| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi |
២០៣. សេដ្ឋិភរិយាវត្ថុ
203. Seṭṭhibhariyāvatthu
៣៣០. តេន ខោ បន សមយេន សាកេតេ សេដ្ឋិភរិយាយ សត្តវស្សិកោ សីសាពាធោ ហោតិ។ ពហូ មហន្តា មហន្តា ទិសាបាមោក្ខា វេជ្ជា អាគន្ត្វា នាសក្ខិំសុ អរោគំ កាតុំ។ ពហុំ ហិរញ្ញំ អាទាយ អគមំសុ។ អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ សាកេតំ បវិសិត្វា មនុស្សេ បុច្ឆិ – ‘‘កោ, ភណេ, គិលានោ, កំ តិកិច្ឆាមី’’តិ? ‘‘ឯតិស្សា, អាចរិយ, សេដ្ឋិភរិយាយ សត្តវស្សិកោ សីសាពាធោ; គច្ឆ, អាចរិយ, សេដ្ឋិភរិយំ តិកិច្ឆាហី’’តិ។ អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ទោវារិកំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, ភណេ ទោវារិក, សេដ្ឋិភរិយាយ បាវទ – ‘វេជ្ជោ, អយ្យេ, អាគតោ, សោ តំ ទដ្ឋុកាមោ’’’តិ។ ‘‘ឯវំ, អាចរិយា’’តិ ខោ សោ ទោវារិកោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស បដិស្សុត្វា យេន សេដ្ឋិភរិយា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា សេដ្ឋិភរិយំ ឯតទវោច – ‘‘វេជ្ជោ , អយ្យេ, អាគតោ; សោ តំ ទដ្ឋុកាមោ’’តិ។ ‘‘កីទិសោ, ភណេ ទោវារិក, វេជ្ជោ’’តិ? ‘‘ទហរកោ, អយ្យេ’’តិ។ ‘‘អលំ, ភណេ ទោវារិក, កិំ មេ ទហរកោ វេជ្ជោ ករិស្សតិ? ពហូ មហន្តា មហន្តា ទិសាបាមោក្ខា វេជ្ជា អាគន្ត្វា នាសក្ខិំសុ អរោគំ កាតុំ។ ពហុំ ហិរញ្ញំ អាទាយ អគមំសូ’’តិ។ អថ ខោ សោ ទោវារិកោ យេន ជីវកោ កោមារភច្ចោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘សេដ្ឋិភរិយា, អាចរិយ, ឯវមាហ – ‘អលំ, ភណេ ទោវារិក, កិំ មេ ទហរកោ វេជ្ជោ ករិស្សតិ? ពហូ មហន្តា មហន្តា ទិសាបាមោក្ខា វេជ្ជា អាគន្ត្វា នាសក្ខិំសុ អរោគំ កាតុំ។ ពហុំ ហិរញ្ញំ អាទាយ អគមំសូ’’’តិ។ ‘‘គច្ឆ, ភណេ ទោវារិក, សេដ្ឋិភរិយាយ បាវទ – ‘វេជ្ជោ, អយ្យេ, ឯវមាហ – មា កិរ, អយ្យេ, បុរេ កិញ្ចិ អទាសិ។ យទា អរោគា អហោសិ តទា យំ ឥច្ឆេយ្យាសិ តំ ទជ្ជេយ្យាសី’’’តិ។ ‘‘ឯវំ, អាចរិយា’’តិ ខោ សោ ទោវារិកោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស បដិស្សុត្វា យេន សេដ្ឋិភរិយា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា សេដ្ឋិភរិយំ ឯតទវោច – ‘‘វេជ្ជោ, អយ្យេ, ឯវមាហ – ‘មា កិរ, អយ្យេ, បុរេ កិញ្ចិ អទាសិ។ យទា អរោគា អហោសិ តទា យំ ឥច្ឆេយ្យាសិ តំ ទជ្ជេយ្យាសី’’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, ភណេ ទោវារិក, វេជ្ជោ អាគច្ឆតូ’’តិ។ ‘‘ឯវំ, អយ្យេ’’តិ ខោ សោ ទោវារិកោ សេដ្ឋិភរិយាយ បដិស្សុត្វា យេន ជីវកោ កោមារភច្ចោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘សេដ្ឋិភរិយា តំ, អាចរិយ, បក្កោសតី’’តិ ។
330. Tena kho pana samayena sākete seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho hoti. Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṃsu arogaṃ kātuṃ. Bahuṃ hiraññaṃ ādāya agamaṃsu. Atha kho jīvako komārabhacco sāketaṃ pavisitvā manusse pucchi – ‘‘ko, bhaṇe, gilāno, kaṃ tikicchāmī’’ti? ‘‘Etissā, ācariya, seṭṭhibhariyāya sattavassiko sīsābādho; gaccha, ācariya, seṭṭhibhariyaṃ tikicchāhī’’ti. Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dovārikaṃ āṇāpesi – ‘‘gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada – ‘vejjo, ayye, āgato, so taṃ daṭṭhukāmo’’’ti. ‘‘Evaṃ, ācariyā’’ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṃ etadavoca – ‘‘vejjo , ayye, āgato; so taṃ daṭṭhukāmo’’ti. ‘‘Kīdiso, bhaṇe dovārika, vejjo’’ti? ‘‘Daharako, ayye’’ti. ‘‘Alaṃ, bhaṇe dovārika, kiṃ me daharako vejjo karissati? Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṃsu arogaṃ kātuṃ. Bahuṃ hiraññaṃ ādāya agamaṃsū’’ti. Atha kho so dovāriko yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṃ komārabhaccaṃ etadavoca – ‘‘seṭṭhibhariyā, ācariya, evamāha – ‘alaṃ, bhaṇe dovārika, kiṃ me daharako vejjo karissati? Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṃsu arogaṃ kātuṃ. Bahuṃ hiraññaṃ ādāya agamaṃsū’’’ti. ‘‘Gaccha, bhaṇe dovārika, seṭṭhibhariyāya pāvada – ‘vejjo, ayye, evamāha – mā kira, ayye, pure kiñci adāsi. Yadā arogā ahosi tadā yaṃ iccheyyāsi taṃ dajjeyyāsī’’’ti. ‘‘Evaṃ, ācariyā’’ti kho so dovāriko jīvakassa komārabhaccassa paṭissutvā yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyaṃ etadavoca – ‘‘vejjo, ayye, evamāha – ‘mā kira, ayye, pure kiñci adāsi. Yadā arogā ahosi tadā yaṃ iccheyyāsi taṃ dajjeyyāsī’’’ti. ‘‘Tena hi, bhaṇe dovārika, vejjo āgacchatū’’ti. ‘‘Evaṃ, ayye’’ti kho so dovāriko seṭṭhibhariyāya paṭissutvā yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā jīvakaṃ komārabhaccaṃ etadavoca – ‘‘seṭṭhibhariyā taṃ, ācariya, pakkosatī’’ti .
អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ យេន សេដ្ឋិភរិយា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា សេដ្ឋិភរិយាយ វិការំ សល្លក្ខេត្វា សេដ្ឋិភរិយំ ឯតទវោច – ‘‘បសតេន, អយ្យេ, សប្បិនា អត្ថោ’’តិ ។ អថ ខោ សេដ្ឋិភរិយា ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស បសតំ សប្បិំ ទាបេសិ។ អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ តំ បសតំ សប្បិំ នានាភេសជ្ជេហិ និប្បចិត្វា សេដ្ឋិភរិយំ មញ្ចកេ ឧត្តានំ និបាតេត្វា 1 នត្ថុតោ អទាសិ។ អថ ខោ តំ សប្បិំ នត្ថុតោ ទិន្នំ មុខតោ ឧគ្គញ្ឆិ។ អថ ខោ សេដ្ឋិភរិយា បដិគ្គហេ និដ្ឋុភិត្វា ទាសិំ អាណាបេសិ – ‘‘ហន្ទ, ជេ, ឥមំ សប្បិំ បិចុនា គណ្ហាហី’’តិ។ អថ ខោ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អច្ឆរិយំ 2 យាវ លូខាយំ ឃរណី, យត្រ ហិ នាម ឥមំ ឆឌ្ឌនីយធម្មំ សប្បិំ បិចុនា គាហាបេស្សតិ។ ពហុកានិ ច មេ មហគ្ឃានិ 3 ភេសជ្ជានិ ឧបគតានិ។ កិម្បិ មាយំ កិញ្ចិ 4 ទេយ្យធម្មំ ទស្សតី’’តិ។ អថ ខោ សេដ្ឋិភរិយា ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស វិការំ សល្លក្ខេត្វា ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស ត្វំ, អាចរិយ, វិមនោសី’’តិ? ឥធ មេ ឯតទហោសិ – ‘‘អច្ឆរិយំ យាវ លូខាយំ ធរណី, យត្រ ហិ នាម ឥមំ ឆឌ្ឌនីយធម្មំ សប្បិំ បិចុនា គាហាបេស្សតិ។ ពហុកានិ ច មេ មហគ្ឃានិ សជ្ជានិ ឧបគតានិ។ កិម្បិ មាយំ កិញ្ចិ ទេយ្យធម្មំ ទស្សតី’’តិ។ ‘‘មយំ ខោ, អាចរិយ, អាគារិកា នាម ឧបជានាមេតស្ស សំយមស្ស។ វរមេតំ សប្បិ ទាសានំ វា កម្មករានំ វា បាទព្ភញ្ជនំ វា បទីបករណេ វា អាសិត្តំ។ មា ខោ ត្វំ, អាចរិយ, វិមនោ អហោសិ។ ន តេ ទេយ្យធម្មោ ហាយិស្សតី’’តិ។ អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ សេដ្ឋិភរិយាយ សត្តវស្សិកំ សីសាពាធំ ឯកេនេវ នត្ថុកម្មេន អបកឌ្ឍិ។ អថ ខោ សេដ្ឋិភរិយា អរោគា សមានា ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស ចត្តារិ សហស្សានិ បាទាសិ។ បុត្តោ – មាតា មេ អរោគា ឋិតាតិ ចត្តារិ សហស្សានិ បាទាសិ។ សុណិសា – សស្សុ មេ អរោគា ឋិតាតិ ចត្តារិ សហស្សានិ បាទាសិ។ សេដ្ឋិ គហបតិ – ភរិយា មេ អរោគា ឋិតាតិ ចត្តារិ សហស្សានិ បាទាសិ ទាសញ្ច ទាសិញ្ច អស្សរថញ្ច។
Atha kho jīvako komārabhacco yena seṭṭhibhariyā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhibhariyāya vikāraṃ sallakkhetvā seṭṭhibhariyaṃ etadavoca – ‘‘pasatena, ayye, sappinā attho’’ti . Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa pasataṃ sappiṃ dāpesi. Atha kho jīvako komārabhacco taṃ pasataṃ sappiṃ nānābhesajjehi nippacitvā seṭṭhibhariyaṃ mañcake uttānaṃ nipātetvā 5 natthuto adāsi. Atha kho taṃ sappiṃ natthuto dinnaṃ mukhato uggañchi. Atha kho seṭṭhibhariyā paṭiggahe niṭṭhubhitvā dāsiṃ āṇāpesi – ‘‘handa, je, imaṃ sappiṃ picunā gaṇhāhī’’ti. Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi – ‘‘acchariyaṃ 6 yāva lūkhāyaṃ gharaṇī, yatra hi nāma imaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ sappiṃ picunā gāhāpessati. Bahukāni ca me mahagghāni 7 bhesajjāni upagatāni. Kimpi māyaṃ kiñci 8 deyyadhammaṃ dassatī’’ti. Atha kho seṭṭhibhariyā jīvakassa komārabhaccassa vikāraṃ sallakkhetvā jīvakaṃ komārabhaccaṃ etadavoca – ‘‘kissa tvaṃ, ācariya, vimanosī’’ti? Idha me etadahosi – ‘‘acchariyaṃ yāva lūkhāyaṃ dharaṇī, yatra hi nāma imaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ sappiṃ picunā gāhāpessati. Bahukāni ca me mahagghāni sajjāni upagatāni. Kimpi māyaṃ kiñci deyyadhammaṃ dassatī’’ti. ‘‘Mayaṃ kho, ācariya, āgārikā nāma upajānāmetassa saṃyamassa. Varametaṃ sappi dāsānaṃ vā kammakarānaṃ vā pādabbhañjanaṃ vā padīpakaraṇe vā āsittaṃ. Mā kho tvaṃ, ācariya, vimano ahosi. Na te deyyadhammo hāyissatī’’ti. Atha kho jīvako komārabhacco seṭṭhibhariyāya sattavassikaṃ sīsābādhaṃ ekeneva natthukammena apakaḍḍhi. Atha kho seṭṭhibhariyā arogā samānā jīvakassa komārabhaccassa cattāri sahassāni pādāsi. Putto – mātā me arogā ṭhitāti cattāri sahassāni pādāsi. Suṇisā – sassu me arogā ṭhitāti cattāri sahassāni pādāsi. Seṭṭhi gahapati – bhariyā me arogā ṭhitāti cattāri sahassāni pādāsi dāsañca dāsiñca assarathañca.
អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ តានិ សោឡសសហស្សានិ អាទាយ ទាសញ្ច ទាសិញ្ច អស្សរថញ្ច យេន រាជគហំ តេន បក្កាមិ។ អនុបុព្ពេន យេន រាជគហំ យេន អភយោ រាជកុមារោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អភយំ រាជកុមារំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ មេ, ទេវ, បឋមកម្មំ សោឡសសហស្សានិ ទាសោ ច ទាសី ច អស្សរថោ ច។ បដិគ្គណ្ហាតុ មេ ទេវោ បោសាវនិក’’ន្តិ។ ‘‘អលំ, ភណេ ជីវក; តុយ្ហមេវ ហោតុ។ អម្ហាកញ្ញេវ អន្តេបុរេ និវេសនំ មាបេហី’’តិ។ ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ អភយស្ស រាជកុមារស្ស បដិស្សុត្វា អភយស្ស រាជកុមារស្ស អន្តេបុរេ និវេសនំ មាបេសិ។
Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya dāsañca dāsiñca assarathañca yena rājagahaṃ tena pakkāmi. Anupubbena yena rājagahaṃ yena abhayo rājakumāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā abhayaṃ rājakumāraṃ etadavoca – ‘‘idaṃ me, deva, paṭhamakammaṃ soḷasasahassāni dāso ca dāsī ca assaratho ca. Paṭiggaṇhātu me devo posāvanika’’nti. ‘‘Alaṃ, bhaṇe jīvaka; tuyhameva hotu. Amhākaññeva antepure nivesanaṃ māpehī’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā abhayassa rājakumārassa antepure nivesanaṃ māpesi.
សេដ្ឋិភរិយាវត្ថុ និដ្ឋិតំ។
Seṭṭhibhariyāvatthu niṭṭhitaṃ.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / សេដ្ឋិភរិយាទិវត្ថុកថា • Seṭṭhibhariyādivatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ជីវកវត្ថុកថាវណ្ណនា • Jīvakavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ជីវកវត្ថុកថាទិវណ្ណនា • Jīvakavatthukathādivaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ២០៣. សេដ្ឋិភរិយាទិវត្ថុកថា • 203. Seṭṭhibhariyādivatthukathā
