| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ឧរុវេលបាដិហារិយកថាវណ្ណនា
Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā
៣៧-៣៨. បាឡិយំ អគរូតិ ភារិយំ ន សិយាតិ អត្ថោ។ ឧភិន្នំ សជោតិភូតានន្តិ ឧភោសុ សជោតិភូតេសុ។ បត្តេ បក្ខិបីតិ តំ នាគំ និហតតេជំ ធម្មទេសនាយ សន្តប្បេត្វា សរណសីលានិ ទត្វា សកលរត្តិំ ភគវន្តំ បយិរុបាសិត្វា ឋិតំ ជដិលានំ ទស្សនត្ថំ បត្តេ បក្ខិបិ, ន អហិតុណ្ឌិកោ វិយ ពលក្ការេនាតិ វេទិតព្ពំ។ យត្រ ហិ នាមាតិ យោ នាម។
37-38. Pāḷiyaṃ agarūti bhāriyaṃ na siyāti attho. Ubhinnaṃ sajotibhūtānanti ubhosu sajotibhūtesu. Patte pakkhipīti taṃ nāgaṃ nihatatejaṃ dhammadesanāya santappetvā saraṇasīlāni datvā sakalarattiṃ bhagavantaṃ payirupāsitvā ṭhitaṃ jaṭilānaṃ dassanatthaṃ patte pakkhipi, na ahituṇḍiko viya balakkārenāti veditabbaṃ. Yatra hi nāmāti yo nāma.
៣៩. អជ្ជណ្ហោតិ អជ្ជ ឯកទិវសំ។ អគ្គិសាលម្ហីតិ អគ្យាគារេ។ សុមនានំ ពុទ្ធានំ មនសា សទិសោ មនោ អស្សាតិ សុមនមនសោ។ អធិចិត្តោតិ មហាករុណាទីហិ អធិចិត្តោ។ ឧទិច្ឆរេតិ ឧល្លោកេសុំ, បរិវារេសុន្តិ អត្ថោ។ អនេកវណ្ណា អច្ចិយោតិ ឆព្ពណ្ណរំសិយោ វុត្តា។ អហំ តេ ធុវភត្តេន បដិមាននំ ករិស្សាមីតិ សេសោ។
39.Ajjaṇhoti ajja ekadivasaṃ. Aggisālamhīti agyāgāre. Sumanānaṃ buddhānaṃ manasā sadiso mano assāti sumanamanaso. Adhicittoti mahākaruṇādīhi adhicitto. Udicchareti ullokesuṃ, parivāresunti attho. Anekavaṇṇā acciyoti chabbaṇṇaraṃsiyo vuttā. Ahaṃ te dhuvabhattena paṭimānanaṃ karissāmīti seso.
៤០. អភិក្កន្តាយ រត្តិយាតិ បរិក្ខីណាយ រត្តិយា, មជ្ឈរត្តិសមយេតិ អត្ថោ។ អភិក្កន្តវណ្ណាតិ អភិរូបច្ឆវិវណ្ណា។ កេវលកប្បន្តិ ឯត្ថ កេវល-សទ្ទស្ស អនវសេសត្ថោ, កប្ប-សទ្ទស្ស សមន្តភាវោ, តស្មា អនវសេសំ សមន្តតោ វនសណ្ឌន្តិ អត្ថោ។ ចតុទ្ទិសាតិ ចតូសុ ទិសាសុ។ យត្រ ហិ នាមាតិ យំ នាម។
40.Abhikkantāyarattiyāti parikkhīṇāya rattiyā, majjharattisamayeti attho. Abhikkantavaṇṇāti abhirūpacchavivaṇṇā. Kevalakappanti ettha kevala-saddassa anavasesattho, kappa-saddassa samantabhāvo, tasmā anavasesaṃ samantato vanasaṇḍanti attho. Catuddisāti catūsu disāsu. Yatra hi nāmāti yaṃ nāma.
៤៣. អង្គមគធាតិ អង្គមគធរដ្ឋវាសិនោ។ ឥទ្ធិបាដិហារិយន្តិ អភិញ្ញិទ្ធិយេវ បដិបក្ខានំ តិត្ថិយានំ, វេនេយ្យសត្តគតទោសានញ្ច ហរណតោ អបនយនតោ បាដិហារិយំ, តំ តំ វា សត្តហិតំ បដិច្ច ហរិតព្ពំ បវត្តេតព្ពន្តិ បដិហារិយំ, តទេវ បាដិហារិយំ។ ឥទ្ធិ ឯវ បាដិហារិយំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ។
43.Aṅgamagadhāti aṅgamagadharaṭṭhavāsino. Iddhipāṭihāriyanti abhiññiddhiyeva paṭipakkhānaṃ titthiyānaṃ, veneyyasattagatadosānañca haraṇato apanayanato pāṭihāriyaṃ, taṃ taṃ vā sattahitaṃ paṭicca haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ, tadeva pāṭihāriyaṃ. Iddhi eva pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ.
៤៤. បំសុកូលំ ឧប្បន្នំ ហោតីតិ បុណ្ណាយ ទាសិយា សរីរំ បរិក្ខិបិត្វា ឆឌ្ឌិតំ សាណមយំ កិមិកុលាកុលំ បរិយេសនវសេន ឧប្បន្នំ ហោតិ, យំ ភគវា ភូមិំ កម្បេន្តោ បារុបិត្វា បច្ឆា មហាកស្សបត្ថេរស្ស អទាសិ, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តន្តិ វទន្តិ។ កត្ថ នុ ខោតិអាទិបរិវិតក្កោ ជដិលានំ វិវិធបាដិហារិយទស្សនត្ថំ កតោ។ បាណិនា ខណន្តោ វិយ ឥទ្ធិយា មត្តិកំ អបនេត្វា ទិន្នត្តា វុត្តំ ‘‘បាណិនា បោក្ខរណិំ ខណិត្វា’’តិ។
44.Paṃsukūlaṃ uppannaṃ hotīti puṇṇāya dāsiyā sarīraṃ parikkhipitvā chaḍḍitaṃ sāṇamayaṃ kimikulākulaṃ pariyesanavasena uppannaṃ hoti, yaṃ bhagavā bhūmiṃ kampento pārupitvā pacchā mahākassapattherassa adāsi, taṃ sandhāyetaṃ vuttanti vadanti. Kattha nu khotiādiparivitakko jaṭilānaṃ vividhapāṭihāriyadassanatthaṃ kato. Pāṇinā khaṇanto viya iddhiyā mattikaṃ apanetvā dinnattā vuttaṃ ‘‘pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā’’ti.
៤៦. ផាលិយន្តុ, កស្សប, កដ្ឋានីតិ ឧរុវេលកស្សបេន និវេទិតេ ឯវមវោចាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវំ សេសេសុបិ។
46.Phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānīti uruvelakassapena nivedite evamavocāti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ sesesupi.
៤៩. អន្តរដ្ឋកាសុ ហិមបាតសមយេតិ ឯត្ថ មាឃមាសស្ស អវសានេ ចតស្សោ, ផគ្គុណមាសស្ស អាទិម្ហិ ចតស្សោតិ ឯវំ ឧភិន្នំ មាសានំ អន្តរេ អដ្ឋរត្តិយោ អន្តរដ្ឋកា នាម។ តាសុ អន្តរដ្ឋកាសុ រត្តីសុ ហិមបាតកាលេ។ ឧម្មុជ្ជននិមុជ្ជនម្បិ សហសា តទុភយករណវសេន វុត្តំ។
49.Antaraṭṭhakāsuhimapātasamayeti ettha māghamāsassa avasāne catasso, phagguṇamāsassa ādimhi catassoti evaṃ ubhinnaṃ māsānaṃ antare aṭṭharattiyo antaraṭṭhakā nāma. Tāsu antaraṭṭhakāsu rattīsu himapātakāle. Ummujjananimujjanampi sahasā tadubhayakaraṇavasena vuttaṃ.
៥០. ឧទកវាហកោតិ ឧទកោឃោ។ រេណុហតាយាតិ រជោកិណ្ណាយ, អតិន្តាយាតិ អត្ថោ។ នាវាយាតិ កុល្លេន។ ឥទំ នុ ត្វំ មហាសមណាតិ ឥធ នុ ត្វំ។ ធ-ការស្ស ទ-ការំ, អនុសារញ្ច កត្វា ‘‘ឥទំ នូ’’តិ វុត្តំ ‘‘ឯកមិទាហ’’ន្តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.១៦៥, ២៦៥) វិយ។ ‘‘ឥមស្មិំ បទេសេ ត្វំ នុ ខោ ឋិតោសី’’តិ បុច្ឆិ។ អយមហមស្មីតិ អយមហំ ឥធ ឋិតោស្មីតិ អត្ថោ។
50.Udakavāhakoti udakogho. Reṇuhatāyāti rajokiṇṇāya, atintāyāti attho. Nāvāyāti kullena. Idaṃ nu tvaṃ mahāsamaṇāti idha nu tvaṃ. Dha-kārassa da-kāraṃ, anusārañca katvā ‘‘idaṃ nū’’ti vuttaṃ ‘‘ekamidāha’’ntiādīsu (dī. ni. 1.165, 265) viya. ‘‘Imasmiṃ padese tvaṃ nu kho ṭhitosī’’ti pucchi. Ayamahamasmīti ayamahaṃ idha ṭhitosmīti attho.
៥១. ចិរបដិកាតិ ចិរកាលតោ បដ្ឋាយ។ កេសមិស្សំ សព្ពំ បរិក្ខារំ ឧទកេ បវាហេត្វាតិបិ យោជេតព្ពំ។ អរណិកមណ្ឌលុអាទិកា តាបសបរិក្ខារា ខារី នាម, តំហរណកកាជំ ខារិកាជំ នាម។ អគ្គិហុតមិស្សន្តិ អគ្គិបូជោបករណសហិតំ។
51.Cirapaṭikāti cirakālato paṭṭhāya. Kesamissaṃ sabbaṃ parikkhāraṃ udake pavāhetvātipi yojetabbaṃ. Araṇikamaṇḍaluādikā tāpasaparikkhārā khārī nāma, taṃharaṇakakājaṃ khārikājaṃ nāma. Aggihutamissanti aggipūjopakaraṇasahitaṃ.
៥២-៣. ឧបសគ្គោតិ ឧបទ្ទវោ។ ‘‘អឌ្ឍុឌ្ឍានិ បាដិហារិយសហស្សានី’’តិ ឥទំ នាគទមនាទីនិ បន្នរស បាដិហារិយានិ វជ្ជេត្វា វុត្តំ អប្បកមធិកំ គណនូបគំ ន ហោតីតិ។
52-3.Upasaggoti upaddavo. ‘‘Aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassānī’’ti idaṃ nāgadamanādīni pannarasa pāṭihāriyāni vajjetvā vuttaṃ appakamadhikaṃ gaṇanūpagaṃ na hotīti.
៥៤. គយាយន្តិ គយានាមិកាយ នទិយា អទូរភវត្តា គាមោ ឥត្ថិលិង្គវសេន គយា នាម ជាតោ, តស្សំ។ គយាសីសេតិ ឯវំនាមកេ បិដ្ឋិបាសាណេ។
54.Gayāyanti gayānāmikāya nadiyā adūrabhavattā gāmo itthiliṅgavasena gayā nāma jāto, tassaṃ. Gayāsīseti evaṃnāmake piṭṭhipāsāṇe.
‘‘យមិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា…បេ.… សុខំ វា’’តិអាទិនា ចក្ខុវិញ្ញាណវីថិចិត្តេសុ សោមនស្សទោមនស្សឧបេក្ខាវេទនាមុខេន សេសារូបក្ខន្ធានម្បិ អាទិត្តតំ ទស្សេតិ។ ឯស នយោ សេសេសុបិ។ មនោតិ ភវង្គចិត្តំ មនោទ្វារស្ស អធិប្បេតត្តា។ មនោវិញ្ញាណន្តិ មនោទ្វារវីថិបអយាបន្នមេវ គហិតំ។
‘‘Yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… sukhaṃ vā’’tiādinā cakkhuviññāṇavīthicittesu somanassadomanassaupekkhāvedanāmukhena sesārūpakkhandhānampi ādittataṃ dasseti. Esa nayo sesesupi. Manoti bhavaṅgacittaṃ manodvārassa adhippetattā. Manoviññāṇanti manodvāravīthipaayāpannameva gahitaṃ.
ឧរុវេលបាដិហារិយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១២. ឧរុវេលបាដិហារិយកថា • 12. Uruvelapāṭihāriyakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ឧរុវេលបាដិហារិយកថា • Uruvelapāṭihāriyakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā
ឧរុវេលបាដិហារិយកថាវណ្ណនា • Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā
អាទិត្តបរិយាយសុត្តវណ្ណនា • Ādittapariyāyasuttavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ឧរុវេលបាដិហារិយកថាវណ្ណនា • Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១២. ឧរុវេលបាដិហារិយកថា • 12. Uruvelapāṭihāriyakathā
