| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
អាចរិយវត្តកថាវណ្ណនា
Ācariyavattakathāvaṇṇanā
៧៥. ឧបសេនវត្ថុម្ហិ អាចិណ្ណន្តិ ចរិតំ វត្តំ អនុធម្មតា។ កច្ចិ ភិក្ខុ ខមនីយន្តិ ភិក្ខុ កច្ចិ តុយ្ហំ ឥទំ ចតុចក្កំ នវទ្វារំ សរីរយន្តំ ខមនីយំ សក្កា ខមិតុំ សហិតុំ បរិហរិតុំ, ន កិញ្ចិ ទុក្ខំ ឧប្បាទេតីតិ។ កច្ចិ យាបនីយន្តិ កច្ចិ សព្ពកិច្ចេសុ យាបេតុំ សក្កា, ន កិញ្ចិ អន្តរាយំ ទស្សេតីតិ។ ជានន្តាបិ តថាគតាតិឯវមាទិ យំ បរតោ ‘‘កតិ វស្សោសិ ត្វំ ភិក្ខូ’’តិអាទិនា បុច្ឆិ, តស្ស បរិហារទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ តត្រាយំ សង្ខេបត្ថោ – តថាគតា នាម ជានន្តាបិ សចេ តាទិសំ បុច្ឆាការណំ ហោតិ, បុច្ឆន្តិ។ សចេ បន តាទិសំ បុច្ឆាការណំ នត្ថិ, ជានន្តាបិ ន បុច្ឆន្តិ។ យស្មា បន ពុទ្ធានំ អជាននំ នាម នត្ថិ, តស្មា ‘‘អជានន្តាបី’’តិ ន វុត្តំ។ កាលំ វិទិត្វា បុច្ឆន្តីតិ សចេ តស្សា បុច្ឆាយ សោ កាលោ ហោតិ, ឯវំ តំ កាលំ វិទិត្វា បុច្ឆន្តិ។ សចេ ន ហោតិ, ឯវម្បិ កាលំ វិទិត្វាវ ន បុច្ឆន្តិ។ ឯវំ បុច្ឆន្តាបិ ច អត្ថសំហិតំ តថាគតា បុច្ឆន្តិ, យំ អត្ថនិស្សិតំ ការណនិស្សិតំ, តទេវ បុច្ឆន្តិ, នោ អនត្ថសំហិតំ។ កស្មា? យស្មា អនត្ថសំហិតេ សេតុឃាតោ តថាគតានំ។ សេតុ វុច្ចតិ មគ្គោ, មគ្គេនេវ តាទិសស្ស វចនស្ស ឃាតោ សមុច្ឆេទោតិ វុត្តំ ហោតិ។
75. Upasenavatthumhi āciṇṇanti caritaṃ vattaṃ anudhammatā. Kacci bhikkhu khamanīyanti bhikkhu kacci tuyhaṃ idaṃ catucakkaṃ navadvāraṃ sarīrayantaṃ khamanīyaṃ sakkā khamituṃ sahituṃ pariharituṃ, na kiñci dukkhaṃ uppādetīti. Kacci yāpanīyanti kacci sabbakiccesu yāpetuṃ sakkā, na kiñci antarāyaṃ dassetīti. Jānantāpi tathāgatātievamādi yaṃ parato ‘‘kati vassosi tvaṃ bhikkhū’’tiādinā pucchi, tassa parihāradassanatthaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – tathāgatā nāma jānantāpi sace tādisaṃ pucchākāraṇaṃ hoti, pucchanti. Sace pana tādisaṃ pucchākāraṇaṃ natthi, jānantāpi na pucchanti. Yasmā pana buddhānaṃ ajānanaṃ nāma natthi, tasmā ‘‘ajānantāpī’’ti na vuttaṃ. Kālaṃ viditvā pucchantīti sace tassā pucchāya so kālo hoti, evaṃ taṃ kālaṃ viditvā pucchanti. Sace na hoti, evampi kālaṃ viditvāva na pucchanti. Evaṃ pucchantāpi ca atthasaṃhitaṃ tathāgatā pucchanti, yaṃ atthanissitaṃ kāraṇanissitaṃ, tadeva pucchanti, no anatthasaṃhitaṃ. Kasmā? Yasmā anatthasaṃhite setughāto tathāgatānaṃ. Setu vuccati maggo, maggeneva tādisassa vacanassa ghāto samucchedoti vuttaṃ hoti.
ឥទានិ អត្ថសំហិតន្តិ ឯត្ថ យំ អត្ថនិស្សិតំ វចនំ តថាគតា បុច្ឆន្តិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘ទ្វីហិ អាការេហី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ អាការេហីតិ ការណេហិ ។ ធម្មំ វា ទេសេស្សាមាតិ អដ្ឋុប្បត្តិយុត្តំ សុត្តំ វា បុព្ពចរិតការណយុត្តំ ជាតកំ វា កថយិស្សាម។ សាវកានំ វា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមាតិ សាវកានំ វា តាយ បុច្ឆាយ វីតិក្កមំ បាកដំ កត្វា គរុកំ វា លហុកំ វា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាម អាណំ ឋបេស្សាម។ អតិលហុន្តិ អតិសីឃំ។
Idāni atthasaṃhitanti ettha yaṃ atthanissitaṃ vacanaṃ tathāgatā pucchanti, taṃ dassento ‘‘dvīhi ākārehī’’tiādimāha. Tattha ākārehīti kāraṇehi . Dhammaṃ vā desessāmāti aṭṭhuppattiyuttaṃ suttaṃ vā pubbacaritakāraṇayuttaṃ jātakaṃ vā kathayissāma. Sāvakānaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāmāti sāvakānaṃ vā tāya pucchāya vītikkamaṃ pākaṭaṃ katvā garukaṃ vā lahukaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāma āṇaṃ ṭhapessāma. Atilahunti atisīghaṃ.
៧៦. អញ្ញតិត្ថិយវត្ថុម្ហិ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោតិ បុព្ពេ អញ្ញតិត្ថិយោ ភូតោតិ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ។ ឯត្ថ (អ. និ. អដ្ឋ. ២.៣.៦២) ច តិត្ថំ ជានិតព្ពំ, តិត្ថករោ ជានិតព្ពោ , តិត្ថិយា ជានិតព្ពា, តិត្ថិយសាវកា ជានិតព្ពា។ តត្ថ តិត្ថំ នាម ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ។ ឯត្ថ ហិ សត្តា តរន្តិ ឧប្បិលវន្តិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោន្តិ, តស្មា ‘‘តិត្ថ’’ន្តិ វុច្ចន្តិ។ តាសំ ទិដ្ឋីនំ ឧប្បាទេតា តិត្ថករោ នាម បូរណកស្សបាទិកោ។ តស្ស លទ្ធិំ គហេត្វា បព្ពជិតា តិត្ថិយា នាម។ តេ ហិ តិត្ថេ ជាតាតិ តិត្ថិយា, យថាវុត្តំ វា ទិដ្ឋិគតសង្ខាតំ តិត្ថំ ឯតេសំ អត្ថីតិ តិត្ថិកា, តិត្ថិកា ឯវ តិត្ថិយា។ តេសំ បច្ចយទាយកា តិត្ថិយសាវកាតិ វេទិតព្ពា។ សហធម្មិកំ វុច្ចមានោតិ សហធម្មិកេន វុច្ចមានោ, ករណត្ថេ ឧបយោគវចនំ។ បញ្ចហិ សហធម្មិកេហិ សិក្ខិតព្ពត្តា, តេសំ វា សន្តកត្តា ‘‘សហធម្មិក’’ន្តិ លទ្ធនាមេន ពុទ្ធបញ្ញត្តេន សិក្ខាបទេន វុច្ចមានោតិ អត្ថោ។ បសូរោតិ តស្ស នាមំ។ បរិព្ពាជកោតិ គិហិពន្ធនំ បហាយ បព្ពជ្ជុបគតោ។
76. Aññatitthiyavatthumhi aññatitthiyapubboti pubbe aññatitthiyo bhūtoti aññatitthiyapubbo. Ettha (a. ni. aṭṭha. 2.3.62) ca titthaṃ jānitabbaṃ, titthakaro jānitabbo , titthiyā jānitabbā, titthiyasāvakā jānitabbā. Tattha titthaṃ nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo. Ettha hi sattā taranti uppilavanti ummujjanimujjaṃ karonti, tasmā ‘‘tittha’’nti vuccanti. Tāsaṃ diṭṭhīnaṃ uppādetā titthakaro nāma pūraṇakassapādiko. Tassa laddhiṃ gahetvā pabbajitā titthiyā nāma. Te hi titthe jātāti titthiyā, yathāvuttaṃ vā diṭṭhigatasaṅkhātaṃ titthaṃ etesaṃ atthīti titthikā, titthikā eva titthiyā. Tesaṃ paccayadāyakā titthiyasāvakāti veditabbā. Sahadhammikaṃ vuccamānoti sahadhammikena vuccamāno, karaṇatthe upayogavacanaṃ. Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā, tesaṃ vā santakattā ‘‘sahadhammika’’nti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānoti attho. Pasūroti tassa nāmaṃ. Paribbājakoti gihibandhanaṃ pahāya pabbajjupagato.
តំយេវ តិត្ថាយតនន្តិ ឯត្ថ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិសង្ខាតំ តិត្ថមេវ អាយតនន្តិ តិត្ថាយតនំ, តិត្ថំ វា ឯតេសំ អត្ថីតិ តិត្ថិនោ, តិត្ថិយា, តេសំ អាយតនន្តិបិ តិត្ថាយតនំ។ អាយតនន្តិ ច ‘‘អស្សានំ កម្ពោជោ អាយតនំ, គុន្នំ ទក្ខិណបថោ អាយតន’’ន្តិ ឯត្ថ សញ្ជាតិដ្ឋានំ អាយតនំ នាម។
Taṃyeva titthāyatananti ettha dvāsaṭṭhidiṭṭhisaṅkhātaṃ titthameva āyatananti titthāyatanaṃ, titthaṃ vā etesaṃ atthīti titthino, titthiyā, tesaṃ āyatanantipi titthāyatanaṃ. Āyatananti ca ‘‘assānaṃ kambojo āyatanaṃ, gunnaṃ dakkhiṇapatho āyatana’’nti ettha sañjātiṭṭhānaṃ āyatanaṃ nāma.
‘‘មនោរមេ អាយតនេ, សេវន្តិ នំ វិហង្គមា;
‘‘Manorame āyatane, sevanti naṃ vihaṅgamā;
ឆាយំ ឆាយត្ថិនោ យន្តិ, ផលត្ថំ ផលភោជិនោ’’តិ។ (អ. និ. ៥.៣៨) –
Chāyaṃ chāyatthino yanti, phalatthaṃ phalabhojino’’ti. (a. ni. 5.38) –
ឯត្ថ សមោសរណដ្ឋានំ។ ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, វិមុត្តាយតនានី’’តិ (អ. និ. ៥.២៦) ឯត្ថ ការណំ, តំ ឥធ សព្ពម្បិ លព្ភតិ។ សព្ពេបិ ហិ ទិដ្ឋិគតិកា សញ្ជាយមានា ឥមាសុយេវ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋីសុ សញ្ជាយន្តិ, សមោសរមានាបិ ឯតាសុយេវ សមោសរន្តិ សន្និបតន្តិ, ទិដ្ឋិគតិកភាវេ ច នេសំ ឥមាយេវ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ ការណំ, តស្មា យថាវុត្តំ តិត្ថមេវ សញ្ជាតិអាទិនា អត្ថេន អាយតនន្តិ តិត្ថាយតនំ, តេនេវត្ថេន តិត្ថីនំ អាយតនន្តិបិ តិត្ថាយតនំ។
Ettha samosaraṇaṭṭhānaṃ. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, vimuttāyatanānī’’ti (a. ni. 5.26) ettha kāraṇaṃ, taṃ idha sabbampi labbhati. Sabbepi hi diṭṭhigatikā sañjāyamānā imāsuyeva dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīsu sañjāyanti, samosaramānāpi etāsuyeva samosaranti sannipatanti, diṭṭhigatikabhāve ca nesaṃ imāyeva dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo kāraṇaṃ, tasmā yathāvuttaṃ titthameva sañjātiādinā atthena āyatananti titthāyatanaṃ, tenevatthena titthīnaṃ āyatanantipi titthāyatanaṃ.
អាយស្មតោ និស្សាយ វច្ឆាមីតិ ឯត្ថ អាយស្មតោតិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ, អាយស្មន្តំ និស្សាយ វសិស្សាមីតិ អត្ថោ។ ព្យត្តោ…បេ.… វុត្តលក្ខណោយេវាតិ បរិសុបដ្ឋាបកពហុស្សុតំ សន្ធាយ វទតិ។ បញ្ចហុបាលិ អង្គេហីតិអាទីសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ បរតោ អាវិ ភវិស្សតិ។
Āyasmato nissāya vacchāmīti ettha āyasmatoti upayogatthe sāmivacanaṃ, āyasmantaṃ nissāya vasissāmīti attho. Byatto…pe… vuttalakkhaṇoyevāti parisupaṭṭhāpakabahussutaṃ sandhāya vadati. Pañcahupāli aṅgehītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato āvi bhavissati.
អាចរិយវត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ācariyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៨. អាចរិយវត្តកថា • 18. Ācariyavattakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / អាចរិយវត្តកថា • Ācariyavattakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / អាចរិយវត្តកថាវណ្ណនា • Ācariyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / អាចរិយវត្តកថាវណ្ណនា • Ācariyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៨. អាចរិយវត្តកថា • 18. Ācariyavattakathā
