| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi |
១៦. សមារោបនហារវិភង្គោ
16. Samāropanahāravibhaṅgo
៥០. តត្ថ កតមោ សមារោបនោ ហារោ? ‘‘យេ ធម្មា យំមូលា, យេ ចេកត្ថា បកាសិតា មុនិនា’’តិ។
50. Tattha katamo samāropano hāro? ‘‘Ye dhammā yaṃmūlā, ye cekatthā pakāsitā muninā’’ti.
ឯកស្មិំ បទដ្ឋានេ យត្តកានិ បទដ្ឋានានិ ឱតរន្តិ, សព្ពានិ តានិ សមារោបយិតព្ពានិ។ យថា អាវដ្ដេ ហារេ ពហុកានិ បទដ្ឋានានិ ឱតរន្តីតិ។ តត្ថ សមារោបនា ចតុព្ពិធា បទដ្ឋានំ, វេវចនំ, ភាវនា, បហានមិតិ។
Ekasmiṃ padaṭṭhāne yattakāni padaṭṭhānāni otaranti, sabbāni tāni samāropayitabbāni. Yathā āvaṭṭe hāre bahukāni padaṭṭhānāni otarantīti. Tattha samāropanā catubbidhā padaṭṭhānaṃ, vevacanaṃ, bhāvanā, pahānamiti.
តត្ថ កតមា បទដ្ឋានេន សមារោបនា?
Tattha katamā padaṭṭhānena samāropanā?
‘‘សព្ពបាបស្ស អករណំ, កុសលស្ស ឧបសម្បទា;
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
សចិត្តបរិយោទបនំ, ឯតំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ។
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsana’’nti.
តស្ស កិំ បទដ្ឋានំ? តីណិ សុចរិតានិ – កាយសុចរិតំ វចីសុចរិតំ មនោសុចរិតំ – ឥទំ បទដ្ឋានំ; តត្ថ យំ កាយិកញ្ច វាចសិកញ្ច សុចរិតំ, អយំ សីលក្ខន្ធោ។ មនោសុចរិតេ យា អនភិជ្ឈា អព្យាបាទោ ច, អយំ សមាធិក្ខន្ធោ។ យា សម្មាទិដ្ឋិ, អយំ បញ្ញាក្ខន្ធោ។ ឥទំ បទដ្ឋានំ, តត្ថ សីលក្ខន្ធោ ច សមាធិក្ខន្ធោ ច សមថោ, បញ្ញាក្ខន្ធោ វិបស្សនា។ ឥទំ បទដ្ឋានំ, តត្ថ សមថស្ស ផលំ រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ, វិបស្សនា ផលំ អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ។ ឥទំ បទដ្ឋានំ។
Tassa kiṃ padaṭṭhānaṃ? Tīṇi sucaritāni – kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ – idaṃ padaṭṭhānaṃ; tattha yaṃ kāyikañca vācasikañca sucaritaṃ, ayaṃ sīlakkhandho. Manosucarite yā anabhijjhā abyāpādo ca, ayaṃ samādhikkhandho. Yā sammādiṭṭhi, ayaṃ paññākkhandho. Idaṃ padaṭṭhānaṃ, tattha sīlakkhandho ca samādhikkhandho ca samatho, paññākkhandho vipassanā. Idaṃ padaṭṭhānaṃ, tattha samathassa phalaṃ rāgavirāgā cetovimutti, vipassanā phalaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti. Idaṃ padaṭṭhānaṃ.
វនំ វនថស្ស បទដ្ឋានំ។ កិញ្ច វនំ? កោ ច វនថោ? វនំ នាម បញ្ច កាមគុណា, តណ្ហា វនថោ។ ឥទំ បទដ្ឋានំ។ វនំ នាម និមិត្តគ្គាហោ ‘‘ឥត្ថី’’តិ វា ‘‘បុរិសោ’’តិ វា។ វនថោ នាម តេសំ តេសំ អង្គបច្ចង្គានំ អនុព្យញ្ជនគ្គាហោ ‘‘អហោ ចក្ខុ, អហោ សោតំ, អហោ ឃានំ, អហោ ជិវ្ហា, អហោ កាយោ, ឥតិ។ ឥទំ បទដ្ឋានំ។ វនំ នាម ឆ អជ្ឈត្តិកពាហិរានិ អាយតនានិ អបរិញ្ញាតានិ។ យំ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សំយោជនំ, អយំ វនថោ។ ឥទំ បទដ្ឋានំ។ វនំ នាម អនុសយោ។ វនថោ នាម បរិយុដ្ឋានំ។ ឥទំ បទដ្ឋានំ។ តេនាហ ភគវា ‘‘ឆេត្វា វនញ្ច វនថញ្ចា’’តិ។ អយំ បទដ្ឋានេន សមារោបនា។
Vanaṃ vanathassa padaṭṭhānaṃ. Kiñca vanaṃ? Ko ca vanatho? Vanaṃ nāma pañca kāmaguṇā, taṇhā vanatho. Idaṃ padaṭṭhānaṃ. Vanaṃ nāma nimittaggāho ‘‘itthī’’ti vā ‘‘puriso’’ti vā. Vanatho nāma tesaṃ tesaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ anubyañjanaggāho ‘‘aho cakkhu, aho sotaṃ, aho ghānaṃ, aho jivhā, aho kāyo, iti. Idaṃ padaṭṭhānaṃ. Vanaṃ nāma cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni apariññātāni. Yaṃ tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ, ayaṃ vanatho. Idaṃ padaṭṭhānaṃ. Vanaṃ nāma anusayo. Vanatho nāma pariyuṭṭhānaṃ. Idaṃ padaṭṭhānaṃ. Tenāha bhagavā ‘‘chetvā vanañca vanathañcā’’ti. Ayaṃ padaṭṭhānena samāropanā.
៥១. តត្ថ កតមា វេវចនេន សមារោបនា? រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ សេក្ខផលំ; អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ អសេក្ខផលំ។ ឥទំ វេវចនំ។ រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ អនាគាមិផលំ; អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ អគ្គផលំ អរហត្តំ។ ឥទំ វេវចនំ។ រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ កាមធាតុសមតិក្កមនំ; អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ តេធាតុសមតិក្កមនំ។ ឥទំ វេវចនំ។ បញ្ញិន្ទ្រិយំ, បញ្ញាពលំ, អធិបញ្ញាសិក្ខា, បញ្ញាក្ខន្ធោ, ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ, ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ, ញាណំ, សម្មាទិដ្ឋិ, តីរណា, សន្តីរណា, ហិរី, វិបស្សនា, ធម្មេ ញាណំ, សព្ពំ, ឥទំ វេវចនំ។ អយំ វេវចនេន សមារោបនា។
51. Tattha katamā vevacanena samāropanā? Rāgavirāgā cetovimutti sekkhaphalaṃ; avijjāvirāgā paññāvimutti asekkhaphalaṃ. Idaṃ vevacanaṃ. Rāgavirāgā cetovimutti anāgāmiphalaṃ; avijjāvirāgā paññāvimutti aggaphalaṃ arahattaṃ. Idaṃ vevacanaṃ. Rāgavirāgā cetovimutti kāmadhātusamatikkamanaṃ; avijjāvirāgā paññāvimutti tedhātusamatikkamanaṃ. Idaṃ vevacanaṃ. Paññindriyaṃ, paññābalaṃ, adhipaññāsikkhā, paññākkhandho, dhammavicayasambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo, ñāṇaṃ, sammādiṭṭhi, tīraṇā, santīraṇā, hirī, vipassanā, dhamme ñāṇaṃ, sabbaṃ, idaṃ vevacanaṃ. Ayaṃ vevacanena samāropanā.
តត្ថ កតមា ភាវនាយ សមារោបនា? យថាហ ភគវា ‘‘តស្មាតិហ ត្វំ ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហិ, អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ’’។ អាតាបីតិ វីរិយិន្ទ្រិយំ។ សម្បជានោតិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ។ សតិមាតិ សតិន្ទ្រិយំ។ វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សន្តិ សមាធិន្ទ្រិយំ។ ឯវំ កាយេ កាយានុបស្សិនោ វិហរតោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ។ កេន ការណេន? ឯកលក្ខណត្តា ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ។ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ ភាវិយមានេសុ ចត្តារោ សម្មប្បធានា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ។ ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ ភាវិយមានេសុ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ។ ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ភាវិយមានេសុ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ។ ឯវំ សព្ពេ ។ កេន ការណេន? សព្ពេ ហិ ពោធង្គមា ធម្មា ពោធិបក្ខិយា និយ្យានិកលក្ខណេន ឯកលក្ខណា, តេ ឯកលក្ខណត្តា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ។ អយំ ភាវនាយ សមារោបនា។
Tattha katamā bhāvanāya samāropanā? Yathāha bhagavā ‘‘tasmātiha tvaṃ bhikkhu kāye kāyānupassī viharāhi, ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ’’. Ātāpīti vīriyindriyaṃ. Sampajānoti paññindriyaṃ. Satimāti satindriyaṃ. Vineyya loke abhijjhādomanassanti samādhindriyaṃ. Evaṃ kāye kāyānupassino viharato cattāro satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti. Kena kāraṇena? Ekalakkhaṇattā catunnaṃ indriyānaṃ. Catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu cattāro sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti. Catūsu sammappadhānesu bhāviyamānesu cattāro iddhipādā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti. Catūsu iddhipādesu bhāviyamānesu pañcindriyāni bhāvanāpāripūriṃ gacchanti. Evaṃ sabbe . Kena kāraṇena? Sabbe hi bodhaṅgamā dhammā bodhipakkhiyā niyyānikalakkhaṇena ekalakkhaṇā, te ekalakkhaṇattā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti. Ayaṃ bhāvanāya samāropanā.
តត្ថ កតមា បហានេន សមារោបនា? កាយេ កាយានុបស្សី វិហរន្តោ ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសំ បជហតិ, កពឡីការោ ចស្ស អាហារោ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, កាមុបាទានេន ច អនុបាទានោ ភវតិ, កាមយោគេន ច វិសំយុត្តោ ភវតិ, អភិជ្ឈាកាយគន្ថេន ច វិប្បយុជ្ជតិ, កាមាសវេន ច អនាសវោ ភវតិ, កាមោឃញ្ច ឧត្តិណ្ណោ ភវតិ, រាគសល្លេន ច វិសល្លោ ភវតិ, រូបូបិកា 1 ចស្ស វិញ្ញាណដ្ឋិតិ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, រូបធាតុយំ ចស្ស រាគោ បហីនោ ភវតិ, ន ច ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ។
Tattha katamā pahānena samāropanā? Kāye kāyānupassī viharanto ‘‘asubhe subha’’nti vipallāsaṃ pajahati, kabaḷīkāro cassa āhāro pariññaṃ gacchati, kāmupādānena ca anupādāno bhavati, kāmayogena ca visaṃyutto bhavati, abhijjhākāyaganthena ca vippayujjati, kāmāsavena ca anāsavo bhavati, kāmoghañca uttiṇṇo bhavati, rāgasallena ca visallo bhavati, rūpūpikā 2 cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati, rūpadhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati, na ca chandāgatiṃ gacchati.
វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសំ បជហតិ, ផស្សោ ចស្ស អាហារោ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, ភវូបាទានេន ច អនុបាទានោ ភវតិ, ភវយោគេន ច វិសំយុត្តោ ភវតិ, ព្យាបាទកាយគន្ថេន ច វិប្បយុជ្ជតិ, ភវាសវេន ច អនាសវោ ភវតិ, ភវោឃញ្ច ឧត្តិណ្ណោ ភវតិ, ទោសសល្លេន ច វិសល្លោ ភវតិ, វេទនូបិកា ចស្ស វិញ្ញាណដ្ឋិតិ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, វេទនាធាតុយំ ចស្ស រាគោ បហីនោ ភវតិ, ន ច ទោសាគតិំ គច្ឆតិ។
Vedanāsu vedanānupassī viharanto ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāsaṃ pajahati, phasso cassa āhāro pariññaṃ gacchati, bhavūpādānena ca anupādāno bhavati, bhavayogena ca visaṃyutto bhavati, byāpādakāyaganthena ca vippayujjati, bhavāsavena ca anāsavo bhavati, bhavoghañca uttiṇṇo bhavati, dosasallena ca visallo bhavati, vedanūpikā cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati, vedanādhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati, na ca dosāgatiṃ gacchati.
ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី វិហរន្តោ ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសំ បជហតិ, វិញ្ញាណំ ចស្ស អាហារោ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, ទិដ្ឋុបាទានេន ច អនុបាទានោ ភវតិ, ទិដ្ឋិយោគេន ច វិសំយុត្តោ ភវតិ, សីលព្ពតបរាមាសកាយគន្ថេន ច វិប្បយុជ្ជតិ, ទិដ្ឋាសវេន ច អនាសវោ ភវតិ, ទិដ្ឋោឃញ្ច ឧត្តិណ្ណោ ភវតិ, មានសល្លេន ច វិសល្លោ ភវតិ, សញ្ញូបិកា ចស្ស វិញ្ញាណដ្ឋិតិ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, សញ្ញាធាតុយំ ចស្ស រាគោ បហីនោ ភវតិ, ន ច ភយាគតិំ គច្ឆតិ។
Citte cittānupassī viharanto ‘‘anicce nicca’’nti vipallāsaṃ pajahati, viññāṇaṃ cassa āhāro pariññaṃ gacchati, diṭṭhupādānena ca anupādāno bhavati, diṭṭhiyogena ca visaṃyutto bhavati, sīlabbataparāmāsakāyaganthena ca vippayujjati, diṭṭhāsavena ca anāsavo bhavati, diṭṭhoghañca uttiṇṇo bhavati, mānasallena ca visallo bhavati, saññūpikā cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati, saññādhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati, na ca bhayāgatiṃ gacchati.
ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរន្តោ ‘‘អនត្តនិ 3 អត្តា’’តិ វិបល្លាសំ បជហតិ, មនោសញ្ចេតនា ចស្ស អាហារោ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, អត្តវាទុបាទានេន ច អនុបាទានោ ភវតិ, អវិជ្ជាយោគេន ច វិសំយុត្តោ ភវតិ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថេន ច វិប្បយុជ្ជតិ, អវិជ្ជាសវេន ច អនាសវោ ភវតិ, អវិជ្ជោឃញ្ច ឧត្តិណ្ណោ ភវតិ, មោហសល្លេន ច វិសល្លោ ភវតិ , សង្ខារូបិកា ចស្ស វិញ្ញាណដ្ឋិតិ បរិញ្ញំ គច្ឆតិ, សង្ខារធាតុយំ ចស្ស រាគោ បហីនោ ភវតិ, ន ច មោហាគតិំ គច្ឆតិ។ អយំ បហានេន សមារោបនា។
Dhammesu dhammānupassī viharanto ‘‘anattani 4 attā’’ti vipallāsaṃ pajahati, manosañcetanā cassa āhāro pariññaṃ gacchati, attavādupādānena ca anupādāno bhavati, avijjāyogena ca visaṃyutto bhavati, idaṃsaccābhinivesakāyaganthena ca vippayujjati, avijjāsavena ca anāsavo bhavati, avijjoghañca uttiṇṇo bhavati, mohasallena ca visallo bhavati , saṅkhārūpikā cassa viññāṇaṭṭhiti pariññaṃ gacchati, saṅkhāradhātuyaṃ cassa rāgo pahīno bhavati, na ca mohāgatiṃ gacchati. Ayaṃ pahānena samāropanā.
តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ –
Tenāha āyasmā mahākaccāyano –
‘‘យេ ធម្មា យំ មូលា, យេ ចេកត្ថា បកាសិតា មុនិនា;
‘‘Ye dhammā yaṃ mūlā, ye cekatthā pakāsitā muninā;
តេ សមារោបយិតព្ពា, ឯស សមារោបនោ ហារោ’’តិ។
Te samāropayitabbā, esa samāropano hāro’’ti.
និយុត្តោ សមារោបនោ ហារោ។
Niyutto samāropano hāro.
និដ្ឋិតោ ច ហារវិភង្គោ។
Niṭṭhito ca hāravibhaṅgo.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ១៦. សមារោបនហារវិភង្គវណ្ណនា • 16. Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ១៦. សមារោបនហារវិភង្គវណ្ណនា • 16. Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ១៦. សមារោបនហារវិភង្គវិភាវនា • 16. Samāropanahāravibhaṅgavibhāvanā
