Only Dharma. Since 1992
/ Vedanta / Bhagavadgita

श्रीमद्भगवद्गीता

Śrīmad Bhagavad Gītā

मोक्षसंन्यासयोगः

Mokṣasaṃnyāsayogaḥ

अथाष्टादशोऽध्यायः । मोक्षसंन्यासयोगः

athāṣṭādaśo'dhyāyaḥ । mokṣasaṃnyāsayogaḥ

अर्जुन उवाच ।

arjuna uvāca ।

संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८-१॥

saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum ।
tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana ॥ 18-1॥

श्रीभगवानुवाच ।

śrībhagavānuvāca ।

काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८-२॥

kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ ।
sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ ॥ 18-2॥

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८-३॥

tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ ।
yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare ॥ 18-3॥

निश्चयं श‍ृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः सम्प्रकीर्तितः ॥ १८-४॥

niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama ।
tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ ॥ 18-4॥

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८-५॥

yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat ।
yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām ॥ 18-5॥

एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८-६॥

etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca ।
kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam ॥ 18-6॥

नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८-७॥

niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate ।
mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ ॥ 18-7॥

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८-८॥

duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet ।
sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet ॥ 18-8॥

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८-९॥

kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate'rjuna ।
saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ ॥ 18-9॥

न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८-१०॥

na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate ।
tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ ॥ 18-10॥

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८-११॥

na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ ।
yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate ॥ 18-11॥

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८-१२॥

aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam ।
bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit ॥ 18-12॥

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
साङ्ख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८-१३॥

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me ।
sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām ॥ 18-13॥

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८-१४॥

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham ।
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ॥ 18-14॥

शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८-१५॥

śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ ।
nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ ॥ 18-15॥

तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८-१६॥

tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ ।
paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ ॥ 18-16॥

यस्य नाहङ्कृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वाऽपि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८-१७॥

yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate ।
hatvā'pi sa imā~llokānna hanti na nibadhyate ॥ 18-17॥

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसङ्ग्रहः ॥ १८-१८॥

jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā ।
karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ ॥ 18-18॥

ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसङ्ख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८-१९॥

jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ ।
procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi ॥ 18-19॥

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८-२०॥

sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate ।
avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam ॥ 18-20॥

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८-२१॥

pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān ।
vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam ॥ 18-21॥

यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८-२२॥

yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam ।
atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam ॥ 18-22॥

नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८-२३॥

niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam ।
aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate ॥ 18-23॥

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८-२४॥

yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ ।
kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam ॥ 18-24॥

अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८-२५॥

anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam ।
mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate ॥ 18-25॥

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८-२६॥

muktasaṅgo'nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ ।
siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate ॥ 18-26॥

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८-२७॥

rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako'śuciḥ ।
harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ ॥ 18-27॥

अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८-२८॥

ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko'lasaḥ ।
viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate ॥ 18-28॥

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं श‍ृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८-२९॥

buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu ।
procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya ॥ 18-29॥

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८-३०॥

pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye ।
bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī ॥ 18-30॥

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८-३१॥

yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca ।
ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī ॥ 18-31॥

अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८-३२॥

adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā ।
sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī ॥ 18-32॥

धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८-३३॥

dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ ।
yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī ॥ 18-33॥

यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८-३४॥

yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate'rjuna ।
prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī ॥ 18-34॥

यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८-३५॥

yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca ।
na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī ॥ 18-35॥

सुखं त्विदानीं त्रिविधं श‍ृणु मे भरतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८-३६॥

sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha ।
abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati ॥ 18-36॥

यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८-३७॥

yattadagre viṣamiva pariṇāme'mṛtopamam ।
tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam ॥ 18-37॥

विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८-३८॥

viṣayendriyasaṃyogādyattadagre'mṛtopamam ।
pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam ॥ 18-38॥

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८-३९॥

yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ ।
nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam ॥ 18-39॥

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥ १८-४०॥

na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ ।
sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ ॥ 18-40॥

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८-४१॥

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa ।
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ ॥ 18-41॥

शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८-४२॥

śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca ।
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam ॥ 18-42॥

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८-४३॥

śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam ।
dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam ॥ 18-43॥

कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८-४४॥

kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam ।
paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam ॥ 18-44॥

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८-४५॥

sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ ।
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu ॥ 18-45॥

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८-४६॥

yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam ।
svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ ॥ 18-46॥

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८-४७॥

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt ।
svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ॥ 18-47॥

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८-४८॥

sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet ।
sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ ॥ 18-48॥

असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८-४९॥

asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ ।
naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati ॥ 18-49॥

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८-५०॥

siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me ।
samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā ॥ 18-50॥

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८-५१॥

buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca ।
śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca ॥ 18-51॥

विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८-५२॥

viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ ।
dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ ॥ 18-52॥

अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८-५३॥

ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham ।
vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate ॥ 18-53॥

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८-५४॥

brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati ।
samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām ॥ 18-54॥

भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८-५५॥

bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ ।
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram ॥ 18-55॥

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८-५६॥

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ ।
matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam ॥ 18-56॥

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८-५७॥

cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ ।
buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava ॥ 18-57॥

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८-५८॥

maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi ।
atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi ॥ 18-58॥

यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८-५९॥

yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase ।
mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati ॥ 18-59॥

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८-६०॥

svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā ।
kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo'pi tat ॥ 18-60॥

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८-६१॥

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati ।
bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ॥ 18-61॥

तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८-६२॥

tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata ।
tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam ॥ 18-62॥

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८-६३॥

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā ।
vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru ॥ 18-63॥

सर्वगुह्यतमं भूयः श‍ृणु मे परमं वचः ।
इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८-६४॥

sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ ।
iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam ॥ 18-64॥

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८-६५॥

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru ।
māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me ॥ 18-65॥

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८-६६॥

sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja ।
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ॥ 18-66॥

इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८-६७॥

idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana ।
na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati ॥ 18-67॥

य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८-६८॥

ya idaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati ।
bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ ॥ 18-68॥

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८-६९॥

na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ ।
bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi ॥ 18-69॥

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८-७०॥

adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ ।
jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ ॥ 18-70॥

श्रद्धावाननसूयश्च श‍ृणुयादपि यो नरः ।
सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८-७१॥

śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ ।
so'pi muktaḥ śubhā~llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām ॥ 18-71॥

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसम्मोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८-७२॥

kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā ।
kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya ॥ 18-72॥

अर्जुन उवाच ।

arjuna uvāca ।

नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८-७३॥

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta ।
sthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava ॥ 18-73॥

सञ्जय उवाच ।

sañjaya uvāca ।

इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८-७४॥

ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ ।
saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam ॥ 18-74॥

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८-७५॥

vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param ।
yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam ॥ 18-75॥

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८-७६॥

rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam ।
keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ ॥ 18-76॥

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान् राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८-७७॥

tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ ।
vismayo me mahān rājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ ॥ 18-77॥

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ १८-७८॥

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ ।
tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama ॥ 18-78॥

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु
ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे
मोक्षसंन्यासयोगो नाम अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८॥

Om̃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu
brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde
mokṣasaṃnyāsayogo nāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ ॥ 18॥

Om̃

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशम् ।
विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ।
लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यम् ।
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥

śāntākāraṃ bhujagaśayanaṃ padmanābhaṃ sureśam ।
viśvādhāraṃ gaganasadṛśaṃ meghavarṇaṃ śubhāṅgam ।
lakṣmīkāntaṃ kamalanayanaṃ yogibhirdhyānagamyam ।
vande viṣṇuṃ bhavabhayaharaṃ sarvalokaikanātham ॥


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact