| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā |
៦. ភេសជ្ជក្ខន្ធកំ
6. Bhesajjakkhandhakaṃ
បញ្ចភេសជ្ជាទិកថា
Pañcabhesajjādikathā
២៦០. ភេសជ្ជក្ខន្ធកេ – សារទិកេន អាពាធេនាតិ សរទកាលេ ឧប្បន្នេន បិត្តាពាធេន, តស្មិញ្ហិ កាលេ វស្សោទកេនបិ តេមេន្តិ, កទ្ទមម្បិ មទ្ទន្តិ, អន្តរន្តរា អាតបោបិ ខរោ ហោតិ, តេន តេសំ បិត្តំ កោដ្ឋព្ភន្តរគតំ ហោតិ។ អាហារត្ថញ្ច ផរេយ្យាតិ អាហារត្ថំ សាធេយ្យ។
260. Bhesajjakkhandhake – sāradikena ābādhenāti saradakāle uppannena pittābādhena, tasmiñhi kāle vassodakenapi tementi, kaddamampi maddanti, antarantarā ātapopi kharo hoti, tena tesaṃ pittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hoti. Āhāratthañca phareyyāti āhāratthaṃ sādheyya.
២៦១. នច្ឆាទេន្តីតិ ន ជិរន្តិ, ន វាតរោគំ បដិប្បស្សម្ភេតុំ សក្កោន្តិ។ សេនេសិតានីតិ សិនិទ្ធានិ។ ភត្តាច្ឆាទកេនាតិ ភត្តំ អរោចិកេន។
261.Nacchādentīti na jiranti, na vātarogaṃ paṭippassambhetuṃ sakkonti. Senesitānīti siniddhāni. Bhattācchādakenāti bhattaṃ arocikena.
២៦២. អច្ឆវសន្តិអាទីសុ និស្សគ្គិយវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ។ កាលេ បដិគ្គហិតន្តិអាទីសុ មជ្ឈន្ហិកេ អវីតិវត្តេ បដិគ្គហេត្វា បចិត្វា បរិស្សាវេត្វា ចាតិ អត្ថោ។ តេលបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតុន្តិ សត្តាហកាលិកតេលបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតុំ។
262.Acchavasantiādīsu nissaggiyavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Kāle paṭiggahitantiādīsu majjhanhike avītivatte paṭiggahetvā pacitvā parissāvetvā cāti attho. Telaparibhogenaparibhuñjitunti sattāhakālikatelaparibhogena paribhuñjituṃ.
២៦៣. មូលភេសជ្ជាទិ វិនិច្ឆយោបិ ខុទ្ទកវណ្ណនាយំ វុត្តោយេវ។ តស្មា ឥធ យំ យំ បុព្ពេ អវុត្តំ តំ តទេវ វណ្ណយិស្សាម។ វចត្តន្តិ សេតវចំ។ និសទំ និសទបោតកន្តិ បិសនសិលា ច បិសនបោតោ ច។ ផគ្គវន្តិ លតាជាតិ។ នត្តមាលន្តិ ករញ្ជំ។ ហិង្គុហិង្គុជតុហិង្គុសិបាដិកា ហិង្គុជាតិយោយេវ។ តកតកបត្តិតកបណ្ណិយោ លាខាជាតិយោ។
263.Mūlabhesajjādi vinicchayopi khuddakavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva. Tasmā idha yaṃ yaṃ pubbe avuttaṃ taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Vacattanti setavacaṃ. Nisadaṃ nisadapotakanti pisanasilā ca pisanapoto ca. Phaggavanti latājāti. Nattamālanti karañjaṃ. Hiṅguhiṅgujatuhiṅgusipāṭikā hiṅgujātiyoyeva. Takatakapattitakapaṇṇiyo lākhājātiyo.
សាមុទ្ទន្តិ សមុទ្ទតីរេ វាលុកា វិយ សន្តិដ្ឋតិ។ កាឡលោណន្តិ បកតិលោណំ។ សិន្ធវន្តិ សេតវណ្ណំ បព្ពតេ ឧដ្ឋហតិ។ ឧព្ភិទន្តិ ភូមិតោ អង្កុរំ ឧដ្ឋហតិ។ ពិលន្តិ ទព្ពសម្ភារេហិ សទ្ធិំ បចិតំ, តំ រត្តវណ្ណំ។
Sāmuddanti samuddatīre vālukā viya santiṭṭhati. Kāḷaloṇanti pakatiloṇaṃ. Sindhavanti setavaṇṇaṃ pabbate uṭṭhahati. Ubbhidanti bhūmito aṅkuraṃ uṭṭhahati. Bilanti dabbasambhārehi saddhiṃ pacitaṃ, taṃ rattavaṇṇaṃ.
២៦៤-៦. កាយោ វា ទុគ្គន្ធោតិ កស្សចិ អស្សាទីនំ វិយ កាយគន្ធោ ហោតិ, តស្សាបិ សិរីសកោសុម្ពាទិចុណ្ណានិ វា គន្ធចុណ្ណានិ វា សព្ពានិ វដ្ដន្តិ។ ឆកណន្តិ គោមយំ។ រជននិប្បក្កន្តិ រជនកសដំ។ បាកតិកចុណ្ណម្បិ កោដ្ដេត្វា ឧទកេន តេមេត្វា ន្ហាយិតុំ វដ្ដតិ; ឯតម្បិ រជននិប្បក្កសង្ខេបមេវ គច្ឆតិ។
264-6.Kāyo vā duggandhoti kassaci assādīnaṃ viya kāyagandho hoti, tassāpi sirīsakosumbādicuṇṇāni vā gandhacuṇṇāni vā sabbāni vaṭṭanti. Chakaṇanti gomayaṃ. Rajananippakkanti rajanakasaṭaṃ. Pākatikacuṇṇampi koṭṭetvā udakena temetvā nhāyituṃ vaṭṭati; etampi rajananippakkasaṅkhepameva gacchati.
អាមកមំសញ្ច ខាទិ អាមកលោហិតញ្ច បិវីតិ ន តំ ភិក្ខុ ខាទិ ន បិវិ, អមនុស្សោ ខាទិត្វា ច បិវិត្វា ច បក្កន្តោ, តេន វុត្តំ – ‘‘តស្ស សោ អមនុស្សិកាពាធោ បដិប្បស្សម្ភី’’តិ។
Āmakamaṃsañcakhādi āmakalohitañca pivīti na taṃ bhikkhu khādi na pivi, amanusso khāditvā ca pivitvā ca pakkanto, tena vuttaṃ – ‘‘tassa so amanussikābādho paṭippassambhī’’ti.
អញ្ជនន្តិ សព្ពសង្គាហិកវចនមេតំ។ កាឡ្ញ្ជនន្តិ ឯកា អញ្ជនជាតិ។ រសញ្ជនំ នានាសម្ភារេហិ កតំ។ សោតញ្ជនន្តិ នទីសោតាទីសុ ឧប្បជ្ជនកំ អញ្ជនំ។ គេរុកោ នាម សុវណ្ណគេរុកោ។ កបល្លន្តិ ទីបសិខតោ គហិតមសិ។ អញ្ជនូបបិំសនេហីតិ អញ្ជនេន សទ្ធិំ ឯកតោ បិំសិតព្ពេហិ, ន ហិ កិញ្ចិ អញ្ញនូបបិំសនំ ន វដ្ដតិ។ ចន្ទនន្តិ លោហិតចន្ទនាទិកំ យំកិញ្ចិ។ តគរាទីនិ បាកដានិ, អញ្ញានិបិ នីលុប្បលាទីនិ វដ្ដន្តិយេវ។
Añjananti sabbasaṅgāhikavacanametaṃ. Kāḷñjananti ekā añjanajāti. Rasañjanaṃ nānāsambhārehi kataṃ. Sotañjananti nadīsotādīsu uppajjanakaṃ añjanaṃ. Geruko nāma suvaṇṇageruko. Kapallanti dīpasikhato gahitamasi. Añjanūpapiṃsanehīti añjanena saddhiṃ ekato piṃsitabbehi, na hi kiñci aññanūpapiṃsanaṃ na vaṭṭati. Candananti lohitacandanādikaṃ yaṃkiñci. Tagarādīni pākaṭāni, aññānipi nīluppalādīni vaṭṭantiyeva.
អដ្ឋិមយន្តិ មនុស្សដ្ឋិំ ឋបេត្វា អវសេសអដ្ឋិមយំ។ ទន្តមយន្តិ ហត្ថិទន្តាទិសព្ពទន្តមយំ។ វិសាណមយេបិ អកប្បិយំ នាម នត្ថិ, នឡមយាទយោ ឯកន្តកប្បិយាយេវ។ សលាកដ្ឋានិយន្តិ យត្ថ សលាកំ ឱទហន្តិ, តំ សុសិរទណ្ឌកំ វា ថវិកំ វា អនុជានាមីតិ អត្ថោ។ អំសពទ្ធកោតិ អញ្ជនិត្ថវិកាយ អំសពទ្ធកោ។ យមកនត្ថុករណិន្តិ សមសោតាហិ ទ្វីហិ បនាឡិកាហិ ឯកំ នត្ថុករណិំ។
Aṭṭhimayanti manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā avasesaaṭṭhimayaṃ. Dantamayanti hatthidantādisabbadantamayaṃ. Visāṇamayepi akappiyaṃ nāma natthi, naḷamayādayo ekantakappiyāyeva. Salākaṭṭhāniyanti yattha salākaṃ odahanti, taṃ susiradaṇḍakaṃ vā thavikaṃ vā anujānāmīti attho. Aṃsabaddhakoti añjanitthavikāya aṃsabaddhako. Yamakanatthukaraṇinti samasotāhi dvīhi panāḷikāhi ekaṃ natthukaraṇiṃ.
២៦៧. អនុជានាមិ ភិក្ខវេ តេលបាកន្តិ យំកិញ្ចិ ភេសជ្ជបក្ខិត្តំ សព្ពំ អនុញ្ញាតមេវ ហោតិ។ អតិបក្ខិត្តមជ្ជានីតិ អតិវិយ ខិត្តមជ្ជានិ; ពហុំ មជ្ជំ បក្ខិបិត្វា យោជិតានីតិ អត្ថោ។
267.Anujānāmi bhikkhave telapākanti yaṃkiñci bhesajjapakkhittaṃ sabbaṃ anuññātameva hoti. Atipakkhittamajjānīti ativiya khittamajjāni; bahuṃ majjaṃ pakkhipitvā yojitānīti attho.
អង្គវាតោតិ ហត្ថបាទេ វាតោ។ សម្ភារសេទន្តិ នានាវិធបណ្ណភង្គសេទំ។ មហាសេទន្តិ មហន្តំ សេទំ; បោរិសប្បមាណំ អាវាដំ អង្គារានំ បូរេត្វា បំសុវាលិកាទីហិ បិទហិត្វា តត្ថ នានាវិធានិ វាតហរណបណ្ណានិ សន្ថរិត្វា តេលមក្ខិតេន គត្តេន តត្ថ និបជ្ជិត្វា សម្បរិវត្តន្តេន សរីរំ សេទេតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ។ ភង្គោទកន្តិ នានាបណ្ណភង្គកុថិតំ ឧទកំ; តេហិ បណ្ណេហិ ច ឧទកេន ច សិញ្ចិត្វា សិញ្ចិត្វា សេទេតព្ពោ។ ឧទកកោដ្ឋកន្តិ ឧទកកោដ្ឋេ ចាដិំ វា ទោណិំ វា ឧណ្ហោទកស្ស បូរេត្វា តត្ថ បវិសិត្វា សេទកម្មករណំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ។
Aṅgavātoti hatthapāde vāto. Sambhārasedanti nānāvidhapaṇṇabhaṅgasedaṃ. Mahāsedanti mahantaṃ sedaṃ; porisappamāṇaṃ āvāṭaṃ aṅgārānaṃ pūretvā paṃsuvālikādīhi pidahitvā tattha nānāvidhāni vātaharaṇapaṇṇāni santharitvā telamakkhitena gattena tattha nipajjitvā samparivattantena sarīraṃ sedetuṃ anujānāmīti attho. Bhaṅgodakanti nānāpaṇṇabhaṅgakuthitaṃ udakaṃ; tehi paṇṇehi ca udakena ca siñcitvā siñcitvā sedetabbo. Udakakoṭṭhakanti udakakoṭṭhe cāṭiṃ vā doṇiṃ vā uṇhodakassa pūretvā tattha pavisitvā sedakammakaraṇaṃ anujānāmīti attho.
បព្ពវាតោ ហោតីតិ បព្ពេ បព្ពេ វាតោ វិជ្ឈតិ។ លោហិតំ មោចេតុន្តិ សត្ថកេន លោហិតំ មោចេតុំ។ បជ្ជំ អភិសង្ខរិតុន្តិ យេន ផាលិតបាទា បាកតិកា ហោន្តិ; តំ នាឡិកេរាទីសុ នានាភេសជ្ជានិ បក្ខិបិត្វា បជ្ជំ អភិសង្ខរិតុំ; បាទានំ សប្បាយភេសជ្ជំ បចិតុន្តិ អត្ថោ។ តិលកក្កេន អត្ថោតិ បិដ្ឋេហិ តិលេហិ អត្ថោ។ កពឡិកន្តិ វណមុខេ សត្តុបិណ្ឌំ បក្ខិបិតុំ។ សាសបកុឌ្ឌេនាតិ សាសបបិដ្ឋេន។ វឌ្ឍមំសន្តិ អធិកមំសំ អាណិ វិយ ឧដ្ឋហតិ។ លោណសក្ខរិកាយ ឆិន្ទិតុន្តិ ខុរេន ឆិន្ទិតុំ។ វិកាសិកន្តិ តេលរុន្ធនបិលោតិកំ។ សព្ពំ វណបដិកម្មន្តិ យំកិញ្ចិ វណបរិកម្មំ នាម អត្ថិ; សព្ពំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ។
Pabbavātohotīti pabbe pabbe vāto vijjhati. Lohitaṃ mocetunti satthakena lohitaṃ mocetuṃ. Pajjaṃ abhisaṅkharitunti yena phālitapādā pākatikā honti; taṃ nāḷikerādīsu nānābhesajjāni pakkhipitvā pajjaṃ abhisaṅkharituṃ; pādānaṃ sappāyabhesajjaṃ pacitunti attho. Tilakakkena atthoti piṭṭhehi tilehi attho. Kabaḷikanti vaṇamukhe sattupiṇḍaṃ pakkhipituṃ. Sāsapakuḍḍenāti sāsapapiṭṭhena. Vaḍḍhamaṃsanti adhikamaṃsaṃ āṇi viya uṭṭhahati. Loṇasakkharikāya chinditunti khurena chindituṃ. Vikāsikanti telarundhanapilotikaṃ. Sabbaṃ vaṇapaṭikammanti yaṃkiñci vaṇaparikammaṃ nāma atthi; sabbaṃ anujānāmīti attho.
២៦៨. សាមំ គហេត្វាតិ ឥទំ ន កេវលំ សប្បទដ្ឋស្សេវ, អញ្ញស្មិម្បិ ទដ្ឋវិសេ សតិ សាមំ គហេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ; អញ្ញេសុ បន ការណេសុ បដិគ្គហិតមេវ វដ្ដតិ។ កតោ ន បុន បដិគ្គហេតព្ពោតិ សចេ ភូមិប្បត្តោ, បដិគ្គហេតព្ពោ; អប្បត្តំ បន គហេតុំ វដ្ដតិ។
268.Sāmaṃ gahetvāti idaṃ na kevalaṃ sappadaṭṭhasseva, aññasmimpi daṭṭhavise sati sāmaṃ gahetvā paribhuñjitabbaṃ; aññesu pana kāraṇesu paṭiggahitameva vaṭṭati. Kato na puna paṭiggahetabboti sace bhūmippatto, paṭiggahetabbo; appattaṃ pana gahetuṃ vaṭṭati.
២៦៩. ឃរទិន្នកាពាធោតិ វសីករណបានកសមុដ្ឋិតរោគោ។ សីតាលោឡិន្តិ នង្គលេន កសន្តស្ស ផាលេ លគ្គមត្តិកំ ឧទកេន អាលោឡេត្វា បាយេតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ។
269.Gharadinnakābādhoti vasīkaraṇapānakasamuṭṭhitarogo. Sītāloḷinti naṅgalena kasantassa phāle laggamattikaṃ udakena āloḷetvā pāyetuṃ anujānāmīti attho.
ទុដ្ឋគហណិកោតិ វិបន្នគហណិកោ; កិច្ឆេន ឧច្ចារោ និក្ខមតីតិ អត្ថោ។ អាមិសខារន្តិ សុក្ខោទនំ ឈាបេត្វា តាយ ឆារិកាយ បគ្ឃរិតំ ខារោទកំ។ មុត្តហរីតកន្តិ គោមុត្តបរិភាវិតំ ហរីតកំ។ អភិសន្នកាយោតិ ឧស្សន្នទោសកាយោ។ អច្ឆកញ្ជិយន្តិ តណ្ឌុលោទកមណ្ឌោ។ អកដយុសន្តិ អសិនិទ្ធោ មុគ្គបចិតបានីយោ។ កដាកដន្តិ សោវ ធោតសិនិទ្ធោ។ បដិច្ឆាទនីយេនាតិ មំសរសេន។
Duṭṭhagahaṇikoti vipannagahaṇiko; kicchena uccāro nikkhamatīti attho. Āmisakhāranti sukkhodanaṃ jhāpetvā tāya chārikāya paggharitaṃ khārodakaṃ. Muttaharītakanti gomuttaparibhāvitaṃ harītakaṃ. Abhisannakāyoti ussannadosakāyo. Acchakañjiyanti taṇḍulodakamaṇḍo. Akaṭayusanti asiniddho muggapacitapānīyo. Kaṭākaṭanti sova dhotasiniddho. Paṭicchādanīyenāti maṃsarasena.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi
១៦០. បញ្ចភេសជ្ជកថា • 160. Pañcabhesajjakathā
១៦១. មូលាទិភេសជ្ជកថា • 161. Mūlādibhesajjakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បញ្ចភេសជ្ជាទិកថាវណ្ណនា • Pañcabhesajjādikathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បញ្ចភេសជ្ជាទិកថាវណ្ណនា • Pañcabhesajjādikathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បញ្ចភេសជ្ជាទិកថាវណ្ណនា • Pañcabhesajjādikathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi
១៦០. បញ្ចភេសជ្ជាទិកថា • 160. Pañcabhesajjādikathā
១៦១. មូលាទិភេសជ្ជកថា • 161. Mūlādibhesajjakathā
