| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
៦. សង្ខារយមកំ
6. Saṅkhārayamakaṃ
១. បណ្ណត្តិវារវណ្ណនា
1. Paṇṇattivāravaṇṇanā
១. សតិបិ កុសលមូលាទីនម្បិ វិភត្តភាវេ ខន្ធាទិវិភាគោ តតោ សាតិសយោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ខន្ធាទយោ វិយ បុព្ពេ អវិភត្តា’’តិ អាហ។ បការត្ថោ វា ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទោ ‘‘ភូវាទយោ’’តិអាទីសុ វិយាតិ កុសលមូលាទីនម្បិ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។ អវិញ្ញាតត្តា និសាមេន្តេហិ។ ហេតុអត្ថោ វា ឯត្ថ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោ អវិញ្ញាបិតត្តាតិ អត្ថោ។ យទិបិ កាយសង្ខារានំ វិកប្បទ្វយេបិ ហេតុផលភាវោយេវ ឥច្ឆិតោ, សាមិវចនរូបាវិភូតោ បន អត្ថេវ អត្ថភេទោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘កាយស្ស…បេ.… កត្តុអត្ថេ’’តិ អាហ។ សោ បនាតិ កត្តុអត្ថោ។
1. Satipi kusalamūlādīnampi vibhattabhāve khandhādivibhāgo tato sātisayoti dassento ‘‘khandhādayo viya pubbe avibhattā’’ti āha. Pakārattho vā ettha ādi-saddo ‘‘bhūvādayo’’tiādīsu viyāti kusalamūlādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo. Aviññātattā nisāmentehi. Hetuattho vā ettha luttaniddiṭṭho aviññāpitattāti attho. Yadipi kāyasaṅkhārānaṃ vikappadvayepi hetuphalabhāvoyeva icchito, sāmivacanarūpāvibhūto pana attheva atthabhedoti dassento ‘‘kāyassa…pe… kattuatthe’’ti āha. So panāti kattuattho.
២-៧. សុទ្ធិកឯកេកបទវសេនាតិ ‘‘កាយោ សង្ខារោ’’តិអាទីសុ ទ្វីសុ ទ្វីសុ បទេសុ អញ្ញមញ្ញំ អសម្មិស្សឯកេកបទវសេន។ អត្ថាភាវតោតិ យថាធិប្បេតត្ថាភាវតោ។ អញ្ញថា ករជកាយាទិកោ អត្ថោ អត្ថេវ។ តេនេវាហ ‘‘បទសោធន…បេ.… អវចនីយត្តា’’តិ។ ឥទានិ តមេវ អត្ថាភាវំ ព្យតិរេកវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘យថា’’តិអាទិមាហ។ កស្មា បន ឧភយត្ថ សមានេ សមាសបទភាវេ តត្ថ អត្ថោ លព្ភតិ, ឥធ ន លព្ភតីតិ? ភិន្នលក្ខណត្តា។ តត្ថ ហិ រូបក្ខន្ធាទិបទានិ សមានាធិករណានីតិ បទទ្វយាធិដ្ឋានោ ឯកោ អត្ថោ លព្ភតិ, ឥធ បន កាយសង្ខារាទិបទានិ ភិន្នាធិករណានីតិ តថារូបោ អត្ថោ ន លព្ភតីតិ។ តេនាហ ‘‘យថាធិប្បេតត្ថាភាវតោ’’តិ។
2-7. Suddhikaekekapadavasenāti ‘‘kāyo saṅkhāro’’tiādīsu dvīsu dvīsu padesu aññamaññaṃ asammissaekekapadavasena. Atthābhāvatoti yathādhippetatthābhāvato. Aññathā karajakāyādiko attho attheva. Tenevāha ‘‘padasodhana…pe… avacanīyattā’’ti. Idāni tameva atthābhāvaṃ byatirekavasena dassento ‘‘yathā’’tiādimāha. Kasmā pana ubhayattha samāne samāsapadabhāve tattha attho labbhati, idha na labbhatīti? Bhinnalakkhaṇattā. Tattha hi rūpakkhandhādipadāni samānādhikaraṇānīti padadvayādhiṭṭhāno eko attho labbhati, idha pana kāyasaṅkhārādipadāni bhinnādhikaraṇānīti tathārūpo attho na labbhatīti. Tenāha ‘‘yathādhippetatthābhāvato’’ti.
វិសុំ អទីបេត្វាតិ ‘‘កាយសង្ខារោ’’តិអាទិនា សហ វុច្ចមានោបិ កាយសង្ខារសទ្ទោ វិសុំ វិសុំ អត្តនោ អត្ថំ អជោតេត្វា ឯកំ អត្ថំ យទិ ទីបេតីតិ បរិកប្បវសេន វទតិ។ តេន កាយសង្ខារសទ្ទានំ សមានាធិករណតំ ឧល្លិង្គេតិ។ ‘‘កាយសង្ខារសទ្ទោ កាយសង្ខារត្ថេ វត្តមានោ’’តិ កស្មា វុត្តំ, ‘‘សង្ខារសទ្ទោ សង្ខារត្ថេវ វត្តមានោ’’តិ បន វត្តព្ពំ សិយា។ ឯវញ្ហិ សតិ ខន្ធត្ថេ វត្តមានោ ខន្ធសទ្ទោ វិយ រូបសទ្ទេន កាយសទ្ទេន វិសេសិតព្ពោតិ ឥទំ វចនំ យុជ្ជេយ្យ, កាយសង្ខារសទ្ទានំ បន សមានាធិករណត្តេ ន កេវលំ សង្ខារសទ្ទោយេវ សង្ខារត្ថេ វត្តតិ, អថ ខោ កាយសទ្ទោបីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘កាយសង្ខារសទ្ទោ កាយសង្ខារត្ថេ វត្តមានោ’’តិ វុត្តំ សិយា, កាយសទ្ទេន សមានាធិករណេនាតិ អធិប្បាយោ។ ព្យធិករណេន បន សង្ខារស្ស វិសេសិតព្ពតា អត្ថេវាតិ។
Visuṃ adīpetvāti ‘‘kāyasaṅkhāro’’tiādinā saha vuccamānopi kāyasaṅkhārasaddo visuṃ visuṃ attano atthaṃ ajotetvā ekaṃ atthaṃ yadi dīpetīti parikappavasena vadati. Tena kāyasaṅkhārasaddānaṃ samānādhikaraṇataṃ ulliṅgeti. ‘‘Kāyasaṅkhārasaddo kāyasaṅkhāratthe vattamāno’’ti kasmā vuttaṃ, ‘‘saṅkhārasaddo saṅkhārattheva vattamāno’’ti pana vattabbaṃ siyā. Evañhi sati khandhatthe vattamāno khandhasaddo viya rūpasaddena kāyasaddena visesitabboti idaṃ vacanaṃ yujjeyya, kāyasaṅkhārasaddānaṃ pana samānādhikaraṇatte na kevalaṃ saṅkhārasaddoyeva saṅkhāratthe vattati, atha kho kāyasaddopīti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘kāyasaṅkhārasaddo kāyasaṅkhāratthe vattamāno’’ti vuttaṃ siyā, kāyasaddena samānādhikaraṇenāti adhippāyo. Byadhikaraṇena pana saṅkhārassa visesitabbatā atthevāti.
ឥមស្ស វារស្សាតិ សុទ្ធសង្ខារវារស្ស។ បទសោធនេន ទស្សិតានន្តិ ឯត្តកេវ វុច្ចមានេ តត្ថ ទស្សិតភាវសាមញ្ញេន សុទ្ធកាយាទីនម្បិ គហណំ អាបជ្ជេយ្យាតិ តំនិវារណត្ថំ ‘‘យថាធិប្បេតានមេវា’’តិ អាហ។ កាយាទិបទេហិ អគ្គហិតត្តាតិ សុទ្ធកាយាទិបទេហិ អគ្គហិតត្តា។ ឥធ បនាតិ អដ្ឋកថាយំ។ សុទ្ធសង្ខារវារំ សន្ធាយ វុត្តម្បិ សុទ្ធសង្ខារវារមេវេត្ថ អននុជានន្តោ សកលសង្ខារយមកវិសយន្តិ អាហ ‘‘ឥធ បន សង្ខារយមកេ’’តិ។ អធិប្បេតត្ថបរិច្ចាគោតិ អស្សាសបស្សាសាទិកស្ស អធិប្បេតត្ថស្ស អគ្គហណំ ចេតនាកាយអភិសង្ខរណសង្ខារាទិ អនធិប្បេតត្ថបរិគ្គហោ។ យទិ ‘‘កាយោ សង្ខារោ’’តិអាទិនា សុទ្ធសង្ខារតំមូលចក្កវារា អត្ថាភាវតោ ឥធ ន គហេតព្ពា, អថ កស្មា បវត្តិវារមេវ អនារភិត្វា អញ្ញថា ទេសនា អារទ្ធាតិ អាហ ‘‘បទសោធនវារតំមូលចក្កវារេហី’’តិអាទិ។ សំសយោ ហោតិ សង្ខារសទ្ទវចនីយតាសាមញ្ញតោ កាយសង្ខារាទិបទានំ ព្យធិករណភាវតោ ច។ តេនេវាហ ‘‘អសមានាធិករណេហិ…បេ.… ទស្សិតាយា’’តិ។
Imassa vārassāti suddhasaṅkhāravārassa. Padasodhanena dassitānanti ettakeva vuccamāne tattha dassitabhāvasāmaññena suddhakāyādīnampi gahaṇaṃ āpajjeyyāti taṃnivāraṇatthaṃ ‘‘yathādhippetānamevā’’ti āha. Kāyādipadehi aggahitattāti suddhakāyādipadehi aggahitattā. Idha panāti aṭṭhakathāyaṃ. Suddhasaṅkhāravāraṃ sandhāya vuttampi suddhasaṅkhāravāramevettha ananujānanto sakalasaṅkhārayamakavisayanti āha ‘‘idha pana saṅkhārayamake’’ti. Adhippetatthapariccāgoti assāsapassāsādikassa adhippetatthassa aggahaṇaṃ cetanākāyaabhisaṅkharaṇasaṅkhārādi anadhippetatthapariggaho. Yadi ‘‘kāyo saṅkhāro’’tiādinā suddhasaṅkhārataṃmūlacakkavārā atthābhāvato idha na gahetabbā, atha kasmā pavattivārameva anārabhitvā aññathā desanā āraddhāti āha ‘‘padasodhanavārataṃmūlacakkavārehī’’tiādi. Saṃsayo hoti saṅkhārasaddavacanīyatāsāmaññato kāyasaṅkhārādipadānaṃ byadhikaraṇabhāvato ca. Tenevāha ‘‘asamānādhikaraṇehi…pe… dassitāyā’’ti.
បណ្ណត្តិវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṇṇattivāravaṇṇanā niṭṭhitā.
២. បវត្តិវារវណ្ណនា
2. Pavattivāravaṇṇanā
១៩. សង្ខារានំ បុគ្គលានញ្ច ឱកាសត្តាតិ សម្បយុត្តានំ និស្សយបច្ចយតាយ, សង្ខារានំ សមាបជ្ជិតព្ពតាយ បុគ្គលានំ ឈានស្ស ឱកាសតា វេទិតព្ពា, ភូមិ បន យទគ្គេន បុគ្គលានំ ឱកាសោ, តទគ្គេន សង្ខារានម្បិ ឱកាសោ។ ‘‘ទុតិយេ ឈានេ តតិយេ ឈានេ’’តិអាទិនា ឈានំ, ‘‘កាមាវចរេ រូបាវចរេ’’តិអាទិនា ភូមិ ច វិសុំ ឱកាសភាវេន គហិតា។ ឥតីតិ ហេតុអត្ថោ, យស្មា ឈានម្បិ ឱកាសភាវេន គហិតំ, តស្មាតិ អត្ថោ។ បុគ្គលវារេ ច ឱកាសវសេន បុគ្គលគ្គហណេតិ បុគ្គលវារេ ច យទា បុគ្គលោកាសសង្ខារាទីនំ ឱកាសភាវេន គយ្ហតិ, តទា តេសំ ទ្វិន្នំ ឱកាសានំ វសេន គយ្ហនំ ហោតីតិ យត្ថ សោ បុគ្គលោ, យញ្ច តស្មិំ បុគ្គលេ ឈានំ ឧបលព្ភតិ, តេសំ ទ្វិន្នំ ភូមិឈានសង្ខាតានំ ឱកាសានំ វសេន យថារហំ កាយសង្ខារាទីនំ គហណំ កថនំ ហោតីតិ។ តស្មាតិ យស្មា ឯតទេវ, តស្មា។ ទុតិយតតិយជ្ឈានោកាសវសេនាតិ ទុតិយតតិយជ្ឈានសង្ខាតឱកាសវសេន គហិតា។ កថំ? ‘‘វិនា វិតក្កវិចារេហិ អស្សាសបស្សាសានំ ឧប្បាទក្ខណេ’’តិ ឯវំ គហិតា បុគ្គលា វិសេសេត្វា ទស្សិតា។ កេន? តេនេវ វិតក្កវិចាររហិតអស្សាសបស្សាសុប្បាទក្ខណេនាតិ យោជេតព្ពំ។
19. Saṅkhārānaṃpuggalānañca okāsattāti sampayuttānaṃ nissayapaccayatāya, saṅkhārānaṃ samāpajjitabbatāya puggalānaṃ jhānassa okāsatā veditabbā, bhūmi pana yadaggena puggalānaṃ okāso, tadaggena saṅkhārānampi okāso. ‘‘Dutiye jhāne tatiye jhāne’’tiādinā jhānaṃ, ‘‘kāmāvacare rūpāvacare’’tiādinā bhūmi ca visuṃ okāsabhāvena gahitā. Itīti hetuattho, yasmā jhānampi okāsabhāvena gahitaṃ, tasmāti attho. Puggalavāre ca okāsavasena puggalaggahaṇeti puggalavāre ca yadā puggalokāsasaṅkhārādīnaṃ okāsabhāvena gayhati, tadā tesaṃ dvinnaṃ okāsānaṃ vasena gayhanaṃ hotīti yattha so puggalo, yañca tasmiṃ puggale jhānaṃ upalabbhati, tesaṃ dvinnaṃ bhūmijhānasaṅkhātānaṃ okāsānaṃ vasena yathārahaṃ kāyasaṅkhārādīnaṃ gahaṇaṃ kathanaṃ hotīti. Tasmāti yasmā etadeva, tasmā. Dutiyatatiyajjhānokāsavasenāti dutiyatatiyajjhānasaṅkhātaokāsavasena gahitā. Kathaṃ? ‘‘Vinā vitakkavicārehi assāsapassāsānaṃ uppādakkhaṇe’’ti evaṃ gahitā puggalā visesetvā dassitā. Kena? Teneva vitakkavicārarahitaassāsapassāsuppādakkhaṇenāti yojetabbaṃ.
បឋមកោដ្ឋាសេ ឈានោកាសវសេន បុគ្គលទស្សនំ កតន្តិ វុត្តំ ‘‘បុន…បេ.… ទស្សេតី’’តិ។ ភូមិឱកាសវសេន បុគ្គលំ ទស្សេតីតិ សម្ពន្ធោ។ ទ្វិប្បការានន្តិ ឈានភូមិឱកាសភេទេន ទុវិធានំ។ តេសន្តិ បុគ្គលានំ។ ‘‘បឋមំ ឈានំ សមាបន្នានំ កាមាវចរាន’’ន្តិ ច ឥទំ និវត្តេតព្ពគហេតព្ពសាធារណវចនំ, តស្ស ច អវច្ឆេទកំ ‘‘អស្សាសបស្សាសានំ ឧប្បាទក្ខណេ’’តិ ឥទន្តិ វុត្តំ ‘‘វិសេស…បេ.… ខណេ’’តិ។ តេន វិសេសនេន។ កាមាវចរានម្បីតិ បិ-សទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ។ តេន ន កេវលំ រូបារូបាវចរេសុ បឋមជ្ឈានំ សមាបន្នានំ, អថ ខោ កាមាវចរានម្បីតិ វុត្តមេវត្ថំ សម្បិណ្ឌេតិ។ កីទិសានំ កាមាវចរានន្តិ អាហ ‘‘គព្ភគតាទីន’’ន្តិ។ អាទិ-សទ្ទេន ឧទកនិមុគ្គវិសញ្ញិភូតា សង្គហិតា, ន មតចតុត្ថជ្ឈានសមាបន្ននិរោធសមាបន្នា។ តេ ហិ អកាមាវចរតាយ វិយ រូបារូបភវសមង្គិនោ វិតក្កវិចារុប្បត្តិយាវ និវត្តិតា។ ឯកន្តិកត្តាតិ អស្សាសបស្សាសាភាវស្ស ឯកន្តិកត្តា។ និទស្សិតាតិ រូបារូបាវចរា និទស្សនភាវេន វុត្តា, ន តព្ពិរហិតានំ អញ្ញេសំ អភាវតោតិ អធិប្បាយោ។ បឋមជ្ឈានោកាសា អស្សាសបស្សាសវិរហវិសិដ្ឋាតិ យោជនា។ បឋមញ្ចេត្ថ បឋមជ្ឈានសមង្គីនំ រូបារូបាវចរានំ គហណំ, ទុតិយំ យថាវុត្តគព្ភគតាទីនំ។ ឥមិនា នយេនាតិ យ្វាយំ ‘‘សង្ខារានំ បុគ្គលានញ្ចា’’តិអាទិនា ឈានោកាសភូមិឱកាសវសេន បុគ្គលវិភាគនយោ វុត្តោ, ឥមិនា នយេន ឧបាយេន។ សព្ពត្ថ សព្ពបុច្ឆាសុ។
Paṭhamakoṭṭhāse jhānokāsavasena puggaladassanaṃ katanti vuttaṃ ‘‘puna…pe… dassetī’’ti. Bhūmiokāsavasena puggalaṃ dassetīti sambandho. Dvippakārānanti jhānabhūmiokāsabhedena duvidhānaṃ. Tesanti puggalānaṃ. ‘‘Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannānaṃ kāmāvacarāna’’nti ca idaṃ nivattetabbagahetabbasādhāraṇavacanaṃ, tassa ca avacchedakaṃ ‘‘assāsapassāsānaṃ uppādakkhaṇe’’ti idanti vuttaṃ ‘‘visesa…pe… khaṇe’’ti. Tena visesanena. Kāmāvacarānampīti pi-saddo sampiṇḍanattho. Tena na kevalaṃ rūpārūpāvacaresu paṭhamajjhānaṃ samāpannānaṃ, atha kho kāmāvacarānampīti vuttamevatthaṃ sampiṇḍeti. Kīdisānaṃ kāmāvacarānanti āha ‘‘gabbhagatādīna’’nti. Ādi-saddena udakanimuggavisaññibhūtā saṅgahitā, na matacatutthajjhānasamāpannanirodhasamāpannā. Te hi akāmāvacaratāya viya rūpārūpabhavasamaṅgino vitakkavicāruppattiyāva nivattitā. Ekantikattāti assāsapassāsābhāvassa ekantikattā. Nidassitāti rūpārūpāvacarā nidassanabhāvena vuttā, na tabbirahitānaṃ aññesaṃ abhāvatoti adhippāyo. Paṭhamajjhānokāsā assāsapassāsavirahavisiṭṭhāti yojanā. Paṭhamañcettha paṭhamajjhānasamaṅgīnaṃ rūpārūpāvacarānaṃ gahaṇaṃ, dutiyaṃ yathāvuttagabbhagatādīnaṃ. Iminā nayenāti yvāyaṃ ‘‘saṅkhārānaṃ puggalānañcā’’tiādinā jhānokāsabhūmiokāsavasena puggalavibhāganayo vutto, iminā nayena upāyena. Sabbattha sabbapucchāsu.
២១. ឯតស្មិំ បន អត្ថេ សតីតិ យ្វាយំ ឧប្បត្តិភូមិយា ឈានំ វិសេសេត្វា អត្ថោ វុត្តោ, ឯតស្មិំ អត្ថេ គយ្ហមានេ អញ្ញត្ថបិ ឧប្បត្តិភូមិយា ឈានំ វិសេសិតព្ពំ ភវេយ្យ, តថា ច អនិដ្ឋំ អាបជ្ជតីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានេ’’តិអាទិមាហ។ កិំ បន តំ អនិដ្ឋន្តិ អាហ ‘‘ភូមីនំ ឱកាសភាវស្សេវ អគ្គហិតតាបត្តិតោ’’តិ។ យត្ថ យត្ថ ហិ ឈានំ គយ្ហតិ, តត្ថ តត្ថ តំ ឧប្បត្តិភូមិយា វិសេសិតព្ពំ ហោតិ។ តថា សតិ ឈានោកាសោវ គហិតោ សិយា, ន ភូមិឱកាសោ គុណភូតត្តា។ កិញ្ច ‘‘ចតុត្ថជ្ឈានេ រូបាវចរេ អរូបាវចរេ’’តិ ឯត្ថ រូបារូបភូមិយា ចតុត្ថជ្ឈានេ វិសេសិយមានេ តទេកទេសោវ ឱកាសវសេន គហិតោ សិយា, ន សព្ពំ ចតុត្ថជ្ឈានំ។ តេនាហ ‘‘សព្ពចតុត្ថជ្ឈានស្ស ឱកាសវសេន អគ្គហិតតាបត្តិតោ ចា’’តិ។ ឈានភូមោកាសានន្តិ ឈានោកាសភូមិឱកាសានំ។
21. Etasmiṃ pana atthe satīti yvāyaṃ uppattibhūmiyā jhānaṃ visesetvā attho vutto, etasmiṃ atthe gayhamāne aññatthapi uppattibhūmiyā jhānaṃ visesitabbaṃ bhaveyya, tathā ca aniṭṭhaṃ āpajjatīti dassento ‘‘catutthajjhāne’’tiādimāha. Kiṃ pana taṃ aniṭṭhanti āha ‘‘bhūmīnaṃokāsabhāvasseva aggahitatāpattito’’ti. Yattha yattha hi jhānaṃ gayhati, tattha tattha taṃ uppattibhūmiyā visesitabbaṃ hoti. Tathā sati jhānokāsova gahito siyā, na bhūmiokāso guṇabhūtattā. Kiñca ‘‘catutthajjhāne rūpāvacare arūpāvacare’’ti ettha rūpārūpabhūmiyā catutthajjhāne visesiyamāne tadekadesova okāsavasena gahito siyā, na sabbaṃ catutthajjhānaṃ. Tenāha ‘‘sabbacatutthajjhānassa okāsavasena aggahitatāpattito cā’’ti. Jhānabhūmokāsānanti jhānokāsabhūmiokāsānaṃ.
ននុ ច ឈានភូមិឱកាសេ អសង្ករតោ យោជិយមានេ ន សព្ពស្មិំ បឋមជ្ឈានោកាសេ កាយសង្ខារោ វចីសង្ខារោ ច អត្ថិ, តថា សព្ពស្មិំ កាមាវចរោកាសេតិ ចោទនុប្បត្តិំ សន្ធាយ តស្ស បរិហារំ វត្តុំ ‘‘យទិបី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថាតិ បឋមជ្ឈានោកាសេ កាមាវចរោកាសេ ច។ តំទ្វយុប្បត្តីតិ តស្ស កាយវចីសង្ខារទ្វយស្ស ឧប្បត្តិ។ ឱកាសទ្វយស្ស អសង្ករតោ គហណេ អយញ្ច គុណោ លទ្ធោ ហោតីតិ អាហ ‘‘វិសុំ…បេ.… ន វត្តព្ពំ ហោតី’’តិ។ តត្ថ អង្គមត្តវសេនាតិ វិតក្កាទិឈានង្គមត្តវសេន។ តត្ថ វត្តព្ពំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តមេវ។ វិតក្ករហិតោបិ វិចារោ វចីសង្ខារោយេវាតិ អាហ ‘‘អវិតក្ក…បេ.… គច្ឆតី’’តិ។ មុទ្ធភូតំ ទុតិយជ្ឈានន្តិ ចតុក្កនយេ ទុតិយជ្ឈានមាហ។ តញ្ហិ សកលក្ខោភករធម្មវិគមេន វិតក្កេកង្គប្បហាយិកតោ សាតិសយត្តា ‘‘មុទ្ធភូត’’ន្តិ វត្តព្ពតំ លភតិ។ អសញ្ញសត្តា វិយាតិ ឥទំ វិសទិសុទាហរណំ ទដ្ឋព្ពំ។
Nanu ca jhānabhūmiokāse asaṅkarato yojiyamāne na sabbasmiṃ paṭhamajjhānokāse kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro ca atthi, tathā sabbasmiṃ kāmāvacarokāseti codanuppattiṃ sandhāya tassa parihāraṃ vattuṃ ‘‘yadipī’’tiādimāha. Tatthāti paṭhamajjhānokāse kāmāvacarokāse ca. Taṃdvayuppattīti tassa kāyavacīsaṅkhāradvayassa uppatti. Okāsadvayassa asaṅkarato gahaṇe ayañca guṇo laddho hotīti āha ‘‘visuṃ…pe… na vattabbaṃ hotī’’ti. Tattha aṅgamattavasenāti vitakkādijhānaṅgamattavasena. Tattha vattabbaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttameva. Vitakkarahitopi vicāro vacīsaṅkhāroyevāti āha ‘‘avitakka…pe… gacchatī’’ti. Muddhabhūtaṃ dutiyajjhānanti catukkanaye dutiyajjhānamāha. Tañhi sakalakkhobhakaradhammavigamena vitakkekaṅgappahāyikato sātisayattā ‘‘muddhabhūta’’nti vattabbataṃ labhati. Asaññasattā viyāti idaṃ visadisudāharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ.
៣៧. អាវជ្ជនតោ បុព្ពេ បវត្តំ សព្ពំ ចិត្តំ បដិសន្ធិចិត្តេន សមានគតិកត្តា ឯកំ កត្វា វុត្តំ ‘‘បឋមតោ’’តិ។ តេនាហ ‘‘អវិតក្កអវិចារតោ’’តិអាទិ។ ចិត្តសង្ខារស្ស អាទិទស្សនត្ថន្តិ សុទ្ធាវាសេ ចិត្តសង្ខារស្ស អាទិទស្សនត្ថំ។ តថា ‘‘វចីសង្ខារស្ស អាទិទស្សនត្ថ’’ន្តិ ឯត្ថាបិ។
37. Āvajjanato pubbe pavattaṃ sabbaṃ cittaṃ paṭisandhicittena samānagatikattā ekaṃ katvā vuttaṃ ‘‘paṭhamato’’ti. Tenāha ‘‘avitakkaavicārato’’tiādi. Cittasaṅkhārassa ādidassanatthanti suddhāvāse cittasaṅkhārassa ādidassanatthaṃ. Tathā ‘‘vacīsaṅkhārassa ādidassanattha’’nti etthāpi.
បវត្តិវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pavattivāravaṇṇanā niṭṭhitā.
សង្ខារយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Saṅkhārayamakavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / យមកបាឡិ • Yamakapāḷi / ៦. សង្ខារយមកំ • 6. Saṅkhārayamakaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ៦. សង្ខារយមកំ • 6. Saṅkhārayamakaṃ
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ៦. សង្ខារយមកំ • 6. Saṅkhārayamakaṃ
