸು ಆಚರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಭಿವಾದನಕರಣಂ ಅಭಿವಾದನಂ ನಾಮ। ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಆಚರಿಯೋ ವಸತಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ, ತತೋ ಅಭಿಮುಖೋವ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಇದಂ ಅಭಿವಾದನಂ ನಾಮ। ಆಚರಿಯಂ ಪನ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಕರಣಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ। ಆಚರಿಯಂ ಪನ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ನಮಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಸೋ ವಸತಿ, ತದಭಿಮುಖೋಪಿ ತಥೇವ ನಮಸ್ಸತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಠಿತೋಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸತಿಯೇವಾತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಅನುಚ್ಛವಿಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ಕರಣಂ ಸಾಮೀಚಿಕರಣಂ ನಾಮ। ಚೀವರಾದೀಸು ಹಿ ಚೀವರಂ ದೇನ್ತೋ ನ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ದೇತಿ, ಮಹಗ್ಘಂ ಸತಮೂಲಗ್ಘಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಸತಮೂಲಗ್ಘಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಮೂಲಗ್ಘಮ್ಪಿ ದೇತಿಯೇವ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇದಂ ಸಾಮೀಚಿಕರಣಂ ನಾಮ। ಸರೀರಧಾತುಯೋತಿ ಸರೀರಾವಯವಾ। ಅಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಂ, ವಿದಿತಂ ಮಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕುತೋ ಲಚ್ಛಾಮಾತಿ ಕುತೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ। ಸುಮನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಹೀತಿ ಪಠಮಮೇವ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ ವಾ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಏಸ ಅಮ್ಹಾಕಮಧಿಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ವಾ ಏವಮಾಹಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
Therena vuttampi gamanakāraṇaṃ ṭhapetvā idha vāse payojanameva dassetvā gamanaṃ paṭisedhetukāmo āha ‘‘ahaṃ bhante tumhe’’tiādi. Abhivādanādīsu ācariyaṃ disvā abhivādanakaraṇaṃ abhivādanaṃ nāma. Yasmiṃ vā disābhāge ācariyo vasati iriyāpathe kappento, tato abhimukhova vanditvā gacchati, vanditvā tiṭṭhati, vanditvā nisīdati, vanditvā nipajjati, idaṃ abhivādanaṃ nāma. Ācariyaṃ pana dūratova disvā paccuṭṭhāya paccuggamanakaraṇaṃ paccuṭṭhānaṃ nāma. Ācariyaṃ pana disvā añjaliṃ paggayha sīse ṭhapetvā ācariyaṃ namassati, yasmiṃ disābhāge so vasati, tadabhimukhopi tatheva namassati, gacchantopi ṭhitopi nisinnopi añjaliṃ paggayha namassatiyevāti idaṃ añjalikammaṃ nāma. Anucchavikakammassa pana karaṇaṃ sāmīcikaraṇaṃ nāma. Cīvarādīsu hi cīvaraṃ dento na yaṃ vā taṃ vā deti, mahagghaṃ satamūlagghampi pañcasatamūlagghampi satasahassamūlagghampi detiyeva. Piṇḍapātādīsupi eseva nayo. Idaṃ sāmīcikaraṇaṃ nāma. Sarīradhātuyoti sarīrāvayavā. Aññātanti aññātaṃ, viditaṃ mayāti attho. Kuto lacchāmāti kuto labhissāma. Sumanena saddhiṃ mantehīti paṭhamameva sāmaṇerassa kathitattā vā ‘‘jānāti esa amhākamadhippāya’’nti ñatvā vā evamāhāti daṭṭhabbaṃ.
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಮಹಾರಾಜ ತ್ವಂ ಧಾತೂನಂ ಪಟಿಲಾಭೇ ಮಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕರೋಹಿ, ಮಾ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ವಾವಟೋ ಭವ, ಅಞ್ಞಂ ತಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇದಾನಿ ತದೇವ ರಞ್ಞಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವೀಥಿಯೋ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಬ್ಬತಾಳಾವಚರೇ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಕಂಸತಾಳಾದಿತಾಳಂ ಅವಚರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತಾಳಾವಚರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆತತವಿತತಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ತೂರಿಯಭಣ್ಡಂ। ತೇನೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಚ ತಾಳಾವಚರಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ತಾಳಾವಚರನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೂರಿಯಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಸಹಚರಣನಯೇನ ಸಬ್ಬತೂರಿಯಭಣ್ಡಾನಂ ವಾದಕಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಲಚ್ಛಸೀತಿ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ। ಥೇರಾ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮೇವ ಅಗಮಂಸೂತಿ ರಾಜನಿವೇಸನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುನ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮೇವ ಅಗಮಂಸು।
Appossukko tvaṃ mahārājāti mahārāja tvaṃ dhātūnaṃ paṭilābhe mā ussukkaṃ karohi, mā tvaṃ tattha vāvaṭo bhava, aññaṃ tayā kattabbaṃ karohīti adhippāyo. Idāni tadeva raññā kattabbakiccaṃ dassento ‘‘vīthiyo sodhāpetvā’’tiādimāha. Sabbatāḷāvacare upaṭṭhāpetvāti kaṃsatāḷāditāḷaṃ avacarati etthāti tāḷāvacaraṃ vuccati ātatavitatādi sabbaṃ tūriyabhaṇḍaṃ. Teneva parinibbānasuttaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbañca tāḷāvacaraṃ sannipātethāti ettha sabbañca tāḷāvacaranti sabbaṃ tūriyabhaṇḍa’’nti vuttaṃ. Ettha pana sahacaraṇanayena sabbatūriyabhaṇḍānaṃ vādakāpi gahetuṃ vaṭṭantīti te sabbe upaṭṭhāpetvā sannipātetvāti vuttaṃ hoti. Lacchasīti labhissasi. Therā cetiyagirimeva agamaṃsūti rājanivesanato nikkhamitvā puna cetiyagirimeva agamaṃsu.
ತಾವದೇವಾತಿ ತಂ ಖಣಂಯೇವ। ಪಾಟಲಿಪುತ್ತದ್ವಾರೇತಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತನಗರದ್ವಾರೇ। ಕಿಂ ಭನ್ತೇ ಸುಮನ ಆಹಿಣ್ಡಸೀತಿ ಸುಮನ ತ್ವಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ವಿಚರಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಚೇತಿಯಗಿರಿಮ್ಹಿಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಛಾ ತತ್ಥ ವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಆಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮ್ಹಿಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯಾತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮೇವ ಹಿ ಛಾಯಾ ವಡ್ಢತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀತಿ ಧಾತುಚಙ್ಕೋಟಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಛತ್ತಂ ಅಪನಮತೂತಿ ಇದಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಸಯಮೇವ ಮೇ ಸೀಸೋಪರಿತೋ ಧಾತುಚಙ್ಕೋಟಕಾಭಿಮುಖಂ ಹುತ್ವಾ ನಮತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಯ್ಹಂ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೂತಿ ಇದಂ ಧಾತುಚಙ್ಕೋಟಕಂ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಧಾತುಯಾ ಸಹ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ ವಲಾಹಕಮಜ್ಝೇ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಮೇನ ಫರಿತ್ವಾ ತೇಮೇತುಕಾಮೇಯೇವ ತೇಮಯಮಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ವಸ್ಸತಿ। ಮಹಾವೀರೋತಿ ಮಹಾಪರಕ್ಕಮೋ। ಮಹಾವೀರಾವಯವತ್ತಾ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ಥುವೋಹಾರೇನ ಧಾತುಯೋ ಏವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ। ಧಾತುಸರೀರೇನಾಗಮನಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ।
Tāvadevāti taṃ khaṇaṃyeva. Pāṭaliputtadvāreti pāṭaliputtanagaradvāre. Kiṃ bhante sumana āhiṇḍasīti sumana tvaṃ samaṇadhammaṃ akatvā kasmā vicarasīti pucchati. Cetiyagirimhiyeva patiṭṭhāpetvāti pacchā tattha vihāratthāya ākaṅkhitabbabhāvato cetiyagirimhiyeva patiṭṭhāpetvā. Vaḍḍhamānakacchāyāyāti pacchābhattanti attho. Pacchābhattameva hi chāyā vaḍḍhati. Athassa etadahosīti dhātucaṅkoṭakaṃ disvā evaṃ cintesi. Chattaṃ apanamatūti idaṃ setacchattaṃ sayameva me sīsoparito dhātucaṅkoṭakābhimukhaṃ hutvā namatūti attho. Mayhaṃ matthake patiṭṭhātūti idaṃ dhātucaṅkoṭakaṃ therassa hatthato dhātuyā saha āgantvā sirasmiṃ me patiṭṭhātūti attho. Pokkharavassaṃ nāma pokkharapattappamāṇaṃ valāhakamajjhe uṭṭhahitvā kamena pharitvā temetukāmeyeva temayamānaṃ mahantaṃ hutvā vassati. Mahāvīroti mahāparakkamo. Mahāvīrāvayavattā cettha satthuvohārena dhātuyo eva niddiṭṭhā. Dhātusarīrenāgamanañhi sandhāya ayaṃ gāthā vuttā.
ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋವ ಹುತ್ವಾ ಅಪಸಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋಯೇವ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕನ್ತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ ನ ಓಲೋಕೇತಿ, ತಥಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ದ್ವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಜುಕೇನೇವ ನಗರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಹೇಜವತ್ಥು ನಾಮಾತಿ ಮಹೇಜನಾಮಕೇನ ಯಕ್ಖೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಏಕಂ ದೇವಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ । ಪರಿಭೋಗಚೇತಿಯಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಭುತ್ತೂಪಕರಣಾನಿ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಕತಂ ಚೇತಿಯಂ ಪರಿಭೋಗಚೇತಿಯನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಿವಿಧಞ್ಹಿ ಚೇತಿಯಂ ವದನ್ತಿ ಪರಿಭೋಗಚೇತಿಯಂ ಧಾತುಚೇತಿಯಂ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಭೋಗಚೇತಿಯಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಧಾತುಚೇತಿಯಂ ಪನ ಧಾತುಯೋ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಕತಂ। ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಾದಿಲಿಖಿತಪೋತ್ಥಕಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಕತಂ ಪನ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಂ ನಾಮ। ಸಾರೀರಿಕಂ ಪರಿಭೋಗಿಕಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತಿಪ್ಪಭೇದಂ ಚೇತಿಯಂ ವದನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಪಭೇದೋ ಪಟಿಮಾರೂಪಸ್ಸಪಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕಚೇತಿಯೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಯುಜ್ಜತಿ।
Pacchimadisābhimukhova hutvā apasakkantoti piṭṭhito piṭṭhitoyeva pacchimadisābhimukho hutvā osakkanto, gacchantoti attho. Kiñcāpi esa pacchimadisaṃ na oloketi, tathāpi pacchimadisaṃ sandhāya gacchatīti ‘‘pacchimadisābhimukho’’ti vuttaṃ. Puratthimena dvārena nagaraṃ pavisitvāti ettha piṭṭhito piṭṭhitoyeva āgantvā dvāre sampatte parivattetvā ujukeneva nagaraṃ pāvisīti veditabbaṃ. Mahejavatthu nāmāti mahejanāmakena yakkhena pariggahitaṃ ekaṃ devaṭṭhānanti veditabbaṃ . Paribhogacetiyaṭṭhānanti ettha paribhuttūpakaraṇāni nidahitvā kataṃ cetiyaṃ paribhogacetiyanti daṭṭhabbaṃ. Tividhañhi cetiyaṃ vadanti paribhogacetiyaṃ dhātucetiyaṃ dhammacetiyanti. Tattha paribhogacetiyaṃ vuttanayameva. Dhātucetiyaṃ pana dhātuyo nidahitvā kataṃ. Paṭiccasamuppādādilikhitapotthakaṃ nidahitvā kataṃ pana dhammacetiyaṃ nāma. Sārīrikaṃ paribhogikaṃ uddissakanti evampi tippabhedaṃ cetiyaṃ vadanti. Ayaṃ pana pabhedo paṭimārūpassapi uddissakacetiyeneva saṅgahitattā suṭṭhutaraṃ yujjati.
ಕಥಂ ಪನ ಇದಂ ಠಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿಭೋಗಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತೀತೇ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಜ್ಜರಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಜ್ಜರಕೋ ನಾಮ ರೋಗೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ಚ ಯಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತದಾ ಕಿರ ಪುಣ್ಣಕಾಳೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಸರೀರೇ ಪಜ್ಜರಕಂ ನಾಮ ರೋಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Kathaṃ pana idaṃ ṭhānaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhānaṃ ahosīti āha ‘‘atīte kirā’’tiādi. Pajjarakenāti ettha pajjarako nāma rogo vuccati. So ca yakkhānubhāvena samuppannoti veditabbo. Tadā kira puṇṇakāḷo nāma yakkho attano ānubhāvena manussānampi sarīre pajjarakaṃ nāma rogaṃ samuṭṭhāpesi. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
‘‘ರಕ್ಖಸೇಹಿ ಜನಸ್ಸೇತ್ಥ, ರೋಗೋ ಪಜ್ಜರಕೋ ಅಹೂ’’ತಿ।
‘‘Rakkhasehi janassettha, rogo pajjarako ahū’’ti;
ದೀಪವಂಸೇಪಿ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ –
Dīpavaṃsepi cetaṃ vuttaṃ –
‘‘ರಕ್ಖಸಾ ಚ ಬಹೂ ತತ್ಥ, ಪಜ್ಜರಾ ಚ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ।
‘‘Rakkhasā ca bahū tattha, pajjarā ca samuṭṭhitā;
ಪಜ್ಜರೇನ ಬಹೂ ಸತ್ತಾ, ನಸ್ಸನ್ತಿ ದೀಪಮುತ್ತಮೇ’’ತಿ॥
Pajjarena bahū sattā, nassanti dīpamuttame’’ti.
ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಯೋತಿ ಅವಡ್ಢಿ। ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ಸುಖಂ ಬ್ಯಸತಿ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಬ್ಯಸನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ತೇ ಸತ್ತೇ ಅನಯಬ್ಯಸನಮಾಪಜ್ಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪಠಮಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇ ಸತ್ತೇ ಅನಯಬ್ಯಸನಮಾಪಜ್ಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಆಸಯಾನುಸಯಾದಿಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಸ್ಸ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾತಿ ವಿಸಮವಸ್ಸಾದಿವಸೇನ ದುಟ್ಠಾ ಅಸೋಭನಾ ವುಟ್ಠಿಯೇವ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾ, ಸಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಾ ಕಾಯಸುಖುಪ್ಪತ್ತಿಸಪ್ಪಾಯಾ ಸತ್ತುಪಕಾರಾ ಸಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಿ ತತ್ಥ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತೋಯೇವ ಚ ‘‘ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ ದುಸ್ಸಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖಾಯ ಅಭಾವೋ , ದುಲ್ಲಭಭಾವೋ ವಾ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ, ಸುಲಭಾ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖಾ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಸ್ಸಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಅಸಮ್ಪನ್ನತಾ ವಾ ದುಸ್ಸಸ್ಸಂ। ದೇವೋತಿ ಮೇಘಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಸಮ್ಮಾಧಾರಮನುಪವೇಚ್ಛೀತಿ ಉದಕಧಾರಂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಞ್ಚಿ, ಸಮ್ಮಾ ಅನುಪವಸ್ಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
Anayabyasananti ettha anayoti avaḍḍhi. Kāyikaṃ cetasikañca sukhaṃ byasati vikkhipati vināsetīti byasananti dukkhaṃ vuccati. Kiñcāpi ‘‘buddhacakkhunā lokaṃ olokento’’ti vuttaṃ, tathāpi ‘‘te satte anayabyasanamāpajjante disvā’’ti vacanato paṭhamaṃ buddhacakkhunā lokaṃ oloketvā pacchā sabbaññutaññāṇena lokaṃ olokento te satte anayabyasanamāpajjante disvāti gahetabbaṃ. Na hi āsayānusayādibuddhacakkhussa te sattā anayabyasanaṃ āpajjantā dissanti. Dubbuṭṭhikāti visamavassādivasena duṭṭhā asobhanā vuṭṭhiyeva dubbuṭṭhikā, sassuppattihetubhūtā kāyasukhuppattisappāyā sattupakārā sammā vuṭṭhi tattha na hotīti adhippāyo. Tatoyeva ca ‘‘dubbhikkhaṃ dussassa’’nti vuttaṃ. Bhikkhāya abhāvo , dullabhabhāvo vā dubbhikkhaṃ, sulabhā tattha bhikkhā na hotīti vuttaṃ hoti. Sassānaṃ abhāvo, asampannatā vā dussassaṃ. Devoti meghassetaṃ nāmaṃ. Sammādhāramanupavecchīti udakadhāraṃ sammā vimuñci, sammā anupavassīti vuttaṃ hoti.
ಮಹಾವಿವಾದೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ಜಯನ್ತಮಹಾರಾಜೇನ ಚ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತುಕೇನ ಸಮಿದ್ಧಕುಮಾರನಾಮಕೇನ ಉಪರಾಜೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ। ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮಣ್ಡದೀಪೇ ಮಹಾವಿವಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಹೋತೀತಿ ಕಿರಿಯಾ ಕಾಲಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವತ್ತಮಾನಪಯೋಗೋ, ವಿವಾದಸ್ಸ ಪನ ಅತೀತಕಾಲಿಕತ್ತಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸದ್ದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಹೇತ್ಥ ಅತೀತಕಾಲಾವಗಮೋ ಯಥಾ ‘‘ಭಾಸತೇ ವಡ್ಢತೇ ತದಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ವತ್ತಮಾನಪಯೋಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಕಲಹವಿಗ್ಗಹಜಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಲಹೋ ನಾಮ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಯಕಲಹೋಪಿ ವಾಚಾಕಲಹೋಪಿ। ತತ್ಥ ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಾದಿವಸೇನ ಕಾಯೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ ಕಲಹೋ ಕಾಯಕಲಹೋ। ಮಮ್ಮಘಟ್ಟನಾದಿವಸೇನ ವಾಚಾಯ ಕಾತಬ್ಬೋ ಕಲಹೋ ವಾಚಾಕಲಹೋ । ವಿಪಚ್ಚನೀಕಗಹಣಂ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಗಾಹೋ। ಅಥ ವಾ ಕಲಹೋ ನಾಮ ವಾಚಾಕಲಹೋ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಾದಿವಸೇನ ವಿರೂಪಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಗಹಣಂ ವಿಗ್ಗಹೋ ಕಾಯಕಲಹೋ। ಯಥಾವುತ್ತೋ ಕಲಹೋ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ ಚ ಜಾತೋ ಸಞ್ಜಾತೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಲಹವಿಗ್ಗಹಜಾತಾ, ಸಞ್ಜಾತಕಲಹವಿಗ್ಗಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Mahāvivādo hotīti tasmiṃ kira kāle jayantamahārājena ca tassa rañño kaniṭṭhabhātukena samiddhakumāranāmakena uparājena ca saddhiṃ imasmiṃ dīpe mahāyuddhaṃ upaṭṭhitaṃ. Tenetaṃ vuttaṃ ‘‘tena kho pana samayena maṇḍadīpe mahāvivādo hotī’’ti. Hotīti kiriyā kālamapekkhitvā vattamānapayogo, vivādassa pana atītakālikattaṃ ‘‘tena kho pana samayenā’’ti imināva viññāyati. Saddantarasannidhānena hettha atītakālāvagamo yathā ‘‘bhāsate vaḍḍhate tadā’’ti. Evaṃ sabbattha īdisesu ṭhānesu vattamānapayogo daṭṭhabbo. Kalahaviggahajātāti ettha kalaho nāma matthakappatto kāyakalahopi vācākalahopi. Tattha hatthaparāmāsādivasena kāyena kātabbo kalaho kāyakalaho. Mammaghaṭṭanādivasena vācāya kātabbo kalaho vācākalaho. Vipaccanīkagahaṇaṃ viggaho. Kalahassa pubbabhāge uppanno aññamaññaviruddhagāho. Atha vā kalaho nāma vācākalaho. Aññamaññaṃ hatthaparāmāsādivasena virūpaṃ viruddhaṃ vā gahaṇaṃ viggaho kāyakalaho. Yathāvutto kalaho ca viggaho ca jāto sañjāto etesanti kalahaviggahajātā, sañjātakalahaviggahāti attho.
ತಾನಿ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನೇನ ನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿವೇಧಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ತಿವಿಧಸ್ಸಪಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾನೇನ ಧಾತುಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಸತಿ ತಾನಿ ಚೇತಿಯಾನಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ। ತೀಣಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೧೬೧; ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೦೯) ಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಧಾತುಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ವಸೇನ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅಹೋಸಿ, ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ। ಧಾತುಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನಾಗತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಾಸನಸ್ಸ ಕಿರ ಓಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಧಾತುಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಚೇತಿಯತೋ ನಾಗದೀಪೇ ರಾಜಾಯತನಚೇತಿಯಂ, ತತೋ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಗಭವನತೋಪಿ ದೇವಲೋಕತೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋಪಿ ಧಾತುಯೋ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಾಸಪಮತ್ತಾಪಿ ಧಾತು ನ ಅನ್ತರಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ। ಸಬ್ಬಾ ಧಾತುಯೋ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ರಾಸಿಭೂತಾ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಏಕಗ್ಘನಾ ಹುತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಫರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತತೋ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ, ಅಜ್ಜ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕತಿ, ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ ದಾನಿ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತದಿವಸತೋ ಮಹನ್ತತರಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಖೀಣಾಸವೇ ಅವಸೇಸಾ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಧಾತೂಸು ತೇಜೋಧಾತು ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಸಾಸಪಮತ್ತಿಯಾಪಿ ಧಾತುಯಾ ಸತಿ ಏಕಜಾಲಾವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧಾತೂಸು ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗತಾಸು ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಆನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಾತೂಸು ಅನ್ತರಹಿತಾಸು ಸಾಸನಂ ಅನ್ತರಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।
Tāni sāsanantaradhānena nassantīti pariyattipaṭivedhapaṭipattisaṅkhātassa tividhassapi sāsanassa antaradhānena dhātuparinibbāne sati tāni cetiyāni vinassanti. Tīṇi (dī. ni. aṭṭha. 3.161; vibha. aṭṭha. 809) hi parinibbānāni kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti, tāni pana amhākaṃ bhagavato vasena evaṃ veditabbāni. Tassa hi kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi, khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ. Dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati. Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti, mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ, tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti, nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva gamissanti, sāsapamattāpi dhātu na antarā nassissati. Sabbā dhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti, tā dasasahassilokadhātuṃ pharissanti. Tato dasasahassacakkavāḷe devatā sannipatitvā ‘‘ajja satthā parinibbāti, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhāka’’nti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti, ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā sakabhāvena saṇṭhātuṃ na sakkhissanti. Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati, sāsapamattiyāpi dhātuyā sati ekajālāva bhavissati, dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu paricchijjissati. Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti.
ದಿವಾ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಟ್ಠಾನೇ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾಯಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ದಿವಾ ವತ್ಥುವಿಚಿನನಾಯ ಓಕಾಸಂ ಕುರುಮಾನೋ ತತೋ ಧಾತುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಧಾತುಕೋವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾವಂಸೇ –
Divā bodhirukkhaṭṭhāne hatthisālāyaṃ tiṭṭhatīti divā vatthuvicinanāya okāsaṃ kurumāno tato dhātuṃ gahetvā kumbhe ṭhapetvā sadhātukova hutvā tiṭṭhatīti vadanti. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –
‘‘ರತ್ತಿಂ ನಾಗೋನುಪರಿಯಾತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಸೋ ಸಧಾತುಕಂ।
‘‘Rattiṃ nāgonupariyāti, taṃ ṭhānaṃ so sadhātukaṃ;
ಬೋಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಹಿ ಸಾಲಾಯಂ, ದಿವಾ ಠಾತಿ ಸಧಾತುಕೋ’’ತಿ॥
Bodhiṭṭhānamhi sālāyaṃ, divā ṭhāti sadhātuko’’ti.
ಥೂಪಪತಿಟ್ಠಾನಭೂಮಿಂ ಪರಿಯಾಯತೀತಿ ಮತ್ಥಕತೋ ಧಾತುಂ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಧಾತುಕಂ ಥೂಪಪತಿಟ್ಠಾನಭೂಮಿಂ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಪರಿಯಾಯತಿ, ಸಮನ್ತತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಙ್ಘಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಟ್ಠಾನಪ್ಪಮಾಣಂ। ಥೂಪಕುಚ್ಛಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಞ್ಹಿ ಥೂಪಸ್ಸ ಜಙ್ಘಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಧಾತುಓರೋಪನತ್ಥಾಯಾತಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭತೋ ಧಾತುಕರಣ್ಡಕಸ್ಸ ಓರೋಪನತ್ಥಾಯ। ಸಕಲನಗರಞ್ಚ ಜನಪದೋ ಚಾತಿ ನಗರವಾಸಿನೋ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಚ ಅಭೇದತೋ ನಗರಜನಪದಸದ್ದೇಹಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಗಾಮೋ ಆಗತೋ, ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಮಹಾಜನಕಾಯೇತಿ ಮಹಾಜನಸಮೂಹೇ। ಸಮೂಹಪರಿಯಾಯೋ ಹೇತ್ಥ ಕಾಯಸದ್ದೋ। ಏಕೇಕಧಾತುಪ್ಪದೇಸತೋ ತೇಜೋದಕನಿಕ್ಖಮನಾದಿವಸೇನ ಯಮಕಯಮಕಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ । ಛನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ರಸ್ಮಿಯೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಛನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಉದಕಧಾರಾ ಚಾತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವದನ್ತಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಪಿ ಭಗವತಿ ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಏವರೂಪಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಮಹೋಸಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ। ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಬುದ್ಧಗುಣಾ।
Thūpapatiṭṭhānabhūmiṃ pariyāyatīti matthakato dhātuṃ tattha patiṭṭhāpetvā sadhātukaṃ thūpapatiṭṭhānabhūmiṃ rattibhāge pariyāyati, samantato vicaratīti attho. Jaṅghappamāṇanti pupphaṭṭhānappamāṇaṃ. Thūpakucchito heṭṭhābhāgañhi thūpassa jaṅghāti vadanti. Dhātuoropanatthāyāti hatthikumbhato dhātukaraṇḍakassa oropanatthāya. Sakalanagarañca janapado cāti nagaravāsino janapadavāsino ca abhedato nagarajanapadasaddehi vuttā ‘‘sabbo gāmo āgato, mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’tiādīsu viya. Mahājanakāyeti mahājanasamūhe. Samūhapariyāyo hettha kāyasaddo. Ekekadhātuppadesato tejodakanikkhamanādivasena yamakayamakaṃ hutvā pavattaṃ pāṭihāriyaṃ yamakapāṭihāriyaṃ. Channaṃ vaṇṇānaṃ rasmiyo cāti sambandho kātabbo. Channaṃ vaṇṇānaṃ udakadhārā cāti evampettha sambandhaṃ vadanti. Parinibbutepi bhagavati tassānubhāvena evarūpaṃ pāṭihāriyamahosiyevāti dassetuṃ ‘‘evaṃ acintiyā’’tiādigāthamāha. Buddhadhammāti ettha buddhaguṇā.
ಧರಮಾನಕಾಲೇಪಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗಮಾಸೀತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ನವಮೇ ಮಾಸೇ ಫುಸ್ಸಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಯಕ್ಖಾಧಿವಾಸಂ ಲಙ್ಕಾದೀಪಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ಲಙ್ಕಾಮಜ್ಝೇ ತಿಯೋಜನಾಯತೇ ಯೋಜನವಿತ್ಥತೇ ಮಹಾನಾಗವನುಯ್ಯಾನೇ ಮಹಾಯಕ್ಖಸಮಾಗಮೇ ಉಪರಿಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಸಮಯೇ ಸಮುಟ್ಠಿತವುಟ್ಠಿವಾತನಿಬ್ಬಿಸೇಸವಸ್ಸವಾಯುನಾ ಚ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯನ್ಧಕಾರಸದಿಸಘೋರನ್ಧಕಾರನಿಕಾಯೇನ ಚ ಸೀತನರಕನಿಬ್ಬಿಸೇಸಬಹಲಸೀತೇನ ಚ ಸಂವಟ್ಟಕಾಲಸಞ್ಜಾತವಾತಸಙ್ಖುಭಿತೇಹಿ ಮೇಘನಭಗಜ್ಜಿತಸದಿಸೇನ ಗಗನಮೇದನೀನಿನ್ನಾದೇನ ಚ ಯಕ್ಖಾನಂ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಜನೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತಾಭಯೋ ‘‘ದೇಥ ಮೇ ಸಮಗ್ಗಾ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ದೇಮ ತೇ ಸಕಲದೀಪಂ, ದೇಹಿ ನೋ, ಮಾರಿಸ, ಅಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಉಪದ್ದವಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖದತ್ತಭೂಮಿಯಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಮನ್ತತೋ ಜಲಮಾನಂ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಗ್ಗಿಸದಿಸದಹನಾಭಿಭೂತಾನಂ ಜಲಧಿಸಲಿಲಭೀತಾನಂ ಸಮನ್ತಾ ವೇಲನ್ತೇ ಭಮನ್ತಾನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಗಿರಿದೀಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಸು ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತೇಸು ತಂ ಯಥಾಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ತದಾ ಸಮಾಗತೇ ಅನೇಕದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಅನೇಕಪಾಣಕೋಟೀನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಂ ಕತ್ವಾ ಸುಮನಕೂಟವಾಸಿನಾ ಮಹಾಸುಮನದೇವರಾಜೇನ ಸಮಧಿಗತಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇನ ಯಾಚಿತಪೂಜನೀಯೋ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ನೀಲಾಮಲಕೇಸಧಾತುಯೋ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಮಗಮಾಸಿ।
Dharamānakālepi tikkhattuṃ āgamāsīti bhagavā kira abhisambodhito navame māse phussapuṇṇamadivase yakkhādhivāsaṃ laṅkādīpamupagantvā laṅkāmajjhe tiyojanāyate yojanavitthate mahānāgavanuyyāne mahāyakkhasamāgame upariākāse ṭhatvā kappuṭṭhānasamaye samuṭṭhitavuṭṭhivātanibbisesavassavāyunā ca lokantarikanirayandhakārasadisaghorandhakāranikāyena ca sītanarakanibbisesabahalasītena ca saṃvaṭṭakālasañjātavātasaṅkhubhitehi meghanabhagajjitasadisena gaganamedanīninnādena ca yakkhānaṃ bhayaṃ santāsaṃ janetvā tehi yācitābhayo ‘‘detha me samaggā nisīdanaṭṭhāna’’nti vatvā ‘‘dema te sakaladīpaṃ, dehi no, mārisa, abhaya’’nti vutte sabbaṃ taṃ upaddavaṃ antaradhāpetvā yakkhadattabhūmiyā cammakhaṇḍaṃ pattharitvā tattha nisinno samantato jalamānaṃ cammakhaṇḍaṃ pasāretvā kappuṭṭhānaggisadisadahanābhibhūtānaṃ jaladhisalilabhītānaṃ samantā velante bhamantānaṃ yakkhānaṃ giridīpaṃ dassetvā tesu tattha patiṭṭhitesu taṃ yathāṭhāne patiṭṭhāpetvā cammakhaṇḍaṃ saṅkhipitvā nisinno tadā samāgate anekadevatāsannipāte dhammaṃ desetvā anekapāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayaṃ katvā sumanakūṭavāsinā mahāsumanadevarājena samadhigatasotāpattiphalena yācitapūjanīyo sīsaṃ parāmasitvā muṭṭhimattā nīlāmalakesadhātuyo tassa datvā jambudīpamagamāsi.
ದುತಿಯಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪಞ್ಚಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಚೂಳೋದರಮಹೋದರಾನಂ ಜಲಥಲನಿವಾಸೀನಂ ಮಾತುಲಭಾಗಿನೇಯ್ಯಾನಂ ನಾಗರಾಜೂನಂ ಮಣಿಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪಟ್ಠಿತಮಹಾಸಙ್ಗಾಮೇ ನಾಗಾನಂ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಮಾಸಕಾಳಪಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಸಮಿದ್ಧಸುಮನೇನ ನಾಮ ರುಕ್ಖದೇವಪುತ್ತೇನ ಛತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರಿತರಾಜಾಯತನೋ ನಾಗದೀಪಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ಘೋರನ್ಧಕಾರೇನ ನಾಗೇ ಸನ್ತಾಸೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಉಪಗತನಾಗಾನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಕರಣೀಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಾತುಲಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಗರಾಜೂಹಿ ಪೂಜಿತೇ ಪಥವೀತಲಗತೇ ಮಣಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ನಾಗೇಹಿ ದಿಬ್ಬನ್ನಪಾನೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪಿತೋ ಜಲಥಲನಿವಾಸಿನೋ ಅಸೀತಿಕೋಟಿನಾಗೇ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ನಮಸ್ಸಿತುಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಞ್ಚ ರಾಜಾಯತನಪಾದಪಞ್ಚ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಮಗಮಾಸಿ।
Dutiyaṃ abhisambodhito pañcame saṃvacchare cūḷodaramahodarānaṃ jalathalanivāsīnaṃ mātulabhāgineyyānaṃ nāgarājūnaṃ maṇipallaṅkaṃ nissāya upaṭṭhitamahāsaṅgāme nāgānaṃ mahāvināsaṃ disvā cittamāsakāḷapakkhassa uposathadivase pātova samiddhasumanena nāma rukkhadevaputtena chattaṃ katvā dhāritarājāyatano nāgadīpaṃ samāgantvā saṅgāmamajjhe ākāse pallaṅkena nisinno ghorandhakārena nāge santāsetvā assāsento ālokaṃ dassetvā sañjātapītisomanassānaṃ upagatanāgānaṃ sāmaggikaraṇīyaṃ dhammaṃ desetvā mātulabhāgineyyehi dvīhi nāgarājūhi pūjite pathavītalagate maṇipallaṅke nisinno nāgehi dibbannapānehi santappito jalathalanivāsino asītikoṭināge saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpetvā tehi namassituṃ pallaṅkañca rājāyatanapādapañca tattha patiṭṭhāpetvā jambudīpamagamāsi.
ತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಅಟ್ಠಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಮಹೋದರಮಾತುಲೇನ ಮಣಿಅಕ್ಖಿಕನಾಗರಾಜೇನಾಭಿಯಾಚಿತೋ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಪರಿವುತೋ ಕಲ್ಯಾಣೀಪದೇಸೇ ಮಣಿಅಕ್ಖಿಕಸ್ಸ ಭವನಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಾಪಿತರುಚಿರರತನಮಣ್ಡಪೇ ಮನೋಹರವರಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ನಾಗರಾಜೇನ ದಿಬ್ಬನ್ನಪಾನೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಾಗಮಾಣವಿಕಗಣಪರಿವುತೇನ ದಿಬ್ಬಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಿತೋ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಸುಮನಕೂಟೇ ಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ದೀಘವಾಪಿಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮುಭಿಯಙ್ಗಣಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಕಲ್ಯಾಣೀಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಟ್ಠಾನೇ ಚ ಥೂಪಾರಾಮಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮಹಾಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಸಸಾವಕೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಿಲಾಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠತ್ವಾ ದೇವನಾಗೇ ಸಮನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಮಗಮಾಸಿ। ಏವಂ ಭಗವಾ ಧರಮಾನಕಾಲೇಪಿ ಇಮಂ ದೀಪಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗಮಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Tatiyampi abhisambodhito aṭṭhame saṃvacchare mahodaramātulena maṇiakkhikanāgarājenābhiyācito visākhapuṇṇamadivase pañcabhikkhusataparivuto kalyāṇīpadese maṇiakkhikassa bhavanamupagantvā tattha māpitaruciraratanamaṇḍape manoharavarapallaṅke nisinno nāgarājena dibbannapānehi santappetvā nāgamāṇavikagaṇaparivutena dibbamālāgandhādīhi pūjito tattha dhammaṃ desetvā vuṭṭhāyāsanā sumanakūṭe padaṃ dassetvā pabbatapāde divāvihāraṃ katvā dīghavāpicetiyaṭṭhāne ca mubhiyaṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca kalyāṇīcetiyaṭṭhāne ca mahābodhiṭṭhāne ca thūpārāmaṭṭhāne ca mahācetiyaṭṭhāne ca sasāvako nisīditvā nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā silācetiyaṭṭhāneyeva ṭhatvā devanāge samanusāsitvā jambudīpamagamāsi. Evaṃ bhagavā dharamānakālepi imaṃ dīpaṃ tikkhattuṃ āgamāsīti veditabbaṃ.
ಇದಾನಿ ತದೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಮಾಗಮನಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಯಕ್ಖದಮನತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ। ರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಯಕ್ಖಾನಂ ಪುನ ಅಪವಿಸನತ್ಥಾಯ ರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಆವಿಜ್ಜೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ವಿಚರಿ। ಮಾತುಲಭಾಗಿನೇಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಚೂಳೋದರಮಹೋದರಾನಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವಾ ಸಮಿದ್ಧಸುಮನೇನ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ, ತಥಾಪಿ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ಏಕೇನಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಏಕಕೋವ ಆಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತದನುರೂಪಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥಸ್ಸ ವಿಹತತ್ತಾ ‘‘ಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ರಞ್ಞೋ ಭಾತಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ। ಅಭಯೋತಿ ಮತ್ತಾಭಯೋ।
Idāni tadeva tikkhattumāgamanaṃ saṅkhepato vibhāvento āha ‘‘paṭhamaṃ yakkhadamanattha’’ntiādi. Rakkhaṃ karontoti yakkhānaṃ puna apavisanatthāya rakkhaṃ karonto. Āvijjīti samantato vicari. Mātulabhāgineyyānanti cūḷodaramahodarānaṃ. Ettha pana kiñcāpi bhagavā samiddhasumanena nāma devaputtena saddhiṃ āgato, tathāpi pacchāsamaṇena ekenapi bhikkhunā saddhiṃ anāgatattā ‘‘ekakova āgantvā’’ti vuttaṃ. Tadanurūpassa paripanthassa vihatattā ‘‘pariḷāhaṃ vūpasametvā’’ti vuttaṃ. Rañño bhātāti rañño kaniṭṭhabhātā. Abhayoti mattābhayo.
ಅನುಳಾ ದೇವೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತುಜಾಯಾ ಅನುಳಾ ದೇವೀ। ಪುರಿಮಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಬೋಧಿ ಪತಿಟ್ಠಾಸೀತಿ ಯದಾ ಹಿ ಸೋ ಕಕುಸನ್ಧೋ ನಾಮ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಜ್ಜರಕಾಭಿಭೂತೇ ಅನಯಬ್ಯಸನಮಾಪಜ್ಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಕರುಣಾಯ ಸಞ್ಚೋದಿತಹದಯೋ ಇಮಂ ದೀಪಮಾಗತೋ, ತದಾ ತಂ ರೋಗಭಯಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾನಾರಹಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಮಮ ಸಿರೀಸಮಹಾಬೋಧಿತೋ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಮಾದಾಯ ರುಚನನ್ದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಇಧಾಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ । ಸಾ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಖೇಮವತೀರಾಜಧಾನಿಯಾ ಖೇಮರಾಜಾನಮಾದಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಾಯ ಮನೋಸಿಲಾಲೇಖಂ ಖೇಮರಾಜೇನ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಯಂ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಠಿತಂ ಬೋಧಿಸಾಖಮಾದಾಯ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಚೇವ ದೇವತಾಹಿ ಚ ಪರಿವಾರಿತಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಇಧಾನೇತ್ವಾ ತಥಾಗತೇನ ಪಸಾರಿತೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇ ಸಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಂ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಠಪೇಸಿ। ತಂ ತಥಾಗತೋ ಅಭಯಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ದತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಮಹಾತಿತ್ಥವನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾತೇ ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
Anuḷā devīti rañño jeṭṭhabhātujāyā anuḷā devī. Purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ bodhi patiṭṭhāsīti yadā hi so kakusandho nāma bhagavā imasmiṃ dīpe manusse pajjarakābhibhūte anayabyasanamāpajjante disvā karuṇāya sañcoditahadayo imaṃ dīpamāgato, tadā taṃ rogabhayaṃ vūpasametvā sannipatitānaṃ dhammaṃ desento caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayaṃ katvā sāyanhasamaye bodhipatiṭṭhānārahaṭṭhānaṃ gantvā tattha samāpattiṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘mama sirīsamahābodhito dakkhiṇamahāsākhamādāya rucanandā bhikkhunī idhāgacchatū’’ti adhiṭṭhāsi . Sā satthu cittaṃ ñatvā taṅkhaṇaññeva khemavatīrājadhāniyā khemarājānamādāya mahābodhimupagantvā dakkhiṇamahāsākhāya manosilālekhaṃ khemarājena dāpetvā taṃ sayaṃ chijjitvā suvaṇṇakaṭāhe ṭhitaṃ bodhisākhamādāya pañcasatabhikkhunīhi ceva devatāhi ca parivāritā iddhiyā idhānetvā tathāgatena pasārite dakkhiṇahatthe sasuvaṇṇakaṭāhaṃ mahābodhiṃ ṭhapesi. Taṃ tathāgato abhayassa nāma rañño datvā tena tasmiṃ samaye ‘‘mahātitthavana’’nti paññāte mahāmeghavanuyyāne patiṭṭhāpesi.
ಕೋಣಾಗಮನೋ ಚ ಭಗವಾ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಪೀಳಿತೇ ದೀಪವಾಸಿನೋ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಂ ದೀಪಮಾಗತೋ ತಂ ಭಯಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಬೋಧಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇ ‘‘ಮಮ ಉದುಮ್ಬರಮಹಾಬೋಧಿತೋ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಮಾದಾಯ ಕರಕನತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಇಧಾಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಸಾ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಸೋಭರಾಜಧಾನಿಯಾ ಸೋಭರಾಜಾನಮಾದಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಾಯ ಮನೋಸಿಲಾಲೇಖಂ ಸೋಭರಾಜೇನ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಯಂ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಹೇಮಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಬೋಧಿಸಾಖಮಾದಾಯ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸುರಗಣಪರಿವುತಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಇಧಾಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಸಾರಿತದಕ್ಖಿಣಪಾಣಿತಲೇ ಸಹೇಮಕಟಾಹಂ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಠಪೇಸಿ। ತಂ ತಥಾಗತೋ ಸಮಿದ್ಧಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ದತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಮಹಾನಾಗವನ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೇ ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನೇ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
Koṇāgamano ca bhagavā dubbuṭṭhipīḷite dīpavāsino disvā imaṃ dīpamāgato taṃ bhayaṃ vūpasametvā dhammaṃ desento caturāsīti pāṇasahassāni maggaphalesu patiṭṭhāpetvā pubbabodhiṭṭhānaṃ gantvā samāpattipariyosāne ‘‘mama udumbaramahābodhito dakkhiṇamahāsākhamādāya karakanattā bhikkhunī idhāgacchatū’’ti cintesi. Sā bhagavato adhippāyaṃ viditvā taṅkhaṇaññeva sobharājadhāniyā sobharājānamādāya mahābodhimupagantvā dakkhiṇamahāsākhāya manosilālekhaṃ sobharājena dāpetvā taṃ sayaṃ chijjitvā hemakaṭāhe patiṭṭhitaṃ bodhisākhamādāya pañcasatabhikkhunīhi saddhiṃ suragaṇaparivutā iddhiyā idhāharitvā satthārā pasāritadakkhiṇapāṇitale sahemakaṭāhaṃ mahābodhiṃ ṭhapesi. Taṃ tathāgato samiddhassa rañño datvā tena tasmiṃ samaye ‘‘mahānāgavana’’nti saṅkhyaṃ gate mahāmeghavanuyyāne mahābodhiṃ patiṭṭhāpesi.
ಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಚ ಭಗವಾ ಉಪಟ್ಠಿತರಾಜೂಪರಾಜಯುದ್ಧೇನ ಪಾಣಿನೋ ವಿನಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಕರುಣಾಯ ಚೋದಿತೋ ಇಮಂ ದೀಪಮಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಲಹಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಗ್ಗಫಲಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಮಮ ನಿಗ್ರೋಧಮಹಾಬೋಧಿತೋ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಮಾದಾಯ ಸುಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಇಧಾಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಬಾರಾಣಸೀರಾಜಧಾನಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತರಾಜಾನಮಾದಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಾಯ ಮನೋಸಿಲಾಲೇಖಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇನ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸಯಂ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕನಕಕಟಾಹೇ ಠಿತಂ ಬೋಧಿಸಾಖಮಾದಾಯ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುನೀಪರಿವಾರಾ ದೇವಗಣಪರಿವುತಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಏತ್ಥ ಆನೇತ್ವಾ ಮುನಿನ್ದೇನ ಪಸಾರಿತೇ ದಕ್ಖಿಣಕರತಲೇ ಸಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಂ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಠಪೇಸಿ। ತಂ ಭಗವಾ ಜಯನ್ತರಞ್ಞೋ ದತ್ವಾ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಮಹಾಸಾಲವನ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೇ ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನೇ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಪುರಿಮಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಬೋಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮಹಾರಾಜ ದೀಪೇ ಪುರಿಮಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಬೋಧಿ ಪತಿಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।
Kassapopi ca bhagavā upaṭṭhitarājūparājayuddhena pāṇino vināsaṃ disvā karuṇāya codito imaṃ dīpamāgantvā taṃ kalahaṃ vūpasametvā dhammaṃ desento caturāsīti pāṇasahassāni maggaphalaṃ pāpetvā mahābodhiṭṭhānaṃ gantvā tattha samāpattiṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘mama nigrodhamahābodhito dakkhiṇamahāsākhamādāya sudhammā bhikkhunī idhāgacchatū’’ti adhiṭṭhāsi. Sā bhagavato cittaṃ viditvā taṅkhaṇaññeva bārāṇasīrājadhāniyā brahmadattarājānamādāya mahābodhimupagantvā dakkhiṇamahāsākhāya manosilālekhaṃ brahmadattena dāpetvā taṃ sayaṃ chijjitvā kanakakaṭāhe ṭhitaṃ bodhisākhamādāya pañcasatabhikkhunīparivārā devagaṇaparivutā iddhiyā ettha ānetvā munindena pasārite dakkhiṇakaratale sasuvaṇṇakaṭāhaṃ mahābodhiṃ ṭhapesi. Taṃ bhagavā jayantarañño datvā tena tasmiṃ samaye ‘‘mahāsālavana’’nti saṅkhyaṃ gate mahāmeghavanuyyāne mahābodhiṃ patiṭṭhāpesi. Evaṃ imasmiṃ dīpe purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ bodhiṃ patiṭṭhāpesi. Taṃ sandhāya evamāha ‘‘imasmiñca mahārāja dīpe purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ bodhi patiṭṭhāsī’’ti.
ಸರಸರಂಸಿಜಾಲವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕೇನಾತಿ ಸಿನಿದ್ಧತಾಯ ರಸವನ್ತಂ ಓಜವನ್ತಂ ಅಭಿನವರಂಸಿಜಾಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ। ಅಥ ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಂಸರಣತೋ ಸರಸಂ ಸಜೀವಂ ಜೀವಮಾನಂ ವಿಯ ರಂಸಿಜಾಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ। ಅಥ ವಾ ಸರಸಕಾಲೇ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ಬುದ್ಧೇನ ವಿಯ ರಂಸಿಜಾಲಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇನಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ। ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಞ್ಚಹಿ ಕಞ್ಞಾಸತೇಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚಾರಿಕೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಞ್ಞಾಸತೇಹಿ। ಉಪಸ್ಸಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ। ಅಪ್ಪೇಸೀತಿ ಲೇಖಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಏವಞ್ಚ ಅವೋಚಾತಿ ರಾಜಸನ್ದೇಸಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಮುಖಸಾಸನಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ಏವಂ ಅವೋಚ। ಉದಿಕ್ಖತೀತಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ ಪತ್ಥೇತಿ।
Sarasaraṃsijālavissajjanakenāti siniddhatāya rasavantaṃ ojavantaṃ abhinavaraṃsijālaṃ vissajjentena. Atha vā ito cito ca saṃsaraṇato sarasaṃ sajīvaṃ jīvamānaṃ viya raṃsijālaṃ vissajjentena. Atha vā sarasakāle dharamānakāle buddhena viya raṃsijālaṃ muñcantenāti evamettha atthaṃ vaṇṇayanti. Ekadivaseneva agamāsīti sambandho. Pañcahi kaññāsatehīti attano paricārikehi pañcahi kaññāsatehi. Upassayaṃ kārāpetvāti bhikkhunupassayaṃ kārāpetvā. Appesīti lekhasāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Evañca avocāti rājasandesaṃ appetvā therassa mukhasāsanaṃ viññāpento evaṃ avoca. Udikkhatīti apekkhati pattheti.
ಛಿನ್ನಹತ್ಥಂ ವಿಯಾತಿ ಛಿನ್ನಹತ್ಥವನ್ತಂ ವಿಯ। ಛಿನ್ನಾ ಹತ್ಥಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಛಿನ್ನಹತ್ಥೋತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪುರೇಕ್ಖಾರಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಭಿಮುಖಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸಞ್ಜಾತಾಭಿಲಾಸಾ ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಮಾಪನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮಂ ಪಟಿಮಾನೇತೀತಿ ಮಂ ಉದಿಕ್ಖತಿ। ಸತ್ಥೇನ ಘಾತಂ ನ ಅರಹತೀತಿ ಅಸತ್ಥಘಾತಾರಹಂ। ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭನ್ತಿ ಹಿಮಪುಣ್ಣವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ। ಪಾಟಿಹಾರಿಯವಸೇನ ಜಾತಂ ಹಿಮಮೇವ ‘‘ವಲಾಹಕಗಬ್ಭ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ದೋಣಮತ್ತಾತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಸೋಳಸನಾಳಿಪ್ಪಮಾಣಾ।
Chinnahatthaṃ viyāti chinnahatthavantaṃ viya. Chinnā hatthā etassāti chinnahatthoti aññapadatthasamāso daṭṭhabbo. Pabbajjāpurekkhārāti pabbajjābhimukhā, pabbajjāya sañjātābhilāsā ‘‘kadā nu kho pabbajissāmī’’ti tattha ussukkamāpannāti vuttaṃ hoti. Maṃ paṭimānetīti maṃ udikkhati. Satthena ghātaṃ na arahatīti asatthaghātārahaṃ. Himavalāhakagabbhanti himapuṇṇavalāhakagabbhaṃ. Pāṭihāriyavasena jātaṃ himameva ‘‘valāhakagabbha’’ntipi vadanti. Doṇamattāti magadhanāḷiyā soḷasanāḷippamāṇā.
ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಸತ್ತಯೋಜನಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ। ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ, ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀನಿ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಬಹಲವಿಪುಲವಾಲುಕಂ ಓಕಿರಾಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಮ್ಮಾರವಣ್ಣನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಕತಿಸುವಣ್ಣಕಾರವಣ್ಣಂ। ನವಹತ್ಥಪರಿಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ನವಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೋ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ನವಹತ್ಥಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಪಞ್ಚಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಿಹತ್ಥವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತಿ ತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣವಿತ್ಥಾರಂ। ಸಮುಸ್ಸಿತಧಜಪಟಾಕನ್ತಿ ಉಸ್ಸಾಪಿತನೀಲಪೀತಾದಿವಿವಿಧಧಜಪಟಾಕಂ। ನಾನಾರತನವಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಚಿತನಾನಾರತನೇಹಿ ಸುವಿಚಿತ್ತಂ। ಅನೇಕಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತನ್ತಿ ಪಸನ್ನಜನಪೂಜಿತೇಹಿ ಹತ್ಥೂಪಗಾದೀಹಿ ನಾನಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಸಜ್ಜಿತಂ। ನಾನಾವಿಧಕುಸುಮಸಮಾಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಉಪಹಾರವಸೇನ ಉಪನೀತೇಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಜಲಥಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಆಕಿಣ್ಣಂ। ಅನೇಕತೂರಿಯಸಙ್ಘುಟ್ಠನ್ತಿ ಆತಭವಿತತಾದಿಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಸಙ್ಘೋಸಿತಂ। ಅವಸೇಸಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಹನ್ದ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಅಯಂ ಸಾಖಾ, ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೋ ಅಯಂ ಖನ್ಧೋ, ನ ಮಯಂ ತಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ವಿಯ ಅವಸೇಸಾ ಸಾಖಾ ಸತ್ಥು ತೇಜಸಾ ಅದಸ್ಸನಮಗಮಂಸೂತಿ ವದನ್ತಿ। ಗವಕ್ಖಜಾಲಸದಿಸನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಜಾಲಕವಾಟಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಿಂಸೂತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಜನಾನಂ ಸೀಸೋಪರಿ ಭಮನ್ತಾನಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಚೇಲಾನಂ ಉಕ್ಖೇಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೂಲಸತೇನಾತಿ ದಸಸು ಲೇಖಾಸು ಏಕೇಕಾಯ ದಸ ದಸ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಮೂಲಸತೇನ। ದಸ ಮಹಾಮೂಲಾತಿ ಪಠಮಲೇಖಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತದಸಮಹಾಮೂಲಾನಿ।
Magganti sattayojanikaṃ maggaṃ. Paṭijaggāpetvāti sodhāpetvā, khāṇukaṇṭakādīni harāpetvā tattha bahalavipulavālukaṃ okirāpetvāti vuttaṃ hoti. Kammāravaṇṇanti rañño pakatisuvaṇṇakāravaṇṇaṃ. Navahatthaparikkhepanti navahatthappamāṇo parikkhepo assāti navahatthaparikkhepaṃ, parikkhepato navahatthappamāṇanti vuttaṃ hoti. ‘‘Pañcahatthubbedha’’ntiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Tihatthavikkhambhanti tihatthappamāṇavitthāraṃ. Samussitadhajapaṭākanti ussāpitanīlapītādivividhadhajapaṭākaṃ. Nānāratanavicittanti tattha tattha racitanānāratanehi suvicittaṃ. Anekālaṅkārapaṭimaṇḍitanti pasannajanapūjitehi hatthūpagādīhi nānālaṅkārehi sajjitaṃ. Nānāvidhakusumasamākiṇṇanti upahāravasena upanītehi nānappakārehi vaṇṇagandhasampannehi jalathalapupphehi ākiṇṇaṃ. Anekatūriyasaṅghuṭṭhanti ātabhavitatādipañcaṅgikatūriyasaṅghositaṃ. Avasesaṃ adassanaṃ agamāsīti ettha ‘‘handa, mahārāja, tayā gahetabbā ayaṃ sākhā, tassa upanissayabhūto ayaṃ khandho, na mayaṃ tayā gahetabbā’’ti vadantā viya avasesā sākhā satthu tejasā adassanamagamaṃsūti vadanti. Gavakkhajālasadisanti bhāvanapuṃsakaṃ, jālakavāṭasadisaṃ katvāti attho. Celukkhepasatasahassāni pavattiṃsūti tesaṃ tesaṃ janānaṃ sīsopari bhamantānaṃ uttarāsaṅgacelānaṃ ukkhepasatasahassāni pavattiṃsūti attho. Mūlasatenāti dasasu lekhāsu ekekāya dasa dasa hutvā nikkhantamūlasatena. Dasa mahāmūlāti paṭhamalekhāya nikkhantadasamahāmūlāni.
ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಫಲಿಂಸೂತಿ ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಥನಿಂಸು। ದೇವದುನ್ದುಭೀತಿ ಚ ನ ಏತ್ಥ ಕಾಚಿ ಭೇರೀ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಅಥ ಖೋ ಉಪ್ಪಾತಭಾವೇನ ಆಕಾಸಗತೋ ನಿಗ್ಘೋಸಸದ್ದೋ। ದೇವೋತಿ ಹಿ ಮೇಘೋ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಚ್ಛಭಾವೇನ ಆಕಾಸವಣ್ಣಸ್ಸ ದೇವಸ್ಸಾಭಾವೇನ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಸಞ್ಞಿತೇ ಸದ್ದೇ ನಿಚ್ಛರನ್ತೇ ದೇವದುನ್ದುಭೀತಿ ಸಮಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಫಲಿಂಸೂತಿ ದೇವೋ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಬ್ಬತಾನಂ ನಚ್ಚೇಹೀತಿ ಪಥವೀಕಮ್ಪೇನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಭಮನ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ನಚ್ಚೇಹಿ। ಯಕ್ಖಾನಂ ಹಿಙ್ಕಾರೇಹೀತಿ ವಿಮ್ಹಯಜಾತಾನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ವಿಮ್ಹಯಪ್ಪಕಾಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೇಹಿ ಹಿಙ್ಕಾರಸದ್ದೇಹಿ। ಯಕ್ಖಾ ಹಿ ವಿಮ್ಹಯಜಾತಾ ‘‘ಹಿಂ ಹಿ’’ನ್ತಿ ಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತಿ। ಥುತಿಜಪ್ಪೇಹೀತಿ ಪಸಂಸಾವಚನೇಹಿ। ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅಪ್ಫೋಟನೇಹೀತಿ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಬಾಹಾಯಂ ಪಹರಣಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಅಪ್ಫೋಟನೇಹಿ। ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ವಾಮಹತ್ಥಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಬಾಹಾಯಂ ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತಿ। ಏಕಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ಏಕತೋ ಪವತ್ತಕೋಲಾಹಲಂ । ಏಕನಿನ್ನಾದನ್ತಿ ಏಕತೋ ಪವತ್ತನಿಗ್ಘೋಸಂ। ಫಲತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಉಜುಕಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಮುಖವಟ್ಟಿಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಂ ರತನಗೋಪಾನಸೀವಿನದ್ಧಂ ವಿಯ ಕುರುಮಾನಾ’’ತಿ। ತಙ್ಖಣತೋ ಚ ಪನ ಪಭುತೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮೀನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ। ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಹಿಮೋದಕಪುಣ್ಣಂ ವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಪಠಮಂ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಯೇವ ಹಿ ಬೋಧಿ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಅಚ್ಛರಿಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ತತೋ ಹಿಮಗಬ್ಭಸತ್ತಾಹಂ ಅಭಿಸೇಕಸತ್ತಾಹಞ್ಚ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತತೋಯೇವ ಚ ಮಹಾವಂಸೇಪಿ ವುತ್ತಂ –
Devadundubhiyo phaliṃsūti devadundubhiyo thaniṃsu. Devadundubhīti ca na ettha kāci bherī adhippetā, atha kho uppātabhāvena ākāsagato nigghosasaddo. Devoti hi megho. Tassa hi acchabhāvena ākāsavaṇṇassa devassābhāvena sukkhagajjitasaññite sadde niccharante devadundubhīti samaññā, tasmā devadundubhiyo phaliṃsūti devo sukkhagajjitaṃ gajjīti vuttaṃ hoti. Pabbatānaṃ naccehīti pathavīkampena ito cito ca bhamantānaṃ pabbatānaṃ naccehi. Yakkhānaṃ hiṅkārehīti vimhayajātānaṃ yakkhānaṃ vimhayappakāsanavasena pavattehi hiṅkārasaddehi. Yakkhā hi vimhayajātā ‘‘hiṃ hi’’nti saddaṃ nicchārenti. Thutijappehīti pasaṃsāvacanehi. Brahmānaṃ apphoṭanehīti pītisomanassajātānaṃ brahmānaṃ bāhāyaṃ paharaṇasaṅkhātehi apphoṭanehi. Pītisomanassajātā hi brahmāno vāmahatthaṃ samiñjitvā dakkhiṇena hatthena bāhāyaṃ pahāraṃ denti. Ekakolāhalanti ekato pavattakolāhalaṃ . Ekaninnādanti ekato pavattanigghosaṃ. Phalato nikkhantā chabbaṇṇarasmiyo ujukaṃ uggantvā onamitvā cakkavāḷapabbatamukhavaṭṭiṃ āhacca tiṭṭhantīti āha ‘‘sakalacakkavāḷaṃ ratanagopānasīvinaddhaṃ viya kurumānā’’ti. Taṅkhaṇato ca pana pabhutīti vuttanayena suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitassa mahābodhissa chabbaṇṇarasmīnaṃ vissajjitakālato pabhuti. Himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsīti suvaṇṇakaṭāheneva saddhiṃ uggantvā himodakapuṇṇaṃ valāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsi. Paṭhamaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitoyeva hi bodhi pacchā vuttappakāraacchariyapaṭimaṇḍito hutvā himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsi. Teneva vakkhati ‘‘paṭhamaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahi, tato himagabbhasattāhaṃ abhisekasattāhañca vītināmetvā’’tiādi. Tatoyeva ca mahāvaṃsepi vuttaṃ –
‘‘ಏವಂ ಸತೇನ ಮೂಲಾನಂ, ತತ್ಥೇಸಾ ಗನ್ಧಕದ್ದಮೇ।
‘‘Evaṃ satena mūlānaṃ, tatthesā gandhakaddame;
ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ ಮಹಾಬೋಧಿ, ಪಸಾದೇನ್ತೀ ಮಹಾಜನಂ॥
Patiṭṭhāsi mahābodhi, pasādentī mahājanaṃ.
‘‘ತಸ್ಸಾ ಖನ್ಧೋ ದಸಹತ್ಥೋ, ಪಞ್ಚ ಸಾಖಾ ಮನೋರಮಾ।
‘‘Tassā khandho dasahattho, pañca sākhā manoramā;
ಚತುಹತ್ಥಾ ಚತುಹತ್ಥಾ, ದಸಡ್ಢಫಲಮಣ್ಡಿತಾ॥
Catuhatthā catuhatthā, dasaḍḍhaphalamaṇḍitā.
‘‘ಸಹಸ್ಸನ್ತು ಪಸಾಖಾನಂ, ಸಾಖಾನಂ ತಾಸಮಾಸಿ ಚ।
‘‘Sahassantu pasākhānaṃ, sākhānaṃ tāsamāsi ca;
ಏವಂ ಆಸಿ ಮಹಾಬೋಧಿ, ಮನೋಹರಸಿರಿನ್ಧರಾ॥
Evaṃ āsi mahābodhi, manoharasirindharā.
‘‘ಕಟಾಹಮ್ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿ, ಪತಿಟ್ಠಿತಕ್ಖಣೇ ಮಹೀ।
‘‘Kaṭāhamhi mahābodhi, patiṭṭhitakkhaṇe mahī;
ಅಕಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಹೀರಾನಿ, ಅಹೇಸುಂ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ॥
Akampi pāṭihīrāni, ahesuṃ vividhāni ca.
‘‘ಸಯಂ ನಾದೇಹಿ ತೂರಿಯಾನಂ, ದೇವೇಸು ಮಾನುಸೇಸು ಚ।
‘‘Sayaṃ nādehi tūriyānaṃ, devesu mānusesu ca;
ಸಾಧುಕಾರನಿನ್ನಾದೇಹಿ, ದೇವಬ್ರಹ್ಮಗಣಸ್ಸ ಚ॥
Sādhukāraninnādehi, devabrahmagaṇassa ca.
‘‘ಮೇಘಾನಂ ಮಿಗಪಕ್ಖೀನಂ, ಯಕ್ಖಾದೀನಂ ರವೇಹಿ ಚ।
‘‘Meghānaṃ migapakkhīnaṃ, yakkhādīnaṃ ravehi ca;
ರವೇಹಿ ಚ ಮಹೀಕಮ್ಪೇ, ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹು॥
Ravehi ca mahīkampe, ekakolāhalaṃ ahu.
‘‘ಬೋಧಿಯಾ ಫಲಪತ್ತೇಹಿ, ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ಸುಭಾ।
‘‘Bodhiyā phalapattehi, chabbaṇṇaraṃsiyo subhā;
ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಂ, ಸಕಲಂ ಸೋಭಯಿಂಸು ಚ॥
Nikkhamitvā cakkavāḷaṃ, sakalaṃ sobhayiṃsu ca.
‘‘ಸಕಟಾಹಾ ಮಹಾಬೋಧಿ, ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾನ ತತೋ ನಭಂ।
‘‘Sakaṭāhā mahābodhi, uggantvāna tato nabhaṃ;
ಅಟ್ಠಾಸಿ ಹಿಮಗಬ್ಭಮ್ಹಿ, ಸತ್ತಾಹಾನಿ ಅದಸ್ಸನಾ’’ತಿ॥
Aṭṭhāsi himagabbhamhi, sattāhāni adassanā’’ti.
ತಸ್ಮಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಯೇವ ಬೋಧಿ ಕಟಾಹೇನೇವ ಸದ್ಧಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Tasmā suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitoyeva bodhi kaṭāheneva saddhi uggantvā himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsīti veditabbaṃ.
ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಭಗವತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಕಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ –
Heṭṭhā pana bhagavato adhiṭṭhānakkamaṃ dassentena yaṃ vuttaṃ –
‘‘ಭಗವಾ ಕಿರ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಮಹಾಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಾಯ ಅಸೋಕಮಹಾರಾಜಾ ಮಹಾಬೋಧಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಸಾಖಾ ಸಯಮೇವ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೂತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ, ಇದಮೇಕಮಧಿಟ್ಠಾನಂ।
‘‘Bhagavā kira mahāparinibbānamañce nipanno laṅkādīpe mahābodhipatiṭṭhāpanatthāya asokamahārājā mahābodhiggahaṇatthaṃ gamissati, tadā mahābodhissa dakkhiṇasākhā sayameva chijjitvā suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhātūti adhiṭṭhāsi, idamekamadhiṭṭhānaṃ.
‘‘ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಚ ‘ಮಹಾಬೋಧಿ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೂ’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ, ಇದಂ ದುತಿಯಮಧಿಟ್ಠಾನಂ।
‘‘Tattha patiṭṭhānakāle ca ‘mahābodhi himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā tiṭṭhatū’ti adhiṭṭhāsi, idaṃ dutiyamadhiṭṭhānaṃ.
‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭತೋ ಓರುಯ್ಹ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಪತ್ತೇಹಿ ಚ ಫಲೇಹಿ ಚ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಮುಞ್ಚತೂತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ, ಇದಂ ತತಿಯಮಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ।
‘‘Sattame divase himavalāhakagabbhato oruyha suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahanto pattehi ca phalehi ca chabbaṇṇarasmiyo muñcatūti adhiṭṭhāsi, idaṃ tatiyamadhiṭṭhāna’’nti.
ತಂ ಇಮಿನಾ ನ ಸಮೇತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಪಠಮಂ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭತೋ ಓರುಯ್ಹ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಹನಞ್ಚ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ನ ಸಮೇತಿ। ಮಹಾವಂಸೇ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇಪಿ ಪಠಮಂ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಹನಂ ಪಚ್ಛಾಯೇವ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಪವಿಸನಞ್ಚ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
Taṃ iminā na sameti. Tattha hi paṭhamaṃ himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā pacchā sattame divase himavalāhakagabbhato oruyha chabbaṇṇaraṃsivissajjanaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahanañca vuttaṃ, tasmā aṭṭhakathāya pubbenāparaṃ na sameti. Mahāvaṃse pana adhiṭṭhānepi paṭhamaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahanaṃ pacchāyeva chabbaṇṇaraṃsivissajjanaṃ himavalāhakagabbhapavisanañca. Vuttañhetaṃ –
‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚಮ್ಹಿ, ನಿಪನ್ನೇನ ಜಿನೇನ ಹಿ।
‘‘Parinibbānamañcamhi, nipannena jinena hi;
ಕತಂ ಮಹಾಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಪಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಚಚಕ್ಖುನಾ॥
Kataṃ mahāadhiṭṭhānaṃ, pañcakaṃ pañcacakkhunā.
‘‘ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಮಹಾಬೋಧಿ-ಸಾಖಾಸೋಕೇನ ದಕ್ಖಿಣಾ।
‘‘Gayhamānā mahābodhi-sākhāsokena dakkhiṇā;
ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾನ ಸಯಂಯೇವ, ಪತಿಟ್ಠಾತು ಕಟಾಹಕೇ॥
Chijjitvāna sayaṃyeva, patiṭṭhātu kaṭāhake.
‘‘ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಾ ಸಾಖಾ, ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಸುಭಾ।
‘‘Patiṭṭhahitvā sā sākhā, chabbaṇṇarasmiyo subhā;
ರಾಜಯನ್ತೀ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಫಲಪತ್ತೇಹಿ ಮುಞ್ಚತು॥
Rājayantī disā sabbā, phalapattehi muñcatu.
‘‘ಸಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಾ ಸಾ, ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾನ ಮನೋರಮಾ।
‘‘Sasuvaṇṇakaṭāhā sā, uggantvāna manoramā;
ಅದಿಸ್ಸಮಾನಾ ಸತ್ತಾಹಂ, ಹಿಮಗಬ್ಭಮ್ಹಿ ತಿಟ್ಠತೂ’’ತಿ॥
Adissamānā sattāhaṃ, himagabbhamhi tiṭṭhatū’’ti.
ಬೋಧಿವಂಸೇಪಿ ಚ ಅಯಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಕಮೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕ್ಕಮೋ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
Bodhivaṃsepi ca ayameva adhiṭṭhānakkamo vutto, tasmā aṭṭhakathāyaṃ vutto adhiṭṭhānakkamo yathā pubbenāparaṃ na virujjhati, tathā vīmaṃsitvā gahetabbo.
ಹಿಮಞ್ಚ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ಚ ಆವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಮೇವ ಪವಿಸಿಂಸೂತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಹಿಮಞ್ಚ ಬೋಧಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ಆವತ್ತಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಮೇವ ಪವಿಸಿಂಸು, ಬೋಧಿಪವಿಟ್ಠಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತರಹಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಹಿಮಞ್ಚ ರಂಸಿಯೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ ಸತಸೋಧಿತಸಮ್ಮತೇ ಪೋರಾಣಪೋತ್ಥಕೇ ಸೇಸೇಸು ಚ ಸಬ್ಬಪೋತ್ಥಕೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ಮಹಾವಂಸೇಪಿ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ –
Himañca chabbaṇṇaraṃsiyo ca āvattitvā mahābodhimeva pavisiṃsūti mahābodhiṃ paṭicchādetvā ṭhitaṃ himañca bodhito nikkhantachabbaṇṇarasmiyo ca āvattitvā padakkhiṇaṃ katvā bodhimeva pavisiṃsu, bodhipaviṭṭhā viya hutvā antarahitāti vuttaṃ hoti. Ettha pana ‘‘himañca raṃsiyo cā’’ti ayameva pāṭho satasodhitasammate porāṇapotthake sesesu ca sabbapotthakesu dissati. Mahāvaṃsepi cetaṃ vuttaṃ –
‘‘ಅತೀತೇ ತಮ್ಹಿ ಸತ್ತಾಹೇ, ಸಬ್ಬೇ ಹಿಮವಲಾಹಕಾ।
‘‘Atīte tamhi sattāhe, sabbe himavalāhakā;
ಪವಿಸಿಂಸು ಮಹಾಬೋಧಿಂ, ಸಬ್ಬಾ ತಾ ರಂಸಿಯೋಪಿ ಚಾ’’ತಿ॥
Pavisiṃsu mahābodhiṃ, sabbā tā raṃsiyopi cā’’ti.
ಕೇನಚಿ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚ ರಂಸಿಯೋ’’ತಿ ಪಾಠಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಪಞ್ಚ ರಸ್ಮಿಯೋ ಆವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಫಲೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಪಞ್ಚ, ತಾ ಪನ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾವಾ’’ತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಹವಿಜಮ್ಭಿತಮತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪರಿಪುಣ್ಣಖನ್ಧಸಾಖಾಪಸಾಖಪಞ್ಚಫಲಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಖನ್ಧಸಾಖಾಪಸಾಖಾಹಿ ಚೇವ ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಫಲೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ, ಸಮನ್ತತೋ ವಿಭೂಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಸೇಕಂ ದತ್ವಾತಿ ಅನೋತತ್ತೋದಕೇನ ಅಭಿಸೇಕಂ ದತ್ವಾ। ಮಹಾಬೋಧಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಬೋಧಿಸಮೀಪೇಯೇವ ವಸಿ।
Kenaci pana ‘‘pañca raṃsiyo’’ti pāṭhaṃ parikappetvā yaṃ vuttaṃ ‘‘sabbadisāhi pañca rasmiyo āvattitvāti pañcahi phalehi nikkhantattā pañca, tā pana chabbaṇṇāvā’’ti, taṃ tassa sammohavijambhitamattanti daṭṭhabbaṃ. Paripuṇṇakhandhasākhāpasākhapañcaphalapaṭimaṇḍitoti paripuṇṇakhandhasākhāpasākhāhi ceva pañcahi ca phalehi paṭimaṇḍito, samantato vibhūsitoti attho. Abhisekaṃ datvāti anotattodakena abhisekaṃ datvā. Mahābodhiṭṭhāneyeva aṭṭhāsīti bodhisamīpeyeva vasi.
ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಪವಾರಣಾದಿವಸೇತಿ ಅಸ್ಸಯುಜಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪುಣ್ಣಮಿಯಂ। ಚಾತುದ್ದಸೀಉಪೋಸಥತ್ತಾ ದ್ವಿಸತ್ತಾಹೇ ಜಾತೇ ಉಪೋಸಥೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಳಪಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ’’ತಿ, ಅಸ್ಸಯುಜಮಾಸಕಾಳಪಕ್ಖಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಸೀಉಪೋಸಥೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಚೀನಮಹಾಸಾಲಮೂಲೇ ಠಪೇಸೀತಿ ನಗರಸ್ಸ ಪಾಚೀನದಿಸಾಭಾಗೇ ಜಾತಸ್ಸ ಮಹಾಸಾಲರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಪೇಸಿ। ಸತ್ತರಸಮೇ ದಿವಸೇತಿ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ। ಕತ್ತಿಕಛಣಪೂಜಂ ಅದ್ದಸಾತಿ ಕತ್ತಿಕಛಣವಸೇನ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಕರಿಯಮಾನಂ ಪೂಜಂ ಸುಮನಸಾಮಣೇರೋ ಅದ್ದಸ, ದಿಸ್ವಾ ಚ ಆಗತೋ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವ ಚ ಥೇರೋ ಬೋಧಿಆಹರಣತ್ಥಂ ಪೇಸೇಸಿ।
Pubbakattikapavāraṇādivaseti assayujamāsassa juṇhapakkhapuṇṇamiyaṃ. Cātuddasīuposathattā dvisattāhe jāte uposatho sampattoti āha ‘‘kāḷapakkhassa uposathadivase’’ti, assayujamāsakāḷapakkhassa cātuddasīuposatheti attho. Pācīnamahāsālamūle ṭhapesīti nagarassa pācīnadisābhāge jātassa mahāsālarukkhassa heṭṭhā maṇḍapaṃ kāretvā tattha ṭhapesi. Sattarasame divaseti pāṭipadadivasato dutiyadivase. Kattikachaṇapūjaṃ addasāti kattikachaṇavasena bodhissa kariyamānaṃ pūjaṃ sumanasāmaṇero addasa, disvā ca āgato sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. Taṃ sandhāyeva ca thero bodhiāharaṇatthaṃ pesesi.
ಅಟ್ಠಾರಸ ದೇವತಾಕುಲಾನೀತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತನಾಗಯಕ್ಖಾದಿದೇವತಾಕುಲಾನಿ ದತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಮಚ್ಚಕುಲಾನಿ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಚಾರಣತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾನಿ ಲೋಕಸಮ್ಮತತ್ತಾ ಉದಕಾಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ, ಕುಟುಮ್ಬಿಯಕುಲಾನಿ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಪೂಜೋಪಕರಣಗೋಪನತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ। ‘‘ಗೋಪಕಾ ರಾಜಕಮ್ಮಿನೋ ತಥಾ ತರಚ್ಛಾ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ। ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಗೋಪಕಕುಲಾನಿ ಬೋಧಿಸಿಞ್ಚನತ್ಥಂ ಖೀರಧೇನುಪಾಲನತ್ಥಾಯ ತರಚ್ಛಕುಲಾನಿ ಕಾಲಿಙ್ಗಕುಲಾನಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾನಿ ಪಧಾನಮನುಸ್ಸಕುಲಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಾಲಿಙ್ಗಕುಲಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉದಕಾದಿಗಾಹಕಾ ಕಾಲಿಙ್ಗಾ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಕಲಿಙ್ಗೇಸು ಜನಪದೇ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಕುಲ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ಇಮಿನಾ ಪರಿವಾರೇನಾತಿ ಸಹತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಞ್ಝಾಟವಿಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ರಾಜಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೇನಙ್ಗಪರಿವುತೋ ಥಲಪಥೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಞ್ಝಾಟವಿಂ ನಾಮ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ತಾಮಲಿತ್ತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ತಾಮಲಿತ್ತಿಂ ನಾಮ ತಿತ್ಥಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ। ಇದಮಸ್ಸ ತತಿಯನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ರಜ್ಜಸಮ್ಪದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪನೇಸ ಏಕವಾರಂ ಸದ್ಧಾಯ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಜ್ಜೇನ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪೂಜೇಸಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಮಿದಂ ರಜ್ಜಸಮ್ಪದಾನಂ। ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪನ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ರಜ್ಜೇನ ಪೂಜೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಜ್ಜತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಆಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಪೂಜಂ ಕಾರೇಸಿ।
Aṭṭhārasa devatākulānīti mahābodhiṃ parivāretvā ṭhitanāgayakkhādidevatākulāni datvāti sambandho. Amaccakulāni bodhissa kattabbavicāraṇatthāya adāsi, brāhmaṇakulāni lokasammatattā udakāsiñcanatthāya adāsi, kuṭumbiyakulāni bodhissa kattabbapūjopakaraṇagopanatthāya adāsi. ‘‘Gopakā rājakammino tathā taracchā’’ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘gopakakulāni bodhisiñcanatthaṃ khīradhenupālanatthāya taracchakulāni kāliṅgakulāni vissāsikāni padhānamanussakulānī’’ti vuttaṃ. Kāliṅgakulānīti ettha ‘‘udakādigāhakā kāliṅgā’’ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ. ‘‘Kaliṅgesu janapade jātisampannakulaṃ kāliṅgakula’’nti keci. Iminā parivārenāti sahatthe karaṇavacanaṃ, iminā vuttappakāraparivārena saddhinti attho. Viñjhāṭaviṃ samatikkammāti rājā sayampi mahābodhissa paccuggamanaṃ karonto senaṅgaparivuto thalapathena gacchanto viñjhāṭaviṃ nāma aṭaviṃ atikkamitvā. Tāmalittiṃ anuppattoti tāmalittiṃ nāma titthaṃ sampatto. Idamassa tatiyanti suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitamahābodhissa rajjasampadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tato pubbe panesa ekavāraṃ saddhāya sakalajambudīparajjena mahābodhiṃ pūjesiyeva, tasmā tena saddhiṃ catutthamidaṃ rajjasampadānaṃ. Mahābodhiṃ pana yasmiṃ yasmiṃ divase rajjena pūjesi, tasmiṃ tasmiṃ divase sakalajambudīparajjato uppannaṃ āyaṃ gahetvā mahābodhipūjaṃ kāresi.
ಮಾಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸಾತಿ ಮಿಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸ। ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೇತಿ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ। ತಞ್ಹಿ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದದಿವಸಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇದಞ್ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಪವತ್ತಮಾನವೋಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪನ ಪುಣ್ಣಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪರಾ ಪುಣ್ಣಮೀ, ತಾವ ಏಕೋ ಮಾಸೋತಿ ವೋಹಾರಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ ತೇನ ವೋಹಾರೇನ ‘‘ದುತಿಯಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ತತ್ಥ ಹಿ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದದಿವಸಂ ‘‘ಪಠಮಪಾಟಿಪದ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಮಹಾಸಾಲಮೂಲೇ ದಿನ್ನೇಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಗಚ್ಛತಿ ವತರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅರೇತಿ ಖೇದೇ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಕನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ, ಬೋಧಿಯಾ ಅದಸ್ಸನಂ ಅಸಹಮಾನೋ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸರಸರಂಸಿಜಾಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮಹಾಬೋಧಿಸಮಾರುಳ್ಹಾತಿ ಮಹಾಬೋಧಿನಾ ಸಮಾರುಳ್ಹಾ। ಪಸ್ಸತೋ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ । ಮಹಾಸಮುದ್ದತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉದಕತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ। ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಏಕೇಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ। ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ವೀಚಿಯೋ ವೂಪಸನ್ತಾತಿ ವೀಚಿಯೋ ನ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ನಾಹೇಸುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪವಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ವಿರವಿಂಸು, ನಾದಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ರುಕ್ಖಾದಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಬ್ಬತಾದಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ದೇವತಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
Māgasiramāsassāti migasiramāsassa. Paṭhamapāṭipadadivaseti sukkapakkhapāṭipadadivase. Tañhi kaṇhapakkhapāṭipadadivasaṃ apekkhitvā ‘‘paṭhamapāṭipadadivasa’’nti vuccati. Idañca imasmiṃ dīpe pavattamānavohāraṃ gahetvā vuttaṃ. Tattha pana puṇṇamito paṭṭhāya yāva aparā puṇṇamī, tāva eko māsoti vohārassa pavattattā tena vohārena ‘‘dutiyapāṭipadadivase’’ti vattabbaṃ siyā. Tattha hi kaṇhapakkhapāṭipadadivasaṃ ‘‘paṭhamapāṭipada’’nti vuccati. Ukkhipitvāti mahāsālamūle dinnehi soḷasahi jātisampannakulehi saddhiṃ ukkhipitvāti vadanti. Gacchati vatareti ettha areti khede. Tenevāha ‘‘kanditvā’’ti, bodhiyā adassanaṃ asahamāno roditvā paridevitvāti attho. Sarasaraṃsijālanti ettha pana heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo. Mahābodhisamāruḷhāti mahābodhinā samāruḷhā. Passato passatoti anādare sāmivacanaṃ, passantassevāti attho . Mahāsamuddatalaṃ pakkhantāti mahāsamuddassa udakatalaṃ pakkhandi. Samantā yojananti samantato ekekena passena yojanappamāṇe padese. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Vīciyo vūpasantāti vīciyo na uṭṭhahiṃsu, nāhesunti vuttaṃ hoti. Pavajjiṃsūti viraviṃsu, nādaṃ pavattayiṃsūti attho. Rukkhādisannissitāhīti ettha ādi-saddena pabbatādisannissitā devatā saṅgaṇhāti.
ಸುಪಣ್ಣರೂಪೇನಾತಿ ಸುಪಣ್ಣಸದಿಸೇನ ರೂಪೇನ। ನಾಗಕುಲಾನಿ ಸನ್ತಾಸೇಸೀತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಆಗತಾನಿ ನಾಗಕುಲಾನಿ ಸನ್ತಾಸೇಸಿ, ತೇಸಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತದಾ ಹಿ ಸಮುದ್ದವಾಸಿನೋ ನಾಗಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಗಹೇತುಂ ವಾತವಸ್ಸನ್ಧಕಾರಾದೀಹಿ ಮಹನ್ತಂ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ಅಕಂಸು। ತತೋ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತತ್ಥೇರೀ ಗರುಳವಣ್ಣಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಗರುಳರೂಪೇನ ಆಕಾಸಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಸಿಖಾಮರೀಚಿಜಾಲೇನ ಗಗನಂ ಏಕನ್ಧಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಖಪ್ಪಹಾರವಾತೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ಸಂವಟ್ಟಜಲಧಿನಾದಸದಿಸೇನ ರವೇನ ನಾಗಾನಂ ಹದಯಾನಿ ಭಿನ್ದನ್ತೀ ವಿಯ ತಾಸೇತ್ವಾ ನಾಗೇ ಪಲಾಪೇಸಿ। ತೇ ಚ ಉತ್ರಸ್ತರೂಪಾ ನಾಗಾ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ತೇ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ಉತ್ತಾಸಿತಾ ನಾಗಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ। ತಂ ವಿಭೂತಿನ್ತಿ ತಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಭೂತಿಂ, ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಥೇರೀ ಯಾಚಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಮುಚಲಿನ್ದನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಭೋಗಾವಲಿಂ ಅತ್ತನೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಅಕಾಸಿ। ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನದಿವಸೇ ನೇರಞ್ಜರಾನದೀತೀರೇ ಅತ್ತನೋ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಪತ್ತಂ ಮಹಾಕಾಳನಾಗಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಉರುವೇಲನಾಗೇನ ಮಾಪಿತಂ ವಿಸಧೂಮದಹನಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರಣಸೀಲಾಭರಣಮದಾಸಿ। ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ನನ್ದೋಪನನ್ದನಾಗರಾಜಾನಂ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಅಕಾಸಿ। ಏವಂ ಸೋ ಲೋಕನಾಯಕೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಕಾರಕೋ, ತ್ವಮ್ಪಿ ನೋ ದೋಸಮಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಾಗಲೋಕಸ್ಸ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ। ಮಹಾಬೋಧಿವಿಯೋಗದುಕ್ಖಿತೋತಿ ಮಹಾಬೋಧಿವಿಯೋಗೇನ ದುಕ್ಖಿತೋ ಸಞ್ಜಾತಮಾನಸಿಕದುಕ್ಖೋ। ಕನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಮತ್ತಂ ರೋದಿತ್ವಾತಿ, ಗುಣಕಿತ್ತನವಸೇನ ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರೋದಿತ್ವಾ, ವಿಲಾಪಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Supaṇṇarūpenāti supaṇṇasadisena rūpena. Nāgakulāni santāsesīti mahābodhiggahaṇatthaṃ āgatāni nāgakulāni santāsesi, tesaṃ bhayaṃ uppādetvā palāpesīti vuttaṃ hoti. Tadā hi samuddavāsino nāgā mahābodhiṃ gahetuṃ vātavassandhakārādīhi mahantaṃ vikubbanaṃ akaṃsu. Tato saṅghamittattherī garuḷavaṇṇaṃ māpetvā tena garuḷarūpena ākāsaṃ pūrayamānā sikhāmarīcijālena gaganaṃ ekandhakāraṃ katvā pakkhappahāravātena mahāsamuddaṃ āloḷetvā saṃvaṭṭajaladhinādasadisena ravena nāgānaṃ hadayāni bhindantī viya tāsetvā nāge palāpesi. Te ca utrastarūpā nāgā āgantvāti te ca vuttanayena uttāsitā nāgā puna āgantvā. Taṃ vibhūtinti taṃ iddhipāṭihāriyasaṅkhātaṃ vibhūtiṃ, taṃ acchariyanti vuttaṃ hoti. Therī yācitvāti ‘‘ayye, amhākaṃ bhagavā mucalindanāgarājassa bhogāvaliṃ attano gandhakuṭiṃ katvā sattāhaṃ tassa saṅgahaṃ akāsi. Abhisambujjhanadivase nerañjarānadītīre attano ucchiṭṭhapattaṃ mahākāḷanāgassa vissajjesi. Uruvelanāgena māpitaṃ visadhūmadahanaṃ agaṇetvā tassa saraṇasīlābharaṇamadāsi. Mahāmoggallānattheraṃ pesetvā nandopanandanāgarājānaṃ dametvā nibbisaṃ akāsi. Evaṃ so lokanāyako amhākaṃ upakārako, tvampi no dosamassaritvā muhuttaṃ mahābodhiṃ vissajjetvā nāgalokassa saggamokkhamaggaṃ sampādehī’’ti evaṃ yācitvā. Mahābodhiviyogadukkhitoti mahābodhiviyogena dukkhito sañjātamānasikadukkho. Kanditvāti imassa pariyāyavacanamattaṃ roditvāti, guṇakittanavasena vā punappunaṃ roditvā, vilāpaṃ katvāti attho.
ಉತ್ತರದ್ವಾರತೋತಿ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಉತ್ತರದ್ವಾರತೋ। ಮಗ್ಗಂ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾತಿ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀನಂ ಉದ್ಧರಾಪನವಸೇನ ಮಗ್ಗಂ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ। ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ವಾಲುಕಾದೀನಂ ಓಕಿರಾಪನಾದಿವಸೇನ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ। ಸಮುದ್ದಸಾಲವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಮುದ್ದಾಸನ್ನಸಾಲಾಯ ವತ್ಥುಭೂತೇ ಪದೇಸೇ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಪದೇಸೇ ಠಿತೇಹಿ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ತತ್ಥ ಏಕಾ ಸಾಲಾ ಕತಾ। ಸಾ ನಾಮೇನ ‘‘ಸಮುದ್ದಾಸನ್ನಸಾಲಾ’’ತಿ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
Uttaradvāratoti anurādhapurassa uttaradvārato. Maggaṃ sodhāpetvāti khāṇukaṇṭakādīnaṃ uddharāpanavasena maggaṃ sodhāpetvā. Alaṅkārāpetvāti vālukādīnaṃ okirāpanādivasena sajjetvā. Samuddasālavatthusminti samuddāsannasālāya vatthubhūte padese. Tasmiṃ kira padese ṭhitehi samuddassa diṭṭhattā taṃ acchariyaṃ pakāsetuṃ tattha ekā sālā katā. Sā nāmena ‘‘samuddāsannasālā’’ti pākaṭā jātā. Vuttañhetaṃ –
‘‘ಸಮುದ್ದಾಸನ್ನಸಾಲಾಯ, ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಣ್ಣವೇ।
‘‘Samuddāsannasālāya, ṭhāne ṭhatvā mahaṇṇave;
ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಮಹಾಬೋಧಿಂ, ಮಹಾಥೇರಿದ್ಧಿಯಾದ್ದಸ॥
Āgacchantaṃ mahābodhiṃ, mahātheriddhiyāddasa.
‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕತಾ ಸಾಲಾ, ಪಕಾಸೇತುಂ ತಮಬ್ಭುತಂ।
‘‘Tasmiṃ ṭhāne katā sālā, pakāsetuṃ tamabbhutaṃ;
‘ಸಮುದ್ದಾಸನ್ನಸಾಲಾ’ತಿ, ನಾಮೇನಾಸಿಧ ಪಾಕಟಾ’’ತಿ॥
‘Samuddāsannasālā’ti, nāmenāsidha pākaṭā’’ti.
ತಾಯ ವಿಭೂತಿಯಾತಿ ತಾಯ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ। ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ। ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿರ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಕೂಟಾಗಾರಸದಿಸಸಣ್ಠಾನಾನಿ ಪುಪ್ಫಚೇತಿಯಾನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಪುಪ್ಫಅಗ್ಘಿಯಾನಿ ಠಪೇನ್ತೋ’’ತಿ। ಆಗತೋ ವತರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅರೇತಿ ಪಸಂಸಾಯಂ, ಸಾಧು ವತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋಳಸಹಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲೇಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇಹೀತಿ ಏವಂ ಸೋಳಸಹಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲೇಹಿ। ಸಮುದ್ದತೀರೇ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮುದ್ದವೇಲಾತಲೇ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತೇ ರಮಣೀಯೇ ಮಣ್ಡಪೇ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ಏವಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಸಕಲತಮ್ಬಪಣ್ಣಿರಜ್ಜೇನ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಕುಲಾನಂ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಸಯಂ ದೋವಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಪೂಜಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೀಣಿ ದಿವಸಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರೇಸೀತಿ ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಸೋಳಸಹಿ ವಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲೇಹಿ ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರಾಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇತಿ ಮಿಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖದಸಮಿಯಂ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅನುರಾಧಪುರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋತಿ ದಸಮಿಯಂ ಅಲಙ್ಕತಪ್ಪಟಿಯತ್ತರಥೇ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಳಾರಪೂಜಂ ಕುರುಮಾನೋ ಪಾಚೀನಪಸ್ಸವಿಹಾರಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನಮಾನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾತರಾಸಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಭಾಸಿತಂ ನಾಗದೀಪೇ ದಸಬಲೇನ ಕತಂ ನಾಗದಮನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ನಿಸಜ್ಜಾದಿನಾ ಪರಿಭುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಥೂಪಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ತವಕ್ಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅನುರಾಧಪುರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ। ಚಾತುದ್ದಸೀದಿವಸೇತಿ ಮಿಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸೇವ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೇ। ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯಾತಿ ಛಾಯಾಯ ವಡ್ಢಮಾನಸಮಯೇ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ। ತಿಲಕಭೂತೇತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಭೂತೇ। ರಾಜವತ್ಥುದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇತಿ ರಾಜುಯ್ಯಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ। ‘‘ಸಕಲರಜ್ಜಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಉಪಚಾರತ್ಥಂ ರಾಜಾ ದೋವಾರಿಕವೇಸಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
Tāya vibhūtiyāti tāya vuttappakārāya pūjāsakkārādisampattiyā. Therassāti mahāmahindattherassa. Maggassa kira ubhosu passesu antarantarā pupphehi kūṭāgārasadisasaṇṭhānāni pupphacetiyāni kārāpesi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘antarantare pupphaagghiyāni ṭhapento’’ti. Āgato vatareti ettha areti pasaṃsāyaṃ, sādhu vatāti attho. Soḷasahi jātisampannakulehīti aṭṭhahi amaccakulehi aṭṭhahi ca brāhmaṇakulehīti evaṃ soḷasahi jātisampannakulehi. Samuddatīre mahābodhiṃ ṭhapetvāti samuddavelātale alaṅkatappaṭiyatte ramaṇīye maṇḍape mahābodhiṃ ṭhapetvā. Evaṃ pana katvā sakalatambapaṇṇirajjena mahābodhiṃ pūjetvā soḷasannaṃ kulānaṃ rajjaṃ niyyātetvā sayaṃ dovārikaṭṭhāne ṭhatvā tayo divase anekappakāraṃ pūjaṃ kārāpesi. Taṃ dassento ‘‘tīṇi divasānī’’tiādimāha. Rajjaṃ vicāresīti rajjaṃ vicāretuṃ vissajjesi, soḷasahi vā jātisampannakulehi rajjaṃ vicārāpesīti attho. Catutthe divaseti migasiramāsassa sukkapakkhadasamiyaṃ. Anupubbena anurādhapuraṃ sampattoti dasamiyaṃ alaṅkatappaṭiyattarathe mahābodhiṃ ṭhapetvā uḷārapūjaṃ kurumāno pācīnapassavihārassa patiṭṭhātabbaṭṭhānamānetvā tattha saṅghassa pātarāsaṃ pavattetvā mahindattherena bhāsitaṃ nāgadīpe dasabalena kataṃ nāgadamanaṃ sutvā ‘‘sammāsambuddhena nisajjādinā paribhuttaṭṭhānesu thūpādīhi sakkāraṃ karissāmī’’ti saññāṇaṃ kāretvā tato āharitvā tavakkabrāhmaṇassa gāmadvāre ṭhapetvā pūjetvā evaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne pūjaṃ katvā iminā anukkamena anurādhapuraṃ sampatto. Cātuddasīdivaseti migasiramāsasseva sukkapakkhacātuddase. Vaḍḍhamānakacchāyāyāti chāyāya vaḍḍhamānasamaye, sāyanhasamayeti vuttaṃ hoti. Samāpattinti phalasamāpattiṃ. Tilakabhūteti alaṅkārabhūte. Rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāneti rājuyyānassa dvārakoṭṭhakaṭṭhāne. ‘‘Sakalarajjaṃ mahābodhissa dinnapubbattā upacāratthaṃ rājā dovārikavesaṃ gaṇhī’’ti vadanti.
ಅನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿಅನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನಂ। ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ। ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತೇತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ। ‘‘ಸಹ ಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಹ ಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಕತಂ। ಸತಿ ಹಿ ಸಹಯೋಗೇ ಕರಣವಚನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಮಹಾಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪೀತಿ ಚ ಇದಂ ಮುಖಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅನೇಕಾನಿ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ಅಹೇಸುಂಯೇವ। ತಥಾ ಹಿ ಸಹ ಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾನೇನ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿ, ತಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಕಟಾಹಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಟಾಹಂ ವಿನನ್ಧನ್ತಾ ಪಥವೀತಲಮೋತರಿಂಸು, ಸಮನ್ತತೋ ದಿಬ್ಬಕುಸುಮಾನಿ ವಸ್ಸಿಂಸು, ಆಕಾಸೇ ದಿಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ವಜ್ಜಿಂಸು, ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿಧಾರಮಕಾಸಿ, ಆಕಾಸಪದೇಸಾ ವಿರವಿಂಸು, ವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು। ದೇವತಾ ಸಾಧುಕಾರಮದಂಸು, ಸಮಾಗತಾ ಸಕಲದೀಪವಾಸಿನೋ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಯಿಂಸು, ಗಹಿತಮಕರನ್ದಾ ಮನ್ದಮಾರುತಾ ವಾಯಿಂಸು, ಸಮನ್ತತೋ ಘನಸೀತಲಹಿಮವಲಾಹಕಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಛಾದಯಿಂಸು। ಏವಂ ಬೋಧಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಹಿಮಗಬ್ಭೇ ಸನ್ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಹಿಮಗಬ್ಭೇ ಸನ್ನಿಸೀದೀತಿ ಹಿಮಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ವಿಪ್ಫುರನ್ತಾತಿ ವಿಪ್ಫುರನ್ತಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಂಸರನ್ತಾ। ನಿಚ್ಛರಿಂಸೂತಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ದಸ್ಸಿಂಸೂತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು। ಸಬ್ಬೇ ದೀಪವಾಸಿನೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪವಾಸಿನೋ। ಉತ್ತರಸಾಖತೋ ಏಕಂ ಫಲನ್ತಿ ಉತ್ತರಸಾಖಾಯ ಠಿತಂ ಏಕಂ ಫಲಂ। ‘‘ಪಾಚೀನಸಾಖಾಯ ಏಕಂ ಫಲ’’ನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ। ಮಹಾಆಸನಟ್ಠಾನೇತಿ ಪುಬ್ಬಪಸ್ಸೇ ಮಹಾಸಿಲಾಸನೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನೇ। ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಿಹಾರೇತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಕಸ್ಸಪಗಿರಿವಿಹಾರೇ। ‘‘ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಹಿ ಪುಬ್ಬಸಙ್ಕೇತವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ಸೋ ವಿಹಾರೋ ‘‘ಕಸ್ಸಪಗಿರೀ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ। ‘‘ಇಸ್ಸರಸಮಣಾರಾಮೇ’’ತಿಪಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ। ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –
Anupubbavipassananti udayabbayādianupubbavipassanaṃ. Paṭṭhapetvāti ārabhitvā. Atthaṅgamiteti atthaṅgate. ‘‘Saha bodhipatiṭṭhānenā’’ti vattabbe vibhattivipariṇāmaṃ katvā ‘‘saha bodhipatiṭṭhānā’’ti nissakkavacanaṃ kataṃ. Sati hi sahayoge karaṇavacanena bhavitabbaṃ. Mahāpathavī akampīti ca idaṃ mukhamattanidassanaṃ, aññānipi anekāni acchariyāni ahesuṃyeva. Tathā hi saha bodhipatiṭṭhānena udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī akampi, tāni mūlāni kaṭāhamukhavaṭṭito uggantvā taṃ kaṭāhaṃ vinandhantā pathavītalamotariṃsu, samantato dibbakusumāni vassiṃsu, ākāse dibbatūriyāni vajjiṃsu, mahāmegho uṭṭhahitvā vuṭṭhidhāramakāsi, ākāsapadesā viraviṃsu, vijjulatā nicchariṃsu. Devatā sādhukāramadaṃsu, samāgatā sakaladīpavāsino gandhamālādīhi pūjayiṃsu, gahitamakarandā mandamārutā vāyiṃsu, samantato ghanasītalahimavalāhakā mahābodhiṃ chādayiṃsu. Evaṃ bodhi pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā himagabbhe sannisīditvā sattāhaṃ lokassa adassanaṃ agamāsi. Himagabbhe sannisīdīti himagabbhassa anto aṭṭhāsi. Vipphurantāti vipphurantā ito cito ca saṃsarantā. Nicchariṃsūti nikkhamiṃsu. Dassiṃsūti paññāyiṃsu. Sabbe dīpavāsinoti sabbe tambapaṇṇidīpavāsino. Uttarasākhato ekaṃ phalanti uttarasākhāya ṭhitaṃ ekaṃ phalaṃ. ‘‘Pācīnasākhāya ekaṃ phala’’ntipi keci. Mahāāsanaṭṭhāneti pubbapasse mahāsilāsanena patiṭṭhitaṭṭhāne. Issaranimmānavihāreti issaranimmānasaṅkhāte kassapagirivihāre. ‘‘Issaranimmānavihāre’’ti hi pubbasaṅketavasena vuttaṃ, idāni pana so vihāro ‘‘kassapagirī’’ti paññāto. ‘‘Issarasamaṇārāme’’tipi keci paṭhanti. Tathā ca vuttaṃ –
‘‘ತವಕ್ಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ , ಥೂಪಾರಾಮೇ ತಥೇವ ಚ।
‘‘Tavakkabrāhmaṇagāme , thūpārāme tatheva ca;
ಇಸ್ಸರಸಮಣಾರಾಮೇ, ಪಠಮೇ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ’’ತಿ॥
Issarasamaṇārāme, paṭhame cetiyaṅgaṇe’’ti.
ಯೋಜನಿಯಆರಾಮೇಸೂತಿ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕತಆರಾಮೇಸು। ಸಮನ್ತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮ್ಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಏವಂ ಪುತ್ತನತ್ತುಪರಮ್ಪರಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲೋಹಪಾಸಾದಟ್ಠಾನಂ ಪೂಜೇಸೀತಿ ಲೋಹಪಾಸಾದಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಪೂಜೇಸಿ। ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲೋಹಪಾಸಾದಂ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋಯೇವ ಮಹಾರಾಜಾ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಭಾವತೋ ‘ಅನಾಗತೇ’ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿಅಭಯೇನೇವ ಕಾರಿತೋ ಲೋಹಪಾಸಾದೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಮೂಲಾನಿ ಪನಸ್ಸ ನ ತಾವ ಓತರನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಮತ್ತಮೇವ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಾವ ಸುಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನಸ್ಸ ಮೂಲಾನಿ ಪನ ನ ತಾವ ಓತಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಓತರನ್ತೀತಿ ಹಿ ಅತೀತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಕದಾ ಪನ ಭನ್ತೇ ಮೂಲಾನಿ ಓತಿಣ್ಣಾನಿ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಯೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಚತುಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಜೇಟ್ಠಕಕನಿಟ್ಠಭಾತುಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮ್ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾಅರಿಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ। ಮೇಘವಣ್ಣಾಭಯಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಟ್ಠಾನೇತಿ ಮೇಘವಣ್ಣಾಭಯಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತೇ ಠಾನೇ। ಮಣ್ಡಪಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ಮಣ್ಡಪಸದಿಸಂ। ಸದಿಸತ್ಥಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಕಾರಸದ್ದಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ। ಸಾಸನಸ್ಸ ಮೂಲಾನಿ ಓತರನ್ತಾನಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಪತಿಟ್ಠಾನಾಕಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
Yojaniyaārāmesūti anurādhapurassa samantā yojanassa anto kataārāmesu. Samantā patiṭṭhite mahābodhimhīti sambandho. Anurādhapurassa samantā evaṃ puttanattuparamparāya mahābodhimhi patiṭṭhiteti attho. Lohapāsādaṭṭhānaṃ pūjesīti lohapāsādassa kattabbaṭṭhānaṃ pūjesi. ‘‘Kiñcāpi lohapāsādaṃ devānaṃpiyatissoyeva mahārājā kāressati, tathāpi tasmiṃ samaye abhāvato ‘anāgate’ti vutta’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘duṭṭhagāmaṇiabhayeneva kārito lohapāsādo’’ti vadanti. Mūlāni panassa na tāva otarantīti iminā, mahārāja, imasmiṃ dīpe satthusāsanaṃ patiṭṭhitamattameva ahosi, na tāva supatiṭṭhitanti dasseti, assa satthusāsanassa mūlāni pana na tāva otiṇṇānīti evamettha attho veditabbo. Otarantīti hi atītatthe vattamānavacanaṃ. Tenevāha ‘‘kadā pana bhante mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantī’’ti. Yo amacco catupaṇṇāsāya jeṭṭhakakaniṭṭhabhātukehi saddhiṃ cetiyagirimhi pabbajito, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘mahāariṭṭho bhikkhū’’ti. Meghavaṇṇābhayassa amaccassa pariveṇaṭṭhāneti meghavaṇṇābhayassa rañño amaccena kattabbassa pariveṇassa vatthubhūte ṭhāne. Maṇḍapappakāranti maṇḍapasadisaṃ. Sadisatthampi hi pakārasaddaṃ vaṇṇayanti. Sāsanassa mūlāni otarantāni passissāmīti iminā sāsanassa suṭṭhu patiṭṭhānākāraṃ passissāmīti dīpeti.
ಮೇಘವಿರಹಿತಸ್ಸ ನಿಮ್ಮಲಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸಸ್ಸ ವಿರವಿತತ್ತಾ ‘‘ಆಕಾಸಂ ಮಹಾವಿರವಂ ರವೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚೇಕಗಣೀಹೀತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಣಾಚರಿಯೇಹಿ। ಪಚ್ಚೇಕಂ ಗಣಂ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಗಣಿನೋ। ಯಥಾ ವೇಜ್ಜೋ ಗಿಲಾನೇಸು ಕರುಣಾಯ ತಿಕಿಚ್ಛನಮೇವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ವಿಗತಚ್ಛನ್ದದೋಸೋ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯೇಸು ವಣೇಸು ಗುಯ್ಹಟ್ಠಾನೇಸು ಚ ಭೇಸಜ್ಜಲೇಪನಾದಿನಾ ತಿಕಿಚ್ಛನಮೇವ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಭಗವಾಪಿ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಪೀಳಿತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾಯ ತೇ ಸತ್ತೇ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖತೋ ಮೋಚೇತುಕಾಮೋ ಅವತ್ತಬ್ಬಾರಹಾನಿ ಗುಯ್ಹಟ್ಠಾನನಿಸ್ಸಿತಾನಿಪಿ ಅಸಪ್ಪಾಯಾನಿ ವದನ್ತೋ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಂ ತಿಕಿಚ್ಛತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತ್ಥು ಕರುಣಾಗುಣಪರಿದೀಪಕ’’ನ್ತಿ। ಅನುಸಿಟ್ಠಿಕರಾನನ್ತಿ ಅನುಸಾಸನೀಕರಾನಂ, ಯೇ ಭಗವತೋ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮವಿಪ್ಫನ್ದಿತವಿನಯನನ್ತಿ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಅಜ್ಝಾಚಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಫನ್ದಿತಸ್ಸ ವಿನಯನಕರಂ।
Meghavirahitassa nimmalasseva ākāsassa viravitattā ‘‘ākāsaṃ mahāviravaṃ ravī’’ti vuttaṃ. Paccekagaṇīhīti visuṃ visuṃ gaṇācariyehi. Paccekaṃ gaṇaṃ etesaṃ atthīti paccekagaṇino. Yathā vejjo gilānesu karuṇāya tikicchanameva purakkhatvā vigatacchandadoso jigucchanīyesu vaṇesu guyhaṭṭhānesu ca bhesajjalepanādinā tikicchanameva karoti, evaṃ bhagavāpi kilesabyādhipīḷitesu sattesu karuṇāya te satte kilesabyādhidukkhato mocetukāmo avattabbārahāni guyhaṭṭhānanissitānipi asappāyāni vadanto vinayapaññattiyā sattānaṃ kilesabyādhiṃ tikicchati. Tena vuttaṃ ‘‘satthu karuṇāguṇaparidīpaka’’nti. Anusiṭṭhikarānanti anusāsanīkarānaṃ, ye bhagavato anusāsaniṃ sammā paṭipajjanti, tesanti attho. Kāyakammavacīkammavipphanditavinayananti kāyavacīdvāresu ajjhācāravasena pavattassa kilesavipphanditassa vinayanakaraṃ.
ರಾಜಿನೋತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ರಾಜಾನಮನುಸಾಸಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಲೋಕನ್ತಿ ಞಾಣಾಲೋಕಂ। ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು ಮಹೇಸಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ತತ್ಥ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ವಿನಯಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ। ದ್ವಾಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ವದನ್ತಿ।
Rājinoti upayogatthe sāmivacanaṃ, rājānamanusāsiṃsūti attho. Ālokanti ñāṇālokaṃ. Nibbāyiṃsu mahesayoti ettha mahāmahindatthero dvādasavassiko hutvā tambapaṇṇidīpaṃ sampatto, tattha dve vassāni vasitvā vinayaṃ patiṭṭhapesi. Dvāsaṭṭhivassiko hutvā parinibbutoti vadanti.
ತೇಸಂ ಥೇರಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ತೇಸಂ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ। ತಿಸ್ಸದತ್ತಾದಯೋ ಪನ ಮಹಾಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ತಿಸ್ಸದತ್ತಕಾಳಸುಮನದೀಘಸುಮನಾದಯೋ ಮಹಾಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ಉಭಯಥಾ ವುತ್ತಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾತಿ –
Tesaṃtherānaṃ antevāsikāti tesaṃ mahāmahindattherappamukhānaṃ therānaṃ antevāsikā. Tissadattādayo pana mahāariṭṭhattherassa antevāsikā, tasmā tissadattakāḷasumanadīghasumanādayo mahāariṭṭhattherassa antevāsikā cāti yojetabbaṃ. Antevāsikānaṃ antevāsikāti ubhayathā vuttaantevāsikānaṃ antevāsikā. Pubbe vuttappakārāti –
‘‘ತತೋ ಮಹಿನ್ದೋ ಇಟ್ಟಿಯೋ, ಉತ್ತಿಯೋ ಸಮ್ಬಲೋ ತಥಾ।
‘‘Tato mahindo iṭṭiyo, uttiyo sambalo tathā;
ಭದ್ದನಾಮೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
Bhaddanāmo ca paṇḍito.
‘‘ಏತೇ ನಾಗಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ಇಧಾಗತಾ।
‘‘Ete nāgā mahāpaññā, jambudīpā idhāgatā;
ವಿನಯಂ ತೇ ವಾಚಯಿಂಸು, ಪಿಟಕಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾ॥
Vinayaṃ te vācayiṃsu, piṭakaṃ tambapaṇṇiyā.
‘‘ನಿಕಾಯೇ ಪಞ್ಚ ವಾಚೇಸುಂ, ಸತ್ತ ಚೇವ ಪಕರಣೇ।
‘‘Nikāye pañca vācesuṃ, satta ceva pakaraṇe;
ತತೋ ಅರಿಟ್ಠೋ ಮೇಧಾವೀ, ತಿಸ್ಸದತ್ತೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
Tato ariṭṭho medhāvī, tissadatto ca paṇḍito.
‘‘ವಿಸಾರದೋ ಕಾಳಸುಮನೋ, ಥೇರೋ ಚ ದೀಘನಾಮಕೋ’’ತಿ॥ –
‘‘Visārado kāḷasumano, thero ca dīghanāmako’’ti. –
ಏವಮಾದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ।
Evamādinā pubbe vuttappakārā ācariyaparamparā.
ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Ācariyaparamparakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
