| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
៥. តិរោកុដ្ដបេតវត្ថុវណ្ណនា
5. Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā
តិរោកុដ្ដេសុ តិដ្ឋន្តីតិ ឥទំ សត្ថា រាជគហេ វិហរន្តោ សម្ពហុលេ បេតេ អារព្ភ កថេសិ។
Tirokuṭṭesutiṭṭhantīti idaṃ satthā rājagahe viharanto sambahule pete ārabbha kathesi.
តត្រាយំ វិត្ថារកថា – ឥតោ ទ្វានវុតិកប្បេ កាសិ នាម នគរំ អហោសិ។ តត្ថ ជយសេនោ នាម រាជា រជ្ជំ ការេសិ។ តស្ស សិរិមា នាម ទេវី។ តស្សា កុច្ឆិយំ ផុស្សោ នាម ពោធិសត្តោ និព្ពត្តិត្វា អនុបុព្ពេន សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈិ។ ជយសេនោ រាជា ‘‘មម បុត្តោ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា ពុទ្ធោ ជាតោ, មយ្ហមេវ ពុទ្ធោ, មយ្ហំ ធម្មោ, មយ្ហំ សង្ឃោ’’តិ មមត្តំ ឧប្បាទេត្វា សព្ពកាលំ សយមេវ ឧបដ្ឋហតិ, ន អញ្ញេសំ ឱកាសំ ទេតិ។
Tatrāyaṃ vitthārakathā – ito dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi. Tattha jayaseno nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sirimā nāma devī. Tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Jayaseno rājā ‘‘mama putto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho jāto, mayhameva buddho, mayhaṃ dhammo, mayhaṃ saṅgho’’ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati, na aññesaṃ okāsaṃ deti.
ភគវតោ កនិដ្ឋភាតរោ វេមាតិកា តយោ ភាតរោ ចិន្តេសុំ – ‘‘ពុទ្ធា នាម សព្ពលោក ហិតត្ថាយ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន ឯកស្សេវ អត្ថាយ។ អម្ហាកញ្ច បិតា អញ្ញេសំ ឱកាសំ ន ទេតិ។ កថំ នុ ខោ មយំ លភេយ្យាម ភគវន្តំ ឧបដ្ឋាតុំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ចា’’តិ? តេសំ ឯតទហោសិ – ‘‘ហន្ទ មយំ កិញ្ចិ ឧបាយំ ករោមា’’តិ។ តេ បច្ចន្តំ កុបិតំ វិយ ការាបេសុំ។ តតោ រាជា ‘‘បច្ចន្តោ កុបិតោ’’តិ សុត្វា តយោបិ បុត្តេ បច្ចន្តំ វូបសមេតុំ បេសេសិ។ តេ គន្ត្វា វូបសមេត្វា អាគតា។ រាជា តុដ្ឋោ វរំ អទាសិ ‘‘យំ ឥច្ឆថ, តំ គណ្ហថា’’តិ។ តេ ‘‘មយំ ភគវន្តំ ឧបដ្ឋាតុំ ឥច្ឆាមា’’តិ អាហំសុ។ រាជា ‘‘ឯតំ ឋបេត្វា អញ្ញំ គណ្ហថា’’តិ អាហ។ តេ ‘‘មយំ អញ្ញេន អនត្ថិកា’’តិ អាហំសុ។ តេន ហិ បរិច្ឆេទំ កត្វា គណ្ហថាតិ។ តេ សត្ត វស្សានិ យាចិំសុ។ រាជា ន អទាសិ។ ឯវំ ‘‘ឆ, បញ្ច, ចត្តារិ, តីណិ, ទ្វេ, ឯកំ, សត្ត មាសេ, ឆ, បញ្ច, ចត្តារោ’’តិ វត្វា យាវ តេមាសំ យាចិំសុ។ តទា រាជា ‘‘គណ្ហថា’’តិ អទាសិ។
Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ – ‘‘buddhā nāma sabbaloka hitatthāya uppajjanti, na ekasseva atthāya. Amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti. Kathaṃ nu kho mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ bhikkhusaṅghañcā’’ti? Tesaṃ etadahosi – ‘‘handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā’’ti. Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ. Tato rājā ‘‘paccanto kupito’’ti sutvā tayopi putte paccantaṃ vūpasametuṃ pesesi. Te gantvā vūpasametvā āgatā. Rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘yaṃ icchatha, taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā’’ti āha. Te ‘‘mayaṃ aññena anatthikā’’ti āhaṃsu. Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti. Te satta vassāni yāciṃsu. Rājā na adāsi. Evaṃ ‘‘cha, pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, satta māse, cha, pañca, cattāro’’ti vatvā yāva temāsaṃ yāciṃsu. Tadā rājā ‘‘gaṇhathā’’ti adāsi.
តេ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា អាហំសុ – ‘‘ឥច្ឆាម មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ តេមាសំ ឧបដ្ឋាតុំ, អធិវាសេតុ នោ, ភន្តេ, ភគវា ឥមំ តេមាសំ វស្សាវាស’’ន្តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។ តេ តយោ អត្តនោ ជនបទេ និយុត្តកបុរិសស្ស លេខំ បេសេសុំ ‘‘ឥមំ តេមាសំ អម្ហេហិ ភគវា ឧបដ្ឋាតព្ពោ, វិហារំ អាទិំ កត្វា សព្ពំ ភគវតោ ឧបដ្ឋានសម្ភារំ សម្បាទេហី’’តិ។ សោ សព្ពំ សម្បាទេត្វា បដិបេសេសិ។ តេ កាសាយវត្ថនិវត្ថា ហុត្វា បុរិសសហស្សេហិ វេយ្យាវច្ចករេហិ ភគវន្តំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហមានា ជនបទំ នេត្វា វិហារំ និយ្យាតេត្វា វស្សំ វសាបេសុំ។
Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ, adhivāsetu no, bhante, bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsa’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Te tayo attano janapade niyuttakapurisassa lekhaṃ pesesuṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo, vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ sampādehī’’ti. So sabbaṃ sampādetvā paṭipesesi. Te kāsāyavatthanivatthā hutvā purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vassaṃ vasāpesuṃ.
តេសំ ភណ្ឌាគារិកោ ឯកោ គហបតិបុត្តោ សបជាបតិកោ សទ្ធោ អហោសិ បសន្នោ។ សោ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានវត្តំ សក្កច្ចំ អទាសិ។ ជនបទេ និយុត្តកបុរិសោ តំ គហេត្វា ជានបទេហិ ឯកាទសមត្តេហិ បុរិសសហស្សេហិ សទ្ធិំ សក្កច្ចមេវ ទានំ បវត្តាបេសិ។ តត្ថ កេចិ ជានបទា បដិហតចិត្តា អហេសុំ។ តេ ទានស្ស អន្តរាយំ កត្វា ទេយ្យធម្មំ អត្តនា ខាទិំសុ, ភត្តសាលញ្ច អគ្គិនា ទហិំសុ។ បវារិតា រាជបុត្តា ភគវតោ សក្ការំ កត្វា ភគវន្តំ បុរក្ខត្វា បិតុ សន្តិកមេវ បច្ចាគមិំសុ។ តត្ថ គន្ត្វា ភគវា បរិនិព្ពាយិ។ រាជបុត្តា ច ជនបទេ និយុត្តកបុរិសោ ច ភណ្ឌាគារិកោ ច អនុបុព្ពេន កាលំ កត្វា សទ្ធិំ បរិសាយ សគ្គេ ឧប្បជ្ជិំសុ, បដិហតចិត្តា ជនា និរយេ ឧប្បជ្ជិំសុ។ ឯវំ តេសំ ឧភយេសំ ជនានំ សគ្គតោ សគ្គំ និរយតោ និរយំ ឧបបជ្ជន្តានំ ទ្វានវុតិកប្បា វីតិវត្តា។
Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno. So buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi. Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi. Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ. Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhammaṃ attanā khādiṃsu, bhattasālañca agginā dahiṃsu. Pavāritā rājaputtā bhagavato sakkāraṃ katvā bhagavantaṃ purakkhatvā pitu santikameva paccāgamiṃsu. Tattha gantvā bhagavā parinibbāyi. Rājaputtā ca janapade niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu, paṭihatacittā janā niraye uppajjiṃsu. Evaṃ tesaṃ ubhayesaṃ janānaṃ saggato saggaṃ nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā.
អថ ឥមស្មិំ ភទ្ទកប្បេ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ តេ បដិហតចិត្តា ជនា បេតេសុ ឧប្បន្នា។ តទា មនុស្សា អត្តនោ អត្តនោ ញាតកានំ បេតានំ អត្ថាយ ទានំ ទត្វា ឧទ្ទិសន្តិ ‘‘ឥទំ នោ ញាតីនំ ហោតូ’’តិ, តេ សម្បត្តិំ លភន្តិ។ អថ ឥមេបិ បេតា តំ ទិស្វា កស្សបំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភន្តេ, មយម្បិ ឯវរូបំ សម្បត្តិំ លភេយ្យាមា’’តិ? ភគវា អាហ – ‘‘ឥទានិ ន លភថ, អនាគតេ បន គោតមោ នាម សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ, តស្ស ភគវតោ កាលេ ពិម្ពិសារោ នាម រាជា ភវិស្សតិ, សោ តុម្ហាកំ ឥតោ ទ្វានវុតិកប្បេ ញាតិ អហោសិ, សោ ពុទ្ធស្ស ទានំ ទត្វា តុម្ហាកំ ឧទ្ទិសិស្សតិ, តទា លភិស្សថា’’តិ។ ឯវំ វុត្តេ កិរ តេសំ បេតានំ តំ វចនំ ‘‘ស្វេ លភិស្សថា’’តិ វុត្តំ វិយ អហោសិ។
Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapassa bhagavato kāle te paṭihatacittā janā petesu uppannā. Tadā manussā attano attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘idaṃ no ñātīnaṃ hotū’’ti, te sampattiṃ labhanti. Atha imepi petā taṃ disvā kassapaṃ sammāsambuddhaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā’’ti? Bhagavā āha – ‘‘idāni na labhatha, anāgate pana gotamo nāma sammāsambuddho bhavissati, tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati, so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi, so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati, tadā labhissathā’’ti. Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘sve labhissathā’’ti vuttaṃ viya ahosi.
តតោ ឯកស្មិំ ពុទ្ធន្តរេ វីតិវត្តេ អម្ហាកំ ភគវា ឧប្បជ្ជិ។ តេបិ តយោ រាជបុត្តា បុរិសសហស្សេន សទ្ធិំ ទេវលោកតោ ចវិត្វា មគធរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ ឧប្បជ្ជិត្វា អនុបុព្ពេន តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា គយាសីសេ តយោ ជដិលា អហេសុំ, ជនបទេ និយុត្តកបុរិសោ រាជា ពិម្ពិសារោ អហោសិ, ភណ្ឌាគារិកោ គហបតិបុត្តោ វិសាខោ នាម សេដ្ឋិ អហោសិ, តស្ស បជាបតិ ធម្មទិន្នា នាម សេដ្ឋិធីតា អហោសិ, អវសេសា បន បរិសា រញ្ញោ ឯវ បរិវារា ហុត្វា និព្ពត្តិំសុ។
Tato ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā uppajji. Tepi tayo rājaputtā purisasahassena saddhiṃ devalokato cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ, janapade niyuttakapuriso rājā bimbisāro ahosi, bhaṇḍāgāriko gahapatiputto visākho nāma seṭṭhi ahosi, tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi, avasesā pana parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattiṃsu.
អម្ហាកម្បិ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា សត្តសត្តាហំ អតិក្កមិត្វា អនុបុព្ពេន ពារាណសិំ អាគម្ម ធម្មចក្កំ បវត្តេត្វា បញ្ចវគ្គិយេ អាទិំ កត្វា យាវ សហស្សបរិវារេ តយោ ជដិលេ វិនេត្វា រាជគហំ អគមាសិ។ តត្ថ ច តទហុបសង្កមន្តំយេវ រាជានំ ពិម្ពិសារំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាបេសិ សទ្ធិំ ឯកាទសនហុតេហិ អង្គមគធវាសីហិ ព្រាហ្មណគហបតិកេហិ។ អថ រញ្ញា ស្វាតនាយ ភត្តេន និមន្តិតោ អធិវាសេត្វា ទុតិយទិវសេ មាណវកវណ្ណេន សក្កេន ទេវានមិន្ទេន បុរតោ គច្ឆន្តេន –
Amhākampi bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva sahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi. Tattha ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi saddhiṃ ekādasanahutehi aṅgamagadhavāsīhi brāhmaṇagahapatikehi. Atha raññā svātanāya bhattena nimantito adhivāsetvā dutiyadivase māṇavakavaṇṇena sakkena devānamindena purato gacchantena –
‘‘ទន្តោ ទន្តេហិ សហ បុរាណជដិលេហិ, វិប្បមុត្តោ វិប្បមុត្តេហិ;
‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi;
សិង្គីនិក្ខសវណ្ណោ, រាជគហំ បាវិសិ ភគវា’’តិ។ (មហាវ. ៥៨) –
Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –
ឯវមាទីហិ គាថាហិ អភិត្ថវិយមានោ រាជគហំ បវិសិត្វា រញ្ញោ និវេសនេ មហាទានំ សម្បដិច្ឆិ។ តេ បន បេតា ‘‘ឥទានិ រាជា ទានំ អម្ហាកំ ឧទ្ទិសិស្សតិ, ឥទានិ ឧទ្ទិសិស្សតី’’តិ អាសាយ សម្បរិវារេត្វា អដ្ឋំសុ។
Evamādīhi gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi. Te pana petā ‘‘idāni rājā dānaṃ amhākaṃ uddisissati, idāni uddisissatī’’ti āsāya samparivāretvā aṭṭhaṃsu.
រាជា ទានំ ទត្វា ‘‘កត្ថ នុ ខោ ភគវា វិហរេយ្យា’’តិ ភគវតោ វិហារដ្ឋានមេវ ចិន្តេសិ, ន តំ ទានំ កស្សចិ ឧទ្ទិសិ។ តថា តំ ទានំ អលភន្តា បេតា ឆិន្នាសា ហុត្វា រត្តិយំ រញ្ញោ និវេសនេ អតិវិយ ភិំសនកំ វិស្សរមកំសុ។ រាជា ភយសន្តាសសំវេគំ អាបជ្ជិត្វា វិភាតាយ រត្តិយា ភគវតោ អារោចេហិ – ‘‘ឯវរូបំ សទ្ទំ អស្សោសិំ, កិំ នុ ខោ មេ, ភន្តេ, ភវិស្សតី’’តិ? ភគវា ‘‘មា ភាយិ, មហារាជ, ន តេ កិញ្ចិ បាបកំ ភវិស្សតិ, អបិច ខោ សន្តិ តេ បុរាណញាតកា បេតេសុ ឧប្បន្នា។ តេ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ តមេវ បច្ចាសីសន្តា ‘ពុទ្ធស្ស ទានំ ទត្វា អម្ហាកំ ឧទ្ទិសិស្សតី’តិ វិចរន្តា តយា ហិយ្យោ ទានំ ទត្វា ន ឧទ្ទិសិតត្តា ឆិន្នាសា ហុត្វា តថារូបំ វិស្សរមកំសូ’’តិ អាហ។ ‘‘កិំ ឥទានិបិ, ភន្តេ, ទិន្នេ តេ លភេយ្យុ’’ន្តិ? ‘‘អាម, មហារាជា’’តិ។ ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, អធិវាសេតុ មេ ភគវា អជ្ជតនាយ ទានំ, តេសំ ឧទ្ទិសិស្សាមី’’តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។
Rājā dānaṃ datvā ‘‘kattha nu kho bhagavā vihareyyā’’ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi, na taṃ dānaṃ kassaci uddisi. Tathā taṃ dānaṃ alabhantā petā chinnāsā hutvā rattiyaṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu. Rājā bhayasantāsasaṃvegaṃ āpajjitvā vibhātāya rattiyā bhagavato ārocehi – ‘‘evarūpaṃ saddaṃ assosiṃ, kiṃ nu kho me, bhante, bhavissatī’’ti? Bhagavā ‘‘mā bhāyi, mahārāja, na te kiñci pāpakaṃ bhavissati, apica kho santi te purāṇañātakā petesu uppannā. Te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsantā ‘buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī’ti vicarantā tayā hiyyo dānaṃ datvā na uddisitattā chinnāsā hutvā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū’’ti āha. ‘‘Kiṃ idānipi, bhante, dinne te labheyyu’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, adhivāsetu me bhagavā ajjatanāya dānaṃ, tesaṃ uddisissāmī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
រាជា និវេសនំ គន្ត្វា មហាទានំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ ។ ភគវា រាជន្តេបុរំ គន្ត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន។ តេ បេតា ‘‘អបិ នាម អជ្ជ លភេយ្យាមា’’តិ គន្ត្វា តិរោកុដ្ដាទីសុ អដ្ឋំសុ។ ភគវា តថា អកាសិ, យថា តេ សព្ពេវ រញ្ញោ អាបាថំ គតា អហេសុំ។ រាជា ទក្ខិណោទកំ ទេន្តោ ‘‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតូ’’តិ ឧទ្ទិសិ។ តាវទេវ បេតានំ កមលកុវលយសញ្ឆន្នា បោក្ខរណិយោ និព្ពត្តិំសុ។ តេ តត្ថ ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ច បដិប្បស្សទ្ធទរថកិលមថបិបាសា សុវណ្ណវណ្ណា អហេសុំ។ រាជា យាគុខជ្ជភោជ្ជានិ ទត្វា ឧទ្ទិសិ។ តេសំ តង្ខណញ្ញេវ ទិព្ពយាគុខជ្ជភោជ្ជានិ និព្ពត្តិំសុ។ តេ តានិ បរិភុញ្ជិត្វា បីណិន្ទ្រិយា អហេសុំ។ អថ វត្ថសេនាសនានិ ទត្វា ឧទ្ទិសិ។ តេសំ ទិព្ពវត្ថបាសាទបច្ចត្ថរណសេយ្យាទិអលង្ការវិធយោ និព្ពត្តិំសុ។ សា ច តេសំ សម្បត្តិ សព្ពាបិ យថា រញ្ញោ បាកដា ហោតិ, តថា ភគវា អធិដ្ឋាសិ។ រាជា តំ ទិស្វា អតិវិយ អត្តមនោ អហោសិ។ តតោ ភគវា ភុត្តាវី បវារិតោ រញ្ញោ ពិម្ពិសារស្ស អនុមោទនត្ថំ តិរោកុដ្ដបេតវត្ថុំ អភាសិ –
Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi . Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Te petā ‘‘api nāma ajja labheyyāmā’’ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu. Bhagavā tathā akāsi, yathā te sabbeva rañño āpāthaṃ gatā ahesuṃ. Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘idaṃ me ñātīnaṃ hotū’’ti uddisi. Tāvadeva petānaṃ kamalakuvalayasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu. Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ. Rājā yāgukhajjabhojjāni datvā uddisi. Tesaṃ taṅkhaṇaññeva dibbayāgukhajjabhojjāni nibbattiṃsu. Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ. Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi. Tesaṃ dibbavatthapāsādapaccattharaṇaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu. Sā ca tesaṃ sampatti sabbāpi yathā rañño pākaṭā hoti, tathā bhagavā adhiṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ativiya attamano ahosi. Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño bimbisārassa anumodanatthaṃ tirokuṭṭapetavatthuṃ abhāsi –
១៤.
14.
‘‘តិរោកុដ្ដេសុ តិដ្ឋន្តិ, សន្ធិសិង្ឃាដកេសុ ច;
‘‘Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca;
ទ្វារពាហាសុ តិដ្ឋន្តិ, អាគន្ត្វាន សកំ ឃរំ។
Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.
១៥.
15.
‘‘បហូតេ អន្នបានម្ហិ, ខជ្ជភោជ្ជេ ឧបដ្ឋិតេ;
‘‘Pahūte annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite;
ន តេសំ កោចិ សរតិ, សត្តានំ កម្មបច្ចយា។
Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.
១៦.
16.
‘‘ឯវំ ទទន្តិ ញាតីនំ, យេ ហោន្តិ អនុកម្បកា;
‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;
សុចិំ បណីតំ កាលេន, កប្បិយំ បានភោជនំ។
Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ.
១៧.
17.
‘‘ឥទំ វោ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ;
‘‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo;
តេ ច តត្ថ សមាគន្ត្វា, ញាតិបេតា សមាគតា;
Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā;
បហូតេ អន្នបានម្ហិ, សក្កច្ចំ អនុមោទរេ។
Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.
១៨.
18.
‘‘ចិរំ ជីវន្តុ នោ ញាតី, យេសំ ហេតុ លភាមសេ;
‘‘Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase;
អម្ហាកញ្ច កតា បូជា, ទាយកា ច អនិប្ផលា។
Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.
១៩.
19.
‘‘ន ហិ តត្ថ កសិ អត្ថិ, គោរក្ខេត្ថ ន វិជ្ជតិ;
‘‘Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati;
វណិជ្ជា តាទិសី នត្ថិ, ហិរញ្ញេន កយាកយំ;
Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayākayaṃ;
ឥតោ ទិន្នេន យាបេន្តិ, បេតា កាលគតា តហិំ។
Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ.
២០.
20.
‘‘ឧន្នមេ ឧទកំ វុដ្ឋំ, យថា និន្នំ បវត្តតិ;
‘‘Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati;
ឯវមេវ ឥតោ ទិន្នំ, បេតានំ ឧបកប្បតិ។
Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.
២១.
21.
‘‘យថា វារិវហា បូរា, បរិបូរេន្តិ សាគរំ;
‘‘Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ;
ឯវមេវ ឥតោ ទិន្នំ, បេតានំ ឧបកប្បតិ។
Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.
២២.
22.
‘‘អទាសិ មេ អកាសិ មេ, ញាតិមិត្តា សខា ច មេ;
‘‘Adāsi me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me;
បេតានំ ទក្ខិណំ ទជ្ជា, បុព្ពេ កតមនុស្សរំ។
Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.
២៣.
23.
‘‘ន ហិ រុណ្ណំ វា សោកោ វា, យា ចញ្ញា បរិទេវនា;
‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;
ន តំ បេតានមត្ថាយ, ឯវំ តិដ្ឋន្តិ ញាតយោ។
Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.
២៤.
24.
‘‘អយញ្ច ខោ ទក្ខិណា ទិន្នា, សង្ឃម្ហិ សុប្បតិដ្ឋិតា;
‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;
ទីឃរត្តំ ហិតាយស្ស, ឋានសោ ឧបកប្បតិ។
Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.
២៥.
25.
‘‘សោ ញាតិធម្មោ ច អយំ និទស្សិតោ, បេតាន បូជា ច កតា ឧឡារា;
‘‘So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā;
ពលញ្ច ភិក្ខូនមនុប្បទិន្នំ, តុម្ហេហិ បុញ្ញំ បហុតំ អនប្បក’’ន្តិ។
Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pahutaṃ anappaka’’nti.
១៤. តត្ថ តិរោកុដ្ដេសូតិ កុដ្ដានំ បរភាគេសុ។ តិដ្ឋន្តីតិ និសជ្ជាទិបដិក្ខេបតោ ឋានកប្បនវចនមេតំ, គេហបាការកុដ្ដានំ ទ្វារតោ ពហិ ឯវ តិដ្ឋន្តីតិ អត្ថោ។ សន្ធិសិង្ឃាដកេសុ ចាតិ សន្ធីសុ ច សិង្ឃាដកេសុ ច។ សន្ធីតិ ចតុក្កោណរច្ឆា, ឃរសន្ធិភិត្តិសន្ធិអាលោកសន្ធិយោបិ វុច្ចន្តិ។ សិង្ឃាដកាតិ តិកោណរច្ឆា។ ទ្វារពាហាសុ តិដ្ឋន្តីតិ នគរទ្វារឃរទ្វារានំ ពាហា និស្សាយ តិដ្ឋន្តិ។ អាគន្ត្វាន សកំ ឃរន្តិ សកឃរំ នាម បុព្ពញាតិឃរម្បិ អត្តនា សាមិភាវេន អជ្ឈាវុត្ថឃរម្បិ, តទុភយម្បិ តេ យស្មា សកឃរសញ្ញាយ អាគច្ឆន្តិ, តស្មា ‘‘អាគន្ត្វាន សកំ ឃរ’’ន្តិ អាហ។
14. Tattha tirokuṭṭesūti kuṭṭānaṃ parabhāgesu. Tiṭṭhantīti nisajjādipaṭikkhepato ṭhānakappanavacanametaṃ, gehapākārakuṭṭānaṃ dvārato bahi eva tiṭṭhantīti attho. Sandhisiṅghāṭakesu cāti sandhīsu ca siṅghāṭakesu ca. Sandhīti catukkoṇaracchā, gharasandhibhittisandhiālokasandhiyopi vuccanti. Siṅghāṭakāti tikoṇaracchā. Dvārabāhāsu tiṭṭhantīti nagaradvāragharadvārānaṃ bāhā nissāya tiṭṭhanti. Āgantvāna sakaṃ gharanti sakagharaṃ nāma pubbañātigharampi attanā sāmibhāvena ajjhāvutthagharampi, tadubhayampi te yasmā sakagharasaññāya āgacchanti, tasmā ‘‘āgantvāna sakaṃ ghara’’nti āha.
១៥. ឯវំ ភគវា បុព្ពេ អនជ្ឈាវុត្ថបុព្ពម្បិ បុព្ពញាតិឃរត្តា ពិម្ពិសារនិវេសនំ សកឃរសញ្ញាយ អាគន្ត្វា តិរោកុដ្ដាទីសុ ឋិតេ ឥស្សាមច្ឆរិយផលំ អនុភវន្តេ អតិវិយ ទុទ្ទសិកវិរូបភយានកទស្សនេ ពហូ បេតេ រញ្ញោ ទស្សេន្តោ ‘‘តិរោកុដ្ដេសុ តិដ្ឋន្តី’’តិ គាថំ វត្វា បុន តេហិ កតស្ស កម្មស្ស ទារុណភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘បហូតេ អន្នបានម្ហី’’តិ ទុតិយគាថមាហ។
15. Evaṃ bhagavā pubbe anajjhāvutthapubbampi pubbañātigharattā bimbisāranivesanaṃ sakagharasaññāya āgantvā tirokuṭṭādīsu ṭhite issāmacchariyaphalaṃ anubhavante ativiya duddasikavirūpabhayānakadassane bahū pete rañño dassento ‘‘tirokuṭṭesu tiṭṭhantī’’ti gāthaṃ vatvā puna tehi katassa kammassa dāruṇabhāvaṃ dassento ‘‘pahūte annapānamhī’’ti dutiyagāthamāha.
តត្ថ បហូតេតិ អនប្បកេ ពហុម្ហិ, យាវទត្ថេតិ អត្ថោ ។ ព-ការស្ស ហិ ប-ការោ លព្ភតិ ‘‘បហុ សន្តោ ន ភរតី’’តិអាទីសុ (សុ. និ. ៩៨) វិយ។ កេចិ បន ‘‘ពហុកេ’’តិ បឋន្តិ, សោ បន បមាទបាឋោ។ អន្នបានម្ហីតិ អន្នេ ច បានេ ច។ ខជ្ជភោជ្ជេតិ ខជ្ជេ ច ភោជ្ជេ ច។ ឯតេន អសិតបីតខាយិតសាយិតវសេន ចតុព្ពិធម្បិ អាហារំ ទស្សេតិ។ ឧបដ្ឋិតេតិ ឧបគម្ម ឋិតេ សជ្ជិតេ, បដិយត្តេតិ អត្ថោ។ ន តេសំ កោចិ សរតិ សត្តានន្តិ តេសំ បេត្តិវិសយេ ឧប្បន្នានំ សត្តានំ កោចិ មាតា វា បិតា វា បុត្តោ វា នត្តា វា ន សរតិ។ កិំ ការណា? កម្មបច្ចយាតិ, អត្តនា កតស្ស អទានទានបដិសេធនាទិភេទស្ស កទរិយកម្មស្ស ការណភាវតោ។ តញ្ហិ កម្មំ តេសំ ញាតីនំ សរិតុំ ន ទេតិ។
Tattha pahūteti anappake bahumhi, yāvadattheti attho . Ba-kārassa hi pa-kāro labbhati ‘‘pahu santo na bharatī’’tiādīsu (su. ni. 98) viya. Keci pana ‘‘bahuke’’ti paṭhanti, so pana pamādapāṭho. Annapānamhīti anne ca pāne ca. Khajjabhojjeti khajje ca bhojje ca. Etena asitapītakhāyitasāyitavasena catubbidhampi āhāraṃ dasseti. Upaṭṭhiteti upagamma ṭhite sajjite, paṭiyatteti attho. Na tesaṃ koci sarati sattānanti tesaṃ pettivisaye uppannānaṃ sattānaṃ koci mātā vā pitā vā putto vā nattā vā na sarati. Kiṃ kāraṇā? Kammapaccayāti, attanā katassa adānadānapaṭisedhanādibhedassa kadariyakammassa kāraṇabhāvato. Tañhi kammaṃ tesaṃ ñātīnaṃ sarituṃ na deti.
១៦. ឯវំ ភគវា អនប្បកេបិ អន្នបានាទិម្ហិ វិជ្ជមានេ ញាតីនំ បច្ចាសីសន្តានំ បេតានំ កម្មផលេន ញាតកានំ អនុស្សរណមត្តស្សាបិ អភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បេត្តិវិសយុបបន្នេ ញាតកេ ឧទ្ទិស្ស រញ្ញា ទិន្នទានំ បសំសន្តោ ‘‘ឯវំ ទទន្តិ ញាតីន’’ន្តិ តតិយគាថមាហ។
16. Evaṃ bhagavā anappakepi annapānādimhi vijjamāne ñātīnaṃ paccāsīsantānaṃ petānaṃ kammaphalena ñātakānaṃ anussaraṇamattassāpi abhāvaṃ dassetvā idāni pettivisayupapanne ñātake uddissa raññā dinnadānaṃ pasaṃsanto ‘‘evaṃ dadanti ñātīna’’nti tatiyagāthamāha.
តត្ថ ឯវន្តិ ឧបមាវចនំ។ តស្ស ទ្វិធា សម្ពន្ធោ – តេសំ សត្តានំ កម្មបច្ចយា អសរន្តេសុបិ កេសុចិ កេចិ ទទន្តិ ញាតីនំ, យេ ឯវំ អនុកម្បកា ហោន្តីតិ ច, មហារាជ, យថា តយា ទិន្នំ, ឯវំ សុចិំ បណីតំ កាលេន កប្បិយំ បានភោជនំ ទទន្តិ ញាតីនំ, យេ ហោន្តិ អនុកម្បកាតិ ច។ តត្ថ ទទន្តីតិ ទេន្តិ ឧទ្ទិសន្តិ និយ្យាតេន្តិ។ ញាតីនន្តិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សម្ពន្ធានំ។ យេតិ យេ កេចិ បុត្តាទយោ។ ហោន្តីតិ ភវន្តិ។ អនុកម្បកាតិ អត្ថកាមា ហិតេសិនោ។ សុចិន្តិ សុទ្ធំ មនោហរំ ធម្មិកញ្ច។ បណីតន្តិ ឧឡារំ។ កាលេនាតិ ទក្ខិណេយ្យានំ បរិភោគយោគ្គកាលេន, ញាតិបេតានំ វា តិរោកុដ្ដាទីសុ អាគន្ត្វា ឋិតកាលេន។ កប្បិយន្តិ អនុច្ឆវិកំ បតិរូបំ អរិយានំ បរិភោគារហំ។ បានភោជនន្តិ បានញ្ច ភោជនញ្ច, តទុបទេសេន ចេត្ថ សព្ពំ ទេយ្យធម្មំ វទតិ។
Tattha evanti upamāvacanaṃ. Tassa dvidhā sambandho – tesaṃ sattānaṃ kammapaccayā asarantesupi kesuci keci dadanti ñātīnaṃ, ye evaṃ anukampakā hontīti ca, mahārāja, yathā tayā dinnaṃ, evaṃ suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pānabhojanaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakāti ca. Tattha dadantīti denti uddisanti niyyātenti. Ñātīnanti mātito ca pitito ca sambandhānaṃ. Yeti ye keci puttādayo. Hontīti bhavanti. Anukampakāti atthakāmā hitesino. Sucinti suddhaṃ manoharaṃ dhammikañca. Paṇītanti uḷāraṃ. Kālenāti dakkhiṇeyyānaṃ paribhogayoggakālena, ñātipetānaṃ vā tirokuṭṭādīsu āgantvā ṭhitakālena. Kappiyanti anucchavikaṃ patirūpaṃ ariyānaṃ paribhogārahaṃ. Pānabhojananti pānañca bhojanañca, tadupadesena cettha sabbaṃ deyyadhammaṃ vadati.
១៧. ឥទានិ យេន បការេន តេសំ បេតានំ ទិន្នំ នាម ហោតិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥទំ វោ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’តិ ចតុត្ថគាថាយ បុព្ពឌ្ឍំ អាហ។ តំ តតិយគាថាយ បុព្ពឌ្ឍេន សម្ពន្ធិតព្ពំ –
17. Idāni yena pakārena tesaṃ petānaṃ dinnaṃ nāma hoti, taṃ dassento ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti catutthagāthāya pubbaḍḍhaṃ āha. Taṃ tatiyagāthāya pubbaḍḍhena sambandhitabbaṃ –
‘‘ឯវំ ទទន្តិ ញាតីនំ, យេ ហោន្តិ អនុកម្បកា;
‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;
ឥទំ វោ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’តិ។
Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti.
តេន ‘‘ឥទំ វោ ញាតីនំ ហោតូតិ ឯវំ បការេន ទទន្តិ, នោ អញ្ញថា’’តិ អាការត្ថេន ឯវំសទ្ទេន ទាតព្ពាការនិទស្សនំ កតំ ហោតិ។
Tena ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotūti evaṃ pakārena dadanti, no aññathā’’ti ākāratthena evaṃsaddena dātabbākāranidassanaṃ kataṃ hoti.
តត្ថ ឥទន្តិ ទេយ្យធម្មនិទស្សនំ។ វោតិ និបាតមត្តំ ‘‘យេហិ វោ អរិយា’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៣៦) វិយ។ ញាតីនំ ហោតូតិ បេត្តិវិសយេ ឧប្បន្នានំ ញាតកានំ ហោតុ។ ‘‘នោ ញាតីន’’ន្តិ ច បឋន្តិ, អម្ហាកំ ញាតីនន្តិ អត្ថោ។ សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោតិ តេ បេត្តិវិសយូបបន្នា ញាតយោ ឥទំ ផលំ បច្ចនុភវន្តា សុខិតា សុខប្បត្តា ហោន្តុ។
Tattha idanti deyyadhammanidassanaṃ. Voti nipātamattaṃ ‘‘yehi vo ariyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.36) viya. Ñātīnaṃ hotūti pettivisaye uppannānaṃ ñātakānaṃ hotu. ‘‘No ñātīna’’nti ca paṭhanti, amhākaṃ ñātīnanti attho. Sukhitā hontu ñātayoti te pettivisayūpapannā ñātayo idaṃ phalaṃ paccanubhavantā sukhitā sukhappattā hontu.
យស្មា ‘‘ឥទំ វោ ញាតីនំ ហោតូ’’តិ វុត្តេបិ អញ្ញេន កតកម្មំ ន អញ្ញស្ស ផលទំ ហោតិ , កេវលំ បន តថា ឧទ្ទិស្ស ទីយមានំ តំ វត្ថុ ញាតិបេតានំ កុសលកម្មស្ស បច្ចយោ ហោតិ, តស្មា យថា តេសំ តស្មិំ វត្ថុស្មិំ តស្មិំយេវ ខណេ ផលនិព្ពត្តកំ កុសលកម្មំ ហោតិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘តេ ច តត្ថោ’’តិអាទិមាហ។
Yasmā ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti vuttepi aññena katakammaṃ na aññassa phaladaṃ hoti , kevalaṃ pana tathā uddissa dīyamānaṃ taṃ vatthu ñātipetānaṃ kusalakammassa paccayo hoti, tasmā yathā tesaṃ tasmiṃ vatthusmiṃ tasmiṃyeva khaṇe phalanibbattakaṃ kusalakammaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘te ca tattho’’tiādimāha.
តត្ថ តេតិ ញាតិបេតា។ តត្ថាតិ យត្ថ ទានំ ទីយតិ, តត្ថ។ សមាគន្ត្វាតិ ‘‘ឥមេ នោ ញាតយោ អម្ហាកំ អត្ថាយ ទានំ ឧទ្ទិសន្តី’’តិ អនុមោទនត្ថំ តត្ថ សមាគតា ហុត្វា។ បហូតេ អន្នបានម្ហីតិ អត្តនោ ឧទ្ទិស្ស ទីយមានេ តស្មិំ វត្ថុស្មិំ។ សក្កច្ចំ អនុមោទរេតិ កម្មផលំ អភិសទ្ទហន្តា ចិត្តីការំ អវិជហន្តា អវិក្ខិត្តចិត្តា ហុត្វា ‘‘ឥទំ នោ ទានំ ហិតាយ សុខាយ ហោតូ’’តិ មោទន្តិ អនុមោទន្តិ បីតិសោមនស្សជាតា ហោន្តិ។
Tattha teti ñātipetā. Tatthāti yattha dānaṃ dīyati, tattha. Samāgantvāti ‘‘ime no ñātayo amhākaṃ atthāya dānaṃ uddisantī’’ti anumodanatthaṃ tattha samāgatā hutvā. Pahūte annapānamhīti attano uddissa dīyamāne tasmiṃ vatthusmiṃ. Sakkaccaṃ anumodareti kammaphalaṃ abhisaddahantā cittīkāraṃ avijahantā avikkhittacittā hutvā ‘‘idaṃ no dānaṃ hitāya sukhāya hotū’’ti modanti anumodanti pītisomanassajātā honti.
១៨. ចិរំ ជីវន្តូតិ ចិរំ ជីវិនោ ទីឃាយុកា ហោន្តុ។ នោ ញាតីតិ អម្ហាកំ ញាតកា។ យេសំ ហេតូតិ យេសំ ការណា យេ និស្សាយ។ លភាមសេតិ ឦទិសំ សម្បត្តិំ បដិលភាម។ ឥទញ្ហិ ឧទ្ទិសនេន លទ្ធសម្បត្តិំ អនុភវន្តានំ បេតានំ អត្តនោ ញាតីនំ ថោមនាការទស្សនំ។ បេតានញ្ហិ អត្តនោ អនុមោទនេន, ទាយកានំ ឧទ្ទិសនេន, ឧក្ខិណេយ្យសម្បត្តិយា ចាតិ តីហិ អង្គេហិ ទក្ខិណា តង្ខណញ្ញេវ ផលនិព្ពត្តិកា ហោតិ។ តត្ថ ទាយកា វិសេសហេតុ។ តេនាហ ‘‘យេសំ ហេតុ លភាមសេ’’តិ។ អម្ហាកញ្ច កតា បូជាតិ ‘‘ឥទំ វោ ញាតីនំ ហោតូ’’តិ ឯវំ ឧទ្ទិសន្តេហិ ទាយកេហិ អម្ហាកញ្ច បូជា កតា, តេ ទាយកា ច អនិប្ផលា យស្មិំ សន្តានេ បរិច្ចាគមយំ កម្មំ និព្ពត្តំ តស្ស តត្ថេវ ផលទានតោ។
18.Ciraṃ jīvantūti ciraṃ jīvino dīghāyukā hontu. No ñātīti amhākaṃ ñātakā. Yesaṃ hetūti yesaṃ kāraṇā ye nissāya. Labhāmaseti īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhāma. Idañhi uddisanena laddhasampattiṃ anubhavantānaṃ petānaṃ attano ñātīnaṃ thomanākāradassanaṃ. Petānañhi attano anumodanena, dāyakānaṃ uddisanena, ukkhiṇeyyasampattiyā cāti tīhi aṅgehi dakkhiṇā taṅkhaṇaññeva phalanibbattikā hoti. Tattha dāyakā visesahetu. Tenāha ‘‘yesaṃ hetu labhāmase’’ti. Amhākañca katā pūjāti ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti evaṃ uddisantehi dāyakehi amhākañca pūjā katā, te dāyakā ca anipphalā yasmiṃ santāne pariccāgamayaṃ kammaṃ nibbattaṃ tassa tattheva phaladānato.
ឯត្ថាហ – ‘‘កិំ បន បេត្តិវិសយូបបន្នា ឯវ ញាតី ហេតុសម្បត្តិយោ លភន្តិ, ឧទាហុ អញ្ញេបី’’តិ? ន ចេត្ថ អម្ហេហិ វត្តព្ពំ, អត្ថិ ភគវតា ឯវំ ព្យាកតត្តា។ វុត្តញ្ហេតំ –-
Etthāha – ‘‘kiṃ pana pettivisayūpapannā eva ñātī hetusampattiyo labhanti, udāhu aññepī’’ti? Na cettha amhehi vattabbaṃ, atthi bhagavatā evaṃ byākatattā. Vuttañhetaṃ –-
‘‘មយមស្សុ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា នាម ទានានិ ទេម, បុញ្ញានិ ករោម ‘ឥទំ ទានំ បេតានំ ញាតិសាលោហិតានំ ឧបកប្បតុ, ឥទំ ទានំ បេតា ញាតិសាលោហិតា បរិភុញ្ជន្តូ’តិ។ កច្ចិ តំ, ភោ គោតម, ទានំ បេតានំ ញាតិសាលោហិតានំ ឧបកប្បតិ , កច្ចិ តេ បេតា ញាតិសាលោហិតា តំ ទានំ បរិភុញ្ជន្តីតិ? ឋានេ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឧបកប្បតិ, នោ អដ្ឋានេតិ។
‘‘Mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā nāma dānāni dema, puññāni karoma ‘idaṃ dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappatu, idaṃ dānaṃ petā ñātisālohitā paribhuñjantū’ti. Kacci taṃ, bho gotama, dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappati , kacci te petā ñātisālohitā taṃ dānaṃ paribhuñjantīti? Ṭhāne kho, brāhmaṇa, upakappati, no aṭṭhāneti.
‘‘កតមំ បន, ភោ គោតម, ឋានំ, កតមំ អដ្ឋានន្តិ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ.… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា និរយំ ឧបបជ្ជតិ។ យោ នេរយិកានំ សត្តានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ។ ឥទំ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ, យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ន ឧបកប្បតិ។
‘‘Katamaṃ pana, bho gotama, ṭhānaṃ, katamaṃ aṭṭhānanti? Idha, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayaṃ upapajjati. Yo nerayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.
‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ.… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា តិរច្ឆានយោនិំ ឧបបជ្ជតិ។ យោ តិរច្ឆានយោនិកានំ សត្តានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ។ ឥទម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ, យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ន ឧបកប្បតិ។
‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati. Yo tiracchānayonikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.
‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ.… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនុស្សានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ…បេ.… ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ។ យោ ទេវានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ។ ឥទម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, អដ្ឋានំ, យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ន ឧបកប្បតិ។
‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… sammādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussānaṃ sahabyataṃ upapajjati…pe… devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Yo devānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.
‘‘ឥធ បន, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ.… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បេត្តិវិសយំ ឧបបជ្ជតិ។ យោ បេត្តិវិសយិកានំ សត្តានំ អាហារោ, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ។ យំ វា បនស្ស ឥតោ អនុបវេច្ឆេន្តិ មិត្តាមច្ចា វា ញាតិសាលោហិតា វា, តេន សោ តត្ថ យាបេតិ, តេន សោ តត្ថ តិដ្ឋតិ។ ឥទំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឋានំ, យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ឧបកប្បតី’’តិ។
‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati. Yo pettivisayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Yaṃ vā panassa ito anupavecchenti mittāmaccā vā ñātisālohitā vā, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti.
‘‘សចេ បន, ភោ គោតម, សោ បេតោ ញាតិសាលោហិតោ តំ ឋានំ អនុបបន្នោ ហោតិ, កោ តំ ទានំ បរិភុញ្ជតី’’តិ ? ‘‘អញ្ញេបិស្ស, ព្រាហ្មណ, បេតា ញាតិសាលោហិតា តំ ឋានំ ឧបបន្នា ហោន្តិ, តេ តំ ទានំ បរិភុញ្ជន្តី’’តិ។
‘‘Sace pana, bho gotama, so peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti ? ‘‘Aññepissa, brāhmaṇa, petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ upapannā honti, te taṃ dānaṃ paribhuñjantī’’ti.
‘‘សចេ បន, ភោ គោតម, សោ ចេវ បេតោ ញាតិសាលោហិតោ តំ ឋានំ អនុបបន្នោ ហោតិ, អញ្ញេបិស្ស បេតា ញាតិសាលោហិតា តំ ឋានំ អនុបបន្នា ហោន្តិ, កោ តំ ទានំ បរិភុញ្ជតី’’តិ? ‘‘អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, ព្រាហ្មណ, អនវកាសោ, យំ តំ ឋានំ វិវិត្តំ អស្ស ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា យទិទំ បេតេហិ ញាតិសាលោហិតេហិ, អបិច, ព្រាហ្មណ, ទាយកោបិ អនិប្ផលោ’’តិ (អ. និ. ១០.១៧៧)។
‘‘Sace pana, bho gotama, so ceva peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, aññepissa petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ anupapannā honti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti? ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, brāhmaṇa, anavakāso, yaṃ taṃ ṭhānaṃ vivittaṃ assa iminā dīghena addhunā yadidaṃ petehi ñātisālohitehi, apica, brāhmaṇa, dāyakopi anipphalo’’ti (a. ni. 10.177).
១៩. ឥទានិ បេត្តិវិសយូបបន្នានំ តត្ថ អញ្ញស្ស កសិគោរក្ខាទិនោ សម្បត្តិបដិលាភការណស្ស អភាវំ ឥតោ ទិន្នេន យាបនញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘ន ហី’’តិអាទិ វុត្តំ។
19. Idāni pettivisayūpapannānaṃ tattha aññassa kasigorakkhādino sampattipaṭilābhakāraṇassa abhāvaṃ ito dinnena yāpanañca dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ.
តត្ថ ន ហិ តត្ថ កសិ អត្ថីតិ តស្មិំ បេត្តិវិសយេ កសិ ន ហិ អត្ថិ, យំ និស្សាយ បេតា សុខេន ជីវេយ្យុំ។ គោរក្ខេត្ថ ន វិជ្ជតីតិ ឯត្ថ បេត្តិវិសយេ ន កេវលំ កសិយេវ នត្ថិ, អថ ខោ គោរក្ខាបិ ន វិជ្ជតិ, យំ និស្សាយ តេ សុខេន ជីវេយ្យុំ។ វណិជ្ជា តាទិសី នត្ថីតិ វណិជ្ជាបិ តាទិសី នត្ថិ, យា តេសំ សម្បត្តិបដិលាភហេតុ ភវេយ្យ។ ហិរញ្ញេន កយាកយន្តិ ហិរញ្ញេន កយវិក្កយម្បិ តត្ថ តាទិសំ នត្ថិ, យំ តេសំ សម្បត្តិបដិលាភហេតុ ភវេយ្យ។ ឥតេ ទិន្នេន យាបេន្តិ, បេតា កាលគតា តហិន្តិ កេវលំ បន ឥតោ ញាតីហិ វា មិត្តាមច្ចេហិ វា ទិន្នេន យាបេន្តិ, អត្តភាវំ បវត្តេន្តិ។ បេតាតិ បេត្តិវិសយូបបន្នា សត្តា។ កាលគតាតិ អត្តនោ មរណកាលេន គតា។ ‘‘កាលកតា’’តិ វា បាឋោ, កតកាលា កតមរណា មរណំ សម្បត្តា។ តហិន្តិ តស្មិំ បេត្តិវិសយេ។
Tattha na hi tattha kasi atthīti tasmiṃ pettivisaye kasi na hi atthi, yaṃ nissāya petā sukhena jīveyyuṃ. Gorakkhettha na vijjatīti ettha pettivisaye na kevalaṃ kasiyeva natthi, atha kho gorakkhāpi na vijjati, yaṃ nissāya te sukhena jīveyyuṃ. Vaṇijjā tādisī natthīti vaṇijjāpi tādisī natthi, yā tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Hiraññena kayākayanti hiraññena kayavikkayampi tattha tādisaṃ natthi, yaṃ tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Ite dinnena yāpenti, petā kālagatā tahinti kevalaṃ pana ito ñātīhi vā mittāmaccehi vā dinnena yāpenti, attabhāvaṃ pavattenti. Petāti pettivisayūpapannā sattā. Kālagatāti attano maraṇakālena gatā. ‘‘Kālakatā’’ti vā pāṭho, katakālā katamaraṇā maraṇaṃ sampattā. Tahinti tasmiṃ pettivisaye.
២០-២១. ឥទានិ យថាវុត្តមត្ថំ ឧបមាហិ បកាសេតុំ ‘‘ឧន្នមេ ឧទកំ វុដ្ឋ’’ន្តិ គាថាទ្វយមាហ។ តស្សត្ថោ – យថា ឧន្នមេ ថលេ ឧន្នតប្បទេសេ មេឃេហិ អភិវុដ្ឋំ ឧទកំ យថា និន្នំ បវត្តតិ, យោ ភូមិភាគោ និន្នោ ឱណតោ, តំ ឧបគច្ឆតិ; ឯវមេវ ឥតោ ទិន្នំ ទានំ បេតានំ ឧបកប្បតិ , ផលុប្បត្តិយា វិនិយុជ្ជតិ។ និន្នមិវ ហិ ឧទកប្បវត្តិយា ឋានំ បេតលោកោ ទានូបកប្បនាយ។ យថាហ – ‘‘ឥទំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឋានំ, យត្ថ ឋិតស្ស តំ ទានំ ឧបកប្បតី’’តិ (អ. និ. ១០.១៧៧)។ យថា ច កន្ទរបទរសាខបសាខកុសោព្ភមហាសោព្ភេ ហិ ឱគលិតេន ឧទកេន វារិវហា មហានជ្ជោ បូរា ហុត្វា សាគរំ បរិបូរេន្តិ, ឯវំ ឥតោ ទិន្នទានំ បុព្ពេ វុត្តនយេន បេតានំ ឧបកប្បតីតិ។
20-21. Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāhi pakāsetuṃ ‘‘unname udakaṃ vuṭṭha’’nti gāthādvayamāha. Tassattho – yathā unname thale unnatappadese meghehi abhivuṭṭhaṃ udakaṃ yathā ninnaṃ pavattati, yo bhūmibhāgo ninno oṇato, taṃ upagacchati; evameva ito dinnaṃ dānaṃ petānaṃ upakappati , phaluppattiyā viniyujjati. Ninnamiva hi udakappavattiyā ṭhānaṃ petaloko dānūpakappanāya. Yathāha – ‘‘idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti (a. ni. 10.177). Yathā ca kandarapadarasākhapasākhakusobbhamahāsobbhe hi ogalitena udakena vārivahā mahānajjo pūrā hutvā sāgaraṃ paripūrenti, evaṃ ito dinnadānaṃ pubbe vuttanayena petānaṃ upakappatīti.
២២. យស្មា បេតា ‘‘ឥតោ កិញ្ចិ លភាមា’’តិ អាសាភិភូតា ញាតិឃរំ អាគន្ត្វាបិ ‘‘ឥទំ នាម នោ ទេថា’’តិ យាចិតុំ ន សក្កោន្តិ, តស្មា តេសំ ឥមានិ អនុស្សរណវត្ថូនិ អនុស្សរន្តោ កុលបុត្តោ ទក្ខិណំ ទជ្ជាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘អទាសិ មេ’’តិ គាថមាហ។
22. Yasmā petā ‘‘ito kiñci labhāmā’’ti āsābhibhūtā ñātigharaṃ āgantvāpi ‘‘idaṃ nāma no dethā’’ti yācituṃ na sakkonti, tasmā tesaṃ imāni anussaraṇavatthūni anussaranto kulaputto dakkhiṇaṃ dajjāti dassento ‘‘adāsi me’’ti gāthamāha.
តស្សត្ថោ – ឥទំ នាម មេ ធនំ វា ធញ្ញំ វា អទាសិ, ឥទំ នាម មេ កិច្ចំ អត្តនាយេវ យោគំ អាបជ្ជន្តោ អកាសិ, ‘‘អសុកោ មេ មាតិតោ វា បិតិតោ វា សម្ពន្ធត្តា ញាតិ, សិនេហវសេន តាណសមត្ថតាយ មិត្តោ, អសុកោ មេ សហបំសុកីឡកសហាយោ សខា’’តិ ច ឯតំ សព្ពមនុស្សរន្តោ បេតានំ ទក្ខិណំ ទជ្ជា ទានំ និយ្យាតេយ្យ។ ‘‘ទក្ខិណា ទជ្ជា’’តិ វា បាឋោ, បេតានំ ទក្ខិណា ទាតព្ពា, តេន ‘‘អទាសិ មេ’’តិអាទិនា នយេន បុព្ពេ កតមនុស្សរំ អនុស្សរតាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ករណត្ថេ ហិ ឥទំ បច្ចត្តវចនំ។
Tassattho – idaṃ nāma me dhanaṃ vā dhaññaṃ vā adāsi, idaṃ nāma me kiccaṃ attanāyeva yogaṃ āpajjanto akāsi, ‘‘asuko me mātito vā pitito vā sambandhattā ñāti, sinehavasena tāṇasamatthatāya mitto, asuko me sahapaṃsukīḷakasahāyo sakhā’’ti ca etaṃ sabbamanussaranto petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā dānaṃ niyyāteyya. ‘‘Dakkhiṇā dajjā’’ti vā pāṭho, petānaṃ dakkhiṇā dātabbā, tena ‘‘adāsi me’’tiādinā nayena pubbe katamanussaraṃ anussaratāti vuttaṃ hoti. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ.
២៣-២៤. យេ បន សត្តា ញាតិមរណេន រុណ្ណសោកាទិបរា ឯវ ហុត្វា តិដ្ឋន្តិ, ន តេសំ អត្ថាយ កិញ្ចិ ទេន្តិ, តេសំ តំ រុណ្ណសោកាទិ កេវលំ អត្តបរិតាបនមត្តមេវ ហោតិ, តំ ន បេតានំ កញ្ចិ អត្ថំ សាធេតីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ន ហិ រុណ្ណំ វា’’តិ គាថំ វត្វា បុន មគធរាជេន ទិន្នទក្ខិណាយ សាត្ថកភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘អយញ្ច ខោ’’តិ គាថមាហ។ តេសំ អត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ។
23-24. Ye pana sattā ñātimaraṇena ruṇṇasokādiparā eva hutvā tiṭṭhanti, na tesaṃ atthāya kiñci denti, tesaṃ taṃ ruṇṇasokādi kevalaṃ attaparitāpanamattameva hoti, taṃ na petānaṃ kañci atthaṃ sādhetīti dassento ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthaṃ vatvā puna magadharājena dinnadakkhiṇāya sātthakabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ayañca kho’’ti gāthamāha. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.
២៥. ឥទានិ យស្មា ឥមំ ទក្ខិណំ ទេន្តេន រញ្ញា ញាតីនំ ញាតីហិ កត្តព្ពកិច្ចករណេន ញាតិធម្មោ និទស្សិតោ, ពហុជនស្ស បាកដោ កតោ, និទស្សនំ បាកដំ កតំ ‘‘តុម្ហេហិបិ ឯវមេវ ញាតីសុ ញាតិធម្មោ បរិបូរេតព្ពោ’’តិ។ តេ ច បេតេ ទិព្ពសម្បត្តិំ អធិគមេន្តេន បេតានំ បូជា កតា ឧឡារា , ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ អន្នបានាទីហិ សន្តប្បេន្តេន ភិក្ខូនំ ពលំ អនុប្បទិន្នំ, អនុកម្បាទិគុណបរិវារញ្ច ចាគចេតនំ និព្ពត្តេន្តេន អនប្បកំ បុញ្ញំ បសុតំ, តស្មា ភគវា ឥមេហិ យថាភុច្ចគុណេហិ រាជានំ សម្បហំសេន្តោ ‘‘សោ ញាតិធម្មោ’’តិ ឱសានគាថមាហ។
25. Idāni yasmā imaṃ dakkhiṇaṃ dentena raññā ñātīnaṃ ñātīhi kattabbakiccakaraṇena ñātidhammo nidassito, bahujanassa pākaṭo kato, nidassanaṃ pākaṭaṃ kataṃ ‘‘tumhehipi evameva ñātīsu ñātidhammo paripūretabbo’’ti. Te ca pete dibbasampattiṃ adhigamentena petānaṃ pūjā katā uḷārā , buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ annapānādīhi santappentena bhikkhūnaṃ balaṃ anuppadinnaṃ, anukampādiguṇaparivārañca cāgacetanaṃ nibbattentena anappakaṃ puññaṃ pasutaṃ, tasmā bhagavā imehi yathābhuccaguṇehi rājānaṃ sampahaṃsento ‘‘so ñātidhammo’’ti osānagāthamāha.
តត្ថ ញាតិធម្មោតិ ញាតីហិ ញាតីនំ កត្តព្ពករណំ។ ឧឡារាតិ ផីតា សមិទ្ធា។ ពលន្តិ កាយពលំ។ បសុតន្តិ ឧបចិតំ។ ឯត្ថ ច ‘‘សោ ញាតិធម្មោ ច អយំ និទស្សិតោ’’តិ ឯតេន ភគវា រាជានំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ។ ញាតិធម្មទស្សនញ្ហេត្ថ សន្ទស្សនំ។ ‘‘បេតាន បូជា ច កតា ឧឡារា’’តិ ឥមិនា សមាទបេសិ។ ‘‘ឧឡារា’’តិ បសំសនញ្ហេត្ថ បុនប្បុនំ បូជាករណេ សមាទបនំ។ ‘‘ពលញ្ច ភិក្ខូនមនុប្បទិន្ន’’ន្តិ ឥមិនា សមុត្តេជេសិ។ ភិក្ខូនំ ពលានុប្បទានញ្ហេត្ថ ឯវំវិធានំ ពលានុប្បទានេ ឧស្សាហវឌ្ឍនេន សមុត្តេជនំ។ ‘‘តុម្ហេហិ បុញ្ញំ បសុតំ អនប្បក’’ន្តិ ឥមិនា សម្បហំសេសិ។ បុញ្ញបសវនកិត្តនញ្ហេត្ថ តស្ស យថាភុច្ចគុណសំវណ្ណនភាវេន សម្បហំសនន្តិ ឯវមេត្ថ យោជនា វេទិតព្ពា។
Tattha ñātidhammoti ñātīhi ñātīnaṃ kattabbakaraṇaṃ. Uḷārāti phītā samiddhā. Balanti kāyabalaṃ. Pasutanti upacitaṃ. Ettha ca ‘‘so ñātidhammo ca ayaṃ nidassito’’ti etena bhagavā rājānaṃ dhammiyā kathāya sandassesi. Ñātidhammadassanañhettha sandassanaṃ. ‘‘Petāna pūjā ca katā uḷārā’’ti iminā samādapesi. ‘‘Uḷārā’’ti pasaṃsanañhettha punappunaṃ pūjākaraṇe samādapanaṃ. ‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinna’’nti iminā samuttejesi. Bhikkhūnaṃ balānuppadānañhettha evaṃvidhānaṃ balānuppadāne ussāhavaḍḍhanena samuttejanaṃ. ‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’nti iminā sampahaṃsesi. Puññapasavanakittanañhettha tassa yathābhuccaguṇasaṃvaṇṇanabhāvena sampahaṃsananti evamettha yojanā veditabbā.
ទេសនាបរិយោសានេ ច បេត្តិវិសយូបបត្តិអាទីនវសំវណ្ណនេន សំវិគ្គហទយានំ យោនិសោ បទហតំ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ។ ទុតិយទិវសេបិ ទេវមនុស្សានំ ឥទមេវ តិរោកុដ្ដទេសនំ ទេសេសិ។ ឯវំ យាវ សត្ត ទិវសា តាទិសោវ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ។
Desanāpariyosāne ca pettivisayūpapattiādīnavasaṃvaṇṇanena saṃviggahadayānaṃ yoniso padahataṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Dutiyadivasepi devamanussānaṃ idameva tirokuṭṭadesanaṃ desesi. Evaṃ yāva satta divasā tādisova dhammābhisamayo ahosīti.
តិរោកុដ្ដបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ៥. តិរោកុដ្ដបេតវត្ថុ • 5. Tirokuṭṭapetavatthu
