| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā |
៣. អាយតនយមកំ
3. Āyatanayamakaṃ
១. បណ្ណត្តិឧទ្ទេសវារវណ្ណនា
1. Paṇṇattiuddesavāravaṇṇanā
១-៩. ឥទានិ មូលយមកេ ទេសិតេយេវ កុសលាទិធម្មេ អាយតនវសេនាបិ សង្គណ្ហិត្វា ខន្ធយមកានន្តរំ ទេសិតស្ស អាយតនយមកស្ស វណ្ណនា ហោតិ។ តត្ថ ខន្ធយមកេ វុត្តនយេនេវ បាឡិវវត្ថានំ វេទិតព្ពំ។ យថេវ ហិ តត្ថ បណ្ណត្តិវារោ, បវត្តិវារោ, បរិញ្ញាវារោតិ តយោ មហាវារា ហោន្តិ, តថា ឥធាបិ។ វចនត្ថោបិ នេសំ តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ។ ឥធាបិ ច បណ្ណត្តិវារោ ឧទ្ទេសនិទ្ទេសវសេន ទ្វិធា វវត្ថិតោ។ ឥតរេ និទ្ទេសវសេនេវ។ ‘តត្ថ ទ្វាទសាយតនានី’តិ បទំ អាទិំ កត្វា យាវ នាយតនា ន មនោតិ, តាវ បណ្ណត្តិវារស្ស ឧទ្ទេសវារោ វេទិតព្ពោ។ តត្ថ ទ្វាទសាយតនានីតិ អយំ យមកវសេន បុច្ឆិតព្ពានំ អាយតនានំ ឧទ្ទេសោ។ ចក្ខាយតនំ…បេ.… ធម្មាយតនន្តិ តេសញ្ញេវ បភេទតោ នាមវវត្ថានំ។ យមកវសេន បុច្ឆាសុខត្ថញ្ចេត្ថ បឋមំ បដិបាដិយា អជ្ឈត្តរូបាយតនានិ វុត្តានិ។ បច្ឆា ពាហិររូបាយតនានិ។ បរិយោសានេ មនាយតនធម្មាយតនានិ។
1-9. Idāni mūlayamake desiteyeva kusalādidhamme āyatanavasenāpi saṅgaṇhitvā khandhayamakānantaraṃ desitassa āyatanayamakassa vaṇṇanā hoti. Tattha khandhayamake vuttanayeneva pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ. Yatheva hi tattha paṇṇattivāro, pavattivāro, pariññāvāroti tayo mahāvārā honti, tathā idhāpi. Vacanatthopi nesaṃ tattha vuttanayeneva veditabbo. Idhāpi ca paṇṇattivāro uddesaniddesavasena dvidhā vavatthito. Itare niddesavaseneva. ‘Tattha dvādasāyatanānī’ti padaṃ ādiṃ katvā yāva nāyatanā na manoti, tāva paṇṇattivārassa uddesavāro veditabbo. Tattha dvādasāyatanānīti ayaṃ yamakavasena pucchitabbānaṃ āyatanānaṃ uddeso. Cakkhāyatanaṃ…pe… dhammāyatananti tesaññeva pabhedato nāmavavatthānaṃ. Yamakavasena pucchāsukhatthañcettha paṭhamaṃ paṭipāṭiyā ajjhattarūpāyatanāni vuttāni. Pacchā bāhirarūpāyatanāni. Pariyosāne manāyatanadhammāyatanāni.
យថា បន ហេដ្ឋា ខន្ធវសេន, ឯវមិធ ឥមេសំ អាយតនានំ វសេន បទសោធនវារោ, បទសោធនមូលចក្កវារោ, សុទ្ធាយតនវារោ, សុទ្ធាយតនមូលចក្កវារោតិ, ចត្តារោវ នយវារា ហោន្តិ។ ឯកេកោ ចេត្ថ អនុលោមបដិលោមវសេន ទុវិធោយេវ។ តេសមត្ថោ តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ។ យថា បន ខន្ធយមកេ បទសោធនវារស្ស អនុលោមវារេ ‘រូបំ រូបក្ខន្ធោ, រូបក្ខន្ធោ រូប’ន្តិអាទីនិ បញ្ច យមកានិ, តថា ឥធ ‘ចក្ខុ, ចក្ខាយតនំ; ចក្ខាយតនំ; ចក្ខូ’តិអាទីនិ ទ្វាទស។ បដិលោមវារេបិ ‘ន ចក្ខុ, ន ចក្ខាយតនំ; ន ចក្ខាយតនំ, ន ចក្ខូ’តិអាទីនិ ទ្វាទស , បទសោធនមូលចក្កវារស្ស បនេត្ថ អនុលោមវារេ ឯកេកាយតនមូលកានិ ឯកាទស ឯកាទស កត្វា ទ្វត្តិំសសតំ យមកានិ។ បដិលោមវារេបិ ទ្វត្តិំសសតមេវ។ សុទ្ធាយតនវារស្សាបិ អនុលោមវារេ ទ្វាទស, បដិលោមវារេ ទ្វាទស, សុទ្ធាយតនមូលចក្កវារស្សាបិ អនុលោមវារេ ឯកេកាយតនមូលកានិ ឯកាទស ឯកាទស កត្វា ទ្វត្តិំសសតំ យមកានិ។ បដិលោមវារេបិ ទ្វត្តិំសសតមេវាតិ ឯវមិធ ឆសត្តតាធិកេហិ បញ្ចហិ យមកសតេហិ, ទ្វិបញ្ញាសាធិកេហិ ឯកាទសហិ បុច្ឆាសតេហិ, ចតុរាធិកេហិ តេវីសាយ អត្ថសតេហិ ច បដិមណ្ឌិតោ បណ្ណត្តិវារស្ស ឧទ្ទេសវារោ វេទិតព្ពោ។
Yathā pana heṭṭhā khandhavasena, evamidha imesaṃ āyatanānaṃ vasena padasodhanavāro, padasodhanamūlacakkavāro, suddhāyatanavāro, suddhāyatanamūlacakkavāroti, cattārova nayavārā honti. Ekeko cettha anulomapaṭilomavasena duvidhoyeva. Tesamattho tattha vuttanayeneva veditabbo. Yathā pana khandhayamake padasodhanavārassa anulomavāre ‘rūpaṃ rūpakkhandho, rūpakkhandho rūpa’ntiādīni pañca yamakāni, tathā idha ‘cakkhu, cakkhāyatanaṃ; cakkhāyatanaṃ; cakkhū’tiādīni dvādasa. Paṭilomavārepi ‘na cakkhu, na cakkhāyatanaṃ; na cakkhāyatanaṃ, na cakkhū’tiādīni dvādasa , padasodhanamūlacakkavārassa panettha anulomavāre ekekāyatanamūlakāni ekādasa ekādasa katvā dvattiṃsasataṃ yamakāni. Paṭilomavārepi dvattiṃsasatameva. Suddhāyatanavārassāpi anulomavāre dvādasa, paṭilomavāre dvādasa, suddhāyatanamūlacakkavārassāpi anulomavāre ekekāyatanamūlakāni ekādasa ekādasa katvā dvattiṃsasataṃ yamakāni. Paṭilomavārepi dvattiṃsasatamevāti evamidha chasattatādhikehi pañcahi yamakasatehi, dvipaññāsādhikehi ekādasahi pucchāsatehi, caturādhikehi tevīsāya atthasatehi ca paṭimaṇḍito paṇṇattivārassa uddesavāro veditabbo.
បណ្ណត្តិឧទ្ទេសវារវណ្ណនា។
Paṇṇattiuddesavāravaṇṇanā.
១. បណ្ណត្តិនិទ្ទេសវារវណ្ណនា
1. Paṇṇattiniddesavāravaṇṇanā
១០-១៧. និទ្ទេសវារេ បន ហេដ្ឋា ខន្ធយមកស្ស បណ្ណត្តិវារនិទ្ទេសេ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ អញ្ញត្រ វិសេសា។ តត្រាយំ វិសេសោ – ទិព្ពចក្ខូតិ ទុតិយវិជ្ជាញាណំ។ បញ្ញាចក្ខូតិ តតិយវិជ្ជាញាណំ។ ទិព្ពសោតន្តិ ទុតិយអភិញ្ញាញាណំ។ តណ្ហាសោតន្តិ តណ្ហាវ។ អវសេសោ កាយោតិ នាមកាយោ, រូបកាយោ, ហត្ថិកាយោ, អស្សកាយោតិ ឯវមាទិ។ អវសេសំ រូបន្តិ រូបាយតនតោ សេសំ ភូតុបាទាយរូបញ្ចេវ បិយរូបសាតរូបញ្ច។ សីលគន្ធោតិអាទីនិ វាយនដ្ឋេន សីលាទីនំយេវ នាមានិ។ អត្ថរសោតិអាទីនិបិ សាធុមធុរដ្ឋេន អត្ថាទីនញ្ញេវ នាមានិ។ អវសេសោ ធម្មោតិ បរិយត្តិធម្មាទិអនេកប្បភេទោតិ អយមេត្ថ វិសេសោ។
10-17. Niddesavāre pana heṭṭhā khandhayamakassa paṇṇattivāraniddese vuttanayeneva attho veditabbo. Aññatra visesā. Tatrāyaṃ viseso – dibbacakkhūti dutiyavijjāñāṇaṃ. Paññācakkhūti tatiyavijjāñāṇaṃ. Dibbasotanti dutiyaabhiññāñāṇaṃ. Taṇhāsotanti taṇhāva. Avaseso kāyoti nāmakāyo, rūpakāyo, hatthikāyo, assakāyoti evamādi. Avasesaṃ rūpanti rūpāyatanato sesaṃ bhūtupādāyarūpañceva piyarūpasātarūpañca. Sīlagandhotiādīni vāyanaṭṭhena sīlādīnaṃyeva nāmāni. Attharasotiādīnipi sādhumadhuraṭṭhena atthādīnaññeva nāmāni. Avaseso dhammoti pariyattidhammādianekappabhedoti ayamettha viseso.
បណ្ណត្តិនិទ្ទេសវារវណ្ណនា។
Paṇṇattiniddesavāravaṇṇanā.
២. បវត្តិវារវណ្ណនា
2. Pavattivāravaṇṇanā
១៨-២១. ឥធាបិ ច បវត្តិវារស្ស ឧប្បាទវារាទីសុ តីសុ អន្តរវារេសុ ឯកេកស្មិំ ឆឡេវ កាលភេទា។ តេសំ ឯកេកស្មិំ កាលេ បុគ្គលវារាទយោ តយោ វារា។ តេ សព្ពេបិ អនុលោមបដិលោមនយវសេន ទុវិធាវ ហោន្តិ។ តត្ថ បច្ចុប្បន្នកាលេ បុគ្គលវារស្ស អនុលោមនយេ យថា ខន្ធយមកេ រូបក្ខន្ធមូលកានិ ចត្តារិ, វេទនាក្ខន្ធមូលកានិ តីណិ, សញ្ញាក្ខន្ធមូលកានិ ទ្វេ, សង្ខារក្ខន្ធមូលកំ ឯកន្តិ អគ្គហិតគ្គហណេន ទស យមកានិ ហោន្តិ។ ឯវំ ‘‘យស្ស ចក្ខាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស សោតាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ; យស្ស វា បន សោតាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ចក្ខាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ; យស្ស ចក្ខាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ឃាណាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, កាយាយតនំ, រូបាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, គន្ធាយតនំ, រសាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ, ឧប្បជ្ជតិ; យស្ស វា បន ធម្មាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ចក្ខាយតនំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ ឯវំ ចក្ខាយតនមូលកានិ ឯកាទស។ ‘‘យស្ស សោតាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ឃានាយតនំ ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិនា នយេន សោតាយតនមូលកានិ ទស; ឃានាយតនមូលកានិ នវ, ជិវ្ហាយតនមូលកានិ អដ្ឋ; កាយាយតនមូលកានិ សត្ត; រូបាយតនមូលកានិ ឆ; សទ្ទាយតនមូលកានិ បញ្ច; គន្ធាយតនមូលកានិ ចត្តារិ; រសាយតនមូលកានិ តីណិ; ផោដ្ឋព្ពាយតនមូលកានិ ទ្វេ; មនាយតនមូលកំ ឯកន្តិ អគ្គហិតគ្គហណេន ឆសដ្ឋិ យមកានិ ហោន្តិ។
18-21. Idhāpi ca pavattivārassa uppādavārādīsu tīsu antaravāresu ekekasmiṃ chaḷeva kālabhedā. Tesaṃ ekekasmiṃ kāle puggalavārādayo tayo vārā. Te sabbepi anulomapaṭilomanayavasena duvidhāva honti. Tattha paccuppannakāle puggalavārassa anulomanaye yathā khandhayamake rūpakkhandhamūlakāni cattāri, vedanākkhandhamūlakāni tīṇi, saññākkhandhamūlakāni dve, saṅkhārakkhandhamūlakaṃ ekanti aggahitaggahaṇena dasa yamakāni honti. Evaṃ ‘‘yassa cakkhāyatanaṃ uppajjati, tassa sotāyatanaṃ uppajjati; yassa vā pana sotāyatanaṃ uppajjati, tassa cakkhāyatanaṃ uppajjati; yassa cakkhāyatanaṃ uppajjati, tassa ghāṇāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, manāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ, uppajjati; yassa vā pana dhammāyatanaṃ uppajjati, tassa cakkhāyatanaṃ uppajjatī’’ti evaṃ cakkhāyatanamūlakāni ekādasa. ‘‘Yassa sotāyatanaṃ uppajjati, tassa ghānāyatanaṃ uppajjatī’’tiādinā nayena sotāyatanamūlakāni dasa; ghānāyatanamūlakāni nava, jivhāyatanamūlakāni aṭṭha; kāyāyatanamūlakāni satta; rūpāyatanamūlakāni cha; saddāyatanamūlakāni pañca; gandhāyatanamūlakāni cattāri; rasāyatanamūlakāni tīṇi; phoṭṭhabbāyatanamūlakāni dve; manāyatanamūlakaṃ ekanti aggahitaggahaṇena chasaṭṭhi yamakāni honti.
តត្ថ ចក្ខាយតនមូលកេសុ ឯកាទសសុ ‘‘យស្ស ចក្ខាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, រូបាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ ឥមានិ បញ្ចេវ វិស្សជ្ជិតានិ។ តេសុ បឋមំ វិស្សជ្ជេតព្ពំ តាវ វិស្សជ្ជិតំ។ ទុតិយំ កិញ្ចាបិ បឋមេន សទិសវិស្សជ្ជនំ, ចក្ខុសោតាយតនានំ បវត្តិដ្ឋានេ បន ឃានាយតនស្ស ន ឯកន្តេន បវត្តិតោ ‘‘កថំ នុ ខោ ឯតំ វិស្សជ្ជេតព្ព’’ន្តិ វិមតិនិវារណត្ថំ វិស្សជ្ជិតំ។ រូបាយតនមនាយតនធម្មាយតនេហិ សទ្ធិំ តីណិ យមកានិ អសទិសវិស្សជ្ជនត្តា វិស្សជ្ជិតានិ។ សេសេសុ ជិវ្ហាយតនកាយាយតនេហិ តាវ សទ្ធិំ ទ្វេ យមកានិ បុរិមេហិ ទ្វីហិ សទ្ធិំ សទិសវិស្សជ្ជនានិ។ សទ្ទាយតនស្ស បដិសន្ធិក្ខណេ អនុប្បត្តិតោ តេន សទ្ធិំ យមកស្ស វិស្សជ្ជនមេវ នត្ថិ។ គន្ធរសផោដ្ឋព្ពាយតនេហិបិ សទ្ធិំ តីណិ យមកានិ បុរិមេហិ ទ្វីហិ សទិសវិស្សជ្ជនានេវ ហោន្តីតិ តន្តិយា លហុភាវត្ថំ សង្ខិត្តានិ។ សោតាយតនមូលកេសុ យំ លព្ភតិ , តំ បុរិមេហិ សទិសវិស្សជ្ជនមេវាតិ ឯកម្បិ បាឡិំ នារុឡ្ហំ។ ឃានាយតនមូលកេសុ រូបាយតនេន សទ្ធិំ ឯកំ, មនាយតនធម្មាយតនេហិ សទ្ធិំ ទ្វេតិ តីណិ យមកានិ បាឡិំ អារុឡ្ហានិ។ សេសានិ ឃានាយតនយមកេន សទិសវិស្សជ្ជនត្តា នារុឡ្ហានិ។ តថា ជិវ្ហាយតនកាយាយតនមូលកានិ។ រូបាយតនមូលកេសុ មនាយតនធម្មាយតនេហិ សទ្ធិំ ទ្វេយេវ វិស្សជ្ជិតានិ។ គន្ធរសផោដ្ឋព្ពេហិ បន សទ្ធិំ តីណិ រូបាយតនមនាយតនេហិ សទ្ធិំ សទិសវិស្សជ្ជនានិ។ យថេវ ហេត្ថ ‘‘សរូបកានំ អចិត្តកាន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ, តថា ឥធាបិ ‘‘សរូបកានំ អគន្ធកានំ, អរសកានំ អផោដ្ឋព្ពកាន’’ន្តិ យោជនា វេទិតព្ពា។ គន្ធាទីនិ ចេត្ថ អាយតនភូតានេវ អធិប្បេតានិ។ តស្មា ‘‘សរូបកានំ សគន្ធាយតនាន’’ន្តិ អាយតនវសេនេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។
Tattha cakkhāyatanamūlakesu ekādasasu ‘‘yassa cakkhāyatanaṃ uppajjati, tassa sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, manāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ uppajjatī’’ti imāni pañceva vissajjitāni. Tesu paṭhamaṃ vissajjetabbaṃ tāva vissajjitaṃ. Dutiyaṃ kiñcāpi paṭhamena sadisavissajjanaṃ, cakkhusotāyatanānaṃ pavattiṭṭhāne pana ghānāyatanassa na ekantena pavattito ‘‘kathaṃ nu kho etaṃ vissajjetabba’’nti vimatinivāraṇatthaṃ vissajjitaṃ. Rūpāyatanamanāyatanadhammāyatanehi saddhiṃ tīṇi yamakāni asadisavissajjanattā vissajjitāni. Sesesu jivhāyatanakāyāyatanehi tāva saddhiṃ dve yamakāni purimehi dvīhi saddhiṃ sadisavissajjanāni. Saddāyatanassa paṭisandhikkhaṇe anuppattito tena saddhiṃ yamakassa vissajjanameva natthi. Gandharasaphoṭṭhabbāyatanehipi saddhiṃ tīṇi yamakāni purimehi dvīhi sadisavissajjanāneva hontīti tantiyā lahubhāvatthaṃ saṅkhittāni. Sotāyatanamūlakesu yaṃ labbhati , taṃ purimehi sadisavissajjanamevāti ekampi pāḷiṃ nāruḷhaṃ. Ghānāyatanamūlakesu rūpāyatanena saddhiṃ ekaṃ, manāyatanadhammāyatanehi saddhiṃ dveti tīṇi yamakāni pāḷiṃ āruḷhāni. Sesāni ghānāyatanayamakena sadisavissajjanattā nāruḷhāni. Tathā jivhāyatanakāyāyatanamūlakāni. Rūpāyatanamūlakesu manāyatanadhammāyatanehi saddhiṃ dveyeva vissajjitāni. Gandharasaphoṭṭhabbehi pana saddhiṃ tīṇi rūpāyatanamanāyatanehi saddhiṃ sadisavissajjanāni. Yatheva hettha ‘‘sarūpakānaṃ acittakāna’’ntiādi vuttaṃ, tathā idhāpi ‘‘sarūpakānaṃ agandhakānaṃ, arasakānaṃ aphoṭṭhabbakāna’’nti yojanā veditabbā. Gandhādīni cettha āyatanabhūtāneva adhippetāni. Tasmā ‘‘sarūpakānaṃ sagandhāyatanāna’’nti āyatanavasenettha attho daṭṭhabbo.
សទ្ទាយតនមូលកានិ អត្ថាភាវតោ បាឡិំ នារុឡ្ហានេវ។ គន្ធរសផោដ្ឋព្ពមូលកានិ ចត្តារិ តីណិ ទ្វេ ច ហេដ្ឋិមេហិ សទិសវិស្សជ្ជនត្តា បាឡិំ នារុឡ្ហានិ។ មនាយតនមូលកំ វិស្សជ្ជិតមេវាតិ ឯវមេតានិ បច្ចុប្បន្នកាលេ បុគ្គលវារស្ស អនុលោមនយេ កតិបយយមកវិស្សជ្ជនេនេវ ឆសដ្ឋិយមកានិ វិស្សជ្ជិតានិ នាម ហោន្តីតិ វេទិតព្ពានិ។ យថា ច បុគ្គលវារេ, ឯវំ ឱកាសវារេបិ បុគ្គលោកាសវារេបិ ឆសដ្ឋីតិ បច្ចុប្បន្នកាលេ តីសុ វារេសុ អនុលោមនយេ អដ្ឋនវុតិសតំ យមកានិ ហោន្តិ។ យថា ច អនុលោមនយេ, ឯវំ បដិលោមនយេបីតិ សព្ពានិបិ បច្ចុប្បន្នកាលេ ឆន្នវុតាធិកានិ តីណិ យមកសតានិ ហោន្តិ។ តេសុ ទ្វានវុតាធិកានិ សត្ត បុច្ឆាសតានិ, ចតុរាសីតាធិកានិ ច បន្នរស អត្ថសតានិ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពានិ។ ឯវំ សេសេសុបិ បញ្ចសុ កាលភេទេសូតិ សព្ពានិបិ ឆសត្តតាធិកានិ តេវីសតិ យមកសតានិ។ តតោ ទិគុណា បុច្ឆា, តតោ ទិគុណា អត្ថាតិ ឥទមេត្ថ ឧប្បាទវារេ បាឡិវវត្ថានំ។ និរោធវារឧប្បាទនិរោធវារេសុបិ ឯសេវ នយោតិ។ សព្ពស្មិម្បិ បវត្តិវារេ អដ្ឋវីសានិ ឯកសត្តតិ យមកសតានិ។ តតោ ទិគុណា បុច្ឆា, តតោ ទិគុណា អត្ថា វេទិតព្ពា។ បាឡិ បន មនាយតនំ ធម្មាយតនញ្ច ឯកសទិសំ, នានំ នត្ថិ។ ឧបរិ បន ‘‘វារសង្ខេបោ ហោតី’’តិអាទីនិ វត្វា តត្ថ តត្ថ សង្ខិត្តា។ តស្មា យំ តត្ថ តត្ថ សង្ខិត្តំ, តំ សព្ពំ អសម្មុយ្ហន្តេហិ សល្លក្ខេតព្ពំ។
Saddāyatanamūlakāni atthābhāvato pāḷiṃ nāruḷhāneva. Gandharasaphoṭṭhabbamūlakāni cattāri tīṇi dve ca heṭṭhimehi sadisavissajjanattā pāḷiṃ nāruḷhāni. Manāyatanamūlakaṃ vissajjitamevāti evametāni paccuppannakāle puggalavārassa anulomanaye katipayayamakavissajjaneneva chasaṭṭhiyamakāni vissajjitāni nāma hontīti veditabbāni. Yathā ca puggalavāre, evaṃ okāsavārepi puggalokāsavārepi chasaṭṭhīti paccuppannakāle tīsu vāresu anulomanaye aṭṭhanavutisataṃ yamakāni honti. Yathā ca anulomanaye, evaṃ paṭilomanayepīti sabbānipi paccuppannakāle channavutādhikāni tīṇi yamakasatāni honti. Tesu dvānavutādhikāni satta pucchāsatāni, caturāsītādhikāni ca pannarasa atthasatāni hontīti veditabbāni. Evaṃ sesesupi pañcasu kālabhedesūti sabbānipi chasattatādhikāni tevīsati yamakasatāni. Tato diguṇā pucchā, tato diguṇā atthāti idamettha uppādavāre pāḷivavatthānaṃ. Nirodhavārauppādanirodhavāresupi eseva nayoti. Sabbasmimpi pavattivāre aṭṭhavīsāni ekasattati yamakasatāni. Tato diguṇā pucchā, tato diguṇā atthā veditabbā. Pāḷi pana manāyatanaṃ dhammāyatanañca ekasadisaṃ, nānaṃ natthi. Upari pana ‘‘vārasaṅkhepo hotī’’tiādīni vatvā tattha tattha saṅkhittā. Tasmā yaṃ tattha tattha saṅkhittaṃ, taṃ sabbaṃ asammuyhantehi sallakkhetabbaṃ.
អត្ថវិនិច្ឆយេ បនេត្ថ ឥទំ នយមុខំ។ សចក្ខុកានំ អសោតកានន្តិ អបាយេ ជាតិពធិរឱបបាតិកំ សន្ធាយ វុត្តំ។ សោ ហិ សចក្ខុកោ អសោតកោ ហុត្វា ឧបបជ្ជតិ។ យថាហ – ‘‘កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្សចិ អបរានិ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ។ ឱបបាតិកានំ បេតានំ , ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ, ឱបបាតិកានំ នេរយិកានំ; ជច្ចពធិរានំ ឧបបត្តិក្ខណេ ទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ, ចក្ខាយតនំ រូបឃានគន្ធជិវ្ហារសកាយផោដ្ឋព្ពាយតនំ មនាយតនំ ធម្មាយតន’’ន្តិ។ សចក្ខុកានំ សសោតកានន្តិ សុគតិទុគ្គតីសុ បរិបុណ្ណាយតនេ ច ឱបបាតិកេ រូបីព្រហ្មានោ ច សន្ធាយ វុត្តំ។ តេ ហិ សចក្ខុកា សសោតកា ហុត្វា ឧបបជ្ជន្តិ។ យថាហ – ‘‘កាមធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ កស្សចិ ឯកាទសាយតនានិ បាតុភវន្តិ; កាមាវចរានំ ទេវានំ, បឋមកប្បិកានំ មនុស្សានំ, ឱបបាតិកានំ បេតានំ, ឱបបាតិកានំ អសុរានំ, ឱបបាតិកានំ តិរច្ឆានគតានំ, ឱបបាតិកានំ នេរយិកានំ, បរិបុណ្ណាយតនានំ។ រូបធាតុយា ឧបបត្តិក្ខណេ បញ្ចាយតនានិ បាតុភវន្តិ, ចក្ខាយតនំ រូបសោតមនាយតនំ ធម្មាយតន’’ន្តិ។
Atthavinicchaye panettha idaṃ nayamukhaṃ. Sacakkhukānaṃ asotakānanti apāye jātibadhiraopapātikaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi sacakkhuko asotako hutvā upapajjati. Yathāha – ‘‘kāmadhātuyā upapattikkhaṇe kassaci aparāni dasāyatanāni pātubhavanti. Opapātikānaṃ petānaṃ , opapātikānaṃ asurānaṃ, opapātikānaṃ tiracchānagatānaṃ, opapātikānaṃ nerayikānaṃ; jaccabadhirānaṃ upapattikkhaṇe dasāyatanāni pātubhavanti, cakkhāyatanaṃ rūpaghānagandhajivhārasakāyaphoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatana’’nti. Sacakkhukānaṃ sasotakānanti sugatiduggatīsu paripuṇṇāyatane ca opapātike rūpībrahmāno ca sandhāya vuttaṃ. Te hi sacakkhukā sasotakā hutvā upapajjanti. Yathāha – ‘‘kāmadhātuyā upapattikkhaṇe kassaci ekādasāyatanāni pātubhavanti; kāmāvacarānaṃ devānaṃ, paṭhamakappikānaṃ manussānaṃ, opapātikānaṃ petānaṃ, opapātikānaṃ asurānaṃ, opapātikānaṃ tiracchānagatānaṃ, opapātikānaṃ nerayikānaṃ, paripuṇṇāyatanānaṃ. Rūpadhātuyā upapattikkhaṇe pañcāyatanāni pātubhavanti, cakkhāyatanaṃ rūpasotamanāyatanaṃ dhammāyatana’’nti.
អឃានកានន្តិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាទយោ សន្ធាយ វុត្តំ។ តេ ហិ សចក្ខុកា អឃានកា ហុត្វា ឧបបជ្ជន្តិ។ កាមធាតុយំ បន អឃានកោ ឱបបាតិកោ នត្ថិ។ យទិ ភវេយ្យ ‘‘កស្សចិ អដ្ឋាយតនានិ បាតុភវន្តី’’តិ វេទយ្យ។ យោ គព្ភសេយ្យកោ បន អឃានកោ សិយា, សោ ‘‘សចក្ខុកាន’’ន្តិ វចនតោ ឥធ អនធិប្បេតោ។ សចក្ខុកានំ សឃានកានន្តិ ជច្ចពធិរម្បិ បរិបុណ្ណាយតនម្បិ ឱបបាតិកំ សន្ធាយ វុត្តំ។ សឃានកានំ អចក្ខុកានន្តិ ជច្ចន្ធម្បិ ជច្ចពធិរម្បិ ឱបបាតិកំ សន្ធាយ វុត្តមេវ។ សឃានកានំ សចក្ខុកានន្តិ បរិបុណ្ណាយតនមេវ ឱបបាតិកំ សន្ធាយ វុត្តំ។
Aghānakānanti brahmapārisajjādayo sandhāya vuttaṃ. Te hi sacakkhukā aghānakā hutvā upapajjanti. Kāmadhātuyaṃ pana aghānako opapātiko natthi. Yadi bhaveyya ‘‘kassaci aṭṭhāyatanāni pātubhavantī’’ti vedayya. Yo gabbhaseyyako pana aghānako siyā, so ‘‘sacakkhukāna’’nti vacanato idha anadhippeto. Sacakkhukānaṃ saghānakānanti jaccabadhirampi paripuṇṇāyatanampi opapātikaṃ sandhāya vuttaṃ. Saghānakānaṃ acakkhukānanti jaccandhampi jaccabadhirampi opapātikaṃ sandhāya vuttameva. Saghānakānaṃ sacakkhukānanti paripuṇṇāyatanameva opapātikaṃ sandhāya vuttaṃ.
សរូបកានំ អចក្ខុកានន្តិ ឯត្ថ ជច្ចន្ធជច្ចពធិរឱបបាតិកេសុ អញ្ញតរោបិ គព្ភសេយ្យកោបិ លព្ភតិយេវ។ សចិត្តកានំ អចក្ខុកានន្តិ ឯត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តេហិ ជច្ចន្ធាទីហិ តីហិ សទ្ធិំ អរូបិនោបិ លព្ភន្តិ។ អចក្ខុកានន្តិ ឯត្ថ បុរិមបទេ វុត្តេហិ ចតូហិ សទ្ធិំ អសញ្ញសត្តាបិ លព្ភន្តិ។ សរូបកានំ អឃានកានន្តិ ឯត្ថ គព្ភសេយ្យកា ច អសញ្ញសត្តា ច សេសរូបីព្រហ្មានោ ច លព្ភន្តិ។ សចិត្តកានំ អឃានកានន្តិ ឯត្ថ គព្ភសេយ្យកា ច រូបារូបព្រហ្មានោ ច លព្ភន្តិ។ អចិត្តកានំ អរូបកានន្តិបទេសុ បន ឯកវោការចតុវោការសត្តាវ លព្ភន្តីតិ ឥមិនា នយេន សព្ពេសុ បុគ្គលវារេសុ បុគ្គលវិភាគោ វេទិតព្ពោ។
Sarūpakānaṃ acakkhukānanti ettha jaccandhajaccabadhiraopapātikesu aññataropi gabbhaseyyakopi labbhatiyeva. Sacittakānaṃ acakkhukānanti ettha heṭṭhā vuttehi jaccandhādīhi tīhi saddhiṃ arūpinopi labbhanti. Acakkhukānanti ettha purimapade vuttehi catūhi saddhiṃ asaññasattāpi labbhanti. Sarūpakānaṃ aghānakānanti ettha gabbhaseyyakā ca asaññasattā ca sesarūpībrahmāno ca labbhanti. Sacittakānaṃ aghānakānanti ettha gabbhaseyyakā ca rūpārūpabrahmāno ca labbhanti. Acittakānaṃ arūpakānantipadesu pana ekavokāracatuvokārasattāva labbhantīti iminā nayena sabbesu puggalavāresu puggalavibhāgo veditabbo.
២២-២៥៤. ឱកាសវារេ យត្ថ ចក្ខាយតនន្តិ រូបីព្រហ្មលោកំ បុច្ឆតិ។ តេនេវ អាមន្តាតិ វុត្តំ ។ តស្មិញ្ហិ តលេ និយមតោ តានិ អាយតនានិ បដិសន្ធិយំ ឧប្បជ្ជន្តិ។ ឥទមេត្ថ នយមុខំ។ ឥមិនា នយមុខេន សកលេបិ បវត្តិវារេ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ បរិញ្ញាវារោ ខន្ធយមកេ វុត្តនយោយេវាតិ។
22-254. Okāsavāre yattha cakkhāyatananti rūpībrahmalokaṃ pucchati. Teneva āmantāti vuttaṃ . Tasmiñhi tale niyamato tāni āyatanāni paṭisandhiyaṃ uppajjanti. Idamettha nayamukhaṃ. Iminā nayamukhena sakalepi pavattivāre attho veditabbo. Pariññāvāro khandhayamake vuttanayoyevāti.
បវត្តិវារវណ្ណនា។
Pavattivāravaṇṇanā.
អាយតនយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Āyatanayamakavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / យមកបាឡិ • Yamakapāḷi / ៣. អាយតនយមកំ • 3. Āyatanayamakaṃ
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ៣. អាយតនយមកំ • 3. Āyatanayamakaṃ
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā / ៣. អាយតនយមកំ • 3. Āyatanayamakaṃ
