| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
វិនីតវត្ថុវណ្ណនា
Vinītavatthuvaṇṇanā
២២៣. សេក្ខភូមិយន្តិ ឥមិនា ឈានភូមិម្បិ សង្គណ្ហាតិ។ តិណ្ណំ វិវេកានន្តិ កាយចិត្តឧបធិវិវេកានំ។
223.Sekkhabhūmiyanti iminā jhānabhūmimpi saṅgaṇhāti. Tiṇṇaṃ vivekānanti kāyacittaupadhivivekānaṃ.
បិណ្ឌាយ ចរណស្ស ភោជនបរិយោសានត្តា វុត្តំ ‘‘យាវ ភោជនបរិយោសាន’’ន្តិ។ ភុត្វា អាគច្ឆន្តស្សបិ បុន វុត្តនយេនេវ សម្ភាវនិច្ឆាយ ចីវរសណ្ឋបនាទីនិ ករោន្តស្ស ទុក្កដមេវ។
Piṇḍāya caraṇassa bhojanapariyosānattā vuttaṃ ‘‘yāva bhojanapariyosāna’’nti. Bhutvā āgacchantassapi puna vuttanayeneva sambhāvanicchāya cīvarasaṇṭhapanādīni karontassa dukkaṭameva.
២២៥. អារាធនីយោ, អាវុសោ, ធម្មោ អារទ្ធវីរិយេនាតិ វត្ថុទ្វយំ ឯកសទិសម្បិ ទ្វីហិ ភិក្ខូហិ វិសុំ វិសុំ អារោចិតត្តា ភគវតា វិនិច្ឆិនិតំ សព្ពម្បិ វិនីតវត្ថូសុ អារោបេតព្ពន្តិ បាឡិយំ អារោបិតំ។
225.Ārādhanīyo, āvuso, dhammo āraddhavīriyenāti vatthudvayaṃ ekasadisampi dvīhi bhikkhūhi visuṃ visuṃ ārocitattā bhagavatā vinicchinitaṃ sabbampi vinītavatthūsu āropetabbanti pāḷiyaṃ āropitaṃ.
២២៦. បសាទភញ្ញន្តិ កេវលំ បសាទមត្តេន ភណនំ, ន បន ‘‘សភាវតោ ឯតេ អរហន្តោយេវា’’តិ ចិន្តេត្វា។ តេនេវេត្ថ អនាបត្តិ វុត្តា។ យទិ បន ‘‘ឯតេ សភាវតោ អរហន្តោយេវា’’តិ មញ្ញមានោ ‘‘អាយន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិអាទីនិ វទតិ, ន សម្បដិច្ឆិតព្ពំ។
226.Pasādabhaññanti kevalaṃ pasādamattena bhaṇanaṃ, na pana ‘‘sabhāvato ete arahantoyevā’’ti cintetvā. Tenevettha anāpatti vuttā. Yadi pana ‘‘ete sabhāvato arahantoyevā’’ti maññamāno ‘‘āyantu bhonto arahanto’’tiādīni vadati, na sampaṭicchitabbaṃ.
២២៧. បទសា គមនំ សន្ធាយ កតិកាយ កតត្តា ‘‘យានេន វា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ វិជ្ជាមយិទ្ធិំ សន្ធាយ ‘‘ឥទ្ធិយា’’តិ វុត្តំ។ អញ្ញមញ្ញំ រក្ខន្តីតិ ‘‘យោ ឥមម្ហា អាវាសា បឋមំ បក្កមិស្សតិ, តំ មយំ ‘អរហា’តិ ជានិស្សាមា’’តិ ឯវំ កតិកាយ កតត្តា អបុព្ពាចរិមំ អសុទ្ធចិត្តេន គច្ឆន្តាបិ សហ និក្ខន្តភាវតោ អញ្ញមញ្ញំ រក្ខន្តិ។ កេចិ បន ‘‘ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា អញ្ញមញ្ញស្ស ហត្ថំ គណ្ហន្តោ វិយ គច្ឆន្តោបិ ‘ឧដ្ឋេថ គច្ឆាម, ឯថ គច្ឆាមា’តិ ឯវំ សំវិទហិត្វា គមនេ បុព្ពាបរំ គច្ឆន្តោបិ នាបជ្ជតី’’តិ វទន្តិ។ ឯតំ បន អធម្មិកំ កតិកវត្តន្តិ ‘‘ឥធ អរហន្តោយេវ វសន្តូតិ យទិ ភិក្ខូ កតិកំ ករោន្តិ, ឯតំ អធម្មិកំ កតិកវត្ត’’ន្តិ ចូឡគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ ហេដ្ឋា វុត្តំ បន សព្ពម្បិ កតិកវត្តំ សន្ធាយ ឯតំ វុត្តន្តិ អម្ហាកំ ខន្តិ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ។ នានាវេរជ្ជកាតិ នានាជនបទវាសិនោ។ សង្ឃលាភោតិ យថាវុឌ្ឍំ អត្តនោ បាបុណនកោដ្ឋាសោ។ អយញ្ច បដិក្ខេបោ ឥមិនាវ នីហារេន ពហិសីមដ្ឋានំ អវិសេសេន សង្ឃលាភស្ស សាមិភាវាបាទនំ សន្ធាយ កតោ។ វិសេសតោ បន ពហិសីមដ្ឋានម្បិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឯកេកកោដ្ឋាសតោ ‘‘ឯត្តកំ ទាតុំ, ឦទិសំ វា ទាតុំ, ឯត្តកានំ វា ទាតុំ, ឦទិសស្ស វា ទាតុំ រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ អបលោកនកម្មំ កត្វា ទាតុំ វដ្ដតិ។
227. Padasā gamanaṃ sandhāya katikāya katattā ‘‘yānena vā’’tiādimāha. Tattha vijjāmayiddhiṃ sandhāya ‘‘iddhiyā’’ti vuttaṃ. Aññamaññaṃ rakkhantīti ‘‘yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissati, taṃ mayaṃ ‘arahā’ti jānissāmā’’ti evaṃ katikāya katattā apubbācarimaṃ asuddhacittena gacchantāpi saha nikkhantabhāvato aññamaññaṃ rakkhanti. Keci pana ‘‘hatthapāsaṃ avijahitvā aññamaññassa hatthaṃ gaṇhanto viya gacchantopi ‘uṭṭhetha gacchāma, etha gacchāmā’ti evaṃ saṃvidahitvā gamane pubbāparaṃ gacchantopi nāpajjatī’’ti vadanti. Etaṃ pana adhammikaṃ katikavattanti ‘‘idha arahantoyeva vasantūti yadi bhikkhū katikaṃ karonti, etaṃ adhammikaṃ katikavatta’’nti cūḷagaṇṭhipade vuttaṃ. Heṭṭhā vuttaṃ pana sabbampi katikavattaṃ sandhāya etaṃ vuttanti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Nānāverajjakāti nānājanapadavāsino. Saṅghalābhoti yathāvuḍḍhaṃ attano pāpuṇanakoṭṭhāso. Ayañca paṭikkhepo imināva nīhārena bahisīmaṭṭhānaṃ avisesena saṅghalābhassa sāmibhāvāpādanaṃ sandhāya kato. Visesato pana bahisīmaṭṭhānampi paricchinditvā ekekakoṭṭhāsato ‘‘ettakaṃ dātuṃ, īdisaṃ vā dātuṃ, ettakānaṃ vā dātuṃ, īdisassa vā dātuṃ ruccati saṅghassā’’ti apalokanakammaṃ katvā dātuṃ vaṭṭati.
២២៨. អាយស្មា ច លក្ខណោតិអាទីសុ កោ បនាយស្មា លក្ខណោ, កស្មា ចស្ស លក្ខណោតិ នាមំ អហោសិ, កោ ចាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ, កស្មា ច សិតំ បាត្វាកាសីតិ តំ សព្ពំ បកាសេតុំ ‘‘យ្វាយ’’ន្តិអាទិ អារទ្ធំ។ លក្ខណសម្បន្នេនាតិ បុរិសលក្ខណសម្បន្នេន។ ព្រហ្មសមេនាតិ ព្រហ្មត្តភាវសមេន។ ឦសកំ ហសិតំ សិតន្តិ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘មន្ទហសិត’’ន្តិ។ អដ្ឋិកសង្ខលិកន្តិ នយិទំ អវិញ្ញាណកំ អដ្ឋិសង្ខលិកមត្តំ, អថ ខោ ឯកោ បេតោតិ អាហ ‘‘បេតលោកេ និព្ពត្តំ សត្ត’’ន្តិ។ ឯតេ អត្តភាវាតិ បេតត្តភាវា។ ន អាបាថំ អាគច្ឆន្តីតិ ទេវត្តភាវា វិយ បកតិយា អាបាថំ ន អាគច្ឆន្តិ។ តេសំ បន រុចិយា អាបាថំ អាគច្ឆេយ្យុំ។ មនុស្សានំ ទុក្ខាភិភូតានំ អនាថភាវទស្សនបទដ្ឋានា ករុណាតិ អាហ ‘‘ការុញ្ញេ កត្តព្ពេ’’តិ។ អត្តនោ ច សម្បត្តិំ ពុទ្ធញាណស្ស ច សម្បត្តិន្តិ បច្ចេកំ សម្បត្តិ-សទ្ទោ យោជេតព្ពោ។ តទុភយំ វិភាវេតុំ ‘‘តញ្ហី’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ ‘‘អត្តនោ ច សម្បត្តិំ អនុស្សរិត្វា សិតំ បាត្វាកាសី’’តិ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ ធម្មធាតូតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ សន្ធាយ វទតិ, ធម្មធាតូតិ វា ធម្មានំ សភាវោ។ ឧបបត្តីតិ ជាតិ។ ឧបបត្តិសីសេន ហិ តថារូបំ អត្តភាវំ វទតិ។ ទុស្សទ្ធាបយា ហោន្តិ, តទស្ស តេសំ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ។ ទុស្សទ្ធាបយាតិ ឥទញ្ច ន លក្ខណត្ថេរំ សន្ធាយ វុត្តំ, យេ បន សុណន្តិ ‘‘ឯវំ កិរ វុត្ត’’ន្តិ, តេ សន្ធាយ។ អថ លក្ខណត្ថេរោ កស្មា ន អទ្ទស, កិមស្ស ទិព្ពចក្ខុ នត្ថីតិ? នោ នត្ថិ, មហាមោគ្គល្លានោ បន អាវជ្ជេន្តោ អទ្ទស, ឥតរោ អនាវជ្ជនេន ន អទ្ទស។
228.Āyasmā ca lakkhaṇotiādīsu ko panāyasmā lakkhaṇo, kasmā cassa lakkhaṇoti nāmaṃ ahosi, ko cāyasmā mahāmoggallāno, kasmā ca sitaṃ pātvākāsīti taṃ sabbaṃ pakāsetuṃ ‘‘yvāya’’ntiādi āraddhaṃ. Lakkhaṇasampannenāti purisalakkhaṇasampannena. Brahmasamenāti brahmattabhāvasamena. Īsakaṃ hasitaṃ sitanti vuccatīti āha ‘‘mandahasita’’nti. Aṭṭhikasaṅkhalikanti nayidaṃ aviññāṇakaṃ aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ, atha kho eko petoti āha ‘‘petaloke nibbattaṃ satta’’nti. Ete attabhāvāti petattabhāvā. Na āpāthaṃ āgacchantīti devattabhāvā viya pakatiyā āpāthaṃ na āgacchanti. Tesaṃ pana ruciyā āpāthaṃ āgaccheyyuṃ. Manussānaṃ dukkhābhibhūtānaṃ anāthabhāvadassanapadaṭṭhānā karuṇāti āha ‘‘kāruññe kattabbe’’ti. Attano ca sampattiṃ buddhañāṇassa ca sampattinti paccekaṃ sampatti-saddo yojetabbo. Tadubhayaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tañhī’’tiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘attano ca sampattiṃ anussaritvā sitaṃ pātvākāsī’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Dhammadhātūti sabbaññutaññāṇaṃ sandhāya vadati, dhammadhātūti vā dhammānaṃ sabhāvo. Upapattīti jāti. Upapattisīsena hi tathārūpaṃ attabhāvaṃ vadati. Dussaddhāpayā honti, tadassa tesaṃ dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Dussaddhāpayāti idañca na lakkhaṇattheraṃ sandhāya vuttaṃ, ye pana suṇanti ‘‘evaṃ kira vutta’’nti, te sandhāya. Atha lakkhaṇatthero kasmā na addasa, kimassa dibbacakkhu natthīti? No natthi, mahāmoggallāno pana āvajjento addasa, itaro anāvajjanena na addasa.
វិតុឌេន្តីតិ វិនិវិជ្ឈិត្វា ឌេន្តិ, អសិធារូបមេហិ តិខិណេហិ លោហតុណ្ឌកេហិ វិជ្ឈិត្វា វិជ្ឈិត្វា ឥតោ ចិតោ ច គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘វិនិវិជ្ឈិត្វា គច្ឆន្តី’’តិ។ ‘‘វិតុទន្តី’’តិ វា បាឋោ។ ផាសុឡន្តរិកាហីតិ ភុម្មត្ថេ និស្សក្កវចនំ។ លោហតុណ្ឌកេហីតិ លោហសលាកាសទិសេហិ, កាឡលោហមយេហេវ វា តុណ្ឌកេហិ។ បសាទុស្សទាតិ ឥមិនា អដ្ឋិសង្ឃាតមត្តំ ហុត្វា បញ្ញាយមានានម្បិ កាយប្បសាទស្ស ពលវភាវំ ទស្សេតិ។ បក្កគណ្ឌសទិសាតិ ឥមិនា បន អតិវិយ មុទុសភាវតំ ទស្សេតិ។ អច្ឆរិយំ វតាតិ គរហនច្ឆរិយំ នាមេតំ។
Vituḍentīti vinivijjhitvā ḍenti, asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍakehi vijjhitvā vijjhitvā ito cito ca gacchantīti attho. Tenāha ‘‘vinivijjhitvā gacchantī’’ti. ‘‘Vitudantī’’ti vā pāṭho. Phāsuḷantarikāhīti bhummatthe nissakkavacanaṃ. Lohatuṇḍakehīti lohasalākāsadisehi, kāḷalohamayeheva vā tuṇḍakehi. Pasādussadāti iminā aṭṭhisaṅghātamattaṃ hutvā paññāyamānānampi kāyappasādassa balavabhāvaṃ dasseti. Pakkagaṇḍasadisāti iminā pana ativiya mudusabhāvataṃ dasseti. Acchariyaṃ vatāti garahanacchariyaṃ nāmetaṃ.
ចក្ខុភូតាតិ សម្បត្តទិព្ពចក្ខុកា, លោកស្ស ចក្ខុភូតាតិ ឯវំ វា ឯត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ យត្រាតិ ហេតុអត្ថេ និបាតោតិ អាហ ‘‘យត្រាតិ ការណវចន’’ន្តិ។ អប្បមាណេ សត្តនិកាយេ, តេ ច ខោ វិភាគេន កាមភវាទិភេទេ ភវេ, និរយាទិភេទា គតិយោ, នានត្តកាយនានត្តសញ្ញីអាទិវិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ, តថារូបេ សត្តាវាសេ ច សព្ពញ្ញុតញ្ញាណញ្ច មេ ឧបនេតុំ បច្ចក្ខំ ករោន្តេន។
Cakkhubhūtāti sampattadibbacakkhukā, lokassa cakkhubhūtāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Yatrāti hetuatthe nipātoti āha ‘‘yatrāti kāraṇavacana’’nti. Appamāṇe sattanikāye, te ca kho vibhāgena kāmabhavādibhede bhave, nirayādibhedā gatiyo, nānattakāyanānattasaññīādiviññāṇaṭṭhitiyo, tathārūpe sattāvāse ca sabbaññutaññāṇañca me upanetuṃ paccakkhaṃ karontena.
គោឃាតកោតិ គុន្នំ អភិណ្ហំ ហននកោ។ តេនាហ ‘‘វធិត្វា វធិត្វា’’តិ។ តស្សាតិ គុន្នំ ហននកម្មស្ស។ អបរាបរិយកម្មស្សាតិ អបរាបរិយវេទនីយកម្មស្ស។ ពលវតា គោឃាតកកម្មេន វិបាកេ ទីយមានេ អលទ្ធោកាសំ អបរាបរិយវេទនីយំ, តស្មិំ វិបក្កវិបាកេ ឥទានិ លទ្ធោកាសំ ‘‘អវសេសកម្ម’’ន្តិ វុត្តំ។ កម្មសភាគតាយាតិ កម្មស្ស សភាគភាវេន សទិសភាវេន។ អារម្មណសភាគតាយាតិ អារម្មណស្ស សភាគភាវេន សទិសភាវេន។ យាទិសេ ហិ អារម្មណេ បុព្ពេ តំ កម្មំ តស្ស ច វិបាកោ បវត្តោ, តាទិសេយេវ អារម្មណេ ឥទំ កម្មំ ឥមស្ស វិបាកោ ច បវត្តោតិ កត្វា វុត្តំ ‘‘តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេនា’’តិ។ ភវតិ ហិ តំសទិសេបិ តព្ពោហារោ យថា សោ ឯវ តិត្តិរោ, តានិយេវ ឱសធានីតិ។ យស្មា កម្មសរិក្ខកវិសយេ ‘‘កម្មំ វា កម្មនិមិត្តំ វា’’តិ ទ្វយមេវ វុត្តំ, យស្មា ច គតិនិមិត្តំ វិយ កម្មំ កម្មនិមិត្តញ្ច កម្មតោ ភិន្នំ វិសុំ ហុត្វា ន តិដ្ឋតិ, តស្មា សរិក្ខកវិបាកទានស្ស ការណភាវតោ យត្ថ កម្មសរិក្ខកេន វិបាកេន ភវិតព្ពំ, តត្ថ កម្មំ វា កម្មនិមិត្តំ វា គហេត្វា បដិសន្ធិ ហោតីតិ វទន្តិ។ តេនេវាហ – ‘‘តស្ស កិរ…បេ.… និមិត្តំ អហោសី’’តិ។ តត្ថ និមិត្តំ អហោសីតិ បុព្ពេ កតូបចិតស្ស បេតូបបត្តិនិព្ពត្តនវសេន កតោកាសស្ស តស្ស កម្មស្ស និមិត្តភូតំ ឥទានិ តថា ឧបដ្ឋហន្តំ តស្ស វិបាកស្ស និមិត្តំ អារម្មណំ អហោសិ។ សោតិ គោឃាតកោ។ អដ្ឋិកសង្ខលិកបេតោ ជាតោ កម្មសរិក្ខកវិបាកវសេន។
Goghātakoti gunnaṃ abhiṇhaṃ hananako. Tenāha ‘‘vadhitvā vadhitvā’’ti. Tassāti gunnaṃ hananakammassa. Aparāpariyakammassāti aparāpariyavedanīyakammassa. Balavatā goghātakakammena vipāke dīyamāne aladdhokāsaṃ aparāpariyavedanīyaṃ, tasmiṃ vipakkavipāke idāni laddhokāsaṃ ‘‘avasesakamma’’nti vuttaṃ. Kammasabhāgatāyāti kammassa sabhāgabhāvena sadisabhāvena. Ārammaṇasabhāgatāyāti ārammaṇassa sabhāgabhāvena sadisabhāvena. Yādise hi ārammaṇe pubbe taṃ kammaṃ tassa ca vipāko pavatto, tādiseyeva ārammaṇe idaṃ kammaṃ imassa vipāko ca pavattoti katvā vuttaṃ ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti. Bhavati hi taṃsadisepi tabbohāro yathā so eva tittiro, tāniyeva osadhānīti. Yasmā kammasarikkhakavisaye ‘‘kammaṃ vā kammanimittaṃ vā’’ti dvayameva vuttaṃ, yasmā ca gatinimittaṃ viya kammaṃ kammanimittañca kammato bhinnaṃ visuṃ hutvā na tiṭṭhati, tasmā sarikkhakavipākadānassa kāraṇabhāvato yattha kammasarikkhakena vipākena bhavitabbaṃ, tattha kammaṃ vā kammanimittaṃ vā gahetvā paṭisandhi hotīti vadanti. Tenevāha – ‘‘tassa kira…pe… nimittaṃ ahosī’’ti. Tattha nimittaṃ ahosīti pubbe katūpacitassa petūpapattinibbattanavasena katokāsassa tassa kammassa nimittabhūtaṃ idāni tathā upaṭṭhahantaṃ tassa vipākassa nimittaṃ ārammaṇaṃ ahosi. Soti goghātako. Aṭṭhikasaṅkhalikapeto jāto kammasarikkhakavipākavasena.
២២៩. បេសិយោ កត្វាតិ គាវិំ វធិត្វា វធិត្វា គោមំសំ ផាលេត្វា បេសិយោ កត្វា។ សុក្ខាបេត្វាតិ កាលន្តរំ ឋបនត្ថំ សុក្ខាបេត្វា។ សុក្ខាបិតមំសបេសីនញ្ហិ វល្លូរសមញ្ញាតិ។ និប្បក្ខចម្មេតិ វិគតបក្ខចម្មេ។ ឧរព្ភេ ហន្តីតិ ឱរព្ភិកោ។ ឯឡកេតិ អជេ។ និវាបបុដ្ឋេតិ អត្តនា ទិន្ននិវាបេន បោសិតេ អសិនា វធិត្វា វធិត្វា វិក្កិណន្តោ។ ឯកំ មិគន្តិ ទីបកមិគំ។ ការណាហីតិ យាតនាហិ។ ញត្វាតិ កម្មដ្ឋានំ ញត្វា។ បេសុញ្ញុបសំហារវសេន ឥតោ សុតំ អមុត្រ, អមុត្រ វា សុតំ ឥធ សូចេតីតិ សូចកោ។ អនយព្យសនំ បាបេសិ មនុស្សេតិ សម្ពន្ធោ។
229.Pesiyo katvāti gāviṃ vadhitvā vadhitvā gomaṃsaṃ phāletvā pesiyo katvā. Sukkhāpetvāti kālantaraṃ ṭhapanatthaṃ sukkhāpetvā. Sukkhāpitamaṃsapesīnañhi vallūrasamaññāti. Nippakkhacammeti vigatapakkhacamme. Urabbhe hantīti orabbhiko. Eḷaketi aje. Nivāpapuṭṭheti attanā dinnanivāpena posite asinā vadhitvā vadhitvā vikkiṇanto. Ekaṃ miganti dīpakamigaṃ. Kāraṇāhīti yātanāhi. Ñatvāti kammaṭṭhānaṃ ñatvā. Pesuññupasaṃhāravasena ito sutaṃ amutra, amutra vā sutaṃ idha sūcetīti sūcako. Anayabyasanaṃ pāpesi manusseti sambandho.
វិនិច្ឆយាមច្ចោតិ រញ្ញា អឌ្ឌករណេ ឋបិតោ វិនិច្ឆយមហាមត្តោ។ សោ ហិ គាមជនកាយំ កូដដ្ឋេន វញ្ចេតីតិ ‘‘គាមកូដោ’’តិ វុច្ចតិ។ កេចិ ‘‘តាទិសោយេវ គាមជេដ្ឋកោ គាមកូដោ’’តិ វទន្តិ។ សមេន ភវិតព្ពំ ធម្មដ្ឋោតិ វត្តព្ពតោ។ រហស្សង្គេ និសីទនវសេន វិសមា និសជ្ជា អហោសិ។ ផុសន្តោតិ ថេយ្យាយ ផុសន្តោ។
Vinicchayāmaccoti raññā aḍḍakaraṇe ṭhapito vinicchayamahāmatto. So hi gāmajanakāyaṃ kūṭaṭṭhena vañcetīti ‘‘gāmakūṭo’’ti vuccati. Keci ‘‘tādisoyeva gāmajeṭṭhako gāmakūṭo’’ti vadanti. Samena bhavitabbaṃ dhammaṭṭhoti vattabbato. Rahassaṅge nisīdanavasena visamā nisajjā ahosi. Phusantoti theyyāya phusanto.
២៣០. អនិស្សរោតិ មាតុគាមោ សសាមិកោ អត្តនោ ផស្សេ អនិស្សរោ។ ធំសិត្វាតិ ភស្សិត្វា អបគន្ត្វា។ មង្គនវសេន ឧលតីតិ មង្គុលិ, វិរូបពីភច្ឆភាវេន បវត្តតីតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘វិរូបំ ទុទ្ទសិកំ ពីភច្ឆ’’ន្តិ។
230.Anissaroti mātugāmo sasāmiko attano phasse anissaro. Dhaṃsitvāti bhassitvā apagantvā. Maṅganavasena ulatīti maṅguli, virūpabībhacchabhāvena pavattatīti attho. Tenāha ‘‘virūpaṃ duddasikaṃ bībhaccha’’nti.
ឧទ្ធំ ឧទ្ធំ អគ្គិនា បក្កសរីរតាយ ឧប្បក្កំ, ហេដ្ឋតោ បគ្ឃរណវសេន កិលិន្នសរីរតាយ ឱកិលិនី, ឥតោ ចិតោ ច អង្គារសម្បរិកិណ្ណតាយ ឱកិរិនី។ តេនាហ ‘‘សា កិរា’’តិអាទិ។ អង្គារចិតកេតិ អង្គារសញ្ចយេ។ សរីរតោ បគ្ឃរន្តិ អសុចិទុគ្គន្ធជេគុច្ឆានិ សេទគតានិ។ តស្ស កិរ រញ្ញោតិ កាលិង្គស្ស រញ្ញោ។ នាដកិនីតិ នច្ចនកិច្ចេ អធិគតា ឥត្ថី។ សេទន្តិ សេទនំ, តាបនន្តិ អត្ថោ។
Uddhaṃ uddhaṃ agginā pakkasarīratāya uppakkaṃ, heṭṭhato paggharaṇavasena kilinnasarīratāya okilinī, ito cito ca aṅgārasamparikiṇṇatāya okirinī. Tenāha ‘‘sā kirā’’tiādi. Aṅgāracitaketi aṅgārasañcaye. Sarīrato paggharanti asuciduggandhajegucchāni sedagatāni. Tassa kira raññoti kāliṅgassa rañño. Nāṭakinīti naccanakicce adhigatā itthī. Sedanti sedanaṃ, tāpananti attho.
អសីសកំ កពន្ធំ ហុត្វា និព្ពត្តិ កម្មាយូហនកាលេ តថា និមិត្តគ្គហណបរិចយតោ។ លាមកភិក្ខូតិ ហីនាចារតាយ លាមកោ, ភិក្ខុវេសតាយ ភិក្ខាហារេន ជីវនតោ ច ភិក្ខុ។ ចិត្តកេឡិន្តិ ចិត្តរុចិយំ តំ តំ កីឡន្តោ។ អយមេវាតិ ភិក្ខុវត្ថុស្មិំ វុត្តនយោ ឯវ។
Asīsakaṃ kabandhaṃ hutvā nibbatti kammāyūhanakāle tathā nimittaggahaṇaparicayato. Lāmakabhikkhūti hīnācāratāya lāmako, bhikkhuvesatāya bhikkhāhārena jīvanato ca bhikkhu. Cittakeḷinti cittaruciyaṃ taṃ taṃ kīḷanto. Ayamevāti bhikkhuvatthusmiṃ vuttanayo eva.
២៣១. និស្សេវាលបណកកទ្ទមោតិ តិលពីជកាទិភេទេន សេវាលេន នីលមណ្ឌូកបិដ្ឋិវណ្ណេន ឧទកបិដ្ឋំ ឆាទេត្វា និព្ពត្តបណកេន កទ្ទមេន ច វិរហិតោ។ សុន្ទរេហិ តិត្ថេហីតិ សុខាវគាហណដ្ឋានតាយ កទ្ទមាទិទោសវិរហតោ ច សុន្ទរេហិ តិត្ថេហិ។ តតោ ឧទកទហតោ តំហេតុ, តំ ឧបនិស្សាយាតិ អត្ថោ។ នាគភវនគតោបិ ហិ សោ រហទោ តតោ ឧបរិមនុស្សលោកេ ជលាសយេន សម្ពន្ធោ ហោតិ។ តេន វុត្តំ ‘‘តតោ អយំ តបោទា សន្ទតី’’តិ។ អថ វា តតោតិ នាគភវនេ ឧទកទហតោ អយំ តបោទា សន្ទតិ។ តញ្ហិ ឧបរិភូមិតលំ អារោហតិ, ឧណ្ហភាវេន តបនតោ តបំ ឧទកំ ឯតិស្សាតិ អន្វត្ថនាមវសេន តបោទាតិ វុច្ចតិ។ បេតលោកោតិ បេតានំ អាវាសដ្ឋានំ។ កេចិ បន ‘‘បេតលោកោតិ លោហកុម្ភីនិរយា ឥធាធិប្បេតា’’តិ វទន្តិ, នគរស្ស បន បរិតោ បព្ពតបាទវនន្តរេសុ ពហូ បេតាវាសាបិ សន្តេវ។ ស្វាយមត្ថោ បេតវត្ថុបាឡិយា លក្ខណសំយុត្តេន ឥមាយ ច វិនីតវត្ថុបាឡិយា ទីបេតព្ពោ។
231.Nissevālapaṇakakaddamoti tilabījakādibhedena sevālena nīlamaṇḍūkapiṭṭhivaṇṇena udakapiṭṭhaṃ chādetvā nibbattapaṇakena kaddamena ca virahito. Sundarehi titthehīti sukhāvagāhaṇaṭṭhānatāya kaddamādidosavirahato ca sundarehi titthehi. Tato udakadahato taṃhetu, taṃ upanissāyāti attho. Nāgabhavanagatopi hi so rahado tato uparimanussaloke jalāsayena sambandho hoti. Tena vuttaṃ ‘‘tato ayaṃ tapodā sandatī’’ti. Atha vā tatoti nāgabhavane udakadahato ayaṃ tapodā sandati. Tañhi uparibhūmitalaṃ ārohati, uṇhabhāvena tapanato tapaṃ udakaṃ etissāti anvatthanāmavasena tapodāti vuccati. Petalokoti petānaṃ āvāsaṭṭhānaṃ. Keci pana ‘‘petalokoti lohakumbhīnirayā idhādhippetā’’ti vadanti, nagarassa pana parito pabbatapādavanantaresu bahū petāvāsāpi santeva. Svāyamattho petavatthupāḷiyā lakkhaṇasaṃyuttena imāya ca vinītavatthupāḷiyā dīpetabbo.
កតហត្ថាតិ ថិរតរំ លក្ខេសុ អវិរជ្ឈនសរក្ខេបា។ ឦទិសា បន តត្ថ វសីភូតា កតហត្ថា នាម ហោន្តិ, តស្មា យោ សិប្បមេវ ឧគ្គណ្ហាតិ, សោ កតហត្ថោ នាម ន ហោតិ, ឥមេ បន កតហត្ថា, ចិណ្ណវសីភាវាតិ វុត្តំ ហោតិ។ សិប្បទស្សនវសេន កតំ រាជកុលានិ ឧបេច្ច អសនំ សរក្ខេបោ ឯតេហីតិ កតុបាសនា, រាជកុលាទីសុ ទស្សិតសិប្បាតិ វុត្តំ ហោតិ។ បភគ្គោតិ បរាជិតោ។
Katahatthāti thirataraṃ lakkhesu avirajjhanasarakkhepā. Īdisā pana tattha vasībhūtā katahatthā nāma honti, tasmā yo sippameva uggaṇhāti, so katahattho nāma na hoti, ime pana katahatthā, ciṇṇavasībhāvāti vuttaṃ hoti. Sippadassanavasena kataṃ rājakulāni upecca asanaṃ sarakkhepo etehīti katupāsanā, rājakulādīsu dassitasippāti vuttaṃ hoti. Pabhaggoti parājito.
២៣២. ទោសទស្សន បុព្ពក រូប វិរាគ ភាវនា សង្ខាត បដិបក្ខ ភាវនាវសេន បដិឃសញ្ញានំ សុប្បហីនត្តា មហតាបិ សទ្ទេន អរូបសមាបត្តិតោ ន វុដ្ឋាតិ, តថា បន ន សុប្បហីនត្តា សព្ពរូបាវចរសមាបត្តិតោ វុដ្ឋានំ សិយាតិ ឥធ អានេញ្ជសមាធីតិ ចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិ អធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘អនេជំ អចលំ កាយវាចាវិប្ផន្ទវិរហិតំ ចតុត្ថជ្ឈានសមាធិ’’ន្តិ។ អញ្ញត្ថ បន សមាធិបច្ចនីកានំ អតិទូរតាយ ន ឥញ្ជតីតិ អានេញ្ជោតិ អរូបាវចរសមាធិ វុច្ចតិ។ សមាធិបរិបន្ថកេ ធម្មេតិ វិតក្កវិចារាទិកេ សន្ធាយ វទតិ។ វិតក្កាទីសុ អាទីនវសល្លក្ខណស្ស ន សុដ្ឋុកតភាវំ សន្ធាយាហ ‘‘ន សុដ្ឋុ បរិសោធេត្វា’’តិ។
232. Dosadassana pubbaka rūpa virāga bhāvanā saṅkhāta paṭipakkha bhāvanāvasena paṭighasaññānaṃ suppahīnattā mahatāpi saddena arūpasamāpattito na vuṭṭhāti, tathā pana na suppahīnattā sabbarūpāvacarasamāpattito vuṭṭhānaṃ siyāti idha āneñjasamādhīti catutthajjhānasamāpatti adhippetāti āha ‘‘anejaṃ acalaṃ kāyavācāvipphandavirahitaṃ catutthajjhānasamādhi’’nti. Aññattha pana samādhipaccanīkānaṃ atidūratāya na iñjatīti āneñjoti arūpāvacarasamādhi vuccati. Samādhiparipanthake dhammeti vitakkavicārādike sandhāya vadati. Vitakkādīsu ādīnavasallakkhaṇassa na suṭṭhukatabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘na suṭṭhu parisodhetvā’’ti.
ននុ ចាយមាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ បឋមវស្សេវ អភិនវប្បត្តអរហត្តោ, ឥទញ្ច ឧត្តរិមនុស្សធម្មបារាជិកំ វីសតិមវស្សតោ ឧបរិ បញ្ញត្តំ, កថំ ឥមស្ស វត្ថុនោ ឥមស្មិំ បារាជិកេ ភគវតា វិនិច្ឆិតភាវោ វុត្តោតិ? នាយំ ទោសោ។ អយញ្ហេត្ថ អាចរិយានំ កថាមគ្គោ – អបញ្ញត្តេបិ សិក្ខាបទេ ថេរស្ស វចនំ សុត្វា ‘‘អត្តនោ អប្បតិរូបំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឯស វទតី’’តិ មញ្ញមានា ភិក្ខូ ថេរស្ស ទោសំ អារោបេន្តា ឧជ្ឈាយិំសុ។ ភគវា ច ថេរស្ស តថាវចនេ ការណំ ទស្សេត្វា និទ្ទោសភាវំ ករោន្តោ ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានស្សា’’តិ អាហ។ សង្គីតិការកា បន ឧត្តរិមនុស្សធម្មាធិការត្តា តម្បិ វត្ថុំ អានេត្វា ឥធ អារោបេសុន្តិ។
Nanu cāyamāyasmā mahāmoggallāno bhagavato paṭhamavasseva abhinavappattaarahatto, idañca uttarimanussadhammapārājikaṃ vīsatimavassato upari paññattaṃ, kathaṃ imassa vatthuno imasmiṃ pārājike bhagavatā vinicchitabhāvo vuttoti? Nāyaṃ doso. Ayañhettha ācariyānaṃ kathāmaggo – apaññattepi sikkhāpade therassa vacanaṃ sutvā ‘‘attano appatirūpaṃ uttarimanussadhammaṃ esa vadatī’’ti maññamānā bhikkhū therassa dosaṃ āropentā ujjhāyiṃsu. Bhagavā ca therassa tathāvacane kāraṇaṃ dassetvā niddosabhāvaṃ karonto ‘‘anāpatti, bhikkhave, moggallānassā’’ti āha. Saṅgītikārakā pana uttarimanussadhammādhikārattā tampi vatthuṃ ānetvā idha āropesunti.
សាវកានំ ឧប្បដិបាដិយា អនុស្សរណំ នត្ថីតិ ទស្សេតុំ ‘‘ន ឧប្បដិបាដិយា’’តិ អាហ។ អសញ្ញសមាបត្តិន្តិ សញ្ញាវិរាគភាវនាយ វាយោកសិណនិព្ពត្តិតំ ចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិំ វទតិ។ បុព្ពេនិវាសញាណំ ចុតិបដិសន្ធិំ គណ្ហន្តម្បិ អនន្តរបច្ចយក្កមវន្តានំ អរូបធម្មានំ វសេនេវ គណ្ហាតីតិ អាហ – ‘‘តតិយេ អត្តភាវេ ចុតិមេវ អទ្ទសា’’តិ។ នយតោ សល្លក្ខេសីតិ វដ្ដេ សំសរណកសត្តានំ ខន្ធានំ អភាវកាលោ នាម នត្ថិ, អសញ្ញភវេ បន អចិត្តកា ហុត្វា បញ្ច កប្បសតានិ បវត្តន្តិ, ឥមិនា នយេន សល្លក្ខេសិ។ ទុក្ករំ កតន្តិ ខន្ធវិកលស្ស បុព្ពេនិវាសស្ស អនុស្សរណំ ឋបេត្វា សម្មាសម្ពុទ្ធំ ន សក្កា អញ្ញេហិ កាតុន្តិ នយតោ សល្លក្ខេន្តេនបិ ទុក្ករំ កតន្តិ អធិប្បាយោ។ បដិវិទ្ធាតិ បដិវិទ្ធសទិសា។ យថា នាម កោចិ ធនុសិប្បេ កតហត្ថោ ឯកំ កេសសង្ខាតំ វាលំ សតក្ខត្តុំ វិទាលេត្វា តតោ ឯកំ អំសុំ គហេត្វា វាតិង្គណផលស្ស មជ្ឈដ្ឋានេ ពន្ធិត្វា អបរំ អំសុំ កណ្ឌស្ស អគ្គកោដិយំ យថា តស្ស អំសុស្ស ឩកាមត្តំ វា លិក្ខាមត្តំ វា កណ្ឌស្ស អគ្គកោដិតោ អធិកំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ, ឯវំ ពន្ធិត្វា ឧសភមត្តេ ឋានេ ឋិតោ កណ្ឌពទ្ធាយ វាលកោដិយា វាតិង្គណពទ្ធំ វាលស្ស កោដិំ បដិវិជ្ឈេយ្យ , ឯវមេវ ឥមិនាបិ កតំ ទុក្ករន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ ឯតទគ្គន្តិ ឯសោ អគ្គោ។ យទិទន្តិ យោ អយំ។ លិង្គវិបល្លាសវសេនេតំ វុត្តំ។
Sāvakānaṃ uppaṭipāṭiyā anussaraṇaṃ natthīti dassetuṃ ‘‘na uppaṭipāṭiyā’’ti āha. Asaññasamāpattinti saññāvirāgabhāvanāya vāyokasiṇanibbattitaṃ catutthajjhānasamāpattiṃ vadati. Pubbenivāsañāṇaṃ cutipaṭisandhiṃ gaṇhantampi anantarapaccayakkamavantānaṃ arūpadhammānaṃ vaseneva gaṇhātīti āha – ‘‘tatiye attabhāve cutimeva addasā’’ti. Nayato sallakkhesīti vaṭṭe saṃsaraṇakasattānaṃ khandhānaṃ abhāvakālo nāma natthi, asaññabhave pana acittakā hutvā pañca kappasatāni pavattanti, iminā nayena sallakkhesi. Dukkaraṃ katanti khandhavikalassa pubbenivāsassa anussaraṇaṃ ṭhapetvā sammāsambuddhaṃ na sakkā aññehi kātunti nayato sallakkhentenapi dukkaraṃ katanti adhippāyo. Paṭividdhāti paṭividdhasadisā. Yathā nāma koci dhanusippe katahattho ekaṃ kesasaṅkhātaṃ vālaṃ satakkhattuṃ vidāletvā tato ekaṃ aṃsuṃ gahetvā vātiṅgaṇaphalassa majjhaṭṭhāne bandhitvā aparaṃ aṃsuṃ kaṇḍassa aggakoṭiyaṃ yathā tassa aṃsussa ūkāmattaṃ vā likkhāmattaṃ vā kaṇḍassa aggakoṭito adhikaṃ hutvā tiṭṭhati, evaṃ bandhitvā usabhamatte ṭhāne ṭhito kaṇḍabaddhāya vālakoṭiyā vātiṅgaṇabaddhaṃ vālassa koṭiṃ paṭivijjheyya , evameva imināpi kataṃ dukkaranti vuttaṃ hoti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Liṅgavipallāsavasenetaṃ vuttaṃ.
វិនីតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vinītavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / វិនីតវត្ថុវណ្ណនា • Vinītavatthuvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / វិនីតវត្ថុវណ្ណនា • Vinītavatthuvaṇṇanā
