| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā |
១៦. សមារោបនហារវិភង្គវណ្ណនា
16. Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā
៥០. តត្ថ កតមោ សមារោបនោ ហារោតិ សមារោបនហារវិភង្គោ។ តត្ថ ឯកស្មិំ បទដ្ឋានេតិ យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ ឯកស្មិំ ការណភូតេ ធម្មេ សុត្តេន គហិតេ។ យត្តកានិ បទដ្ឋានានិ ឱតរន្តីតិ យត្តកានិ អញ្ញេសំ ការណភូតានិ តស្មិំ ធម្មេ សមោសរន្តិ។ សព្ពានិ តានិ សមារោបយិតព្ពានីតិ សព្ពានិ តានិ បទដ្ឋានានិ បទដ្ឋានភូតា ធម្មា សម្មា និទ្ធារណវសេន អានេត្វា ទេសនាយ អារោបេតព្ពា, ទេសនារុឡ្ហេ វិយ កត្វា កថេតព្ពាតិ អត្ថោ។ យថា អាវដ្ដេ ហារេ ‘‘ឯកម្ហិ បទដ្ឋានេ, បរិយេសតិ សេសកំ បទដ្ឋាន’’ន្តិ (នេត្តិ. ៤ និទ្ទេសវារ) វចនតោ អនេកេសំ បទដ្ឋានានំ បរិយេសនា វុត្តា, ឯវមិធាបិ ពហូនំ បទដ្ឋានានំ សមារោបនា កាតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘យថា អាវដ្ដេ ហារេ’’តិ អាហ។ ន កេវលំ បទដ្ឋានវសេនេវ សមារោបនា, អថ ខោ វេវចនភាវនាបហានវសេនបិ សមារោបនា កាតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘តត្ថ សមារោបនា ចតុព្ពិធា’’តិអាទិមាហ។
50.Tatthakatamo samāropano hāroti samāropanahāravibhaṅgo. Tattha ekasmiṃ padaṭṭhāneti yasmiṃ kismiñci ekasmiṃ kāraṇabhūte dhamme suttena gahite. Yattakāni padaṭṭhānāni otarantīti yattakāni aññesaṃ kāraṇabhūtāni tasmiṃ dhamme samosaranti. Sabbāni tāni samāropayitabbānīti sabbāni tāni padaṭṭhānāni padaṭṭhānabhūtā dhammā sammā niddhāraṇavasena ānetvā desanāya āropetabbā, desanāruḷhe viya katvā kathetabbāti attho. Yathā āvaṭṭe hāre ‘‘ekamhi padaṭṭhāne, pariyesati sesakaṃ padaṭṭhāna’’nti (netti. 4 niddesavāra) vacanato anekesaṃ padaṭṭhānānaṃ pariyesanā vuttā, evamidhāpi bahūnaṃ padaṭṭhānānaṃ samāropanā kātabbāti dassento ‘‘yathā āvaṭṭe hāre’’ti āha. Na kevalaṃ padaṭṭhānavaseneva samāropanā, atha kho vevacanabhāvanāpahānavasenapi samāropanā kātabbāti dassento ‘‘tattha samāropanā catubbidhā’’tiādimāha.
កស្មា បនេត្ថ បទដ្ឋានវេវចនានិ គហិតានិ, ននុ បទដ្ឋានវេវចនហារេ ឯវ អយមត្ថោ វិភាវិតោតិ? សច្ចមេតំ, ឥធ បន បទដ្ឋានវេវចនគ្គហណំ ភាវនាបហានានំ អធិដ្ឋានវិសយទស្សនត្ថញ្ចេវ តេសំ អធិវចនវិភាគទស្សនត្ថញ្ច។ ឯវញ្ហិ ភាវនាបហានានិ សុវិញ្ញេយ្យានិ ហោន្តិ សុករានិ ច បញ្ញាបេតុំ។ ឥទំ បទដ្ឋានន្តិ ឥទំ តិវិធំ សុចរិតំ ពុទ្ធានំ សាសនស្ស ឱវាទស្ស វិសយាធិដ្ឋានភាវតោ បទដ្ឋានំ។ តត្ថ ‘‘កាយិក’’ន្តិអាទិនា តីហិ សុចរិតេហិ សីលាទយោ តយោ ខន្ធេ សមថវិបស្សនា តតិយចតុត្ថផលានិ ច និទ្ធារេត្វា ទស្សេតិ, តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។ វនីយតីតិ វនំ, វនតិ, វនុតេ ឥតិ វា វនំ។ តត្ថ យស្មា បញ្ច កាមគុណា កាមតណ្ហាយ, និមិត្តគ្គាហោ អនុព្យញ្ជនគ្គាហស្ស, អជ្ឈត្តិកពាហិរានិ អាយតនានិ តប្បដិពន្ធឆន្ទរាគាទីនំ, អនុសយា ច បរិយុដ្ឋានានំ ការណានិ ហោន្តិ, តស្មា តមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘បញ្ច កាមគុណា’’តិអាទិ វុត្តំ។
Kasmā panettha padaṭṭhānavevacanāni gahitāni, nanu padaṭṭhānavevacanahāre eva ayamattho vibhāvitoti? Saccametaṃ, idha pana padaṭṭhānavevacanaggahaṇaṃ bhāvanāpahānānaṃ adhiṭṭhānavisayadassanatthañceva tesaṃ adhivacanavibhāgadassanatthañca. Evañhi bhāvanāpahānāni suviññeyyāni honti sukarāni ca paññāpetuṃ. Idaṃ padaṭṭhānanti idaṃ tividhaṃ sucaritaṃ buddhānaṃ sāsanassa ovādassa visayādhiṭṭhānabhāvato padaṭṭhānaṃ. Tattha ‘‘kāyika’’ntiādinā tīhi sucaritehi sīlādayo tayo khandhe samathavipassanā tatiyacatutthaphalāni ca niddhāretvā dasseti, taṃ suviññeyyameva. Vanīyatīti vanaṃ, vanati, vanute iti vā vanaṃ. Tattha yasmā pañca kāmaguṇā kāmataṇhāya, nimittaggāho anubyañjanaggāhassa, ajjhattikabāhirāni āyatanāni tappaṭibandhachandarāgādīnaṃ, anusayā ca pariyuṭṭhānānaṃ kāraṇāni honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘pañca kāmaguṇā’’tiādi vuttaṃ.
៥១. អយំ វេវចនេន សមារោបនាតិ យោ ‘‘រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ សេក្ខផលំ, អនាគាមិផលំ, កាមធាតុសមតិក្កមន’’ន្តិ ឯតេហិ បរិយាយវចនេហិ តតិយផលស្ស និទ្ទេសោ, តថា យោ ‘‘អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ អសេក្ខផលំ, អគ្គផលំ អរហត្តំ, តេធាតុកសមតិក្កមន’’ន្តិ ឯតេហិ បរិយាយវចនេហិ ចតុត្ថផលស្ស និទ្ទេសោ, យោ ច ‘‘បញ្ញិន្ទ្រិយ’’ន្តិអាទីហិ បរិយាយវចនេហិ បញ្ញាយ និទ្ទេសោ, អយំ វេវចនេហិ ច សមារោបនា។
51.Ayaṃ vevacanena samāropanāti yo ‘‘rāgavirāgā cetovimutti sekkhaphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, kāmadhātusamatikkamana’’nti etehi pariyāyavacanehi tatiyaphalassa niddeso, tathā yo ‘‘avijjāvirāgā paññāvimutti asekkhaphalaṃ, aggaphalaṃ arahattaṃ, tedhātukasamatikkamana’’nti etehi pariyāyavacanehi catutthaphalassa niddeso, yo ca ‘‘paññindriya’’ntiādīhi pariyāyavacanehi paññāya niddeso, ayaṃ vevacanehi ca samāropanā.
តស្មាតិហ ត្វំ, ភិក្ខុ, កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហីតិអាទិ លក្ខណហារវិភង្គវណ្ណនាយំ វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ។ កេវលំ តត្ថ ឯកលក្ខណត្តា អវុត្តានម្បិ វុត្តភាវទស្សនវសេនេវ អាគតំ, ឥធ ភាវនាសមារោបនវសេនាតិ អយមេវ វិសេសោ។ កាយានុបស្សនា វិសេសតោ អសុភានុបស្សនា ឯវ កាមរាគតទេកដ្ឋកិលេសានំ ឯកន្តបដិបក្ខាតិ អសុភសញ្ញា កពឡីការាហារបរិញ្ញាយ បរិពន្ធកិលេសា កាមុបាទានំ កាមយោគោ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ កាមាសវោ កាមោឃោ រាគសល្លំ រូបធម្មបរិញ្ញាយ បដិបក្ខកិលេសា រូបធម្មេសុ រាគោ ឆន្ទាគតិគមនន្តិ ឯតេសំ បាបធម្មានំ បហានាយ សំវត្តតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘កាយេ កាយានុបស្សី វិហរន្តោ’’តិអាទិនា។
Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, kāye kāyānupassī viharāhītiādi lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Kevalaṃ tattha ekalakkhaṇattā avuttānampi vuttabhāvadassanavaseneva āgataṃ, idha bhāvanāsamāropanavasenāti ayameva viseso. Kāyānupassanā visesato asubhānupassanā eva kāmarāgatadekaṭṭhakilesānaṃ ekantapaṭipakkhāti asubhasaññā kabaḷīkārāhārapariññāya paribandhakilesā kāmupādānaṃ kāmayogo abhijjhākāyagantho kāmāsavo kāmogho rāgasallaṃ rūpadhammapariññāya paṭipakkhakilesā rūpadhammesu rāgo chandāgatigamananti etesaṃ pāpadhammānaṃ pahānāya saṃvattatīti imamatthaṃ dasseti ‘‘kāye kāyānupassī viharanto’’tiādinā.
តថា វេទនានុបស្សនា វិសេសតោ ទុក្ខានុបស្សនាតិ, សា –
Tathā vedanānupassanā visesato dukkhānupassanāti, sā –
‘‘យោ សុខំ ទុក្ខតោ អទ្ទ, ទុក្ខមទ្ទក្ខិ សល្លតោ;
‘‘Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato;
អទុក្ខមសុខំ សន្តំ, អទក្ខិ នំ អនិច្ចតោ’’តិ។ (សំ. និ. ៤.២៥៣; ឥតិវុ. ៥៣) –
Adukkhamasukhaṃ santaṃ, adakkhi naṃ aniccato’’ti. (saṃ. ni. 4.253; itivu. 53) –
អាទិវចនតោ សព្ពំ វេទនំ ‘‘ទុក្ខ’’ន្តិ បស្សន្តី សុខសញ្ញាយ វេទនាហេតុបរិញ្ញាយ បរិពន្ធកិលេសានំ គោសីលាទីហិ ភវសុទ្ធិ ហោតីតិ វេទនាស្សាទេន បវត្តស្ស ភវុបាទានសង្ខាតស្ស សីលព្ពតុបាទានស្ស វេទនាវសេន ‘‘អនត្ថំ មេ អចរី’’តិអាទិនយប្បវត្តស្ស (ទី. និ. ៣.៣៤០; អ. និ. ៩.២៩; ១០.៧៩; ធ. ស. ១២៣៧; វិភ. ៩០៩, ៩៦០) ព្យាបាទកាយគន្ថស្ស ទោសសល្លស្ស វេទនាស្សាទវសេនេវ បវត្តស្ស ភវយោគភវាភវភវោឃសង្ខាតស្ស ភវរាគស្ស ភវបរិញ្ញាយ បរិពន្ធកកិលេសានំ វេទនាវិសយស្ស រាគស្ស ទោសាគតិគមនស្ស ច បហានាយ សំវត្តតីតិ ឯតមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘វេទនាសុ វេទនានុបស្សី’’តិអាទិនា។
Ādivacanato sabbaṃ vedanaṃ ‘‘dukkha’’nti passantī sukhasaññāya vedanāhetupariññāya paribandhakilesānaṃ gosīlādīhi bhavasuddhi hotīti vedanāssādena pavattassa bhavupādānasaṅkhātassa sīlabbatupādānassa vedanāvasena ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādinayappavattassa (dī. ni. 3.340; a. ni. 9.29; 10.79; dha. sa. 1237; vibha. 909, 960) byāpādakāyaganthassa dosasallassa vedanāssādavaseneva pavattassa bhavayogabhavābhavabhavoghasaṅkhātassa bhavarāgassa bhavapariññāya paribandhakakilesānaṃ vedanāvisayassa rāgassa dosāgatigamanassa ca pahānāya saṃvattatīti etamatthaṃ dasseti ‘‘vedanāsu vedanānupassī’’tiādinā.
តថា ចិត្តានុបស្សនា វិសេសតោ អនិច្ចានុបស្សនាតិ, សា ចិត្តំ ‘‘អនិច្ច’’ន្តិ បស្សន្តី តត្ថ យេភុយ្យេន សត្តា និច្ចសញ្ញិនោតិ និច្ចសញ្ញាយ វិញ្ញាណាហារបរិញ្ញាយ បរិពន្ធកិលេសានំ និច្ចាភិនិវេសបដិបក្ខតោ ឯវ ទិដ្ឋុបាទានំ ទិដ្ឋិយោគសីលព្ពតបរាមាសកាយគន្ថទិដ្ឋាសវទិដ្ឋោឃសង្ខាតាយ ទិដ្ឋិយា និច្ចសញ្ញានិមិត្តស្ស ‘‘សេយ្យោហមស្មី’’តិអាទិនយប្បវត្តស្ស (ធ. ស. ១២៣៩; វិភ. ៨៣២, ៨៦៦, ៩៦២) មានសល្លស្ស សញ្ញាបរិញ្ញាយ បដិបក្ខកិលេសានំ សញ្ញាយ រាគស្ស ទិដ្ឋាភិនិវេសស្ស អប្បហីនត្តា ឧប្បជ្ជនកស្ស ភយាគតិគមនស្ស ច បហានាយ សំវត្តតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី’’តិអាទិនា។
Tathā cittānupassanā visesato aniccānupassanāti, sā cittaṃ ‘‘anicca’’nti passantī tattha yebhuyyena sattā niccasaññinoti niccasaññāya viññāṇāhārapariññāya paribandhakilesānaṃ niccābhinivesapaṭipakkhato eva diṭṭhupādānaṃ diṭṭhiyogasīlabbataparāmāsakāyaganthadiṭṭhāsavadiṭṭhoghasaṅkhātāya diṭṭhiyā niccasaññānimittassa ‘‘seyyohamasmī’’tiādinayappavattassa (dha. sa. 1239; vibha. 832, 866, 962) mānasallassa saññāpariññāya paṭipakkhakilesānaṃ saññāya rāgassa diṭṭhābhinivesassa appahīnattā uppajjanakassa bhayāgatigamanassa ca pahānāya saṃvattatīti imamatthaṃ dasseti ‘‘citte cittānupassī’’tiādinā.
តថា ធម្មានុបស្សនា វិសេសតោ អនត្តសញ្ញាតិ, សា សង្ខារេសុ អត្តសញ្ញាយ មនោសញ្ចេតនាហារបរិញ្ញាយ បដិបក្ខកិលេសានំ សក្កាយទិដ្ឋិយា ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ (ម. និ. ២.១៨៧, ២០២-២០៣; ៣.២៧) បវត្តស្ស មិច្ឆាភិនិវេសស្ស មិច្ឆាភិនិវេសហេតុកាយ អវិជ្ជាយោគអវិជ្ជាសវអវិជ្ជោឃមោហសល្លសង្ខាតាយ អវិជ្ជាយ សង្ខារបរិញ្ញាយ បរិពន្ធកិលេសានំ សង្ខារេសុ រាគស្ស មោហាគតិគមនស្ស ច បហានាយ សំវត្តតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរន្តោ’’តិអាទិនា។ សេសំ ឧត្តានមេវ។
Tathā dhammānupassanā visesato anattasaññāti, sā saṅkhāresu attasaññāya manosañcetanāhārapariññāya paṭipakkhakilesānaṃ sakkāyadiṭṭhiyā ‘‘idameva sacca’’nti (ma. ni. 2.187, 202-203; 3.27) pavattassa micchābhinivesassa micchābhinivesahetukāya avijjāyogaavijjāsavaavijjoghamohasallasaṅkhātāya avijjāya saṅkhārapariññāya paribandhakilesānaṃ saṅkhāresu rāgassa mohāgatigamanassa ca pahānāya saṃvattatīti imamatthaṃ dasseti ‘‘dhammesu dhammānupassī viharanto’’tiādinā. Sesaṃ uttānameva.
សមារោបនហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.
និដ្ឋិតា ច ហារវិភង្គវណ្ណនា។
Niṭṭhitā ca hāravibhaṅgavaṇṇanā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi / ១៦. សមារោបនហារវិភង្គោ • 16. Samāropanahāravibhaṅgo
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ១៦. សមារោបនហារវិភង្គវណ្ណនា • 16. Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ១៦. សមារោបនហារវិភង្គវិភាវនា • 16. Samāropanahāravibhaṅgavibhāvanā
